ЕМТИХАН АЛДЫНДА ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ҚОЛДАУ: МАМАН КЕҢЕСІ

Аннотация

Бұл мақалада емтихан кезеңіндегі білім алушылардың психоэмоционалдық жағдайы, мазасыздық деңгейі және оларға психологиялық қолдау көрсетудің тиімді жолдары қарастырылады. Сонымен қатар педагог-психологтың атқаратын рөлі, ата-аналар мен мұғалімдердің қолдауының маңыздылығы айқындалады. Емтихан алдындағы күйзелісті төмендету мақсатында практикалық кеңестер мен психологиялық әдіс-тәсілдер ұсынылады.

Тірек сөздер: емтихан, психологиялық қолдау, стресс, мазасыздық, білім алушы, педагог-психолог, эмоционалдық тұрақтылық.

Кіріспе

Қазіргі білім беру жүйесінде емтихан – білім алушының тек білім деңгейін ғана емес, сонымен қатар психологиялық тұрақтылығын да сынайтын маңызды кезеңдердің бірі. Әсіресе жасөспірім шақтағы білім алушылар емтихан алдында қобалжу, қорқыныш, сенімсіздік, эмоционалдық қысым сияқты түрлі психологиялық қиындықтарды бастан кешіреді. Мұндай жағдай білім сапасына, тұлғаның өзін-өзі бағалауына және жалпы психикалық саулығына әсер етуі мүмкін.

Сондықтан емтихан кезеңінде білім алушыларға тек академиялық емес, психологиялық қолдау көрсету де аса маңызды. Психологиялық қолдау – білім алушының эмоционалдық тұрақтылығын сақтап, өз мүмкіндігіне сенімін арттыруға бағытталған жүйелі жұмыс.

Емтихан алдындағы күйзелістің негізгі себептері

Емтихан кезіндегі стресс бірнеше факторлармен байланысты болады:

• жоғары нәтижеге деген шамадан тыс талап;

• ата-ана мен қоғамның күтуі;

• уақытты дұрыс жоспарлай алмау;

• өзіне деген сенімсіздік;

• шаршау мен ұйқы режимінің бұзылуы;

• басқа білім алушылармен өзін салыстыру.

Психолог мамандардың пікірінше, ұзақ уақытқа созылған мазасыздық баланың есте сақтау, ойлау және зейін қою қабілетіне кері әсер етеді. Сол себепті білім алушының эмоционалдық жағдайын бақылау – маңызды міндеттердің бірі.

Педагог-психологтың рөлі

Емтихан кезеңінде педагог-психолог білім алушыларға психологиялық сүйемелдеу жұмыстарын жүргізеді. Оның негізгі мақсаты – білім алушының ішкі қобалжуын азайтып, эмоционалдық қолдау көрсету.

Педагог-психолог жұмысының негізгі бағыттары:

• психологиялық диагностика жүргізу;

• мазасыздық деңгейін анықтау;

• релаксациялық жаттығулар ұйымдастыру;

• сенімділік пен мотивацияны арттыру;

• ата-аналарға кеңес беру;

• топтық тренингтер өткізу.

Психологиялық тренингтер мен тыныс алу жаттығулары білім алушылардың ішкі қысымын төмендетіп, өз-өзіне деген сенімділігін қалыптастыруға көмектеседі.

Емтихан алдында білім алушыларға арналған кеңестер

Емтиханға дайындық кезінде келесі психологиялық кеңестерді сақтау маңызды:

1. Күн тәртібін сақтау

Ұйқы режимін бұзбау, уақытылы демалу және дұрыс тамақтану – мидың тиімді жұмыс істеуінің негізгі шарты.

2. Өзіңізді басқа адамдармен салыстырмаңыз

Әр білім алушының қабылдау қабілеті мен дайындық деңгейі әртүрлі. Өз мүмкіндігіңізге сену маңызды.

3. Демалыс пен дайындықты үйлестіру

Үздіксіз оқу шаршауға алып келеді. Әр 40–50 минут сайын қысқа үзіліс жасау пайдалы.

4. Терең тыныс алу жаттығуларын қолдану

Тыныс алу техникасы мазасыздықты азайтып, көңіл-күйді тұрақтандырады.

5. Позитивті ойлау

«Менің қолымнан келеді», «Мен дайынмын» сияқты жағымды ойлар адамның ішкі сенімін күшейтеді.

Ата-аналарға кеңес

Емтихан кезеңінде ата-ананың қолдауы ерекше маңызды. Кей жағдайда ата-ананың шамадан тыс қысымы білім алушының қорқынышын күшейтіп жібереді.

Ата-аналарға ұсыныстар:

• баланы қорқытпау;

• басқа балалармен салыстырмау;

• жетістігін бағалап, қолдау көрсету;

• сенім білдіру;

• үйде тыныш психологиялық орта қалыптастыру.

Балаға «Сен міндетті түрде жоғары балл алуың керек» деудің орнына, «Біз саған сенеміз» деген сөздер әлдеқайда тиімді әсер етеді.

Қорытынды

Емтихан – өмірдегі маңызды кезеңдердің бірі болғанымен, ол баланың тұлғалық құндылығын анықтайтын жалғыз өлшем емес. Сондықтан білім алушының психологиялық саулығын сақтау, эмоционалдық қолдау көрсету және сенімді орта қалыптастыру – педагогтер мен ата-аналардың ортақ міндеті.

Психологиялық қолдау арқылы білім алушы өз күшіне сеніп, емтиханды сабырлы жағдайда тапсыруға мүмкіндік алады. Демек, сапалы біліммен қатар психологиялық тұрақтылық та табыстың маңызды кепілі болып табылады.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Әбдірахманов Ә. Психология негіздері. – Алматы, 2021.

2. Құнанбаева С. Жас ерекшелік психологиясы. – Астана, 2020.

3. Мектептегі психологиялық қызметті ұйымдастыру әдістемесі. – Алматы, 2022.

4. Білім беру ұйымдарындағы психологиялық қолдау жұмыстары бойынша әдістемелік нұсқаулықтар.