Бөлім

Координация және реттелу

Педагогтың аты-жөні

Сапаралиева Фариза

Күні

02.03.2026

Сынып: 8

Қатысушылар саны

Қатыспағандар саны

Сабақтың тақырыбы

Эндокринді бездер қызметінің бұзылуынан туындаған аурулар (гипо- және гиперфункция)

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары (оқу бағдарламасына сілтеме)

8.1.7.6 эндокриндік бездер қызметінің бұзылуынан туындаған ауруларды атау

Сабақтың мақсаты

1. Эндокринді бездер қызметін сипаттау;

2. Эндокринді бездерден бөлінетін гормондарды атау;

3. Эндокриндік бездер қызметінің бұзылуынан туындаған ауруларды атау.

Құндылықтар

Тәуелсіздік және отаншылдық: Эндокринді бездер қызметінің бұзылуынан туындайтын аурулардың алдын алу – әр азаматтың өз денсаулығына жауапкершілікпен қарауы, яғни Отанға деген жанашырлығының көрінісі. Дені сау, саналы ұрпақ қана ел тәуелсіздігін нығайтып, мемлекеттің болашағын баянды ете алады.

Сабақтың кезеңі/ уақыты

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Басы

5 мин

Ұйымдастыру кезеңі: Амандасу; Оқушыларды түгендеу

Психологиялық ахуал қалыптастыру

«Жылы лебіз» әдісі арқылы оқушылар бір біріне тілектер білдіреді.

Оқушылар онлайн генератор арқылы топтарға бөлінеді.

Үй тапсырмасы ЖИ «Викторина» әдісі арқылы сұралады.

Мұғаліммен амандасады,бір – біріне бүгінгі сабаққа сәттілік тілеп, тілек айтады.

Топтарға бірігеді.

Өткен тақырып бойынша білімдерін тексереді.

«Үш шапалақ» әдісі

Дескриптор:

- сұраққа жауап береді.1б

Биология: Жалпы бiлiм беретiн мектептiң 8-сыныбына арналған

оқулық/

А.Р. Соловьева, Б.Т. Ибраимова. – Алматы: Атамұра, 2018. – 288 бет., интербелсенді тақта

Сілтеме:

https://gemini.google.com/share/b0ccbd2a09e9

Жаңа сабаққа кіріспе

10 мин

Ұжымдық жұмыс «Миға шабуыл» әдісі.

• «Қорқыныш» немесе «стресс» кезінде жүрегіміз неге жиі соғады? Бұған қандай мүше «бұйрық» береді?

(Бұған бүйрек үсті бездері жауапты.Стресс кезінде бұл бездер қанға адреналин гормонын бөледі.Адреналин жүрек бұлшықеттерінің жиырылуын тездетіп, ағзаны қауіпке (қашуға немесе қорғануға) дайындайды.)

• Егер адам ағзасында ұйқы безі жұмысын тоқтатса, қандағы қант мөлшеріне не болады?

(Егер ұйқы безі жұмысын тоқтатса, қандағы қант мөлшері күрт артып кетеді. Себебі: Ұйқы безі қандағы қантты реттейтін инсулин гормонын бөледі.Инсулин болмаса, жасушалар қантты (глюкозаны) сіңіре алмайды, бұл қант диабеті ауруына әкеп соғады.)

• Неліктен кейбір адамдар тым ұзын (алыптық) немесе тым аласа болып өседі? Бұл қай бездің жұмысына байланысты?

(Бұл процесс тікелей гипофиз безіне байланысты.

• Алыптық (Гигантизм): Гипофиз өсу гормонын (соматотропин) шамадан тыс көп бөлгенде адам өте ұзын болады.

• Аласалық (Ергежейлілік): Егер бала кезде бұл гормон жеткіліксіз бөлінсе, бойдың өсуі тоқтап қалады.)

Жаңа тақырып бойынша ақпарат беріледі.

Оқушылар өз ойларын ортаға салады.

Оқушылар жауаптары арқылы жаңа тақырыпқа көшу.

Жаңа тақырыппен танысу үшін оқулық қолданылады

«Мадақтау» әдісі

-өте дұрыс!

-жарайсың!

-жақсы!

-Талпың!

-Толықтыр!

-Керемет!

-Ізден!............

АКТ

Бейнематериал:

https://youtu.be/zRNTK4li18A?si=ZmkR5lBSqTZyhizc

Ортасы

25 мин

( Топтық жұмыс) «Джигсо» әдісі арқылы тақырыпты оқып, ойланып, топтың ішінде оқушылар өзара талқылайды.

1. топ: Гипофиз және қалқанша без

2. топ: Қалқаншамаңы безі және айырша без

3. топ: Бүйрек үсті бездері

4. топ: Ұйқы безі және жыныс бездері

Оқушылар тақырыпты оқып, топта талқылайды.

Оқушылар тақырыпты талқылай отырып маңызды ақпараттарды, терминдерді дәптерге жазады.

Дескриптор:

- Эндокринді бездер қызметін сипаттайды.1б

- Бездер қызметінің бұзылуынан туындаған ауруларды атайды.1б

«Бағалау парағы» арқылы бағалау

Оқулық, АКТ

(Жұптық жұмыс) Функционалды сауаттылыққа арналған тапсырма. Тапсырма- 2.

Контекст:

8-сынып оқушысы Дәурен соңғы кездері түн ортасына дейін смартфонымен ойын ойнап, әлеуметтік желілерде отыруды әдетке айналдырды. Ол түнде ұйқысы келмейтінін, бірақ таңертең мектепте өзін өте шаршаңқы сезініп, басы ауыратынын айтады. Биология мұғалімі мұның себебін түсіндіріп: «Сенің миыңдағы кішкентай эпифиз безі жарыққа өте сезімтал. Смартфонның көк жарығы оның жұмысын бұзады», — деді.

Тапсырмалар:

і) «Ұйқы гормоны»

Эпифиз безі түнде қандай гормон бөлуі керек және ол ағза үшін неге маңызды?

A) Адреналин — ағзаны сергек ұстау үшін.

B) Мелатонин — ұйқыны реттеу және ағзаны демалдыру үшін.

C) Инсулин — түнде қант деңгейін төмендету үшін.

D) Тироксин — дене температурасын көтеру үшін.

іі) Көк жарықтың әсері

Төмендегі графикте жарықтың әртүрлі деңгейінде мелатонин гормонының бөлінуі көрсетілген. Осы ақпаратқа сүйене отырып, Дәуреннің жағдайын талдаңыз:

ііі) Тәжірибелік кеңес (Ашық сұрақ)

Дәуренге ұйқысын қалпына келтіру үшін қандай екі биологиялық кеңес берер едіңіз? Өз жауабыңызды эндокриндік жүйенің қызметімен байланыстырып түсіндіріңіз.

Мұғалім үшін жауаптар кілті:

1. Жауабы: B. Эпифиз (шыша тәрізді без) қараңғыда мелатонин бөледі, ол адамның ұйқы-ояну циклін басқарады.

2. Кесте жауабы:

   1. Жоғары (Қараңғы — мелатонин бөлінуіне негізгі жағдай).

2. Төмен (Экран жарығы мелатонин бөлінуін тежейді).

3. Төмен (Күн жарығы ағзаға «оян» деген белгі береді).

1. Ашық сұраққа жауап:

1) Ұйықтардан 1-2 сағат бұрын гаджеттерді өшіру (жарық мелатониннің бөлінуіне кедергі келтірмеуі үшін).

2) Бөлмені толық қараңғылау (эпифиз безінің тиімді жұмыс істеуі үшін).

Мәтінмен танысады.

Тапсырмаларды орындайды.

Дескриптор:

- Эпифиз безі бөлетін гормонды атайды.1б

- Гормонның бөліну деңгейіне әсер ететін факторларды біледі.1б

- Эндокринді жүйенің қызметін сипаттайды.1б

«Бағалау парағы» арқылы бағалау

АКТ

(Жеке жұмыс) Тапсырма 3- «Дәрігер-эндокринологтың қабылдауында»

Нұсқаулық: Төмендегі кестеде науқастардың белгілері мен шағымдары берілген. Сіздің міндетіңіз — осы мәліметтер негізінде аурудың атын анықтау, қай бездің жұмысы бұзылғанын көрсету және оның себебін (гормонның артық немесе кем болуы) жазу.

Оқушылар кестені толтырады.

Осы мәліметтер негізінде аурудың атын анықтау, қай бездің жұмысы бұзылғанын көрсету және оның себебін (гормонның артық немесе кем болуы) жазу.

Дескриптор:

- Секреция қызметінің бұзылуынан пайда болған ауруларды атайды. 1б

- Зақымдалған безді біледі.1б

- Гормонның күйін анықтайды.2б

«Бағалау парағы» арқылы бағалау

АКТ

Сабақтың соңы

5 мин

Бекіту. ЖИ «Тест» әдісі арқылы тақырыпты бекіту.

Рефлексия

«3/2/1 әдісі»:

1. Мен білетін үш нәрсе ...

2. Мені таңқалдырған екі нәрсе ...

3. Болашақта тереңірек қарастыратын бір нәрсе....

Тақырып бойынша білімдерін тексереді.

Бүгінгі сабақтан түйген ойлары мен тұжырымдарына байланысты кері байланыс жасайды.

«Үш шапалақ» әдісі

https://gemini.google.com/share/803b14d04613

Рефлексия парағы