Бөлім:

КӨРКЕМ ӘДЕБИЕТ ЖӘНЕ ЭПИКАЛЫҚ САРЫН

Педаготіңаты-жөні:

Машықтанушының аты-жөні:

Кәдірбек Нұржайна

Күні:

05.12.2024

Сыныбы: 8 «М»

Қатысушыларсаны: Қатыспағандарсаны:

Сабақтың тақырыбы:

«Еңлік-Кебек» дастаны

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты:

8.1.1.1 әдеби шығарманың жанрына байланысты сюжеттік желілерін, эпилог, прологтарды анықтау.

Сабақтың мақсаты:

• әдеби шығарманың жанрына байланысты сюжеттік желілерін анықтайды;

• эпилог, прологтарды табады;

Құндылықтарға баулу

Ерлік пен әділдік, дәстүр мен жаңашылдық арасындағы тепе-теңдікті сақтауға баулиды. Шығарма адамгершілік құндылықтарды дәріптеп, қиындықтарда сабырлы болуды үйретеді.

Сабақкезеңі/

Уақыты

Педагогтіңіс-әрекеті

Оқушыныңіс-әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың

басы

Қызығушылықтыояту

10 минут

Ұйымдастыру кезеңі: Оқушылармен сәлемдесу.Сыныпты түгендеу.

Үй тапсырмасын сұрау:

Электронды платформа көмегімен:

https://wordwall.net/resource/56334978

Оқушыларға сабақтың тақырыбы мен мақсаты таныстырылады.

Үй тапсырмасын оқиды.

Қалыптастырушы бағалау:

Жаңасабаққа кіріспе

10 минут

"Еңлік-Кебек" поэмасының авторы Шәкәрім Құдайбердіұлы шығарманы ол 1910-1911 жылдары жазған. Поэма қазақ халқының бай фольклоры мен ауыз әдебиетінің негізінде жасалған эпикалық туынды болып саналады.

Шәкәрімнің бұл шығармасы қазақтың ұлттық және адамгершілік құндылықтарын, сондай-ақ дәстүр мен қоғамның арақатынасына байланысты мәселелерді қозғайды. Шығармадағы негізгі тақырып — Еңлік пен Кебектің арасындағы сүйіспеншілік, олардың махаббаттары мен оның ауыр салдары, сол уақыттың әлеуметтік және мәдени қатаңдықтары.

Шәкәрім Құдайбердіұлының осы поэмасында терең философиялық ойлар мен адамның ішкі дүниесіне қатысты сұрақтар бар. Сонымен қатар, ақын қазақ қоғамының моральдық нормалары мен адами ар-намыс мәселелеріне көп көңіл бөлген. "Еңлік-Кебек" — Шәкәрімнің әдеби мұрасындағы маңызды туындылардың бірі болып саналады.

Оқушылармен «Еңлік-Кебек» дастанын «Тізбектелген шынжыр» әдісі бойынша оқу.

«Еңлік-Кебек» дастанының композициялық құрылымы:

1. Басталуы

Дастанның басталуы қазақ даласының кеңдігі, табиғаты және халық өмірінің шынайы көріністерімен сипатталады. Ескі замандағы руаралық тартыстар, дала заңы мен сол кездегі әдет-ғұрыптардың қысқаша бейнесі беріледі. Бұл бөлім оқырманды негізгі оқиғаға дайындайды.

2. Байланысы

Негізгі оқиғаның байланысы — Еңлік пен Кебектің алғашқы кездесуінен басталады. Еңлік — Найман руынан шыққан сұлу қыз, ал Кебек — Тобықты руының батыр жігіті. Олардың бір-біріне ғашық болуы оқиға желісінің негізгі арқауын құрайды.

3. Дамуы

Екі жастың махаббаты күшейе түсіп, олар қоғамдағы ережелерге қарсы шығады. Жастардың қосылуы екі рудың арасындағы бітіспес дауды өршітеді. Дамуда олардың рулас адамдарынан жасырынуы, бірге өмір сүруге талпынуы көрсетіледі.

4. Шиеленісуі

Оқиға шиеленіседі, өйткені ру басшылары Еңлік пен Кебектің бұл ісін «абыройға» дақ түсірді деп есептейді. Ақсақалдар қос ғашықты тауып, жазалауды ұйғарады. Бұл сәтте дәстүр мен махаббат арасындағы қақтығыс шегіне жетеді.

5. Шарықтау шегі

Еңлік пен Кебек ұсталып, ру басыларының үкімімен өлімге кесіледі. Осы сәтте олардың тағдыры толықтай шешіледі. Бұл бөлім дастанның ең әсерлі тұсы болып табылады, себебі қос ғашықтың өмірімен қоса, олардың махаббатының да трагедиясы айқындалады.

6. Шешімі

Дастан қайғылы аяқталады. Еңлік пен Кебек жазасын тартып, бірақ олардың махаббаты ел есінде мәңгі қалады. Олар ескерткіш ретінде халық жадында сақталады, бұл әділетсіздікке қарсы тұрған махаббаттың мәңгілігін көрсетеді.

Дастанның әрбір композициялық бөлігі оқырманға қазақ қоғамындағы әлеуметтік қайшылықтарды, әділетсіздікті және адамгершілік құндылықтарды жеткізеді.

Оқулық, дәптер, қалыптастырушы бағалау құралдары

Сабақтың

ортасы

Мағынаны

ашу.

20 минут

1-ТАПСЫРМА.

Шығармаға композициялық талдау жаса.

2-ТАПСЫРМА.

3-тапсырма Бекіту тапсырмасы

Шығарманың мазмұнына байланысты сұрақтар:

1. Еңлік пен Кебектің қай рулардан шыққанын атаңыз.

2. Олардың махаббаты неліктен екі ру арасында қақтығыс туғызды?

3. Қос ғашықтың қандай шешім қабылдағанын және оның салдарын сипаттаңыз.

4. Ақсақалдардың Еңлік пен Кебекке қатысты шығарған үкімі қандай болды?

5. Дастанның соңғы бөлімі қандай ой қалдырады?

6. Еңлік пен Кебектің мінез-құлықтары қандай қасиеттерімен ерекшеленеді?

7. Рудың ақсақалдарына қандай сипаттама бересіз? Олардың әрекеттерін қалай бағалайсыз?

8. Қос ғашықтың махаббаты мен ерліктері қандай құндылықтарды дәріптейді?

9. Дастанның негізгі тақырыбы қандай?

10. «Еңлік-Кебек» дастанынан қандай моральдық-этикалық сабақ алуға болады?

11. Ескі дәстүрлер мен махаббат арасындағы қақтығыс қалай сипатталған?

1. Еңлік пен Кебектің шыққан рулары

Еңлік Найман руынан, ал Кебек Тобықты руынан шыққан. Екі ру арасында бұрыннан келе жатқан қырғи-қабақтық пен бәсеке бұл махаббат хикаясында шиеленіс туғызды.

2. Екі ру арасындағы қақтығыс себептері

Рулық қоғамда жеке адамдардың әрекеттері бүкіл руға әсер еткен. Еңлік пен Кебек бір-біріне ғашық болып, рулардың дәстүріне қарсы шығады. Бұл олардың руларын намысқа қалдырып, екі жақтың ашу-ызасын тудырды.

3. Қос ғашықтың шешімі және оның салдары

Еңлік пен Кебек руының қудалауынан қашып, бірге өмір сүру үшін елден жыраққа кетеді. Олар қиындықтарға төзіп, өздерінің махаббатын сақтап қалуға тырысады. Алайда бұл әрекеттері екі руды ашуландырып, олардың тағдыры қайғылы аяқталады.

4. Ақсақалдардың үкімі

Ақсақалдар қос ғашықтың дәстүрге қарсы шыққанын ауыр қылмыс деп санап, оларды өлім жазасына кеседі. Бұл үкім арқылы рулардың беделін қорғауға тырысқан.

5. Дастанның соңғы бөлімі

Дастанның соңында трагедиялық оқиға арқылы махаббат пен дәстүр арасындағы үйлесімсіздік көрсетіледі. Қос ғашықтың өлімі тыңдаушыға немесе оқырманға терең ой салады, адамгершілік пен әділеттің орнына қатаң дәстүрдің үстем болғанын көрсетеді.

6. Еңлік пен Кебектің мінез-құлқы

Еңлік – батыл, өз сезіміне адал қыз. Ол еркіндікті, махаббатты жоғары қояды. Кебек – батыр, рухы мықты, махаббаты үшін күресуге дайын жігіт. Екеуі де өз бақыты үшін тәуекелге барудан тайынбайды.

7. Ақсақалдардың сипаттамасы және әрекеттері

Ақсақалдар – рулық дәстүрлердің қатаң сақтаушылары. Олар әділеттілікті емес, ру намысын жоғары қойған. Әрекеттері қатігездік пен консерватизмнің көрінісі.

8. Махаббат пен ерліктің дәріптелген құндылықтары

Дастан адалдық, батылдық, өз сезіміне адал болу сияқты қасиеттерді дәріптейді. Қос ғашықтың махаббаты еркіндікке деген ұмтылысты көрсетеді.

9. Дастанның негізгі тақырыбы

Дастанның басты тақырыбы – махаббат пен дәстүрдің қақтығысы. Сонымен қатар, әлеуметтік әділетсіздік, еркіндікке деген құштарлық мәселелері де қозғалады.

10. Моральдық-этикалық сабақ

Дастан жеке бақыт үшін күрестің маңыздылығын, бірақ дәстүрге қарсы шыққанда болатын қайғылы салдарды көрсетеді. Мұнда жеке адам мен қоғам арасындағы тепе-теңдіктің қиындығы баяндалады.

11. Ескі дәстүрлер мен махаббат қақтығысы

Ескі дәстүрлер бойынша, ру намысы жеке адамдардың сезімінен жоғары саналған. Еңлік пен Кебек бұл қағидаларды бұзып, өз бақыттары үшін күресті. Алайда дәстүрлер олардың бақытын ғана емес, өмірін де жалмады.

Оқушылар тапсырмаларды дескрипторларға сай орындайды.

Дескриптор:

-Шығарманың кіріспе, байланыс, даму, шиеленісу, шарықтау шегі, шешім бөліктерін нақты анықтай алады.

- 6 балл

Дескриптор:

- Шығарманың эпилог, прологын табады;

-2 балл

Дескриптор:

-Шығарманың мазмұнына қатысты бекіту сұрақтарына жауап береді;

-1 балл

Оқулық, жұмыс

дәптерлері, көрнекіліктер

Сабақтыңсоңы

Ой толғаныс.

Рефлексия

5 минут

 Рефлексия: «Ки із үй» әдісі.Оқушылар бүгінгі сабақта не білдіңдер,сендерге не қиындық тудырды,нені түсінбедіңдер сол туралы сендерге берілген адам бейнесіндегі қағаздарға пікір жазыңдар.

Үй тапсырмасы: «Еңлік-Кебек» дастанын толық оқу, үзінді жаттау.

Оқушылар сабаққа кері байланыс береді.

Оқушылар әр тапсырмадан жинаған балл бойынша бағаланады.