Ерекше білім беруді қажет ететін балалардың сөйлеу тілін дамыту

Жоспар:

І. Кіріспе

ІІ. Негізгі бөлім:

1. Сөздік қорды молайту

2. Байланыстырып сөйлеуін қалыптастыру

3. Дыбыс айтуын дамыту

ІІІ. Қорытынды

Кіріспе

Баланың жан-жақты дамуында мектептегі оқу үлгерімі мен ересектер мен құрдастарымен қарым-қатынасқа түсе алуы маңызды рөл атқарады. Ересектер - жинақталған тәжірибені, білімді, дағдыларды, мәдениетті сақтаушылар. Бұл тәжірибені келесі ұрпаққа беру тек сөйлеу арқылы ғана жүзеге асады. Сондықтан, біз үшін сөйлеу тілінің маңызы зор. Білім беру жүйесінің міндеттерін бeлгілейтін тарауында «...білім алушылар мен тәрбиеленушілердің жеке ерекшеліктерін ескере отырып, бiлім алуы үшін арнаулы жағдайлар жасалуы тиіс ...» делінген

Негізгі бөлім

Сөздік қор

Бала білетін барлық сөздер-оның сөздік қоры. Сонымен қатар, нәресте түсінетін, бірақ өзі айтпайтын сөздер енжар сөздікке жатады. Күнделікті сөйлеуде үнемі қолданатын сөздер мен сөз тіркестері белсенді сөздік қорға жатқызамыз.

Айта кету керек, енжар сөздік әрқашан белсенді сөздіктен көбірек болады. Тіпті ересектерде де. Өйткені, әрқайсымыз квант, молекуланың не екенін білеміз, ал біз бұл сөздерді күнделікті сөйлеуімізде мүлдем қолданбайыз.

Сөздік қорды нақтылап, оны молайту тақырыптарға сүйену арқылы жүзеге асады.

Мысалы: Ойыншықтар, Отбасы, Дене мүшелері, Жемістер, Көкөністер, Үй жануарлары, Жабайы жануарлар, Киімдер, Ыдыстар, Көліктер, Мамандықтар және т.б.

Лексикалық тақырыптарды үйрену барысында жүргізілетін жұмыс:

• Бөлшегін атау арқылы бүтінді табу (бұтақ-ағаш)

• Сәйкестендіру арқылы аталған сөзге қатысты сөз табу (шана-қыс, кеме-теңіз)

• Іс әрекетке қатысты зат есім табу (ұшу-ұшақ, айдау-велосипед, кесу-нан)

• Сипаттауға байланысты затты, жануарларды, құстарды табу

• Өздігінен сөйлеу кезінде геометриялық фигураларды, негізгі түстерді және т.б. қолдану.

Байланыстырып сөйлеу

Байланыстырып сөйлеу тілі - логикалық, жүйелі және нақты, грамматикалық дұрыс және бейнелі түрде жүзеге асырылатын белгілі бір ақпараттың толық мазмұнын беру.

Байланыстырып сөйлеу - сөйлеу әрекетінің ең күрделі түрі. Ол егжей-тегжейлі сөйлеудің жүйелілігімен сипатталады. Байланыстырып сөйлеудің негізгі қызметі қарым-қатынас болып табылады. Қарым-қатынас екі негізгі формада жүзеге асырылады – диалогтық және монологтік. Бұл формалардың әрқайсысының өзіндік ерекшеліктері бар, олар қалыптастырудың әртүрлі тәсілдерін анықтайды.

«Сөйлем құра» дидактикалық ойыны

Мақсаты: Балада екі құрамды сөйлемді меңгеру дағдыларын бейнелі текшелер арқылы қалыптастыру

Құрал-жабдықтар: бейнелі текшелер

Сипаттама: Балаларға текшелер таныстырылады. Текшелер 2 топқа бөлінген: зат есімдер, іс-әрекет бейнеленген текшелер.

Балалар 2 текше арқылы сөйлем құрастырады.

«Бұл кім? Бұл не?» ойыны

Мақсаты: Балаларда сұрау сөйлемдерін құрастыру дағдыларын қалыптастыру

Құрал жабдықтар: заттардың, жан жануарлардың, адамның суреттері

Сипаттама: Педагог балаларға барлық заттардың өз атаулары бар екенін және әртүрлі заттарды атайтынын түсіндіреді. Біздің айналамызда көптеген заттар бар. Және олардың әрқайсысы туралы сұрауға болады. Мен сізден сұраймын, сіз бір сөзбен жауап бересіз: «Бұл не?» заттың, жан жануарлардың суретіне немесе объектінің өзіне нұсқайды. Балалар заттарды атайды. Адамды немесе адамның суретін көрсетіп: «Бұл кім?» деп сұрайды.

Суреттерге қараңыз. Жан жануарларды немесе заттарды атаңыз. Оларға сұрақ қойыңыз.

Мұғалім адамдарды және жан жануарлар мен заттарды білдіретін сөздерді кездейсоқ атайды. Балалар оларға сұрақтар қояды: алма - «бұл не?», әке - «бұл кім?»

«Суретті дұрыс орналастыр» ойыны

Мақсаты: Сюжеттік сурет бойынша құрамында 2-3 сөзден тұратын сөйлем құрастыру дағдыларын қалыптастыру

Құрал-жабдықтар: сюжетті суреттер

Сипаттама: Баланың алдына бірқатар суреттер қойылады, бірақ бір суретті қатарға орналастырмай, балаға дұрыс орын тауып беруі үшін беріледі. Осыдан кейін балаға қалпына келтірілген суреттер сериясы бойынша сәйкес сұрақтар қою арқылы 2-3 сөзден тұратын сөйлем құрастыру ұсынылады. Қажет болған жағдайда қолданылатын жаңа сөздермен таныстырылады.

Дыбыс айтылуын дамыту

Фонетикалық сабақтардың мазмұны мыналарды қамтиды:

1. Балалардың экспрессивті сөйлеуінде бар дыбыстардың дұрыс айтылуын нақтылау.Ең алдымен, ерте онтогенез дауыссыздары п, б, м, т, д, н, ф, в, г, к; дауысты дыбыстар а-у-о-и. Кеш онтогенез дыбыстары: с, з, ш, ж, ц, ч, л, р. Дыбыстың айтылуын оқшауланған позицияда, сондай-ақ буындар мен қарапайым сөздерде нақтылау маңызды.

2. Дыбыстардың айтылуын игеруге артикуляциялық аппараттың қозғалғыштығын белсендіруге және дамытуға бағытталған артикуляциялық жаттығулар жүйесі ықпал етеді.

3. Жоқ дыбыстарды қою (ерте, кеш онтогенез).

4. Буындардағы, сөздердегі, сөз тіркестерінде, мәтінде дыбыстарды машықтандыру.

5. Буындардағы, сөздердегі, сөз тіркестерінде, мәтінде дыбыстарды ажырату.

Қорытынды

Ерекше білім беруді қажет ететін балалар үшін сөйлеу тілін меңгеру өте маңызды. Сөйлеу тілін дамыту үшін біз жүйелілік қағидасын ұстана отырып, қарапайымнан күрделіге қарай кезеңдерден өтер болсақ, біз балалармен бірге жақсы нәтижеге жетіп, сапалы көрсеткіштер көрсете аламыз.