Бала тәрбиесін, оқытуын
жақсы білейін деген адам әуелі балаларға үйрететін нәрселерді өзі
жақсы білуі керек, екінші баланың табиғатын біліп, көңіл- сарайын
танитын адам болуы керек. Оны білуге баланы туғаннан бастап өсіп
жеткенше тәнімен қатар ақылы қалай кіретін жолын іздеуі керек,
баланың ісіне, түсіне қарап ішкі халінен хабар аларлық болуы
керек.Соңғы жылдары арнаулы білім жүйесінде мүмкіндігі шектеулі
балаларды сапалы біліммен қамту өзекті мәселенің біріне айналды.
Мәселелерді тұңғыш рет мемлекеттік деңгейде көтеріліп, ҚР білім
беруді дамытудың 2011-202 жылдарға арналған бағдарламасында
инклюзивті білім беру жүйесін дамыту жан-жақты
қарастырылған.Инклюзивті білім беру – ерекше мұқтаждықтары бар
балаларды жалпы білім беретін мектептердегі оқыту үрдісін
сипаттауда қолданылады. Инклюзивті оқыту-даму мүмкіндігі шектеулі
балалардың қалыпты дамыған балалармен бірге әлеуметтендіру және
интеграция процестерін жеңілдету мақсатындағы жеңілдетілген оқыту
жүйесі.Инклюзивті оқыту негізінде балалардың қандай да бір
дискриминациясын жоққа шығару, барлық адамдарға деген теңдік
қатынасын қамтамасыз ету, сонымен қатар оқытудың ерекше қажеттілігі
бар балаларға арнайы жағдай қалыптастырудың идеологиясы жатыр.
Тәжірибе көрсеткендей қатаң білім беру жүйесінен балалардың бір
бөлігі шығып қалып жатады. Мұндай қалыптасқан жүйе баланың даралық
қажеттілігін қанағаттандыра алмайды. Инклюзивті бағыт мұндай
балаларды оқуда жетістікке жетуге ықпал етіп, жақсы өмір сүру
мүмкншілігін қалыптастырады.Қазақстан Республикасының «Білім
туралы» Заңында «Білім беру жүйесінің басты міндеттеріне: білім
бағдарламаларын меңгеру үшін жағдайлар жасау және жеке адамның
шығармашылық рухани және дене мүмкіндіктерін дамыту,
адамгершілікпен салауатты өмір салтының берік негіздерін
қалыптастыру жеке басының дамуы үшін жағдай жасау арқылы парасатты
байыту» деп атап көрсеткен. Осыған байланысты қоғам алдына оқушының
жеке басын үйлесімді дамытуа бағыттайтын міндеттер қойылып
отыр.Білім беру жүйесінде даму мүмкіндігі шектеулі балаларға
айрықша орын бөлінген. Бұл балаларға қатысты біздің алдымызда
тұрған негізгі міндет – олардың әлеуметтік ақталуы мен
бейімделуіне, қоғамдағы толыққанды өмірге дайындалуына жағдай жасау
және көмек көрсету қажеттілігі мақалада айтылған.«Тірі адамның
жүректен аяулы жері бола ма? Біздің қазақтың жүректі кісі дегені –
батыр кісі дегені. Онан басқа жүректің қасиеттерін анықтап біле
алмайды. Рақымдылық, мейірбандылық, әртүрлі істе адам баласын өз
бауырым деп, езіне ойлағандай оларға да болса игі еді демек, бұлар
– жүрек ісі» А. Құнанбаев. Қазіргі таңда барлық әлем жұртшылығының
назарын аударып отырған мәселе балалардың жеке сұраныстары мен
ерекшеліктеріне ортаның, отбасының қатысуымен білім беру үрдісіне
толық қосуды қарастыратын инклюзивті білім беру. Осы жаһандық
мәселеге әлем ғалымдары мынадай анықтама береді: инклюзивтік білім
беру дегеніміз - барлық балаларды, соның ішінде мүмкіндіктері
шектеулі балаларды жалпы білім үрдісіне толық енгізу және
әлеуметтік бейімдеуге, жынысына, шығу тегіне, дініне, жағдайына
қарамай, балаларды айыратын кедергілерді жоюға, ата-аналарын
белсенділікке шақыруға, баланың түзеу-педагогикалық және әлеуметтік
мұқтаждықтарына арнайы қолдау, яғни, жалпы білім беру сапасы
сақталған тиімді оқытуға бағытталған мемлекеттік саясат.Инклюзивті
оқыту – ерекше мұқтаждықтары бар балалардың жалпы білім беретін
мектептердегі оқыту үрдісін сипаттауда қолданылады. Демек,
инклюзивті оқыту негізінде балалардың қандай да бір
дискриминациясын жоққа шығару, барлық адамдарға деген теңдік
қатынасты қамтамасыз ету, сонымен бірге оқытудың ерекше қажеттілігі
бар балаларға арнайы жағдай қалыптастыру идеологиясы жатыр. Осы
бағыт балаларды оқуда жетістікке жетуге ықпал етіп, жақсы өмір сүру
жағдайын қалыптастырады..Инклюзивті білім беру оқыту процессінде
балаға жеке көмек көрсету мен психологиялық-педогогикалық қолдауды
қамтамасыз етеді, жалпы білім беретін мектепте мүмкіндігі шектеулі
балаларға кедергісіз аймақ құру ғана емес, баланың психофизикалық
мүмкіндігін ескере отырып құрылатын оқу-тәрбие процесінің
ерекшілігінде ескерген жөн.Ал бұл процессті жүзеге асыру үшін
мектепте балаға психологиялық- педогогикалық қолдау қызметі
ұйымдастырылуы қажет екенін түсініп, өзіміз соны істе асыруымыз
қажет.Инклюзивті оқыту- барлық кемтар балаларға мектепке дейінгі
оқу орындарында, мектепте және мектеп өміріне белсене қатысуға
мүмкіндік береді, оқушылардың тең құқығын анықтайды, адамдармен
қарым-қатынасына қажетті қабілеттілікті дамытуға мүмкіндік береді,
барлық балаларды жалпы білім үрдісіне толық енгізу және әлеуметтік
бейімдеуге, жынысына, шығу тегіне, дініне, жағдайына қарамай,
балаларды айыратын кедергілерді жоюға, ата-аналарын белсенділікке
шақыруға, балалардың білімділік қажеттіліктеріне бейімделуіне
жағдай қалыптастыру, яғни жалпы білім беру сапасы сақталған тиімді
оқытуға бағытталған мемлекеттік саясат..Білім беруді дамытудың
мемлекеттік бағдарламасында «Балалардың мектепке дейінгі сапалы
тәрбие және оқытумен толық қамтылуын, олардың мектепке даярлауға
арналған әрқилы мектепке дейігнгі тәрбие және оқыту «инклюзивті
білім беру жүйесін жетілдіруін » қамтамасыз ету көзделген. Қазіргі
уақытта дамуында ақауы бар балалар саны артып отыр.Оларды оқыту
кеңейіп , түзетіп қолдау технологиялары жетілдіруде . Инклюзивті
білім беру ерекше балаға білім беру саясатының бір түрі болып
табылады. Білім берудің бұл түрінде мүмкіндігі шектеулі баланың
өз-өзіне сенімі артады, ол маңайындағылар тарапынан өзіне қолдау
бар екенін сезінеді,бұл баланың өзін –өзі бағалай білуіне, қоршаған
ортасына сүйіспеншілікпен қарауына , өзін қоғамның толыққанды
мүшесі сезуіне жол ашады, осы сенімділіктерін дамыта түсуде
әлеуметтік педагогтың ролі зор.Оқытудың бұл түрі арқылы мүмкіндігі
шектеулі бала өз қабілетіне сай , ата- анасынан алшақтамай , яғни
арнайы мектеп – интернаттарда тұрып оқуға мәжбүр болмай ,
тұрғылықты жерде білім алып, қоғам біте қайнасып, әлеуметтік
жағынан бейімделеді. Ата –анасы да баласының дамуы мен тәрбиесіне
белсене қатысып , жеткіншек алдында жауапкершіліктері
артады.Сонымен қатар, ата-аналармен тығыз жұмыс жүргізіледі.
Баламен жасалған жұмыстың жалпы қорытындысымен ата-аналарды
таныстырылып отырады. Ата-аналарға баланың психофизикалық
мүмкіндіктеріне сай баланы оқыту мен оны дамытудың маңыздылығын
түсіндіріліп отырады.
Қосымшa әдебиеттер
-
Бaйтұрсыновa А.А. Арнaйы педaгогикa. – А., 2008.
– 173б. 2. Кусaиновa А.К., Аргынов А.К., Жумaкaновa Р.А.
«Профессионaльнaя подготовкa нaселения в облaсти инклюзивного
обрaзовaния». Методическaя пособие. – А., 2008. – 120с. 3. Рaтнер
Ф.Л, Юсуповa А.Ю. Интегрировaнное обучение детей с огрaниченными
возможностями в обществе здоровых детей. – М.,
2006.
№42 Айналайын
МКҚК
Тақырыбы: «Ерекше білім қажеттіліктері
бар балаларды қосымша білім
бағдарламасына тарту»
Дайындаған :Абдуова
Ж.А