Ерекше білімді қажет ететін балаларды оқытудағы заманауи тәсілдер

Аннотация:
Бұл мақалада ерекше білімді қажет ететін балаларды оқыту мен тәрбиелеудегі инклюзивті білім беру қағидаттары, заманауи педагогикалық әдіс-тәсілдер және мұғалім мен ата-ананың бірлескен жұмысының маңызы қарастырылады. Автор ерекше білім беру қажеттіліктері бар оқушылардың әлеуетін ашуда даралап оқыту, түзете-дамыту технологиялары, ойын және ақпараттық-коммуникациялық технологияларды қолданудың тиімді жолдарын сипаттайды. Мақала педагогтерге, дефектологтарға және арнайы білім беру саласының мамандарына әдістемелік көмек ретінде ұсынылады.

Кілт сөздер: ерекше білімді қажет ететін балалар, инклюзивті білім беру, даралап оқыту, түзете-дамыту жұмысы, педагогикалық қолдау.

Кіріспе

Қазіргі білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі – ерекше білімді қажет ететін балаларға сапалы, қолжетімді және тең мүмкіндікке негізделген білім беру. Инклюзивті білім беру қағидаттары қоғамның гуманистік құндылықтарын нығайтып, әр баланың әлеуетін ашуға бағытталған. Бұл мәселе бүгінгі таңда өзектілігін жоғалтпай, керісінше жаңа әдіс-тәсілдерді қажет етуде.

Ерекше білімді қажет ететін балалар ұғымы

Ерекше білімді қажет ететін балалар қатарына дамуында физикалық, психикалық, интеллектуалдық немесе сенсорлық ерекшеліктері бар, сондай-ақ оқу процесінде қосымша қолдауды талап ететін оқушылар жатады. Бұл балалардың әрқайсысы – жеке тұлға, олардың мүмкіндіктері мен қажеттіліктері әртүрлі. Сондықтан оқытуда даралау мен икемділік негізгі қағида болуы тиіс.

Инклюзивті білім берудің маңызы

Инклюзивті білім беру – барлық балалардың, оның ішінде ерекше білімді қажет ететін балалардың, жалпы білім беру ортасында бірге оқуы. Бұл:

• балалардың әлеуметтік бейімделуіне;

• өзіне деген сенімділігінің артуына;

• құрдастарымен қарым-қатынас жасау дағдыларының дамуына;

• қоғамда толеранттылық пен өзара құрметтің қалыптасуына ықпал етеді.

Заманауи әдіс-тәсілдер

Білім беру процесінде қолданылатын заманауи әдіс-тәсілдер ерекше білімді қажет ететін балалардың оқу мотивациясын арттырып, олардың танымдық, эмоционалдық және әлеуметтік дамуына оң әсер етеді. Төменде кеңінен қолданылып жүрген тиімді тәсілдер ұсынылады:

1. Даралап оқыту
Даралап оқыту – әр баланың жеке ерекшеліктерін, қабілеті мен мүмкіндіктерін ескере отырып ұйымдастырылатын оқу процесі. Бұл тәсіл арқылы баланың өзіне деген сенімі артып, оқу материалын меңгеру деңгейі жоғарылайды.

2. Түзете-дамыту технологиялары
Түзете-дамыту жұмыстары логопедиялық жаттығуларды, психологиялық қолдауды, нейрожаттығулар мен сенсорлық дамытушы тапсырмаларды қамтиды. Мұндай жұмыстар баланың зейінін, есте сақтауын, сөйлеу тілін және ұсақ моторикасын дамытуға бағытталады.

3. Ойын арқылы оқыту
Ойын технологиясы – ерекше білімді қажет ететін балалар үшін ең тиімді әдістердің бірі. Ойын арқылы бала еркін әрекет етеді, қорқыныш пен сенімсіздік азайып, оқу материалы жеңіл әрі қызықты түрде меңгеріледі.

4. Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар
Цифрлық ресурстарды пайдалану (интерактивті тақта, мультимедиялық тапсырмалар, арнайы қосымшалар) баланың қызығушылығын арттырып, оқу процесін жандандырады. Бұл тәсіл визуалды және есту арқылы қабылдауды күшейтеді.

Бүгінгі таңда ерекше білімді қажет ететін балалармен жұмыста келесі заманауи тәсілдер тиімді қолданылуда:

1. Даралап оқыту
Әр баланың қабілеті мен даму деңгейін ескере отырып, жеке оқу жоспарын құру.

2. Түзете-дамыту технологиялары
Логопедиялық, психологиялық, нейрожаттығулар мен сенсорлық дамытушы тапсырмаларды жүйелі қолдану.

3. Ойын арқылы оқыту
Ойын элементтері баланың қызығушылығын арттырып, оқу материалын жеңіл қабылдауына көмектеседі.

4. Ақпараттық-коммуникациялық технологиялар
Интерактивті тақта, бейнематериалдар, арнайы білім беру қосымшалары баланың танымдық белсенділігін арттырады.

Мұғалімнің рөлі

Ерекше білімді қажет ететін балалармен жұмыс істейтін мұғалім – білім беру процесінің негізгі тұлғасы. Ол тек оқу материалын жеткізуші ғана емес, баланың жан дүниесін түсінетін, қолдайтын және бағыт-бағдар беретін жетекші. Мұғалімнің кәсіби шеберлігі мен адами қасиеттері баланың дамуына тікелей әсер етеді.

Ұстаздан жоғары кәсіби құзыреттілікпен қатар, сабырлылық, төзімділік, мейірімділік және үздіксіз ізденіс талап етіледі. Әр баланың жетістігін дер кезінде байқап, мадақтау – оның алға ұмтылуына үлкен мотивация береді.

Ерекше білімді қажет ететін балалармен жұмыс істейтін мұғалім – тек білім беруші ғана емес, сонымен қатар бағыттаушы, қолдаушы және мотиватор. Ұстаздан:

• кәсіби құзыреттілік;

• сабырлылық пен мейірімділік;

• үздіксіз ізденіс пен шығармашылық талап етіледі.

Ата-анамен серіктестік

Ата-анамен тығыз байланыс орнату – баланың дамуындағы маңызды шарт. Бірлескен жұмыс арқылы баланың оқу жетістіктерін арттыруға және психологиялық жайлылығын қамтамасыз етуге болады.

Қорытынды

Ерекше білімді қажет ететін балаларды оқыту – үлкен жауапкершілік пен жан-жақты қолдауды талап ететін күрделі әрі маңызды үдеріс. Заманауи әдіс-тәсілдерді тиімді қолдану, мұғалім мен ата-ананың тығыз ынтымақтастығы, сондай-ақ қолайлы білім беру ортасын қалыптастыру арқылы ғана оң нәтижеге қол жеткізуге болады.

Әрбір бала – қайталанбас тұлға. Олардың мүмкіндігін шектемей, керісінше қолдау көрсету арқылы біз қоғамға бейімделген, өзіне сенімді, толыққанды жеке тұлғаны тәрбиелей аламыз. Бұл – бүгінгі ұстаздың басты миссиясы. Ерекше білімді қажет ететін балаларды оқыту – үлкен жауапкершілікті талап ететін, бірақ нәтижесі зор еңбек. Әр бала – қоғамның болашағы. Сондықтан инклюзивті, мейірімді және қолдаушы білім беру ортасын қалыптастыру – әрбір ұстаздың басты міндеті. Білім мен жүрек жылуын қатар ұштастырған жағдайда ғана біз табысты нәтижеге қол жеткіземіз.