Тараз қаласы Жамбыл облыстық

арнайлы әлеуметтік білім беру орталығының

тәрбиешісі Ахметова Эльвира Артыковна

Ерекше білімді қажет ететін балалармен жұмыс тәжірибесі

Кіріспе

Қазіргі таңда ерекше білімді қажет ететін балаларды қоғамға бейімдеу және олардың сапалы білім алуына жағдай жасау мемлекеттік саясаттың маңызды бағыттарының бірі болып табылады. Инклюзивті білім беру әрбір баланың жеке ерекшеліктеріне қарамастан білім алуға тең мүмкіндік беру қағидатына негізделген.

Мектепке дейінгі кезең – баланың тұлғалық дамуының іргетасы қаланатын маңызды уақыт. Сондықтан ерекше білімді қажет ететін балалармен жүргізілетін жұмыс олардың танымдық, эмоционалдық және әлеуметтік дағдыларын дамытуға бағытталуы тиіс. Бұл үдерісте тәрбиешінің кәсіби шеберлігі мен тәжірибесі ерекше маңызға ие.

Ерекше білімді қажет ететін балалармен жұмыстың ерекшеліктері

Ерекше білімді қажет ететін балалардың даму қарқыны мен қабылдау ерекшеліктері әртүрлі болады. Кейбір балаларға ақпаратты меңгеру үшін қосымша уақыт қажет болса, енді біреулеріне арнайы педагогикалық қолдау керек болады.

Тәрбиеші жұмыс барысында келесі қағидаларды басшылыққа алуы қажет:

* әр баланың жеке мүмкіндігін ескеру;

* қолдау көрсетуге бағытталған білім беру ортасын қалыптастыру;

* жетістіктерін үнемі мадақтау;

* оқытуда көрнекілік пен ойын элементтерін пайдалану;

* ата-анамен тұрақты байланыс орнату.

Баланың жетістігін басқа балалармен салыстырмай, өзінің алдыңғы нәтижесімен салыстыру оның өзіне деген сенімін арттырады.

Тәрбиешінің тәжірибесіндегі тиімді әдістер

Тәжірибе көрсеткендей, ерекше білімді қажет ететін балалармен жұмыс барысында ойын технологиялары ерекше нәтиже береді. Ойын арқылы бала өз ойын еркін жеткізіп, қоршаған ортамен қарым-қатынас жасауға үйренеді.

Жұмыс барысында төмендегі әдістер тиімді қолданылады:

Ойын технологиялары

Дидактикалық ойындар баланың зейінін, есте сақтау қабілетін және логикалық ойлауын дамытуға көмектеседі. Мысалы, түстерді ажырату, пішіндерді сәйкестендіру, суреттерді салыстыру сияқты тапсырмалар баланың танымдық белсенділігін арттырады.

Арт-терапия элементтері

Сурет салу, мүсіндеу, жапсыру жұмыстары арқылы балалар өз эмоцияларын білдіреді. Мұндай жұмыстар олардың шығармашылық қабілеттерін дамытып қана қоймай, эмоционалдық тұрақтылығын қалыптастырады.

Саусақ жаттығулары

Ұсақ моториканы дамыту сөйлеу тілінің қалыптасуына оң әсер етеді. Сондықтан күнделікті оқу қызметінде саусақ ойындары мен жаттығуларын жүйелі қолдану маңызды.

Қимылды ойындар

Қимылды ойындар балалардың денсаулығын нығайтып, қозғалыс белсенділігін арттырады. Сонымен қатар ұжымда әрекет етуге және өзара қарым-қатынас жасауға үйретеді.

Жеке білім беру бағытын ұйымдастыру

Әрбір ерекше білімді қажет ететін баланың даму деңгейі әртүрлі болғандықтан, жұмыс барысында жеке тәсіл қолдану маңызды.

Жеке жұмыс кезінде:

* баланың қызығушылығы анықталады;

* тапсырмалар күрделілік деңгейіне қарай таңдалады;

* жетістіктері жүйелі бақыланады;

* түзету жұмыстары жүргізіледі.

Мысалы, сөйлеу тілінде қиындықтары бар балалармен сурет бойынша әңгіме құрастыру, дыбыстарды дұрыс айтуға арналған жаттығулар ұйымдастырылады. Ал зейіні тұрақсыз балаларға қысқа әрі қызықты тапсырмалар ұсынылады.

Ата-анамен серіктестік жұмысы

Ерекше білімді қажет ететін балалардың дамуы тек балабақшадағы жұмыстармен шектелмейді. Сондықтан ата-анамен тығыз байланыс орнату маңызды.

Тәжірибеде келесі жұмыс түрлері тиімді нәтиже береді:

* жеке кеңестер;

* ата-аналар жиналысы;

* ашық оқу қызметтері;

* шеберлік сағаттары;

* психологиялық қолдау жұмыстары.

Ата-ананың тәрбиешімен бірлесіп әрекет етуі баланың дамуындағы оң нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік береді.

Инклюзивті орта қалыптастыру

Инклюзивті орта – барлық балалардың өзін қауіпсіз әрі жайлы сезінуіне мүмкіндік беретін орта. Мұндай жағдайда балалар бір-біріне қамқорлық танытып, сыйластық пен достық қарым-қатынасты меңгереді.

Тәрбиеші балалар арасында толеранттылықты қалыптастыру мақсатында бірлескен ойындар, шығармашылық жұмыстар және мерекелік іс-шаралар ұйымдастырады. Бұл ерекше білімді қажет ететін балалардың ұжымға тез бейімделуіне ықпал етеді.

Нәтижелер мен жетістіктер

Жүргізілген жұмыстар нәтижесінде балалардың:

* қарым-қатынас жасау дағдылары жақсарды;

* өзіндік сенімділігі артты;

* танымдық белсенділігі жоғарылады;

* шығармашылық қабілеттері дамыды;

* ұжыммен жұмыс жасау дағдылары қалыптасты.

Балалардың әрбір жетістігі олардың қоғамға бейімделуіне және болашақта табысты тұлға болып қалыптасуына негіз болады.

Қорытынды

Қорыта айтқанда, ерекше білімді қажет ететін балалармен жұмыс – үлкен жауапкершілік пен кәсіби шеберлікті талап ететін күрделі үдеріс. Тәрбиеші әр баланың мүмкіндігін ескеріп, оның дамуына қолайлы жағдай жасауы қажет. Инклюзивті білім беру жағдайында ұйымдастырылған жүйелі жұмыс балалардың әлеуетін ашуға, әлеуметтік бейімделуіне және тұлғалық дамуына мүмкіндік береді.

Болашақ ұрпақтың жарқын келешегі үшін әрбір баланың қажеттілігіне назар аударып, олардың қоғамдағы орнын табуына көмектесу – әрбір педагогтің басты міндеті.