Ертегі арқылы мектепке дейінгі балалардың тілдік дағдыларды қалыптастыру

Баланың дұрыс сөйлеуі мен өз ойын еркін жеткізе алуы – оның болашақтағы оқуына және адамдармен қарым-қатынасына үлкен әсер етеді. Тілдік дағдылар балалық шақта қалыптасады. Сол себепті мектепке дейінгі жаста баланың тілін дамыту өте маңызды. Осы бағытта ең тиімді құралдардың бірі – ертегі.

Ертегі – баланың жасына сай, қызықты әрі жеңіл қабылданатын көркем шығарма. Бала ертегіні тыңдай отырып, жаңа сөздерді естиді, олардың мағынасын түсінуге тырысады. Уақыт өте келе сол сөздерді өз сөзінде қолдана бастайды. Осылайша баланың сөздік қоры біртіндеп көбейеді.

Ертегі тыңдау барысында бала оқиғаны мұқият тыңдауға үйренеді. Бұл оның зейінін, есте сақтау қабілетін арттырады. Сонымен қатар ертегі кейіпкерлерінің сөйлеген сөздері арқылы бала дұрыс сөйлем құрауды, сұраққа толық жауап беруді үйренеді. Кейіпкерлердің қуануын, ренжуін, таң қалуын тыңдай отырып, бала дауыс ырғағын ажырата бастайды.

Ертегі баланың байланыстырып сөйлеу дағдысын дамытуға үлкен көмегін тигізеді. Тәрбиеші ертегіні оқып болған соң, баладан мазмұнын қысқаша айтып беруін сұраса, бала ойын ретімен жеткізуге тырысады. Бұл сөйлеудің жүйелі қалыптасуына ықпал етеді.

Тәрбиеші ертегімен жұмыс кезінде әртүрлі әдістерді қолдана алады. Мысалы:

• ертегіні мәнерлеп оқу;

• суреттер арқылы мазмұнын түсіндіру;

• ертегі бойынша сұрақтар қою;

• кейіпкерлерге мінездеме беру;

• ертегіні рөлге бөліп ойнату.

Ертегіні сахналау балаларға ерекше ұнайды. Рөлге кірген бала кейіпкердің сөзін қайталап айту арқылы батыл сөйлеуге үйренеді. Ұялшақ балалар да ойын барысында ашылып, сөйлей бастайды. Бұл диалогтік сөйлеудің дамуына жақсы әсер етеді.

Баланың жас ерекшелігін ескеру де өте маңызды. Кіші топтағы балаларға қысқа, мазмұны жеңіл, қайталанатын сөздері бар ертегілер ұсынылады. Орта және ересек топтағы балаларға оқиғасы күрделірек, тәрбиелік мәні бар ертегілер тиімді.

Ертегі тек тіл дамытып қана қоймайды, сонымен бірге баланы адамгершілікке тәрбиелейді. Жақсылық пен жамандықты ажыратуға, достыққа, еңбекқорлыққа, мейірімді болуға үйретеді. Бала кейіпкерлер арқылы өмірді танып, өз мінезін қалыптастырады.

Қорытындылай келе, ертегі – баланың тілдік дағдыларын қалыптастырудың ең қарапайым әрі нәтижелі жолы. Ертегіні күнделікті оқу іс-әрекетінде жүйелі қолдану арқылы баланың сөйлеуі жақсарып, сөздік қоры молаяды және өз ойын еркін жеткізе алатын тұлға болып қалыптасады.