Фейк ақпарат: шындық пен жалған ақпаратты қалай ажыратамыз?

Фейк ақпарат: шындық пен жалған ақпаратты қалай ажыратамыз?

Бүгінде ақпарат тарату бұрынғыдан әлдеқайда жеңілдеді. Әлеуметтік желілердің дамуы әлемнің кез келген нүктесінде болған оқиғаны бірнеше секунд ішінде білуге мүмкіндік береді. Алайда ақпараттың жылдам таралуымен қатар жалған мәліметтердің, яғни фейк ақпараттың да саны артты. Бір ғана тексерілмеген хабарлама мыңдаған адамға жетіп, қоғамда үрей туғызуы немесе жұртшылықты жаңылыстыруы мүмкін. Сондықтан ақпаратты дұрыс қабылдап қана қоймай, оның шынайылығын тексере білу – әрбір адамның міндеті.

Фейк ақпарат – әдейі немесе абайсызда таратылған жалған мәлімет. Ол мәтін, сурет, бейне немесе аудио түрінде кездеседі. Мұндай ақпарат кейде қаралым жинау үшін, кейде белгілі бір адамның немесе ұйымның беделіне нұқсан келтіру мақсатында таратылады. Бүгінде жасанды интеллект технологияларының дамуы жалған суреттер мен бейнелерді шынайы етіп жасауға мүмкіндік беріп отыр. Сондықтан интернеттен көргеннің бәріне сене беру дұрыс емес.

Мамандардың айтуынша, адамдар көбіне эмоцияға құрылған жаңалықтарға тез сенеді. «Шұғыл!», «Сенсация!», «Барлығы білуі керек!» деген тақырыптар оқырманның назарын аударып, ақпаратты тексерместен бөлісуіне себеп болады. Осылайша жалған ақпарат шындықтан да жылдам таралады.

Фейк ақпаратты анықтаудың бірнеше қарапайым жолы бар. Ең алдымен, ақпараттың қайдан жарияланғанына назар аудару қажет. Белгісіз сайттар мен күмәнді әлеуметтік желі парақшаларындағы мәліметке сақтықпен қараған жөн. Сонымен қатар жаңалықты бірнеше сенімді ақпарат құралынан салыстырып оқып, оның жарияланған күніне мән берген дұрыс. Егер маңызды оқиға рас болса, оны бірнеше беделді бұқаралық ақпарат құралы жариялайды. Сондай-ақ сурет пен бейнеге де сын көзбен қарау керек. Кейде ескі фотолар немесе басқа елде түсірілген бейнелер жаңа оқиға ретінде таратылады.

Фейк ақпараттың қоғамға тигізетін зияны аз емес. Ол адамдар арасында сенімсіздік туғызады, қоғамдық пікірге әсер етеді және кей жағдайда адам денсаулығы мен қауіпсіздігіне қауіп төндіруі мүмкін. Әсіресе төтенше жағдайлар немесе медицина саласына қатысты жалған ақпараттың салдары ауыр болады.

Осындай жағдайда журналистердің жауапкершілігі ерекше. Олардың басты міндеті – ақпаратты бірнеше дереккөз арқылы тексеріп, қоғамға нақты әрі шынайы мәлімет ұсыну. Сонымен бірге әлеуметтік желі қолданушылары да ақпаратты таратпас бұрын оның рас-өтірігін анықтауға жауапкершілікпен қарауы керек.

Ақпараттық дәуірде ең маңызды қасиеттердің бірі – сыни ойлау. Кез келген жаңалыққа бірден сенбей, оның қайдан шыққанын, қаншалықты сенімді екенін тексеру – медиасауатты қоғамның белгісі. Өйткені ақпараттың басты құндылығы оның жылдамдығында емес, шынайылығында. Шынайы ақпаратқа сүйенген қоғам ғана дұрыс шешім қабылдап, тұрақты дамуға қадам басады.