Тақырып бойынша 11 материал табылды

Физика сабағында жаңа технологияларды қолдану.

Материал туралы қысқаша түсінік

жас маманға көмек

Материалдың қысқаша нұсқасы

Физика сабағында жаңа технологияларды қолдану

арқылы оқушылардың функционалдық сауаттылығын

дамыту.

Кіріспе.

«Сабақ беру – үйреншікті жай ғана шеберлік емес,

ол үнемі жаңадан жаңаны табатын өнер»

Жүсіпбек Аймауытов.

Тәуелсіз ел тірегі - білімді ұрпақ десек, жаңа дәуірдің күн тәртібінде тұрған мәселе – нәтижелі білім беру, білім сапасын арттыру және рухани дүниесі бай жан - жақты дамыған тұлға тәрбиелеу, оқытудың жаңа технологиясын енгізу,білім беруді ақпараттандыру.Бүгінгі ақпараттандыру заманында оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту білім берудің ең жоғарғы мақсаттарының бірі болып отыр.

Елбасы Н.Назарбаев 2012 жылғы 27 қаңтардағы «Әлеуметтік-экономикалық жаңғырту - Қазақстан дамуының басты бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауында мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамыту бойынша бес жылдық ұлттық жоспарды қабылдау жөнінде нақты міндет қойды.

Ұлттық жоспардың мақсаты - Қазақстан білім сапасын жетілдірудегі, оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту жөніндегі атқарылатын іс – шаралардың жүйелілігі мен тұтастығын қамтамасыз ету .

Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңының 8 – бабында «Білім беру жүйесінің басты міндеті – ұлттық және жалпы адамзаттық құндылықтар, ғылым мен іс - тәжірибе жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптастыруға, дамытуға және кәсіби шыңдауға бағытталған білім алу үшін қажетті жағдайлар жасау» деп атап көрсетілген.[2.5б] Осыған байланысты еліміздің 15 жастағы оқушыларының білім жетістіктерінің деңгейін анықтауға Қазақстан PISA – 2000 халықаралық зерттеуін тұңғыш рет 15 жастағы оқушылардың білім сапасын анықтау үшін дәйекті ақпарат алу мақсатында атсалысты.

PISA халықаралық зерттеуі оқушылардың қабілеттерін емес, ол оқу барысында меңгерген білімдері мен дағдыларын өмірлік жағдайларда қолдана білу ептіліктерін бағалауға бағытталған.

PISA зерттеуінің негізгі бағыттары:

Математикалық сауаттылығы;
Жаратылыстану сауаттылығы:
Оқу сауаттылығы.

PISА мақсаты : әлемдік деңгейде салыстырылатын әр мемлекеттің оқыту нәтижелері жөніндегі сенімді мәліметтерді алу, саралау.

Функционалдық сауаттылық дегеніміз - адамдардың әлеуметтік, мәдени, саяси және экономикалық қызметтерге белсене араласуы, бүгінгі

жаhандану дәуіріндегі заман ағымына, жасына қарамай ілесіп отыруы.Ондағы басты мақсат жалпы білім беретін мектептерде

Қазақстан Республикасының зияткерлік, дене және рухани тұрғысынан дамыған азаматын қалыптастыру, оның әлемде бейімделуі болып табылады. Мұндағы басшылыққа алынатын сапалар:

1. Тірек сызба

Функционалдық сауаттылық

Қазіргі қоғамымызда болып жатқан түбірлі өзгерістерге байланысты әрбір мұғалім оқытудың қилы әдістері мен технологияларын білуі қажет.

Әдіс дегеніміз – мұғалімнің белгілі бір мақсатқа жетудегі іс - әрекеті, ал технология –көптеген әдістердің жиынтығы.

2. Тірек сызба. Технология артықшылықтары:

Елбасы Н.Назарбаев Қазақстан халқына жолдауында – «Ұлттық білім берудің барлық буынының сапасын жақсартуда бізді ауқымды жұмыс күтіп тұр» деген болатын. Қазіргі кезде физика пәнін оқытуда оқушылардың функционалдық ойлау қабілеті мен шығармашылық тұрғыдағы жұмысын дамытуда өз бетімен жұмыс жасаулары және логикалық тапсырмаларды орындаудың маңызы зор. Бұл тапсырмаларды қалай ұйымдастыру керек, тарау бойынша тақырыпқа сай етіп деңгейлеп, саралап таңдай білу ол мұғалімнің шеберлігіне байланысты. Бүгінгі таңдағы алда тұрған басты міндет – оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту.

2. Негізгі бөлім.

2.1. Бүгінгі күнде физика пәнін сапалы оқыту ізденістері – пән мұғалімін толғандырып отырған келелі мәселелердің бірі. Осы орайда кез - келген педагогикалық жаңа технология оқушылардың сабақ барысындағы белсенділігін арттыруға тікелей әсер етуі керек. Әлемдік деңгейдегі білім берудің қазіргі парадигмасы білім беруді оқушының жеке тұлғасына бағыттау, ал оқыту әдістерін тұлға аралық қарым - қатынастарға бейімдеу болып табылады. Демек, оқушы білімді дайын күйінде мұғалім түсіндірмесінен алмай, өзінің өмірлік тәжрибесіне сүйену арқылы танымдық шығармашылық тапсырмаларды орындау негізінде әр түрлі өнімдер жасауы арқылы алуға тиіс. Нәтижесінде оқушының дүниетанымы кеңейіп, өзіндік пікірі мен көзқарасы қалыптасады. Теория мен практиканың байланыста болуын қамтамасыз ету үшін әрбір пән бойынша берілетін білімнің мазмұны мен көлемін анықтағанда теориялық қағидалардың, заңдылықтар мен ережелердің, яғни ұғымдық - ақпараттық материалдардың бала өмірінде кездесетін түрлі проблемалық мәселелерді шешуге көмегі тиетіндей, бала оны қолдана алатындай практикалық маңызы ескерілуі тиіс. Сыни тұрғыдан ойлау барысында, бала өз заманының озық өнегесін санасына сіңіреді, функционалдық сауаттылығы артады, басқаның пікірін тыңдауға дағдыланады және өзі де пікір айтуға үйренеді.

Менің жұмыс тәжірибемнің мақсаты:

Физика сабағында бағдарлама материалын сапалы меңгерту үшін оқыту мен жазу арқылы сыни тұрғыдан ойлауды дамыту технологиясы арқылы және басқа да белсенді педагогикалық технологиялардың әдістерін кірістіре отырып, оқушыларды бір – бірімен пікірлесе білуге, ойларын нақты, ашық жеткізе білуге , тұжырымдарын жасауға үйрету.

Тәжірибемнің негізгі компоненттері:

1. Әрбір баланың мүмкіндік деңгейін ескеріп, сыни тұрғыдан ойлауын тудыру үшін уақыт беру, қолайлы мүмкіндік жасау. Оның ойының, пікірінің мәнділігін түсінуге, сыни көзімен қарау қабілеттілігіне сенім білдіру.

2. Физика пәнінің мазмұнына сай түрлі идеялар мен пікірлерді назарға алу, ең жақсы түсініктемені табуға ұмтылдыру.

3. Оқушылардың жеке шығармашылық қабілеттерін ескере отырып, олармен жеке жұмыс түрлерін жүргізу.

4. Әрбір жеке тұлғаны физиканың білімімен қамтамасыз ету. Тиянақты,

нақты және жан – жақты болуына жағдай туғызу.

Менің педагогикалық жұмысымның негізгі принциптері:

физика пәнінің білімін ізгілендіру;
оқушылардың жас ерекшеліктерін ескеру;
сыни тұрғыдан ойлау іс - әрекеттерін жүзеге асыру;

Өз жұмысымда мен мынадай педагогикалық теорияларға сүйенемін:

3. Педагогикалық технология түрлері:

Жаңа технологияның басты мақсаты — өздігінен дамуға ұмтылатын жеке тұлғаны қалыптастыру. Оқушы тарихты «зерттеп үйрену» кезінде оқу материалын «жаттап, қайталай бермей» өткеннің оқиғалары мен адамдарына өзінің көзқарасын білдірсе, өткенмен сұхбат құра отырып оның тәжірибесін өз бойына дарытып іштей нәр алса, оқушы рухани жағынан биіктей түседі.

Ақпараттық қатынастық технология құралдарын оқу, тәрбие үдерісіне

қолдану әдістері сан алуан. Осы әдістерді жіктеп көрсетудің мәні зор:

1. Оқушыға берілетін білімнің сапасы артады;

2. Оқушымен жүргізілетін жұмыстың дәлдігі артады;

3.АКТ-ны пайдаланғанда мұғалімнің атқаратын қызметі жеңілдейді.

АКТ - ны пайдаланып жаңа сабақты түсіндіру сәті.

Білім мен дағдының өзара бірігуі арқылы мұғалім теориялық және практикалық әдістерді саралап пайдалануға жаттығады. Оқушыларға алтын уақытыңды орынды пайдаланып, оларға тың мағлұмат, тың дүние беру – ақпараттық қатынастық технологиялардың жетістігі.

2.2. Қазіргі XXI ғасырдағы оқушылардың шығармашылық қабілетін , ойлауы мен шығармашылық тұрғыда жұмысын дамыту – уақыт талабы. Оқу үдерісінде оқушылардың функционалдық сауаттылығын арттыру сипатындағы тапсырмаларын жүйелі түрде ұйымдастыру және оны болашақтағы кәсіби бағдарымен сабақтастыра қарастыру мұғалімнің педагогикалық құзіреттілігіне байланысты.

Оқушының ойлау және қабылдау қабілетін дамытуға байланысты мынадай логикалық тапсырмаларды беруге болады.

1. Біраз ішіп алған ер адам үйіне қайтып бара жатыр. Ол құмды, ауыл арасындағы жолмен жүріп келе жатыр. Жолға айдың жарығы түсіп тұрған жоқ, оған қоса ол жерде ешқандай шам жоқ болатын. Ер адам қара киімде болатын. Кенеттен жолда фары жағылмаған машина пайда болады. Ең соңғы сәтте жүргізуші ер адамды көріп, бұрылып кетеді. Жүргізуші оны қалай көрді? (күндіз)

2. Он метрлік сатыдан еш жерін жарақаттамай қалай секіруге болады.

3.Бір қыз отыр. Ол тұрып кеткен жағдайда да сіз оның орынына отыра алмайсыз. Ол қай жерде отыр?

4. Сіз доп лақтырдыңыз делік. Қай жағдайда доп ештеңеге соғылмай, тимей өзіңізге қайтып келеді?

5. Мұғалім су құйылған тəрелкен і күннің көзі түсетін терезе алдына қойды. Ғалия кешке таман тəрелкеге қараған кезде, ол судың жоғалып кеткенін көрді. Судың жоғалу себебін түсіндір. Төменде жаңа технологияларды қолдану арқылы өткізген сабақтарымның кейбір бөліктерін ұсынып отырмын. 7 - сыныпта физикадан «Күш. Деформация. Гук заңы» тақырыбын өткенде «Блум токсономиясын » қолдандым. «FILA» кестесін толтыру арқылы өткен тақырыптарды еске түсіріп, сұхбат пікірталасын құру.

1.Білу: «Ньютон алмасы» - «Бізге жеткен аңыз бойынша алма ағашының көлеңкесінде жел екпінінен алманың жерге үзіліп түскенін ойлана бақылап отырған Ньютонға әлемдегі барлық денелердің арасында өзара тартылыс күшінің бар болуы туралы ой келген дейді. Ньютонның әзілі бойынша оның басына түскен алма қажетті формуланы қорытып шығаруына себепші болған».

5. 1 - тапсырма: FILA – кестесі.

Фактілер

Идеялар

Сұрақтар

Іс-әрекет жоспары

1.Алма ағашы. 2.И.Ньютон

3. Алманың құлап түсуі.

4.Күш

-жел екпінінен алманың жерге түсуі.

-Әлемдегі барлық денелерге күш әсер етеді

1.И.Ньютон кім?

2. Ньютон нені анықтады?

3.Ньютон басына түскен алманың күшті анықтауда себебі қандай?

1.И.Ньютон туралы мәліметтер жинау.

2.Күш, күштің түрлері , олардың әрекет анықтау.

3.Күштің кез-келген денеге әрекет етуі туралы слайд дайындау.

FILA нәтижесі:

Іс – әрекет жоспарын жасақтайды;
Мәтінді түсініп оқиды;
Ойлау қабілеті дамиды;
АКТ – мен жұмыс жасайды;
Ізденуге жетелейді, қызығушылығы артады;
Мәтінді толық талдайды;
Түйін жасай біледі.

Физика – эксперименттік ғылым болғандықтан, онда теорияны практикамен ұштастыру мақсатында кейбір тақырыптардан кейін зертханалық жұмыстар өткізу қажет.

Қорытынды бөлім:

Бүгінгі шәкірт – ертеңгі күнгі әр түрлі саланың маман иесі. Ұлы ағартушы Ы. Алтынсариннің « Егер балалар бірдеңе түсінбейтін болса», оқытушы оларды кіналауға тиіс емес, оларға түсіндіре алмаған өзін кіналауға тиіс» – деген қанатты сөздерді ұмытпауымыз керек.

Қазіргі таңда мұғалімнің негізгі ұстанған мақсаты - білімнің жаңа үлгісін жасап, белгілі бір көлемдегі білім мен білік дағдыларын меңгерту, оқу материалын қаншалықты деңгейде меңгергенін бақылаудың сан түрлі жаңа әдіс – тәсілдерін іздестіру, жаңа технологияларды сабақта тиімді пайдалана білу.

Еліміздің болашағы жарқын болуы үшін ең алдымен білімді ұрпақ қажет. Елбасы Н.Назарбаев 2014 жылы «Нұрлы жол – болашаққа бастар жол» атты Жолдауында «Білім беруді дамыту бағдарламамыз жалғаса береді. «Нұрлы жол» Жаңа экономикалық саясат - әлемнің ең дамыған 30 елінің қатарына бару жолындағы біздің ауқымды қадамымыз» - деп атап көрсеткен. Ол үшін әрбір мұғалім PISA зерттеуі бағдарламасы бойынша өз білімін жетілдіре отырып, шәкіртіне сапалы білім, саналы тәрбие беріп, білімді терең меңгертетіндей ізденуі керек.

Мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын қалыптастыруда - қатысымдық, рөлдік ойын, дара тұлғаға бағдарланған оқыту және сұрақ-жауап әдістері арқылы жүзеге асатын жағдаяттық , сұхбаттық, құзыреттіліктерді қалыптастыратын тапсырмалар кешенді жүргізіліп отырса, онда білім - білік, дағдыларды игерту нәтижелі болатыны және әлемнің дамыған 30 елінің қатарынан көрінеріміз анық.

Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Н. Назарбаев «Әлеуметтік – экономикалық жаңғырту - Қазақстан дамуының басты бағыты» Қазақстан халқына Жолдауы.

2. Мектеп оқушыларының функционалдық сауаттылығын дамыту жөніндегі 2012 – 2016 жылдарға арналған іс - қимыл жоспары. ҚР 2012 жылғы 25 маусымдағы № 832 Қаулысы

3. С. Әлімқұлова «Оқушылардың шығармашылық қабілетін дамытудағы логикалық тапсырмалар» Физика мектепте № 5 2006 жыл.

4. «Физика» оқулығы. 9 сынып. Башарұлы Р, Қазақбаева Д, Бекбасар Н, Тоқбергенова У. «Мектеп» баспасы. 2005 ж.

5. «Физика және астрономия» оқулығы. 7 сынып. Башарұлы Р, Қазақбаева Д, Тоқбергенова У. «Атамұра» баспасы. 2013 ж.

Физика 8 сынып ҚМЖ қысқа мерзім жоспарлары

Күні:

Сыныбы: 8

Пәні: физика

Сабақтың аты

§1. Жылулық қозғалыс. Броундық қозғалыс. Диффузия

Сілтеме

Жоспар

Жалпы мақсаты

Ø Жылулық қозғалыс. Броундық қозғалыс. Диффузия жайлы мағлұмат беруØ Жылулық қозғалыс. Броундық қозғалыс. Диффузия жайлы күнделікті өмірде қолдана білуге үйрету

Ø өзін-өзі бағалауға баулу

Күтілетін нәтиже

Ø Жылулық қозғалыс. Броундық қозғалыс. Диффузия жайлы мағлұмат аладыØ Жылулық қозғалыс. Броундық қозғалыс. Диффузия жайлы күнделікті өмірде қолдана білуге үйренеді

Ø өзін-өзі бағалай алатын болады

Негізгі идеялар

Молекулалардың ретсіз қозғалысын жылулық қозғалыс деп атаймыз.Диффузия – бір заттың молекулаларының екінші заттың молекулаларалық кеңістігіне еніп кетуі.

Диффузия сұйықтарда, газдарда, сұйықтарда және қатты денелерде жүреді.

Диффузия құбылысынан мынадай қорытынды туады: денелерді құрайтын бөлшектер бір-бірінен белгілі бір қашықтықта орналасады және үздіксіз қозғалыста болады. Сөйтіп, дене көлемінің үлкен бөлігін бос кеңістік алып тұрады.

Броундық қозғалыс – сұйықта немесе газда қалқып жүрген қандай да бір қатты заттың өте ұсақ бөлшектерінің сұйық немесе газ молекулаларының соққыларының әрекетінен бейберекет қозғалуы.

Тапсырмалар

Топтық жұмыс «Жигсо»

Тапсырмалар

Жұптық жұмыс «Пилот — Штурман»

Тапсырмалар

Жеке жұмыс «тест тапсырмасын орындау»

Сабақ бойынша мұғалімнің жазбалары: (мұғалім және оқушы немен айналысады)

І.Ұйымдастыру (2 минут)

1.1. Сәлемдесу

1.2. Сынып оқушыларына жағымды ахуал туғызу

1.3. Түгелдеу

1.2. Топқа бөлу (Броун, термометр, молекула сөздері арқылы 3 топқа бөлінеді)

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау (5 минут)

1. 7-сынып курсын еске түсіріп шолу жасау

ІІІ. Талқылау үшін сұрақтар беріледі (2 минут)

1. Жылу деген не?

2. Ыстық және суық дене жайлы не білеміз?

3. Броунның қандай еңбектерін білеміз немесе осы кезге дейін білдік?

ІҮ. Топтық жұмыс «Жигсо» (15 минут)

Сіздің тобыңызда 5 рөлді: лидер, баяндамашы, хатшы, уақыт сақшысы және бақылаушыларды анықтаңыз. Жұмыс төмендегідей жоспармен жүреді:

Берілген мәтінді оқып, топпен бірлесе отырып, талқылайды және әр топтың бақылаушысы жасаған жұмыстарға сәйкес бақылау парағын жүргізеді.

Бақылаушының бағалау парағы

№	Бағалау өлшемдері	Көшбасшы	Хатшы	Баяндамашы	Уақыт сақшысы
1	Тақырыптың ашылуына үлес қосу
2	Міндетін атқару
3	Топтық жұмысқа атсалысуы

Әр оқушы өзіне жүктелген рөлдің міндеттерін атқарады.

Топ пікірлерін тыңдау.

Ү. Жұптық жұмыс «Пилот — Штурман» (5 минут)

(Штурман – басқарушы, пилот – орындаушы)

Берілген сөздерге шағын эссе жазады

қыс мезгілі
жаз мезгілі
диффузия

Жұптың пікірлерін тыңдау,барлық айтылған ой-пікірлерді бағалаудың мақсатына сәйкестендіру

V. сергіту сәті (3 минут) (видео)

VІ. Жеке жұмыс «тест жұмысын орындау» (10 минут)

1. . 5кН-да неше Н бар?

A. 50 Н B. 0,5Н C. 500Н D. 5000Н E. 50000Н

2. Молекула дегеніміз —

A. Заттың химиялық қасиетін бойына сақтаған ең кіші бөлшегі.

B. Заттың құрамдас бөлшегі. C. Заттың ұсақ бөлшектері.

D. Заттың химиялық элементтерінің қасиетін бойына сақтаған ең кіші бөлшегі.

E. Дұрыс жауабы жоқ.

3. Диффузия құбылысы дегеніміз —

A. Бөлшектердің тез қозғалысы. B. Газдағы (сұйықтағы) бөлшектердің ретсіз қозғалысы.

C. Қатты денедегі бөлшектердің ретсіз қозғалысы.

D. Бөлшектердің баяу қозғалысы. E. Бөлшектердің ретсіз қозғалысы.

4. Табиғатта заттың неше күйі кездеседі.

A. 1 B. 2 C. 3 D. 4 E. 5

5. Температура нені сипаттайды?

A. Дененің қозғалыс әреткетін. B. Дененің жылдамдығын

C. Дененің ыстық, суық екендігін. D. Дененің температурасын

E. Дененің қызулық дәрежесін

6. Күн жүйесінде неше планета (ғаламшар) бар?

A. 7 B. 8 C. 9 D. 10 E. 11

7. Жылдамдықтың өлшем бірлігі қандай?

A. м/с²B. м²/с²C. м^2*с²D. м/с E. м²/с

8. Гук заңы қалай өрнектеледі ?

А. F=g m₁m₂/R² В. F=ma С. F= mN. D. F= k Δx Ғ= mg

9. Тығыздық қандай формуламен анықталады?

А.

В.

С.

Е.

10. Деформация дегеніміз

А. Дененің қатты созылуы. В. Дененің пішіні мен өлшемінің өзгеруі.

С. Дененің массасының өзгеруі. D. Дене салмағының азайюы.

Е. Дененің кішіреюі.

Жасаған жұмыстарын 2 жұлдыз, 1 ұсыныспен бағалау.

ҮІ. Кері байланыс (не үйрендім, не қиын болды, сұрақ.) (3 минут)

Кейінгі тапсырмалар

Күнделікті өмірде тапсырмаға байланысты өзің байқаған құбылыстар жайлы шағын эссе жазу.

Кейінгі оқу

§1 Жылулық қозғалыс. Броундық қозғалыс. Диффузия

Күні:

Сыныбы: 8

Пәні: физика

Сабақтың аты

§2.Температура. Температураны өлшеу тәсілдері

Сілтеме

Жоспар

Жалпы мақсаты

Ø Температура. Температураны өлшеу тәсілдері жайлы мағлұмат беруØ Температура. Температураны өлшеу тәсілдері жайлы күнделікті өмірде қолдана білуге үйрету

Ø Өзгенің пікірімен санаса білуге баулу

Күтілетін нәтиже

Ø Температура. Температураны өлшеу тәсілдері жайлы мағлұмат аладыØ Температура. Температураны өлшеу тәсілдері жайлы күнделікті өмірде қолдана білуге үйренеді

Ø Өзгенің пікірімен санаса алатын болады

Негізгі идеялар

Негізгі физикалық шама – температура жылу құбылыстарымен тікелей байланысты. Біз салқын және жылы немесе ыстық денелерді анықтай аламыз, өйткені дене әр түрлі қызу қасиетіне ие бола алады. Бүл қасиетті температура деп атайды. Жылу алмасу- екі дене жанасқанда, жылу берілу жолымен энергияның қаттырақ қыздырылған денеден азырақ қыздырылған денеге өтуі. Дене температурасы жоғарылаған сайын, дененің бірқатар параметрлері (көлем, температура, қысым) өзгеріске ұшырайды.Дене температурасын термометрмен өлшейді. Термометр- температурасы өлшенетін денемен жылулық байланыста болатын дене.

Тапсырмалар

Топтық жұмыс «Джигсо»

Тапсырмалар

Жұптық жұмыс «Пилот — Штурман»

Тапсырмалар

Жеке жұмыс «Блум таксономиясы»

Сабақ бойынша мұғалімнің жазбалары: (мұғалім және оқушы немен айналысады)

І.Ұйымдастыру (2 минут)

1.1. Сәлемдесу

1.2. Сынып оқушыларына жағымды ахуал туғызу

1.3. Түгелдеу

1.2. Топқа бөлу (1,2,3 сандары арқылы 3 топқа бөлінеді)

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау (5 минут)

1. Жылулық қозғалыстың маңызы қаншалықты?

2. Жылулық қозғалыс пен Броундық қозғалыспен салыстыр?

3. Диффузия құбылысының мәні неде?

ІІІ. Талқылау үшін сұрақтар беріледі (2 минут)

1. Температура нені сипаттайды?

2. Дене температурасын өлшеуде термометрдің маңызы қаншалықты?

3. Судың қатаюы мен еруінде термометрдің қандай қатысы бар?

ІҮ. Топтық жұмыс «Жигсо» (15 минут)

Бақылаушының бағалау парағы

№	Бағалау өлшемдері	Көшбасшы	Хатшы	Баяндамашы	Уақыт сақшысы
1	Тақырыптың ашылуына үлес қосу
2	Міндетін атқару
3	Топтық жұмысқа атсалысуы

Әр оқушы өзіне жүктелген рөлдің міндеттерін атқарады.

Топ пікірлерін тыңдау.

Ү. Жұптық жұмыс «Пилот — Штурман» (5 минут)

(Штурман – басқарушы, пилот – орындаушы)

Жұптар формуланы қолдана отырып мысал есеп шығарады.

Жұптың пікірлерін тыңдау,барлық айтылған ой-пікірлерді бағалаудың мақсатына сәйкестендіру

VІ. Жеке жұмыс «Блум таксономиясы» (13 минут)

1	Білу	Температура дегеніміз не?
2	Түсіну	Кельвин шкаласынан Цельсий шкаласына айналдыратын формуланы жаз?
3	Қолдану	Күн бетінің температурасы 6000 К-ге дейін қызады. Осы температураны Цельсий шкаласына айналдыр?
4	Талдау	Кельвин шкаласы мен Цельсий шкаласын салыстыр?
5	Жинақтау	Суретті қысқаша түсіндір?
6	Бағалау	Адам баласының өмірі үшін температураның маңыздылығы қаншама?

Жасаған жұмыстарын 2 жұлдыз, 1 ұсыныспен бағалау.

ҮІ. Кері байланыс (не үйрендім, не қиын болды, сұрақ.) (3 минут)

Кейінгі тапсырмалар

Күнделікті өмірде тапсырмаға байланысты өзің байқаған құбылыстар жайлы шағын эссе жазу.

Кейінгі оқу

§2.Температура. Температураны өлшеу тәсілдері

Күні:

Сыныбы: 8

Пәні: физика

Сабақтың аты

§3.4. Ішкі энергия. Дененің ішкі энергиясын өзгерту тәсілдері.

Сілтеме

Жоспар

Жалпы мақсаты

Ø Ішкі энергия. Дененің ішкі энергиясын өзгерту тәсілдері жайлы мағлұмат беруØ Ішкі энергия. Дененің ішкі энергиясын өзгерту тәсілдері жайлы күнделікті өмірде қолдана білуге үйрету

Ø Топта бағалай білуге баулу

Күтілетін нәтиже

Ø Ішкі энергия. Дененің ішкі энергиясын өзгерту тәсілдері жайлы мағлұмат аладыØ Ішкі энергия. Дененің ішкі энергиясын өзгерту тәсілдері күнделікті өмірде қолдана білуге үйренеді

Ø Топта бағалай алатын болады

Негізгі идеялар

Берілетін ұғымдар:· Ішкі энергия;

· Ішкі энергияның темпертураға байланыстылығы;

· Дененің ішкі энергиясының химиялық реакцияларға байланыстылығы;

· Дененің ішкі энергиясын өзгерту тәсілдері: жұмыс жасау, жылу алмасу.

Ішкі энергия деп денені құрайтын барлық бөлшектердің кинетикалық энергиясы мен осы бөлшектердің өзара әрекеттесуінің потенциалық энергиясының қосындысын айтамыз. Дененің температурасы жоғары болған сайын оның ішкі энергиясы артады.

Химиялық реакция деп нәтижесінде бір заттың құрамы мен құрылысы жағынан өзгеше болатын басқа затқа түрленуін айтады. Химиялық реакциялар өзара әрекеттесуші денелердің ішкі энергиясының өзгерісін тудырады.

Дене молекулаларының қозғалыс жылдамдығы өзгергенде, демек дененің тепмпературасы өзгергенде оның ішкі энергиясы өзгереді.

Тапсырмалар

Топтық жұмыс «Жигсо»

Тапсырмалар

Жұптық жұмыс «Пилот — Штурман»

Тапсырмалар

Жеке жұмыс «Блум таксономиясы»

Сабақ бойынша мұғалімнің жазбалары: (мұғалім және оқушы немен айналысады)

І.Ұйымдастыру (2 минут)

1.1. Сәлемдесу

1.2. Сынып оқушыларына жағымды ахуал туғызу

1.3. Түгелдеу

1.2. Топқа бөлу (1,2,3 сандары арқылы 3 топқа бөлінеді)

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау (5 минут)

1. Температураны қалай түсінесіңдер?

2. Сұйықтық термометрлердің жұмыс жасау принципі қандай құбылысқа негізделген?

3. Абсолют температура деген не? Оның бірлігі қандай?

4. Газ қысымы мен оның абсолют температурасы арасындағы байланыс қандай?

5. Абсолют нөль деп нені түсінеміз?

ІІІ. Талқылау үшін сұрақтар беріледі (2 минут)

1. Дененің ішкі энергиясы дегеніміз не?

2. Оны өзгерту тәсілдері қандай?

3. Дененің ішкі энергиясы температураға қалай байланысты?

4. Жылу алмасу дегеніміз не?

5. Химиялық реакция дегеніміз не? Химиялық реакциялар кезінде ішкі энергия қалай өзгереді ме?

ІҮ. Топтық жұмыс «Жигсо» (15 минут)

Бақылаушының бағалау парағы

№	Бағалау өлшемдері	Көшбасшы	Хатшы	Баяндамашы	Уақыт сақшысы
1	Тақырыптың ашылуына үлес қосу
2	Міндетін атқару
3	Топтық жұмысқа атсалысуы

Әр оқушы өзіне жүктелген рөлдің міндеттерін атқарады.

Топ пікірлерін тыңдау.

Ү. Жұптық жұмыс «Пилот — Штурман» (5 минут)

(Штурман – басқарушы, пилот – орындаушы)

Жұптар ішкі энергия және оның өзгеруіне мысал келтіреді?

Жұптың пікірлерін тыңдау,барлық айтылған ой-пікірлерді бағалаудың мақсатына сәйкестендіру

VІ. Жеке жұмыс «тест жұмысын орындау» (13 минут)

1	Білу	Ішкі энергия дегеніміз не?
2	Түсіну	Ішкі энергияның өзгерту тәсілдерін ата?
3	Қолдану	Адам денесіндегі ішкі энергияның өзгеруне мысал келтір?
4	Талдау	Дененің ішкі энергиясын өзгерту тәсілдері: жылу алмасу және жұмыс жасауды салыстыр?
5	Жинақтау	Суретті қысқаша түсіндір?
6	Бағалау	Адам баласының өмірі үшін ішкі энергияның өзгеруінің маңыздылығы қаншама?

Жасаған жұмыстарын 2 жұлдыз, 1 ұсыныспен бағалау.

ҮІ. Кері байланыс (не үйрендім, не қиын болды, сұрақ.) (3 минут)

Кейінгі тапсырмалар

Күнделікті өмірде тапсырмаға байланысты өзің байқаған құбылыстар жайлы шағын эссе жазу.

Кейінгі оқу

§3.4. Ішкі энергия. Дененің ішкі энергиясын өзгерту тәсілдері

1	Жылулық қозғалыс
2	Температура, оны өлшеу тәсілдері
3	Термометрлер. Температуралық шкалалар
4	Iшкi энергия. Iшкi энергияны өзгерту тәсiлдерi
5	Жылу берілу түрлері – жылуөткізгіштік, конвекция, сәуле шығару
6	Табиғаттағы және техникадағы жылу берілу
7	Жылу мөлшері. Жылу мөлшерін есептеу
8	Заттың меншікті жылу сыйымдылығы
9	Отынның меншікті жану жылуы. Отынның энергиясы
10	Қатты денелердiң балқуы және қатаюы
11	Балқу температурасы. Меншiктi балқу жылуы
12	Балқу және қатаю кезiндегi iшкi энергияның өзгеруi
13	Булану және конденсация. Қанықпаған және қаныққан булар
14	Қайнау. Қайнау температурасының атмосфералық қысымға байланыстылығын анықтау
15	Меншiктi булану жылуы
16	Ауаның ылғалдылығы. Ылғалдылықты өлшеуге арналған құрал. Айдағы, Марстағы, Шолпандағы термодинамикалық жағдайлар
17	Термодинамиканың бiрiншi заңы. Газдың және будың жұмысы
18	Жылу қозғалтқыштары. Іштен жану қозғалтқыштары
19	Бу және газ турбиналары. Тоңазытқыш
20	Жылу қозғалтқыштарының п.ә.к.-ті. Жылу қозғалтқыштарын жетілдіру жолдары
21	Жылу қозғалтқыштарының энергетиканың дамуындағы рөлi. Жылу машиналары және табиғатты қорғау
22	Меншiктi балқу жылуы (өтілген тақырыптар бойынша материалды бекіту)
23	Температура және оны өлшеу тәсілдері (өтілген тақырыптар бойынша материалды бекіту)
24	Ауаның ылғалдылығы (өтілген тақырыптар бойынша материалды бекіту)
25	Денелердің электрленуі. Электр заряды
26	Элементар электр заряды. Қозғалмайтын зарядтардың өзара әрекеттесуi
27	Кулон заңы
28	Электр өрiсi. Электр өрісінің кернеулігі
29	Электростатикалық өрістегі өткізгіштер мен диэлектриктер
30	Потенциал және потенциалдар айырымы
31	Электрстатикалық өрiс кернеулiгi мен потенциалдар айырымы арасындағы байланыс
32	Конденсаторлар
33	Электр тогы. Ток көздері
34	Ток күшi. Амперметр
35	Кернеу. Вольтметр
36	Өткiзгiштiң электр кедергiсi. Тiзбек бөлiгi үшiн Ом заңы
37	Типтік есептерді шығарудың алгоритмі
38	Электр кедергісінің температураға тәуелділігі
39	Асқын өткізгіштік. Өткiзгiштiң меншiктi кедергiсi
40	Электр тізбектері. Өткiзгiштердi тiзбектей және параллель қосу
41	Токтың жұмысы мен қуаты. Джоуль-Ленц заңы
42	Қыздыру шамы. Электр қыздырғыш құралдар
43	Қысқа тұйықталу. Балқымалы сақтандырғыштар
44	Әртүрлi ортадағы электр тогы
45	Электролит ерiтiндiлерiндегi электр тогы. Электролиз заңы
46	Электролизді қолдану. Электронды-сәулелік түтік
47	Шала өткiзгiштер және олардың электрлік қасиеттері. Шала өткізгішті диод және оны қолдану
48	Электр тiзбегі (өтілген тақырыптар бойынша материалды бекіту)
49	Тiзбек бөлiгi үшiн Ом заңы (өтілген тақырыптар бойынша материалды бекіту)
50	Өткiзгiштердi тiзбектей және параллель қосу (өтілген тақырыптар бойынша материалды бекіту)
51	Электр тогының жұмысы мен қуаты (өтілген тақырыптар бойынша материалды бекіту)
52	Магнит өрiсi
53	Тогы бар катушканың магнит өрiсi. Электр-магниттер және олардың қолданылуы
54	Тұрақты магниттер. Жердің магнит өрісі. Аспан денелерінің магнит өрісі
55	Тогы бар өткiзгiшке магнит өрiсiнiң әсерi. Электр қозғалтқышы. Электр өлшеуіш құралдар
56	Заттың магниттiк қасиеттерi. Ақпаратты магнит арқылы жазу
57	Түзу токтың магнит өрiсi. Электромагниттiк индукция
58	Генераторлар. Трансформаторлар. Электр энергиясын алыс аралықтарға жеткiзу
59	Тұрақты магниттер (өтілген тақырыптар бойынша материалды бекіту)
60	Электромагниттер және олардың қолданылуы (өтілген тақырыптар бойынша материалды бекіту)
61	Жарық. Жарық көздері. Жұлдыз – Күн
62	Жарықтың таралуы. Күннің және Айдың тұтылуы. Жарық жылдамдығы
63	Жарықтың шағылуы. Шағылу заңдары. Толық шағылу
64	Жазық және сфералық айналар. Жарықтың сынуы
65	Линзалар. Линзаның оптикалық күшi
66	Линзаның көмегімен кескiн алу. Жұқа линзаның формуласы
67	Фотоаппарат. Проекциялық аппарат
68	Көз. Көзілдірік. Лупа. Микроскоп. Телескоп
69	Жарықтың шағылу заңы (өтілген тақырыптар бойынша материалды бекіту)
70	Линзаның көмегiмен кескiн алу (өтілген тақырыптар бойынша материалды бекіту)

«№7 мектеп-лицейі»ММ

Күні: 18.09.18ж

Сыныбы: 7

Сабақтың тақырыбы: Атмосфералық қысым. Торричелли тәжірибесі. Барометр
Сабақтың мақсаты:
1. Білімділік: атмосфералық қысым, атмосфералық қысымның пайда болу себептері. Торричелли тәжірбиесінің мәні, атмосфералық қысымның өлшем бірлігі туралы, қалыпты атмосфералық қысым, атмосфералық қысымның биіктікке, ауа райына байланысты өзгеруі, атмосфералық қысымды өлшеуіш құрал барометр туралы түсінік беру.
2. Дамытушылық: оқушылардың өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай алуға жетелеу.
3. Тәрбиелік: жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу, оқушылардың дүниетанымын қалыптастыру.
Сабақтың түрі: Жаңа білімді игерту.
Оқыту әдісі: Баяндау, сұрақ-жауап

Технологиясы: СТО

Көрнекілігі: слайд, шприц, стакан, қағаз, су, жұмыртқа
Сабақтың барысы:

1. Ұйымдастыру кезеңі.
Оқушылармен амандасу, түгелдеу
Оқу құралдарын тексеру
Сабақтың барысы:

І. Қызығушылықты таныту
Оқушыларды топқа бөліп алу (капитан, палуба, шлюбка, обед)

1. Үй тапсырмасы бойынша сұрақтар:

1.Қысым дегеніміз не?

2.Қатынас ыдыстарға мысыл келтір.(Шәйнек, кофейник, су құбыры)

3. Су құбыры не үшін қолданылады?

4.Сұйықтың тығыздығын өлшеуге арналған аспап.

(Ареометр)

5.F-күш дегеніміз не,өлшем бірлігі.

F_ы=F_a=PgVg (H)

Бағалау 5 - «5»

4 – «4»

3 – «3»

Кубизм әдісі:

Кубикті лақтырып бетіне түскен формуланы оқып, өлшем бірлігін айту және қандай физикалық шама.

1. P = F/S Қысым

2. Fa = mg Ауырлық күші

3. ρ = m/V тығыздық

4. Fүйк = μN Үйкеліс күші

5. Ʋ = S/t Жылдамдық

6. F = kx серпімділік күші

II. Мағынаны таныту. Жаңа сабақ.
1. Бұл ертедегі үлкен тарихи мәдени орталық. Қазақстанның IX–XII ғасырлардағы сәулет өнері. Ендеше бұл кесенеге кіріп аралау үшін жаңа тақырыпты тыңдайық
■ Атмосфера – Жердің ауа қабаты.
■ Атмосфераның құрамы:
78%-азот, 21%-оттегі.
• Жер бетіне және Жер бетіндегі барлық денелерге атмосфераның түсіретін қысымы атмосфералық қысым деп аталады.
Атмосфера су бетінен төмен қарай бағытталған қысыммен әрекет етеді. Паскаль заңы бойынша ол қысым барлық бағыттарға бірдей беріледі, міне суды поршеньмен ілестіре көтеретіні осы атмосфералық қысым әсерінен екен.

Ал енді 18 ғасырда итальяндық ғалым Торричелли жасаған тәжірбиені қарастырайық. Ол ұзындығы 1 м, бір жағы бітеу шыны түтік сынаппен толыстырылады.

Содан кейін түтіктің аузын жауып, оны төңкереді де, сынап құйылған ыдысқа батырады. Сонда сынаптың кішкене ғана бөлігі ыдысқа төгіледі. Ал түтік ішінде биіктігі 76 см сынап бағаны қалады.
Торричелли алғаш рет сынап бағанының атмосфералық қысым ұстап тұрады деп ой түйді. Кейін Торричелли қондырғысы атмосфералық қысымды өлшеу үшін пайдалана бастады.
Атмосфера тарапынан біздің денемізге әрекет ететін күш 105 Па екені белгілі. Атмосфералық қысымның бірлігі-1 миллиметр сынап бағаны алынады. (1 мм.сын.бағ)
Атмосфералық қысымды өлшеуге арналған құрал барометр деп аталады. (барос-ауырлық, метрео-өлшеймін) Қазіргі кезде барометр-анероид кеңінен қолданылады.
Барометр анероидтың құрылысы
1. Дөңгелек жұқа металл қорапшадан
2 . Серіппе
3. Беріліс тетігі
4. Көрсеткіш
5. Шкала
Атмосфералық қысым атмосфералық құбылыстармен байланысты болғандықтан, барометр шкаласына қарап ауа райын да болжауға болады екен.

2. Тәжірибелер демонстрациясы.

3 топқа тәжірибе беру

1 - тәжірибе. Су, стакан, пипетка. Пипетканың резеңке қабық ішіндегі ауаны қысып тұрып, суға батырса су пипетка бойымен жоғары көтеріледі.
2 - тәжірибе. Су, шприц, стакан. Шприцты суы бар ыдысқа батырып, поршенді сумен жанасқанға дейін түсіреді де, сонан соң қайтадан жоғары қарай жылжытады. Сонда поршенмен ілесіп, су да жоғары көтеріле бастайды. Міне суды поршенмен ілестіре көтеретін атмосфералық қысым.

3 - тәжірибе. «Төңкерілген стакан» Стаканға жартылай су құйып оның бетіне қағаз жауып төңкереміз. Су төгілмейді. Неліктен? Себебі суды ауа қысымы ұстап тұр. Ауаның қысымы Паскаль заңы бойынша барлық жаққа бірдей таралады. Олай болса, қағаз тек судың бетінің тегіс тұруына көмегін тигізеді.

ІІІ. Ой толғаныс (Рефлексия) Сабақты бекіту.

Эксперименттік тапсырма.

Су, тиын, стакан, қағаз, шірпі.

Жалпақ тарелкаға тиын салып оның беттік деңгейінен сәл ғана асатындай су құйылады. Тарелкадағы су астындағы тиынды қолды ылғалдамай алу керек. Ол үшін қағазды жыртып жағып стакан ішіне саламыз, стаканды тезірек тиынның жанына тарелка ішіне төңкеріп қоямыз. Сонда қағаз сөніп стакан ақ түтінге толады да, тарелкадағы су оның ішіне жиналып, тиын бұрынғы орнында құрғақшылықта қалады. Мұның себебі неде?

Мұның себебі жану кезінде стакандағы ауа қысымы артып, оның бірқатар бөлігі сыртқа шығады. Іштегі ауа қысымын, атмосфералық қысым азайтады. Нәтижесінде тарелкадағы су ауа қысымы аз стакан ішіне қарай бағытталады.

2. Ішкі қабырғаларына тығыз кептеліп тұратын жылжымалы поршені бар шыны түтік алынады. Оны ішінде суы бар ыдысқа батырып, поршеньді сумен жанасқанға дейін түсіреді де, сонан соң қайтадан жоғары қарай жылжытады. Сонда поршеньмен ілесіп, су да жоғары көтеріле бастайды.

Неліктен деп ойлайсың?

Мұның мәнісі мынада. Атмосфералық қысым су бетіне төмен қарай әрекет етеді. Паскаль заңы бойынша ол қысымды түтікке төменнен жоғары қарай жеткізеді. Міне, суды поршеньмен ілестіре көтеретін осы атмосфералық қысым

2) Есептер шығарады. Карточка бойынша әр оқушы есеп шешеді.

1-есеп

Теңіздің 10900 м болатын ең терең жеріндегі су қысымын

есептеңдер.Теңіз суының тығыздығы 1030 кг/м³

2-есеп

100 см² ауданға 50 Н кш әрекет етеді. Қысымды анықтандар

3-есеп

Массасы 70 кг шкафты орнынан жылжыту үшін қандай күш жұмсау керек? Үйкеліс коэфиценті 0,3.

4-есеп

Болат серіппе 245 Н күш әрекетінен 35 мм-ге ұзарды.Серіппенің қатаңдығын анықтандар.

3) Сөзжұмбақ.

1.Анероид қандай мағынаны білдіреді?(Сұйықсыз)
2.Барос қандай мағынаны білдіреді?(ауырлық)
3.Жердің бетін ауа қабатын не қоршап тұр?(атмосфера)
4.Торричелли тәжірибесінде шынының ішінде не құяды?(сынап)
5.Атмосфералық қысымды өлшеуге арналған құрылғы?(барометр)

«№7 мектеп-лицейі»ММ

Мұғалім: Аюпова Сандигул

Сынып:7-8 (комплект сынып) 10.10.2018

Сабақ тақырыбы: Деформация. Гук заңы. Электр тогы. Электр тогы көздері.

Сабақ мақсаты:

1. Өз бетімен оқу арқылы Деформация, Гук заңы, Электр тоғы,ток көздері, электр қозғаушы күші

түсініктерді меңгеру

2. Оқушыларды ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.

3. оқушыларды өз бетімен білім алуға, тақырыпты өз бетінше меңгеруге тәрбиелеу.

Сабақ түрі: конференция

Сабақ әдісі: топпен жұмыс, жеке жұмыс, сұрақ-жауап, практикалық жұмыс

Сабаққа қажетті құралдар: компьютер, слайдтар, телевизор.

Тақырыбы: Деформация. Гук заңы. Электр тогы. Ток көздері.

Негізгі мақсаттар және оқытудың нәтижесі оқушының қалыптасқан білім, білік, дағды

Белсенді жұмыс түрлері жеке, жұппен АҚТ қолдану мүмкіндіктері

Оқушының іс әрекеті

Қызығушылықпен танымдық қызметі

Нәтижесі

«Дискуссия» әдіс арқылы оқушыларға өз бетімен білім алуға және күнделікті өмірде кездесетін проблемалық жағдаяттарды шешудегі біліктілігін қалыптастыруға қолайлы жағдай жасау.

Жеке топпен презентация

Презентация жасау және қорғау дискуссия арқылы проблемалық жағдаяттарды шешу

1. Презентация «Деформация. Гук заңы»

2.Презентация «Электр тогы»

3.Презентация «Ток әсерлері».

4.Презентация «Ток көздері».

5.Сұрақ жауап

6.Сәйкестік кесте

Білді

Түсінді

Топпен жұмыс

істеді

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі. (1 мин)

Сәлемдесу, кезекшілікті тексеру.

II. Үй жұмысын тексеру (6 мин)

Бағалау парағы (Ауған А.)

Сұрақтар:

1. Күш қай әріппен белгіленеді? (1 ұпай)
2. Жылдамдық? Өлшем бірлігі? (2 ұпай)
3. Уақыт? Өлшем бірлігі? (2 ұпай)
4. Заряд? Өлшем бірлігі? (2 ұпай)
5. Кулон заңының формуласы? (1 ұпай)
6. Жұмыс кай әріпімен белгіленеді? (1 ұпай)
7. Электрленуді байқауға арналған ең ыңғайлы аспап? (1 ұпай)

Сәйкестендіру

7 сынып

Жылдамдықтың формуласы	t=S/V
Ауырлық күшінің формуласы	Денеге басқа денелер әсер етпегенде дененің жылдамдығын сақтау құбылысы
Уақыттың формуласы	F_A= mg
Инерция дегеніміз -	V=S/t

8 сынып

Кулон заңы	е=1,6*10^-19 Кл
Заряд дегеніміз	m =9,1 * 10^-31 кг
Конденсатор дегеніміз	Денелердің немесе бөлшектердің өзара электірлік әрекеттесу қабілетіне ие болуын сипаттайтын физикалық шама
Элементар зарядтың тұрақты саны	Диэлектрлік қабаттармен бөлінген қосөткізгіштен тұратын зарядтарды жинақтаушы жүйе
Электронның массасы -	F=kq₁q₂/r²

1. Презентация «Деформация. Гук заңы» (Ускенбаева Д.)

2.Презентация «Электр тогы» (Ауған Ақ.)

3.Презентация «Ток әсерлері».

4.Презентация «Ток көздері».

III. Жаңа тақырып (15 мин)

IV. Жаңа сабақты бекіту. (17 мин)

7 сынып

Физикалық диктант

Латынша деформация –бүліну, бұзылу. Созылу кезінде дененің пішіні ұлғаяды. Сығылу кезінде дененің пішіні кішірейеді. Серпімді дененің ұзаруы мен оған түсірілген күштің арасындағы байланысты 1660 жылы ағылшын физигі Роберт Гук анықтаған болатын. Деформацияның шамасы түсірілген күшке тура пропорционал заңды Гук заңы деп атаймыз.

8 сынып

Физикалық диктант

Электр тогы дегеніміз зарядталған бөлшектердің реттелген қозғалысы. Ток көзін алу үшін зарядтарды бөлгенде электрлік емес күштерді қолданады. Оларды бөгде күштер деп атайды. Бөгде күштердің әрекетін сипаттау

үшін ɛ әрпімен белгіленетін электр қозғаушы. Электр қозғаушы күші - бөгде күштер жұмысының орын ауыстыратын электр зарядына қатынасын айтады.

Сұрақ жауап.

7 сынып

Демормация дегеніміз не?
Кай тілден деформацияны аударганда бұзылу дегенді білдіреді?
Серпімді деформация түрлері?
Гук заңы? Қай жылы ашылған?
Гук занының формуласы?

8 сынып

Электр тоғы дегеніміз?
Электр тогы пайда болу үшін және ұзақ сақталуы үшін қандай қажетті шарттар қажет?
Тоқтың қандай әсерлері бар?
Алғашқы ток көзін ашқан физик?
Электр қозғаушы күшінің формуласы?

Постер қорғау

Ток әсерлері (жылулық, химиялық, магниттік, физиологиялық)
Деформация (мысалдар), Гук заңы

Есеп шығару. Есеп шығару үлгісін көрсету (Ускенбаева Д.)
“Ойлан, тап” ойыны

Ойынның шарты: Берілген кестедегі формуланың атауын сәйкесінше сол формуланың жанына тиісті жауабы бойынша орналастыру керек.

8 сынып

Формула	Жауабы	Формуланың атауы
F =	Е	А) Бірқалыпты қозғалыс жылдамдығы
F = kq₁q₂/r²	В	Ә) ЭҚК
q =	Д	Б) Жылу мөлшері
Q	Б	В) Кулон заңы
		Г) Орташа жылдамдық
ɛ=A б/q	Ә	Д) Дененің заряды
V_орт =	Г	Е) Күш
V =	А	Ж) Бір қалыпты түзу сызықты қозғалыс жылдамдығы

V. Қортынды. Бағалау (6 мин)

Инсерт кестесімен жұмыс

^{Білемін}

^Білдім

^{Білгім келеді}

VII. Үй жұмысы

7 – сынып

Деформация. Гук заңы. «Күнделікті өмірде кездесетін деформациялар» шағын эссе жазу

10-жаттығу №4

8 – сынып §35.Оқуға. Қайталау.

VI. Рефлексия

«№7 мектеп-лицейі»ММ

Ашық сабақ. Физика 8 сынып "Электромагниттік индукция"

8 сынып Физика пәнінен қмж ашық сабақ. Тақырыбы: Электромагниттік индукция

С.Аюпова 03.10.20178

Қысқа мерзімдік жоспарлау

Сабақ жоспары

САБАҚ: Электромагниттік индукция.

Мектеп: №58 ЖОМ

Күні: 02.03.2017ж

Оқытушының аты-жөні: С.Аюпова

СЫНЫП: 8 Д сынып

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар:

Сабақ негізделген оқу мақсаты (мақсаттары)

1.1. Электромагниттік индукцияның күнделікті өмірде және өндірістерде есептер шығаруда қолдана білуге үйрету.

1.2. Электромагниттік индукция жайлы мағлұмат беру

Сабақтың мақсаттары

Барлық оқушылар:

• электромагнитті біледі

Оқушылардың басым бөлігі:

Электромагниттің түрлерін ажыратады
Электромагнитті тәжірибеде қолдана алады

Кейбір оқушылар:

электромагнитті тұрмыста пайдалануды біледі

Тілдік мақсат

Оқушылар:

• электромагнит сөзін талқылай алады.

Негізгі сөздер мен тіркестер: электр, магнит, ток, өріс

Сыныптағы диалог/ жазылым үшін тілдік бірліктер:

Талқылауға арналған сұрақтар:

• Қандай магнит түрлерін білесіздер?

• магнит дегеніміз не?

Жазылым бойынша:

Бізге неліктен магнит қажет?

Осыған дейінгі меңгерген білім

Электр құбылыстарын талдай алады.

Жоспар

Жоспарланған уақыт

Жоспарланған жаттығулар (төменде жоспарланған жаттығулармен қатар ескертпелерді жазыңыз)

Ресурстар

Басталуы

0-2 минут

3-5 минут

(Т) Оқушылар терминдік сөздер бейнеленген карточкаларды алу арқылы тақ сан болатындай (3) топқа бөлінеді.

(МК) Оқушыларға олардың топпен жұмыс жасайтыны түсіндіріледі

Физикалық терминдер бейнеленген карточкалар

Ортасы

6-16 минут

17-20 минут

21 минут

16-23 минут

24-25 минут

26-33 минут

34-37 минут

38-40 минут

40-43 минут

(Ұ,МК) «Ойлан тап» жетелеуші сұрақтар қою арқылы оқушыларды жаңа тақырыпты меңгертуге жетелейді:

(МК) Оқу құралын мұғалімнің қосымша ресурстар арқылы түсіндіреді.

(Қ) Рефлексия: Тест

(Ж,ОТ,Қ) «Қайталау-оқу анасы» әдісі арқылы топтық жұмыс жасайды. Есептер шығарады. Жұмыс барысында мұғалім жекелеген оқушыларға қолдау көрсетіп, бағыт-бағдар беріп отырады.

(Ұ,МК) Көрме. Оқушылар жасаған жұмыстарын қабырғаға ілу арқылы көрме ұйымдастырады. Барлық оқушылар достарының жұмыстарымен танысады.

(Қ) Рефлексия: Тест

(Т,Ө,ОТ,Қ) «Ия,жоқ» әдісі арқылы оқушылар жаңа сабақты бекітеді.

(Қ) Критериалды бағалау.

№	Критерий	Дескрипторлар
1	Идея	-идея ұсынады; -идеяға сәйкес жұмыс жасайды; -өсімдіктерді ажыратады;
2	Орындау техникасы	-техника қауіпсіздік ережесін сақтайды; -түрлі формалар жасай алады; - реттілікті сақтай отырып жұмысты орында ды;
3	Тақырыптың ашылуы	-жаңа сабақты шығармашылықпен жеткізе алады.

(Қ) Рефлексия: Тест. Оқушылар қолдарындарындағы стикерлерге жұмыстарға қатысты пікірлері мен ұсыныстарын жазып, сол жұмыстың тұсына жапсырады.

баспалар (печать), суреттер

Плакат, таныстырылым

Қауіпсіздік ережесі

Бағалау парақтары

Скоч,оқушылардың дайындаған жұмыстары

Стикерлер

Аяқталуы

44-45 минут

(МК,Ұ) Мұғалім жалпы сабақ барысына, оқушылардың жұмыстарына талдау жасайды, жұмыс орыны жинастарлады

Қосымша ақпарат

Саралау – Көбірек қолдау

көрсетуді қалай

жоспарлайсыз?

Анағұрлым қабілетті

оқушыларға

жаттығуларды

күрделендіруді қалай

Бағалау - Оқушылардың

үйренгенін тексеруді қалай

жоспарлайсыз?

Пəнаралық байланыс

Қауіпсіздік жəне еңбекті

қорғау ережелері

АКT байланыстары

Құндылықтардағы

байланыс

Дифференциялды оқыту өз бетінше жаттығулар кезінде мұғалім қолдауының алмасуы, арқылы іске асады.

Жетістік критерийлеріне сәйкес тапсырманы орындап мақсатқа жетуіне байланысты жетті немесе талпынды деп бағаланады

математика, тарих, жаратылыстану пәндерімен пәнаралық байланыс бар. Таныстырылым қолданылады, Интерактивті тақтаны 20 - 25 минуттан артық қолдануға болмайды.

Рефлексия

Сабақ / оқу мақсаттары

шынайы ма?

Бүгін оқушылар не білді?

Сыныптағы ахуал қандай болды?

Мен жоспарлаған саралау шаралары сəтті болды ма?

Мен берілген уақыт ішінде

үлгердім бе? Мен өз жоспарыма қандай түзетулер енгіздім жəне

неліктен?

Өз сабағыңыз туралы рефлексияны төмендегі бос орынға

жазыңыз. Сол жақтағы бағанада келтірілген сұрақтардың

арасынан Сіздің сабағыңызға сəйкес келетін сұрақтарға жауап беріңіз.

АШЫҚ САБАҚ

Тақырыбы: «Электромагниттік индукция»

8 «Д» сынып

«№7 мектеп-лицейі»ММ

Физикадан ашық сабақ

7-сынып

“Дененің қозғалу бағытында әрекет ететін күштің жұмысы”

Өткізген: физика пәнінің мұғалімі

С.Аюпова

2018 оқу жылы

Сабақтың тақырыбы: Дененің қозғалу бағытында әрекет ететін күштің жұмысы

Мақсаты:

Білімділік: Оқушы физикалық шама – жұмыстың мағанасын түсіну. формуласы, өлшем бірлігі туралы түсінік алу.

Дамытушылық: Жұмыс шамасын қолдана отырып өмірмен байланыстыра білу дағдыларын; теория мен практиканы ұштастыра білуді дамыту.

Тәрбиелік: Сыйластыққа, адамгершілікке, өзін-өзі ортада ұстауға тәрбиелеу.

Сабақтың түрі : жаңа сабақ, жұппен жұмыс

Сабақтың типі: Саяхат сабақ

Сабақтың әдісі: Сын тұрғысынан ойлау технологиясы

Сабақтың құрлымы:

І кезең Ұйымдастыру кезең (бағалау парағын ұсыну)

ІІ кезең Үй тапсырмасын тексеру ( тест алу )

ІІІ кезең Ой қозғау, жаңа сабаққа шығу (пән аралық байланыс- экономика)

ІҮ кезең Жаңа тақырып (технология бойынша жаңа сабақты меңгеру)

Ү кезең Бекіту (Эксперементті есеп шығару)

ҮІ кезең Шығармашылық жұмыс

(пән аралық байланыс- қазақ тілі)

ҮІІ кезең Бағалау

ҮІІІ кезең Қорытындылау

Сабақтың барысы:

І – кезең: Ұйымдастыру кезеңі. Сәлемдесу, оқушыларды түгендеу, сыныпты жаңа сабақ өтуге даярлау. Жауап парағын тарату.

ІІ – кезең: Үй тапсырмасын сұрау. Үй тапсырмасына байланысты сұрақтар қою арқылы. Денелердің жүзуі туралы суреттер тақтада көрсетіледі.

1) F_А = F_а дене сұйыққа толық батып, жүзіп жүреді

2) F_А > F_а дене сұйықтың бетінде қалқып жүреді.

3) F_А < F_а дене сұйыққа батып кетеді.

4) сұйықтықта жүзіп жүрген денеге әсер ететің ығыстырушы күш: _сұйық_ тығыздығына және _дененің көлеміне тәуелді.

5) Сұйыққа батырылған денеге оның сұйыққа батқан бөлігі көлеміндегі сұйықтың салмағына тең ығыстырушы күш әрекет әсеретеді.

ІІІ – кезең: «Ой шақыру» Экономика пәнінен еңбек екіге бөлінеді:

ақыл-ой еңбегі – дене еңбегі

Тақтада еңбектің түрлері көрсетіледі. Сұрақ: суреттерде күш және орын ауыстыру барма? Барлық суреттердің қорытындысы адам еңбек етіп жұмыс істеуде.

ІV кезең Жаңа тақырып аты

«Дененің қозғалу бағытында әрекет ететін күштің жұмысы»

Тақырып мақсаты: Жұмыс туралы түсінік алу, белгіленуін, өлшем бірлігін, формуласын біліп, оны есеп шығаруда қолдана білу.

Теориялық блок.

Тірек сөздер:

Күш. Жүрілген жол. Механикалық жұмыс. Ньютон. Метр.

Технология бойынша жаңа сабақты меңгерту:

Нені білемін

(анықтама, шама, формула, өлшем бірліктер)

Нені білдім

(анықтама, шама, формула, өлшем бірліктер

Түсініксіз

Тақтада : А = F · s F = А / s s = А / F

1Дж= 1Н·м

1кДж= 1000Дж=10³Дж

1мДж= 0,001Дж=10^-3 Дж

1мкДж= 0,000001Дж=10^-6 Дж

V кезең: Бекітуге екі жұпқа арналған эксперементтік есеп:

эсперементалды есеп.

Дененің күшін динамометрмен өлшеп, берілген дене 50 сантиметр жол жүрсе қанша жұмыс атқарылады?

эсперементалды есеп.

Дененің күшін динамометрмен өлшеп, берілген дене 70 сантиметр жол жүрсе қанша жұмыс атқарылады?

Есепті шығар:

І топ №1 Тереңдігі 5 метр құдықтан массасы 10 кг шелекті көтергендегі жұмысты есепте.

Есепті шығар:

І топ №2 Массасы 20 кг шана қардың бетімен 10 м жерге сырғанап барғанда істелетін жұмысты тап?

Есепті шығар:

ІІ топ №1 Тереңдігі 5 метр құдықтан массасы 10 кг шелекті көтергендегі жұмысты есепте.

Есепті шығар:

ІІ топ №2 Массасы 20 кг шана қардың бетімен 10 м жерге сырғанап барғанда істелетін жұмысты тап?

Сұраққа жауап «ия», «жоқ» деп бер:

1.Төменде келтірілгендердің қайсысында дене механикалық жұмыс істейді: 1) адам қоржын арқалап тұр;

2) бала шанамен таудан сырғанап келеді;

3) трактор жер жыртып жүр;

4) оқушы мазмұндама жазып отыр

Сұраққа жауап «ия», «жоқ» деп бер:

2.Төменде келтірілгендердің қайсысында дене механикалық жұмыс істейілінбейді: 1) жүк жіпке ілулі тұр.

2) автомобиль жолмен қоғалып келеді;

3) ғарыш кемесі инерциямен ұшып жүр;

4) жүкті жұмысшы көлбеу жазақтықта ұстап тұр;

Сұраққа жауап «ия», «жоқ» деп бер:

1.Төменде келтірілгендердің қайсысында дене механикалық жұмыс істейді: 1) трактор жер жыртып жүр;

2) бала шанамен таудан сырғанап келеді;

3) адам қоржын арқалап тұр;

4) оқушы мазмұндама жазып отыр

Сұраққа жауап «ия», «жоқ» деп бер:

2.Төменде келтірілгендердің қайсысында дене механикалық жұмыс істейілінбейді: 1) жүкті жұмысшы көлбеу жазақтықта ұстап тұр;

2) автомобиль жолмен қоғалып келеді;

3) ғарыш кемесі инерциямен ұшып жүр;

4) жүк жіпке ілулі тұр.

VІ кезең Шығармашылық жұмыс (пән аралық байланыс- қазақ тілі) Жұмыс, еңбек туралы оқушылар дайындаған мақал-мәтелдерінің физикадағы механикалық жұмыс арасындағы байланысты ашу.

VІІ кезең Бағалау парағы бойынша білімдерін бағалау

Бағалау парағы

Үй жұмысы

1-5 ұпай

Жаңа тақырып

Шығарма-

шылық жұмыс

5 ұпай

ұпай

баға

Меңгеру

1-3 ұпай

Эксперемен-

талды есеп

1-5 ұпай

Жекелей тапсырма

3 ұпай

Бағалау критерилері: 19-21 ұпай – „5“

16-18 ұпай –„4“

13-15 ұпай

VІІ кезең Рефлексия.

Бүгінгі сабақта сізді не қызықтырды? Бүгінгі алған білімдеріңіздің сізге пайдасы бар ма? Қандай?

Сабақтың соңы

Бағалау парағы

Үй жұмысы

5 ұпай

Жаңа тақырып

Шығарма-

шылық жұмыс

5 ұпай

ұпай

баға

Меңгеру

3 ұпай

Эксперемен-

талды есеп

5 ұпай

Жекелей тапсырма

3ұпай

Бағалау критерилері: 19-21 ұпай – „5“

16-18 ұпай –„4“

13-15 ұпай – „3“

Бағалау парағы

Үй жұмысы

5 ұпай

Жаңа тақырып

Шығарма-

шылық жұмыс

5 ұпай

ұпай

баға

Меңгеру

3 ұпай

Эксперемен-

талды есеп

5 ұпай

Жекелей тапсырма

3ұпай

Бағалау критерилері: 19-21 ұпай – „5“

16-18 ұпай –„4“

13-15 ұпай

^{Жаңа сабақты
меңгеру}

Нені білемін

(анықтама, шама, формула, өлшем бірліктер)

Нені білдім

(анықтама, шама, формула, өлшем бірліктер

Түсініксіз

^{Жаңа сабақты
меңгеру}

Нені білемін

(анықтама, шама, формула, өлшем бірліктер)

Нені білдім

(анықтама, шама, формула, өлшем бірліктер

Түсініксіз

“Денелердің жүзу шарттары”

7 сынып

Өткізген: физика пәнінің мұғалімі

С.Аюпова

2017 оқу жылы

Сабақтың тақырыбы: Денелердің жүзу шарттары.

Мақсаты: Оқушыларға Архимед күші тақырыбының мазмұның терең ойлауға көмектесу.

Міндеті:

Бақыланған құбылысты Архимед заңын пайдаланып түсіндіре алуға үйрету.
Нақты шешім қабылдай алу дағдысын қалыптастыру.

Қызығушылығын ояту.

Солдат суға сүңгіді. Су ішінде солдаттың мойнына ығыстырушы күш әсер етеді ме?

Жауап : жоқ.

Солдаттың фуражкасы мен етігіне әсер ететін қысым күштері бірдей емес. Олардың айырмасы ығыстырушы күшіне тең немесе Архимед күші.

Архимед күші қалай тұжырымдалады?

Архимед заңын пайдаланып дененің тығыздығын қалай анықтауға болады?

Жауап:

P=mg: F_A=P_cgV_g. m=pV: p=p_gV_gּg. V_g= сұйық ішінде P₁=P-F_A:

F_A=P-P₁: S_cg S_g= ; P_g=

Тақтада:

сұйықтықта жүзіп жүрген денеге әсер ететің ығыстырушы күш: ____________________ тығыздығына және ___________________ тәуелді.

Тірек сөздері: дене, сұйық, дененің көлемі, дененің батқан бөлігінің көлемі

су май

Суреттегі денелерге әсер ететің ығыстырушы күштер туралы не айтуға болады?

Ек і ыдысқа бірдей денелер батырылған диномометрлердің көрсетуі бойынша қай ыдыста су, қай ыдыста май екендігін айыра аласын ба?

Мағынаны тану:

Дененің жүзіп жүруі, қалқып шығуы, батып кетуі жағдайларын қарастырайық:

Тәжірибе: Картезиан сүңгуірі

Батып кетеді.

_n m=pV

ρVg> P_cg V_б.б бату жағдайында V_g= V_б.б

Жүзіп жүреді:

mg = F_ыF_ы=Pg_cgV_б.б m=pV

P_gV_gg= P_cgV_б.б V_g=V_б.б

3. Қалқып шығады

mg_n жоғарға жеткенше F_n –кемиді

жоғарғы бетінде mgn

P_ggV_g= P_cgV_б.б

V_б.б =

Математикалық ойлау нәтижесінде

P_g-P_c- деп қанша есе көп болса дененің сонша бөлігі батып турады деп қорытынды жасаймыз.

Мысал: Мұз бен су:

S_мұз=900 кг/м³ P_c=1000 кг/м³ V_б.б= V_g V_б.б=0.9 V_g;

мұз-ң бөлігі батып тұрады.

Дауды шешейік:

Оқушылар өзенге шомылу кезінде мектепте өткен архимед күші туралы естеріне түсіп тыныштықтағы суда адамның жүзу құбылысын түсінбек болды. Тәжірейбелік деректерге байланысты пікірталас туды.

І Дерек. Адам және көптеген аңдар судың үстінгі бетінде көпке дейін жүзе алады. Бұны қалай түсіндіруге болады?

1-оқушы: Адам суда жүзе алуы оның үнемі аяқ пен қолмен суды итергеннен. Менің ойымша адамның суда жүзуі Архимед күшіне байланысты емес. Ол тек жансыз денелерге әсер ететің күш.

2-оқушы: Меніңше Архимед күші су ішінде адамға да аңға да әсер етеді.

3-оқушы: Архимед күші су ішінде адамға да, аңға да әсер етеді және ол адамның орташа тығыздығына байланысты. Адам денесінің орташа тығыздығы судың тығыздығына жуық сондықтан адам суда жүзе алады.

ІІ Дерек. Кейбір адамдар аяқ-қолың қозғамастан суда арқасымен жүзе алады.

1-оқушы: Арқасымен жүзген кезде адам міндетті түрде терең тыныс алып ауа жұту керек. Менің ойымша осында кері итеруші күштің әсері бар.

2-оқушы: Ал менің ойымша жүзген кезде қарапайым еңкейіп жатқаннан гөрі, шалқайып жатқан адамға төменнен жоғары үлкен кері итеруші күш әсер етеді.

3-оқушы: Маған мынадай ой келді. Бар мәселе суда жүзген адамның тығыздығынды болар. Терең тыныс алғанда адам кеудесі ауамен толып, дене көлемі ұлғаяды. Ал массасын тұрақты деуге болады. Сондықтан дем шығарғанда адамның тығыздығы азайып, дем алғанда тығыздығы көбейеді. Өкпесінде ауаны ұзақ ұстау арқылы адам аяқ-қолын қозғамай жүзе алады.

ІІІ Дерек. Арқасымен жүзген адамның суда тек беті шығып жатады. Неге?

1-оқушы:Адамның аяғына , денесіне, бас бөлігіне әсер ететің кері итеруші күш бірдей емес.

2-оқушы: Терең дем алғанда адамның тығыздығы судың тығыздығынан аз ғана шамаға кем.Денесінің аз бөлігі сондықтан су астында болады. Бетінді әрине жоғары шығару керек!

IVДерек. Адамдар өздерінің көлемдерің қанша екенің білеме? Оны қалай анықтауға болады.

1-оқушы: Шынында мен де өз көлемімді білмеймін. Геометриялық тілмен айтсақ адам денесі дұрыс емес форма. Мен көлемімді былай анықтадым.1м³ көлемге мен сияқты үш бала сияды, яғни менің көлемім 1/3 м³ .

деп ойлаймын .

2-оқушы: Көлемің 1/3м³ бұл күлкілі. Адам денесі тығыздығы 1г/см³. Ал массасы 50 кг баланың көлемі 50дм³ деген сөз немесе 50 литр.

Толғаныс:

Сұрақ:

Сорпаның майы неге бетіне шығады?
Сүттен қаймағын бөліп алудың ең қарапайым тәсілін ұсыңыздар.

Ньютон заңдары" ашық сабақ 9 сынып физика

Сыныбы: 9 «А» Күні:01.11.2017

Сабақтың тақырыбы: Ньютон заңдары.

Мақсаты:

Білімділік: Механиканың ең іргелі заңы Ньютонның заңдарын бойынша алған білімдерін пысықтау, қорытындылау.

дамытушылық: Тақырып бойынша алған білімдерін қолданып, өз ойын айта білуге, өз білімін өзі бағалап тексере білу дағдыларын қалыптастыру;

тәрбиелік: Тапқырлыққа, ізденіп шешім қабылдауға , ауызбіршілікке, ойын жинақтай білуге , біріне –бірі көмектесуге баулу, еңбексүйгіштікке тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: қорытынды сабақ

Сабақтың көрнекілігі:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

Психологиялық ахуал

Топқа бөлу «асық арқылы»

Сабақ жоспарымен таныстыру:

І. Қызығушылықты ояту

1.Білгір физик

2. Шығармашылық жұмыс

ІІ. Мағынаны тану

1-тапсырма: Формулаларды жазу

2-тапсырма: Формуланы пайдаланып, есептер шығару

3-тапсырма: Кластер құру

ІІІ. Ой-толғаныс:

тест

1.Қызығушылықты ояту

Білгір физик

Динамика нені зерттейді?
Исак Ньютон қай жақтың ғалымы?
Ньютонның неше заңы бар?
Инерция дегеніміз не?
Күштің қандай түрлерін білесіндер, ата?
Бүкіләлемдік тартылыс заңы?
Ньютонның 1 заңы
Ньютонның 2 заңы
Ньютонның 3 заңы

Шығармашылық жұмыс

3 топқа Ньютон заңдарына байланысты

2 бөлім Мағынаны тану

1 тапсырам формула толтыр

Атауы

Белгіленуі

Формуласы

Күш

Масса

Үдеу

Ньютонның 3 заңы

Бүкіләлемдік тартылыс заңы

2 тапсырма есеп шығару деңгейлік

А тобы

Күш әрекетінен массасы 1 кг дене 10 м/ үдеу алады. Осы күш массасы 0,5 кг денеге қандай үдеу береді?
60 Н күш денеге 0,8 м/ үдеу береді. Қандай күш осы денеге 2 м/ үдеу бере алады?

В тобы

50 Н күш әсерінен доп 10м/с² үдеу алады. Доптың массасы қандай?
Массасы 500 кг вагонеткаға 125 Н күш әсер етеді. Ол қандай үдеумен қозғалады?

С тобы

Екі нүктелік масса 100г жіне 500 кг бір-бірінен 20м аралықта орналасқан. Олардың арасыңдағы өзара тартылыс күшін анықтаңдар.

Жауабы:

А тобы

5 м/ үдеу алады
150 Н күш

В тобы

5 кг масса
0,25 м/ үдеу

С тобы

8,4 * Н күш

3 тапсырма

Кластер құру

1 – топ «Ньютон І заңы»

2 – топ «Ньютон ІІ заңы»

– топ «Ньютон ІІІ заңы»

3.Ой –толғаныс (тест)

Пушкадан оқ атылды. Пушкада не болады?

а) пушка артқа кетеді

б) пушка орында қалады

в) пушка алдыға жылжиды

2. Столдың бетінде кітап жатыр. Оған ауырлық және столдың серпімділік күші әрекет етуде. Қай күш басымырақ?

а) ауырлық күші

б) серпімділік күші

в) бірдей

3. Құс массасы 1 кг ағаш бұтасына отырды. Ағаш бұтаға қандай күшпен әрекет етеді?

а) 2Н

б) 9,8 Н

в) 102 Н

4.Жолда автокөлік жүріп барады. Машинаның алдыңғы терезесіне жапырақ құлады. Оған қарсы бағыттағы жел әсер етеді немесе алдыңғы терезенің үйкеліс күші. Қай күш басымырақ?

а) қарсы бағыттағы күш

б) үйкеліс күш

в) екі күш тең

5. Екі дене бүкіл әлемдік тартылыс заңы арқылы тартылып тұр. Бір дененің массасың 2 есе ұлғайтып, ара қашықтығын өзгертпейміз. Тартылыс күші қалай өзгереді ?

а) 2 есе өседі

б) 2 есе кемиді

в) өзгермейді

6. Тартылыс күшін төрт есе ұлғайту үшін, ара қашықтықты қалай өзгертеміз?

а) 2 есе өсіру

б) 2 есе кеміту

в) 4 есе өсіру

Тест жауабы

Бағалау парағы бойынша қорытынды жасау

Үйге тапсырма:

15 м/

5 м/

0,4 м/

15 м/

20 H

200 Н

150 Н

0,5 кг

500 кг

1,2

Кері байланыс

«Жылдамдық» рефлексия

Ашық сабақ

«Ньютон заңдары»

9 «А» сынып

Физика пәнінің мұғалімі: С.Аюпова

2018-2019 оқу жылы

Үзілісте «Қызықты физика» ойыны

Сабақтың түрі: қорытынды сабақ

Сабақтың көрнекілігі:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

Психологиялық ахуал

Топқа бөлу «асық арқылы»

Сабақ жоспарымен таныстыру:

І. Қызығушылықты ояту

1.Білгір физик

2. Шығармашылық жұмыс

ІІ. Мағынаны тану

Физика пәнінен 10-сыныпқа арналған ашық сабақ: Температура. Температураны өлшеу. Абсолют температура. Термометр.

Ашық сабақ жоспары

Сынып:10 «Б»

Пәні: Физика

Оқулық: Физика

Тақырыбы: Температура. Температураны өлшеу. Абсолют температура. Термометр.

Өткізу күні: 13.02.2015 ж

Мақсаты:

а) білімділік: Оқушыларға температура және оны өлшеу тәсілдері жайлы түсінік беру.

б) ой-өрісін дамытушылық: Оқу материалын талдай білу дағдысын дамыту, бақылау, салыстыру, оқылған құбылыстар мен фактілерді салыстыра білу, қорытынды жасай білуге баулу. Жаңа білімді қолдану дағдысын дамыту, ақылға салу дағыдысын қалыптастыру.

в) тәрбиелік: Жауапкершілікті сезіне отырып жұмыс жасауға, өз жолдасының пікірін тыңдауға тәрбиелеу.

Міндеттері:

А – оқушылар тақырыпты меңгереді,

В -. Температура, абсалют температураны және термометр туралы түсіндіріп береді.

С – Температураны өлшеп, оны өзара талқылап, таба алады.

Сабақ түрі: Жаңа сабақ.

Құрал жабдықтар: маркер, оқулық,тапсырмалар, термометр, мензурка

Әдіс-тәсілдер: «Шаттық шеңбері», «Мозайка», «Зымыран сұрақтар», «Бағдаршам», «Миға шабуыл», «Ойлан, жұптас, бөліс»әдісі, постер

Оқыту нәтижесі.

- Температура, абсолют температураны және термометр туралы білемін және түсіндіре аламын.

- Температураны өлшей аламын.

- Температураға есептер шығарамын.

Сабақ кезеңдері.

Уақыт

Мақсаты

Мұғалімнің іс -әрекеті

Қажетті құралдар

Оқушының іс -әрекеті

Жұмысты ұйымдастыру

түрі

Сабақтың әдіс тәсілдері

1.Ұйымдастыру кезеңі.

2 мин

Сыныпта ынтымақтастық атмосферасын қалыптастырутопқа бөлу

Амандасу. Бәріміз бір шеңбер жасап қол ұстасып тұрайық, бір-бірімізбен амандасайық және әрқайсымыз бір-бірімізге жақсы тілектер тілейік

-Топқа сурет қиындыларын тарату, топқа бөліп отыру

Әр оқушыға бағалау парағы

Оқушылар шеңбер жасап бір-бірімен үш тілде (қазақша, орысша, ағылшынша) амандасады және бір-біріне жақсы тілектер тілейді. Суреттердің қиындықтарын жинастыру арқылы топқа бөлініп отырады; топ басшысын тағайындайды.

Жеке

Топтық

«Шаттық шеңбері»

Мозайка

Үй тапсырмасын тексеру

4 минут

Өткен сабақты қайталау арқылы оқушылардың білім тиянақтау

Тақырыптық сұрақ беріледі

-МКТ- деген не?

-МКТ-ның негізгі қағидалары қандай?

-Газды сипаттайтын негізгі микро параметрлер

-Қысымның формуласын айтыныз.

Сұраққа жауап береді

Жеке

«Зымыран сұрақтар»

«Бағдаршам»

2. Жаңа материалдарды меңгерту.

15 мин

Оқушының ойлау қабілетін арттыру, өз бетімен жұмыс істеуін шығармашылық тұрғыда көрсету

Балалар алдарында ненің суреттері жатыр. Әр топ өз суреттерін айтады. Тақтада ненің суреті шықты? Не себепті, қалай ойлайсыңдар осы суреттердің байланысы қандай? Ендеше біздің бүгінгі сабағымыздың мақсаты қандай? Бүгінгі сабақта біз нені үйренуіміз керек? (әр топ ақылдасып бір міндетті атайды) Жаңа тақырыпты анықтау, мақсатын ашу, міндеттерін белгілеу

3 топқа тақырыпты бөліп беремін.

Жұмыс істеу шартымен таныстырамын

Постер жасауды ұсынамын.

Интербелсенді тақта компьютер

Ватман қағаз, маркер

Мұғалімнің сұрақтарына жауап беру арқылы сабақтың тақырыбын, мақсатын, міндеттерін ашады.

Постерді жасап, қорғайды

1 топ-«Температура»

2 топ-«Термометр»

3 топ «Абсолют температура»

Жеке оқиды,жұппен және топпен талқылайды,тыңдайды, жазады,түсіндіреді.

Топпен жұмыс, жеке дара

Миға шабуыл Ойлан-жұптас-бөліс

Негізгі бөлім

10мин

Есептер шығарту.

Мензурка

Термометр

Есепті топта орындайды, Термометрмен жұмыс жасайды

Топтық

Жаңа сабақты бекіту

10 мин

Алған білімдерін бекіту

Тест тапсырмасы

Жеке

Үйге тапсырма

1мин

Үй тапсырмасын түсіндіремін.

Шығармашылық жұмыс:

П. 28-«Термометрдің жасалу тарихы»

Жеке

Бағалау.

3 мин

Оқушылардың оқуын ықпал етуге бағалауды қолдану

Сұрақтар қою. Жетістік сатысына

өздерінің қай деңгейде

тұрғанын көрсету.

Сабақ туралы ойларын рефлексивтік күнделікке жазады.

Жеке

Үй тапсырмасының жауабы:

1.МКТ-газ молекуласының сансыз соқтығысы мен үздіксіз қозғалысын сипаттайтын теория.

2. МКТ-ның негізгі қағидалары:

Барлық денелер молекула мен атомнан тұрады.

Молекула үздіксіз бейберекет қозғалыста болады

Молекула арасында тартылыс күші мен тебу күші әрекет етеді

3. Газды сипаттайтын негізгі параметрлер: (Қысым, температура,көлем)

4. Қысым формуласы: р=

Термометр

Атауы

Температура өлшеу

Бөлік құны

Жоғарғы шегі

Төменгі шегі

Аспаптың көрсеткіші

Физика

Описание:

Ашық сабақ жоспары

Сынып:10 «Б»

Пәні: Физика

Оқулық: Физика

Тақырыбы: Температура. Температураны өлшеу. Абсолют температура. Термометр.

Өткізу күні: 13.02.2015 ж

Мақсаты:

а) білімділік: Оқушыларға температура және оны өлшеу тәсілдері жайлы түсінік беру.

в) тәрбиелік: Жауапкершілікті сезіне отырып жұмыс

Сабақ Пәні Физика, 10 сынып, жаратылыстану математикалық бағыт. Панорамалық сабақ -сабақ интерактивтік тақтамен өткізілді

Сабақтың тақырыбы
Сабақтың типі
VI. Білімдерін тексеру. 1-7 слайдтармен VII. Қортынды. VIII. Бағалау. IX. Үйге тапсырма. І. Ұйымдастыру кезеңі
III. Жаңа сабаққа мақсат қою.
IV.Жаңа сабақты түсіндіру кезеңі Теориялық бөлім
Атауы Таңбалануы Формуласы өлшем бірлігі
Теориялық есептер шығару.
Практикалық есептер шығару. Тұрмыстық электр приборларын пайдаланады.
Деңгейлік тапсырмалар. Оқушы өзі таңдайды.

Ашық сабақ

Пәні Физика , 10 сынып, жаратылыстану – математикалық бағыт.

Панорамалық сабақ –сабақ интерактивтік тақтамен өткізілді.

Сабақтың тақырыбы: Электр тогы. Токтың жұмысы мен қуаты. Джоуль-Ленц заңы.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: оқушыларға тұрақты токтың жұмысы мен қуаты туралы түсінік беру.

Дамытушылық: Тұрақты токтың жұмысының және қуатының физикалық мағынасын түсіндіру. Математикалық өрнектермен таныстыру. Физикалық шамалардың өлшем бірлігін меңгерту. Джоуль- Ленц заңымен таныстыру.Заңның математикалық өрнегімен таныстыру, мағынасын түсіндіру. Электр тоғының жұмысы мен Джоуль-Ленц заңының энергетикалық мағынасын теориялық негізде ұғындыру.Теориялық білімді практикамен байланыстыра алу машығын қалыптастыру. Формулаларды есте сақтау үшін жаттығулар орындату.

Тәрбиелік: Өмірмен байланыстыру, физикалық көзқарас қалыптастыру. Қорытындылай алуға, нақтылыққа, жүйелілікке, реттілікке, ұжымға, еңбекке тәрбиелеу.

Сабақтың типі: Жаңа білім қалыптастыру.

Әдісі: Түсіндірмелі-мысалды, теориялық-пратикалық, интерактивті .

Сабаққа қажетті құралдар мен жабдықтар: Оқулық физика10-сынып, интерактивті тақта, физика есептерінің жинағы,тұрмыстық электр приборлары, топтамалар.

Сабақтың барысы

І. Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Үйге берілген тапсырманы сұрау.

III. Жаңа сабаққа мақсат қою.

IV.Жаңа сабақты түсіндіру кезеңі

V. Жаңа сабақты бекіту- 1-7 кестелер бойынша слайд жасалып оқушылармен жұмыс жүргізіледі.

VI. Білімдерін тексеру. 1-7 слайдтармен

VII. Қортынды.

VIII. Бағалау.

IX. Үйге тапсырма.
І. Ұйымдастыру кезеңі:

А) Амандасу;

Б) Түгендеу;
ІІ. Үйге берілген тапсырманы сұрау.С ұрақтар:

Электр тогы деген не?
Электр тогы бар болу үшін қандай шарттар орындалуы керек?
Тұрақты ток деген не?
Электр тогының қандай әсерлері болады ?
Электр тогын сипаттайтын физикалық параметрлерді атаңдар?
Электр тогын өткізетін заттар мен денелерді айтыңдар?
Ток күші дегеніміз не, анықтамасын бер.
Электр қозғаушы күш деген не?
Электр кернеуі деген не?
Бөгде күш деген қандай күш?
Қандай тұрақты ток заңдарын білесіңдер?

III. Жаңа сабаққа мақсат қою.

Біз бұған дейінгі сабақтарды электр тогын сипаттайдын физикалық параметрлердің бірнешеуімен таныспыз.

Бүгінгі сабақтың мақсаты электр тогын сипаттайтын негізгі параметрлердің бар екендігімен ерекшеленеді.

Яғни бүгін Электр тогының жұмысы және қуаты, Джоуль- Ленц заңы тақырыптарымен таныса отырып білімімізді толықтырамыз.

IV.Жаңа сабақты түсіндіру кезеңі
Теориялық бөлім: Электр тогының жұмысы, қуаты. Джоуль- Ленц заңына теориялық түсінік беру.

Практикалық бөлім

а) теориялық есептер- 19 жаттығу, 1166, 1168 есептер шығарту

ә) практикалық есептер шығарту ,тұрмыстық электр приборларын пайдалану

б) топтамамен жұмыс, деңгейлік тапсырмалар

Электр тогының жұмысы

Сонымен біз электр тогының бар екенін оның жылулық, химиялық, магниттік және биологиялық әсерлері бойынша білуге болады дедік. Осы әсерлер арқылы электр тогы, нақты айтқанда электр тогының көзі жұмыс жасайды. Мысалы ток өткенде өткізгіш қызады, соның салдарынан олардың ішкі энергиясы өседі. Ал өткізгіштің ішкі энергиясының артуы ток жұмысының есебінен жүреді, осы жқмысты есептейік. Сонда электр өрісі A=qU жұмыс өндіреді. Ток күші I=q/t болғандықтан жұмыс мынаған тең: A=IUt

Тізбектің бөлігі үшін Ом заңына сүйеніп Токтың жұмысының өрнегін мына түрде жазуға болады.A=I² Rt . Тізбектің бөлігіндегі жұмысы ток күшінің кернеуге және жұмыс өндіруге кеткен уақытқа көбейтіндісіне тең.

Токтың жұмысы Джоульмен (Дж) өлшенеді. 1Дж = 1A*1B*1c

Токтың қуаты- Кез келген электр приборы- электр шамы, электр двигателі т.б. уақыт бірлігінде белгілі бір энергия тұтынуға есептелген.

Сондықтан токтың қуаты деген ұғымның маңызы, токтың жұмысы ұғымымен қатар жүреді, яғни бірін- бірі толықтыратын физикалық ұғымдар.

Токтың қуаты t уақыттағы ток жұмысының сол уақыт аралығына қатынасына тең шама;

P=A/t=IU= I² R= U² /R

Джоуль- Ленц заңы

Егер өткізгіш қозғалмаса, токтың барлық жұмысы өткізгішті қыздыруға жұмсалады. Сол кезде бөлінетін жылу мөлшері мынаған тең болады. Q=A=I² Rt. Бұл формула Джоуль- Ленц заңын сипаттайды.

Өмірмен байланыстыру- өндірісте, тұрмыста қолданыстағы электр приборларының жылуының мөлшері осы заңға негізделген. Заңның тұжырымдамасы: өткізгіштегі токтың бөліп шығаратын жылу мөлшері ток күшінің квадратына, өткізгіш кедергісіне және электр тогының өту уақытына пропорцианал.

Бұл заңды тәжірибе жүзінде 1841 жылы ағылшын ғалымы Дж.Джоуль және 1843 жылы Петербург академигі Э.Х.Ленц ашқан. Сонымен электр тогының жылулық әсерін түсіндіретін заң Джоуль- Ленц заңы болды.

Электр тогының жылулық әсері тұрмыстық, өнеркәсіптік жылу қондырғыларында қолданылады. Олар электр шамдарында, өлшеу техникаларында, аспаптарында, электрлік дәнекерлеуде, тағы да басқа көптеген қазіргі заманғы техниканың салаларында пайдаланылады.

1	2	3	4
Өрістің кернеулігі нөлге тең болмауы керек.	Өріске әсер етуші күштің бар болуы шарт.	Зарядталған бөлшектердің бағытталған қозғалысы болуы керек.	Потенцииалдар айырымы өлге тең болмауы керек.

1. Электр тогының бар болу шарттарын атап көрсетіңдер ,дұрыс жауаптар тақтаның пердесін жылжыту арқылы тексеріліп отырады.
2. Электр тогын сипаттайтын параметрлер.

Формуласын жазып көрсет.толықтыру керек қалам арқылы

№	Атауы	Таңбалануы	Формуласы	өлшем бірлігі	Бірлік атауы.
1	Ток күші	I		1A=1кл/1c	Ампер
2	Электр кернеу	U		1B=1A*1Ом	Вольт
3	Кедергі	R,r		1Oм=1B/1A	Ом
4	Заряд	q		1кл=1A*1c	Кулон
5	Электр қозғаушы күші			1B=Дж/1кл	Вольт
6	Токтың жұмысы	A		1Дж=1A1B1c	Джоуль
7	Токтың қуаты	P		1Bт=1A*1B	Ватт
8	Жылу мөлшері	Q		1Дж=1A1Oм1c	Джоуль

3. Тұрақты ток заңдары, Формуласын жазып толықтыр қалам арқылы.

1	2	3
Тізбектің бөлігі үшін Ом заңы.	Толық тізбек үшін Ом заңы.	Джоуль-Ленц заңы.
Тізбек бөлігі арқылы өтетін ток күші бөліктің ұштарындағы кернеуге тура пропорционал, ал оның кедергісіне кері пропорционал	Тұйық тізбектегі ток күші оған әрекет ететін Э.Қ.К күшіне тура пропорционал, ал тізбектің ішкі және сыртқы кедергілерінің қосындысына кері пропорционал.	Өткізгіштердегі токтың бөліп шығаратын жылу мөлшері ток күшінің квадратына, өт ізгіш кедергісіне және электр тогының өту уақтына тура пропорционал.

Жаңа сабақты бекіту.

Практикалық бөлім . 38 бет, физика 6 жаттығу.

Теориялық есептер шығару.

Егер қалта фонары шамының кернеуі 3,5 В, ал тоқ күші 0,28 А болса, ондағы электр тогы 5 минутта қандай жұмыс істейді?
Егер резистордағы ток күші 10 мА, ал кедергісі 1кОм болса, онда 10 минут ішінде қанша жылу мөлшері бөлініп шығады?
Кедергісі 1 кОм резисторды кернеуі 100В тізбекке қоссақ, онда 10 минут ішінде қанша жылу мөлшері бөлініп шығады?
№1166. Кернеуі 400В электр двигателіндегі токтың күші 92 А. Электр двигателінің орамындағы токтың қуатын анықта.
№1167. Кернеуі 220В болатын дәнекерлегіштегі ток күші 0,9 А. Дәнекерлегіштегі токтың қуатын тап.

Практикалық есептер шығару. Тұрмыстық электр приборларын пайдаланады.

Үтікті 5 минут қыздырып, оның техникалық көрсеткіштерін пайдаланып, үтіктен бөлініп шығатын жылу мөлшерін есептеп шығару.
Плойка-шаш бұйралағышты 7 минут қыздырып барып, одан бөлініп шығатын жылу мөлшерін есептеп шығар.

Топтамамен жұмыс.

Кернеуі 25В, ток күші 0,25 А. Токтың қуатын табу керек.
Токтың жылу мөлшерін есепте. Вольтметрдің көрсетуі 5,2 В, амперметрдің көрсетуі 2А, кедергісі 2 Ом, уақыт 5 минут.
Токтың қуатын есепте. Амперметрдің көрсетуі 0,3 А, вольтметр 120В.
Токтың жұмысын есепте. Вольтметр-100В, резистор -30 Ом, уақыт-3 с.

Білімді тиянақтау- тексеру.

Деңгейлік тапсырмалар. Оқушы өзі таңдайды.

Генератордың қысқыштарындағы кернеу 380 В, тізбектегі ток күші 5 А. Генератордың қуатын тап.
Электрлік құралда 5А ток күші 45 минут ішінде 162 кДж жұмыс жасады. Осы құралдың кедергісін тап.
Кедергісі 6 Ом және 10 Ом екі резистор тізбекке тізбектей қосылған. Егер екінші резисторға түсетін кернеу 20 В тең болса, онда 2 минут уақыт ішінде әрбір резисторда қандай жылу мөлшері бөлінеді?

4. Электр тогының әсерлері сәйкес дұрыс жауабын көрсету керек.қаламмен сызу арқылы.

Жылулық	Тогы бар өткізгіштің айналасында магнит тілш сінің ауытқуы.
Химиялық	Өткізгіштің, электір приборларының қызуы.
Магниттік	Медициналық ақпараттардың. Жұмсы.УДЗ, рентген, лазер сәулелері
Биологиялық	Заттың химиялық құрамының өзгеруі.

5.Электір тогын өткізу қабілетіне қарай заттар бөлінеді – оқушылар тақтада тұрып ,пердені шетінен ашып отырып жауаптарын тексереді.

Өткізгіштер

Жартылай өткізгіштер

Диэлектриктер

Металдар

Газдар

Электролиттер

Кейде өткізгіш

Кейде диэлектрик

Мүлдем электр тогын өткізбейтіндер

6. Электр тогы тасымалдаушы негізгі бөлшектерді сәйкесінше көрсет қаламмен

Металдар Еркін электрондар, + - иондар

Электролиттерде Еркін электрондар

Иондалған газдарда Оң және теріс иондар
7. Электр тогының жұмысы, қуатты . Джоуль – Ленц заңы –тақтаның пердесін жылжытып отырып осы жауаппен сәйкестендіру керек.

Электр тогының жұмысы	A	Дж	А=IUt	Электр тогының жұмысын есептеу үшін – ток кұшінің, кедергінің уақыттың шамаларын өзара көбейту керек
Электр тогының қуаты	P	Вт	P=IU=U²/R=I²R	Токтың қуатын есептеу үшін – ток күші мен кернеудің шамаларын көбейту керек
Джоуль – Ленц заңы	Q	Дж	Q=I²Rt	Жылу мөлшерін есептеу үшін ток күшінің квадраттын, кедергіні, уақытты өз ара көбейту керек

Физикалық диктаныт дәптермен жүмыс.

Зарядталған бөлшектің реттелген бағытталған қозғалысы ..... деп аталады.
Уақыт бойынша өзгермейтін ток ........ деп аталады.
Электр тогының әсерлері болып табылады ......... әсерлер.
Уақыт бірлгіндегі өтетін заттың мөлшеріне тең шама ....... деп аталады.
Ток күші .... өлшенеді
Кулондық күштер мен бөгде күштердің жасаған қосынды ж....ы деп аталады.
Токтың қуаты ток күші мен ....... көбейтіндісіне тең физикалық шама.
Өткізгіште бөлінген жылу мөлшерін есептеу үшін ток күшінің квадратын өткізгіш ....... және электр тогының өту уақытын өз ара көбейту керек.

VI. Бағалау.5 балдық жүйемен бағалаймын.

VII. Үйге тапсырма

Физика 10-сынып сабақ жоспары

Laura 6-11-2017, 19:51 1 429 Физика

10-сынып.

Есептер шығару.

Сабақ мақсаты:

Оқушылардың «Кинематика» тарауы бойынша алған білімдерін есеп шығару барысында қолдана білуге үйрету.
Оқушыларды ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: сұрақ-жауап, өз бетімен жұмыс, тақтада жұмыс.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Өткен тарауға шолу, формулаларды еске түсіру.

ІІІ. Есептер шығару.

1-жаттығу. №5.

№6.

№7.

2-жаттығу. №1.

№2.

№3.

Қорытындылау.

VІ. Ба,ғалау.

VІІ. Үйге тапсырма: тарауды қайталау.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §§2.3. 2.4. Айналмалы қозғалыстың энергиясы. Айналмалы қозғалыс үшін Ньютонның ІІ заңы.Импульс моментінің сақталу заңы.

Сабақ мақсаты:

Оқушыларға айналмалы қозғалыстың энергиясы, инерция моменті, Штейнер теоремасы, айналмалы қозғалыс үшін Ньютонның ІІ заңы, импульстің сақталу заңы туралы түсінік беру.
Оқушыларды өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, жауапкершілікке, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап.

Құрал-жабдықтар: компьютер, видеопроектор, видеомагнитафон

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың үй тапсырмасын қалай орындап келгендерін тексеру.

ІІІ. Жаңа сабақ.

Инерция моменті дене массасының аналогі, оның инерттілігінің өлшемі

Есептер шығару.

5-жаттығу.

№3.

Берілгені: шешуі

m=100 кг әсерінен белдік үдеумен бірқалыпты

R=5 см кемімелі қозғалатын болады. М=FּμּR –үйкеліс күшінің

ν₀=8 Гц моменті;

μ=0,3 -цилиндрдің инерция моменті.

F=40 H . Бірқалыпты кемімелі қозғалыс кезінде бұрыштық

жылдамдық заң бойынша өзгереді. Себебі :ω=0

t-? болғандықтан t=ω₀/_ε=10,5 c

№4.

Берілгені шешуі

R=1 м адам платформаның шетінен оның центріне өткенде, айналу жиілігін

ν=6 айн/мин анықтау үшін импульс моментінің сақталу заңы осы жағдайда

m=80 кг мына түрде жазылады:

J=120 кгּм ² mR² – адамның бастапқы күйдегі инерция моменті. ν=0,1 c^-1

ω=? ескергенде:

№6.

Берілгені: шешуі

R=10 см Энергияның сақталу заңы бойынша жұмсалатын бұл жағдайдағы

υ₁=2 айн/сек жұмыс шардың кинетикалық энергиясының артуына кетеді:

υ =2 υ₁

ρ=8900 кг/м³ Шардың инерция моменті , , еске-

ріп,

А=?

Қорытындылау.

VІ. Ба,ғалау.

VІІ. Үйге тапсырма:§2.3. 2.4. 5-жаттығу. №1, №2.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §2.5. Айналмалы қозғалыс үшін импульстік түрдегі Ньютонның екінші заңы. Импульс моментінің сақталу заңы.

Сабақ мақсаты:

Оқушыларға дене импульсінің моменті, имульс моментінің сақталу заңы, гироскоп туралы түсінік беру.
Оқушыларды өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, жауапкершілікке, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап.

Құрал-жабдықтар: компьютер, видеопроектор, видеомагнитафон.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың үй тапсырмасын қалай орындап келгендерін тексеру.

Инерция моменті дегеніміз не?
Штейнер теоремасы дегеніміз не?
Дененің инерция моменті қандай параметрлерге тәуелді?
Айналмалы қозғалыс үшін Ньютонның екінші заңы қалай айтылады?

ІІІ. Жаңа сабақ.

дененің импульс моменті.

дененің импульс моменті. қорытқы импульс моменті

Айнымалы қозғалыс үшін импульс түріндегі Ньютонның екінші заңы: денелер жүйесіне түсірілген барлық сыртқы күштердің қорытқы импульс моменті жүйенің импульс моментінің өзгерісіне тең.

Импульс моментің сақталу заңы: тұйық жүйедегі импульс моменттерінің векторлық қосындысы тұрақты шама.

Есептер шығару.5-ж. №5.
Қорытындылау.

VІ. Бағалау.

VІІ. Үйге тапсырма:§2.3. 2.4. 5-ж.№7

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §2.6. Бүкіл әлемдік тартылыс заңы.

Сабақ мақсаты:

Оқушыларға бүкіл әлемдік тартылыс заңы, гравитациялық тұрақтының физикалық мағынасы туралы түсінік беру.
Оқушыларды өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, жауапкершілікке, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап.

Құрал-жабдықтар: компьютер, видеопроектор, видеомагнитафон.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың үй тапсырмасын қалай орындап келгендерін тексеру.

Дене импульсінің моменті деп қандай шаманы айтады?
Импульс моментінің сақталу заңы қалай тұжырымдалады?
Айналып тұрған платформаның шетіне ауыр дене қойғанда, оның бұрыштық жылдамдығы қалай өзгереді?
Гироскоп деген не?
Есептерді тексеру.

ІІІ. Жаңа сабақ.

-Жер радиусы

-Жерден Айға дейін қашықтық.

тәулік

; , осыдан ; R мен Т-ның мәндерін қойсақ, онда

; ал ,

осыдан немесе , демек центрге тартықш үдеу Жердің центріне дейінгі қашықтықтың квадратына кері пропорционал кемиді. Сонымен қатар F~Mm

немесе

G-гравитациялық тұрақты. G=6,673ּ10^-11Нּм²/кг²

Бүкіл әлемдік тартылыс заңы: екі нүктелік денелер арасындағы өзара әрекеттесу күші олардың массаларының көбейтіедісіне тура пропорционал, ал ара қашықтығының квадратына кері пропорционал.

Есептер шығару. Р:, 172, 173
Қорытындылау.
Бағалау.

VII. Үйге тапсырма: §2.6. №169, №170

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §2.7. Гравитациялық өрістегі дененің потенциалдық энергиясы.

2.8.Кеплер заңдары.

Сабақ мақсаты:

Оқушыларға ауырлық күшінің жұмысы мен гравитациялық өзара әрекетесудің потенциалдық энергиясымен байланысы, Кеплер заңдары туралы түсінік беру.
Оқушыларды өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, жауапкершілікке, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап.

Құрал-жабдықтар: компьютер, видеопроектор, слайдтар

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың үй тапсырмасын қалай орындап келгендерін тексеру.

Бүкіл әлемдік тартылыс заңы қалай тұжырымдалады?
Гравитациялық тұрақтының физикалық мағынасы қандай?
Айдың Жерді айнала қозғалысын бақылай отырып, бүкіләлемдік тартылыс заңының дұрыстығын қалай дәлелдеуге болады?
Есептердің шығарылуын тексеру.

ІІІ. Жаңа сабақ.

гравитациялық өзара әректтесудің

потенциалдық энергиясы. Сонда немесе яғни ауырлық күшінің жұмысы қарама-қарсы таңбамен алынған потенциалдық энергияның өзгерісіне тең.

Ауырлық күшінің жұмысы дененің гравитациялық өрістегі қозғалыс траекториясының түріне тәуелсіз, тек оның бастапқы және соңғы орындарына ғана тәуелді.

Әртекті гравитациялық өрісте атқарылған жұмыс:

Массасы m₀ дене Жер бер бетінен R₁ қашықтықта болсын. күштің әрекетінен 2-орынға өтсін, онда оған күш әрекет етеді. деп алып, аурылқ күшінің жұмысын табамыз: . және . Сонда немесе

немесе

2-жағдайда ,

ендеше

Кеплер заңдары.

Әрбір планета Күнді эллипстік орбита бойымен айналып жүреді және оның фокустарының бірінде Күн тұрады.
Күнді планетамен жалғастырып тұратын түзу, бірдей уақыт аралығында бірдей аудандарды қамтып өтеді.
Барлық планеталар үшін эллипстің үлкен жарты осі кубының планетаның Күнді айналу периодының квадратына қатынасы бірдей болады:
Есептер шығару. 6-ж. №1.
Берілгені Шешуі

Т₁=365 тәулік Жердің Күнге құлаған уақытын табу үшін Кеплердің

үшінші заңын қолданайық. Осы жағдайда Жердің түсу

сызығы ε=1 қатты “сызылған» эллипстің шекті жағдайы

t=? деп санайық. Бұл жағдайда ;

R-Жер орбитасының радиусы, Т₂-сығылған

эллипс бойынша Жердің айналу периоды.

тәулік, ал Жердің Күнге құлаған

уақыты тәулік.

Қорытындылау.
Бағалау.

VII. Үйге тапсырма: §2.7. Гравитациялық өрістегі дененің потенциалдық энергиясы.

2.8.Кеплер заңдары. 6-ж. №2.

Берілгені : шешуі

Жерден Марсқа ұшырылған зымыран перигейі R_ж Жердің

радиусына тең және апогейі Марс орбитасының радиусына тең

эллипстік орбитасымен қозғалатын болады, яғни зымыран

орбитасының үлкен жарты осі тең болады:

астр.бір. Осы орбита бойынша Т айналу

периодын Кеплердің үшінші заңынан анықтаймыз:

Т₀=365 күн

R_ж=1 аст. бір.

R_м=1,5 астр. бір.

t=?

, зымыранның Марсқа жету уақыты:

күн.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §2.9. Кеплер заңдарының математикалық негіздемесі.

Сабақ тақырыбы:

1. Планеталардың ортақ күштердің әрекетінен тек шеңбер бойымен ғана емес, сонымен қатар эллипс бойымен қозғала алатынын математикалық түрде негіздеу.
Оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, ой-өрісін дамыту.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: сұрақ-жауап, баяндау.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Үй тапсырмасы бойынша сұрақтар:

Пифагордың жақтаушыларына дүниенің құрылымы қандай болып көрінді?
Птолеймейше дүние қалай құрылған?
Коперник бойынша дүниенің гелиоцентрлік жүйесі дегеніміз не?
Кеплер заңдарын тұжырымдаңдар.

ІІІ. Жаңа сабақ түсіндіру.

Элиппстің негізгі қасиеттері.

Эллипс дегеніміз – берілген екі Ғ₁, Ғ₂ нүктелерден қашықтарының қосындысы тұрақты болып қалатын нүктелердің геометриялық орны.

МҒ₁+МҒ₂=2а – эллипстің үлкен осінің ұзындығы. А – эллипстің үлкен жарты осі.

│Ғ₁Ғ₂│=2с фокустардың ара қашықтығы фокус аралығы деп аталады. ВD=2b кесіндісі – эллипстің кіші осі.

ε=2с/2а немесе ε=с/а – эллипстің эксцентриситеті.

Егер энергияның және импульс моментінің сақталу заңдарын пайдалансақ, онда Кеплердің екінші заңын жеңіл математикалық негіздеуге болады.

егер сыртқы күштердің импульс моменті нольге айналса, яғни жүйе «Күн-планеталар», «планеталар-серіктер» жүйесін қанағаттандыратын тұйық болса, онда ∆L=0. ал бұл тұйық жүйеде импульс моменті шама жағынан да, бағыты жағынан да тұрақты дегенді білдіреді. Дөңгелек орбита үшін импульс моменті L=Rmυ. Бұл жағдайда R мен υ арасындағы бұрыш 90⁰. Планетаның эллипс бойымен қозғалысы кезінде де импульс моментінің анықтамасы сол күйінде қалады, яғни L=Rmυ₁, υ₁₌υsinα

∆МАС үшбұрыштың ауданы Осыдан

;

болғандықтан, немесе .

Бұл планетаның радиус векторын сызып өтетін ауданы. Ол секторлық жылдамдық деп аталады. Сонымен, плаетаның радиус векторы бірдей уақыт аралығында бірдей аудандарды сызып өтеді. Бұл Кеплердің ІІ заңы.

Кеплердің ІІІ заңын шеңбер бойымен қозғалыс үшін математикалық тұрғыдан негіздеу жеңіл. Массасы m планета Күнді айнала радиусы R шеңбер бойымен қозғалсын және М››m. Серіктің Жерді айналу периодын табайық.

, сонда

-бұл Кеплердің ІІІ заңы.

ІV. Пысықтау.

Есептер шығару. 6-ж. №3.

VІ Үйге тапсырма.§2.9. 6-ж №4.

10-сынып.

Есептер шығару

Сабақ мақсаты:

Оқушылардың «Динамика. Ньютон заңдары» таруы бойынша алған теориялық білімдерін есеп шығару барысында қолдана білуге үйрету.
Оқушыларды өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, жауапкершілікке, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: сұрақ-жауап, өз бетімен жұмыс

Таратпа материалдар: карточкалар

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың үй тапсырмасын қалай орындап келгендерін тексеру.

Қандай энергияны потенциалдық энергия деп атайды?
Ауырлық күшінің жұмысы гравитациялық өзара әрекеттесудің потенциалдық энергиясымен қандай байланыста?
Мына жағдайларда гравитациялық өзара әрекеттесудің потенциалдық энергиясы қандай формуламен табылады: а) біртекті өрісте; ә) әртекті өрісте?
Қандай энергия кинетикалық эенргия деп аталады?
Дөңгелек орбитадағы серіктң толық энергиясын қалай табу керек?
Кеплерді заңдарын тұжырымда.

ІІІ. Есептер шығару.

6-жаттығу.

Берілгені Шешуі

Т₁=365 тәулік Жердің Күнге құлаған уақытын табу үшін Кеплердің

Үшінші заңын қолданйық. Осы жағдайда Жердің түсу

Сызығы ε=1 қатты “сызылған» эллипстің шекті жағдай ы

t=? Деп санайық. Бұл жағдайда ;

R-Жер орбитасының радиусы, Т₂-сығылған

эллипс бойынша Жердің айналу периоды.

тәулік, ал Жердің Күнге құлаған

уақыты тәулік.

Берілгені : шешуі

Т₀=365 күн

R_ж=1 аст. бір.

R_м=1,5 астр. бір.

t=?

Жерден Марсқа ұшырылған зымыран перигейі R_ж Жердің радиусына тең және апогейі Марс орбитасының радиусына тең эллипстік орбитасымен қозғалатын болады, яғни зымыран орбитасының үлкен жарты осі тең болады:

астр.бір. Осы орбита бойынша Т айналу периодын Кеплердің үшінші заңынан анықтаймыз:

, зымыранның Марсқа жету уақыты:

күн.

Берілгені: шешуі:

R Басында массасыМ жер серігі радиусы 2R дөңгелек

орбитамен Жерді айнала қозғалады. Массасы m станцияны

ұшырғаннан кейін ол апогейі 2 R және перигейі R

эллипстік орбитамен қозғалады. Дөңгелек орбитамен

серіктің υ₀ қозғалыс жылдамдығын Ньютонның екінші

заңынан анықтаймыз: осыдан:

.(1) Станция ұшқан кезде серіктің жылдамдығы υ болдыү Осы жылдамдықтың шамасын серік орбитасының апогей және перигей үшін жазылған энергияның сақталу заңын

(2) және импульстің сақталу заңдарын қолданып: (3 ) табуға болады. (2) мен (3) өрнектен (4) аламыз.

Жердің тартылыс өрісінен шыққан станцияның жылдамдығын энергияның сақталу заңынан анықтаймыз:

;

(5). Себебі, станция Жердің қозғалыс бағыты бойынша ұшырылса, онда қозғалыс мөлшерінің сақталу заңынан (6)

(4) пен (5) өрнектерді (6)-ға қойсақ, онда :

ІV. Қорытындылау.

Бағалау.
Үйге тапсырма: Рымк. Есептер жинағынан № № № №

10-сынып.

Есептер шығару (2 сағат)

Сабақ мақсаты:

Оқушылардың «Динамика. Ньютон заңдары» таруы бойынша алған теориялық білімдерін есеп шығару барысында қолдана білуге үйрету.
Оқушыларды өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, жауапкершілікке, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: сұрақ-жауап, өз бетімен жұмыс

Таратпа материалдар: карточкалар

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың үй тапсырмасын қалай орындап келгендерін тексеру.

Қандай энергияны потенциалдық энергия деп атайды?
Ауырлық күшінің жұмысы гравитациялық өзара әрекеттесудің потенциалдық энергиясымен қандай байланыста?
Мына жағдайларда гравитациялық өзара әрекеттесудің потенциалдық энергиясы қандай формуламен табылады: а) біртекті өрісте; ә) әртекті өрісте?
Қандай энергия кинетикалық эенргия деп аталады?
Дөңгелек орбитадағы серіктің толық энергиясын қалай табу керек?
Кеплерді заңдарын тұжырымда.

ІІІ. Есептер шығару.

3-жаттығу.

№1.

№3.

№4.

№5.

№6.

№8.

№9.

№10

№2

ІІІ. Қорытындылау.

IV.Үйге тапсырма: 4-жаттығу.

V.Бағалау.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §3.1 : §3.2. Идеал сұйықтың қозғалысы. Бернулли теңдеуі. Тұтқыр сұйық.

Сабақ тақырыбы:

1. Оқушыларға ағын сызықтары, ағын түтігі, идеал сұйық, гидродинамикалық қысым, Бернулли теңдеуінің физикалық мағынасы, тұтқырлық туралы түсінік беру.
Оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, ой-өрісін дамыту.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: сұрақ-жауап, баяндау.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. «Динамика. Ньютон заңдары» тарауын қорытындылау.

ІІІ. Жаңа сабақ.

Барлық нүктелердегі жанамалардың осы нүктелердегі сұйық жылдамдықтарының бағытымен бірдей түсетін сызықтары ағын сызықтары деп аталады.

Ағын сызықтарымен шектелген сұйықтың бөлігі ағын түтігі деп аталады.

Стаңционар ағыста бұл шама қарастырылып отырған ағын түтігінің кез келген қимасы үшін бірдей, сондықтан

Егер сұйықты сығылмайды деп қарастырсақ, онда ρ₁=ρ₂

Бұл қатынас үзіліссіздік теңдеуі деп аталады.

Ішкі үйкеліс күштері ескерілмейтін сұйықты идеал сұйық деп атайды.

Сығылмайтын идеал сұйықтың механикалық энергиясының сақталу заңы

Бернулли теңдеуімен беріледі.

Бернулли теңдеуі:

-үш қысымның теңдеуі.

-кинетикалық энергия тығыздығы.

- потенциалдық энергия тығыздығы

-(статистикалық қысым), р қысымның әрекетінен жасайтын жұмысымен өлшенетін сұйықтың потенциалдық энергиясының тығыздығы.

h –геодезиялық биіктік,

-пьезометрлік биіктік

- жылдамдық биіктігі

η – сұйықтың тұтқырлық коэффициенті

Сұйықтың бөлшектерінің жылдамдықтары барлық жерде түтік бойымен бағытталған және сұйықтың цилиндр түріндегі түтікпен қозғалысы ламинарлық немесе қабаттасқан ағыс деп аталады.

Жылдамдық немесе түтіктің қимасы артса, ағынның сипаты да күрт өзгеріп, турбуленттік ағыс пайда болады.

ІV. Пысықтау.

Есептер шығару. 7-жат. №1. №2

VІ Үйге тапсырма.§§3,1, 3.2. 6-ж №3. №4

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §3.3 Денелердің аққыштығы.

Сабақ мақсаты:

1. Оқушыларға маңдайлық кедергі, Магнус эффектісі туралы түсінік беру.
Оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, ой-өрісін дамыту.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: сұрақ-жауап, баяндау.

Сабаққа керекті құрал-жабдықтар: компьютер, видеопроектор, слайдтар

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Үй тапсырмасы бойынша сұрақтар:

Ағын сызықтары дегеніміз не?
Ағын түтігі дегеніміз не?
Үзіліссіздік теңдеуінің физикалық мағынасы қандай?
Идеал сұйық дегеніміз не?
Гидродинамикалық қысым деп нені айтады?
Гидростатикалық қысым деген не?
Бернулли теңдеуінің физикалық мағынасы қандай?
Тұтқырлық коэффициентінің физикалық мағынасы не?
Ламинарлық ағыс дегеніміз не?
Турбуленттік ағыс дегеніміз не?

ІІІ. Жаңа сабақ.

Суретте сұйықтың қапталдай ағуы көрсетілген.

А және В нүктелеріндегі ағынға параллель бағытталған қысым күштерінің құраушыларын бірін-бірі теңгермейді. Денеге ағын тарапынан әрекет ететін толық күш дене бетінің жеке элементтеріне әрекет ететін қысым күштерінің қосындысына тең болатындықтан, маңдайлық кедергі болмайды. Қарастырылған жағдайда денені жанай ағу суреттемесінің симметриялы болуынан маңдайлық кедергі ғана емес, көтергіш күш те нөлге тең болады.

Цилиндр айналып тұрғанда, ол өзіне іргелес жатқан ауа қабатын өзімен ілестіріп ктеді де, циркуляция тудырады. Ауаның ағынымен бірге ілгерілмелі қозғалысының және цилиндрмен бірге айнала қозғалу жылдамдықтары бағыттас болатын жерлерде ауаның қорытқы жылдамдығы цилиндрге келіп түсіп жатқан ауа жылдамдығынан артық болады. Ал ағын цилиндрдің айналуынан туатын ауа жылдамдығы түсіп жатқан ауа ағынының жылдамдығанан кем болады. Нәтижесінде түсіп жатқан ауа ағынының айналып тұрған цилиндрді айнала ағуының суреттемесі осы суреттегідей өрнектеледі. Цилиндрдің астында ауаның жылдамдығы цилиндрдің үстіндегі жылдамдыққа қарағанда аз, демек, қысым цилиндрдің астында оның үстіндегіге қарағанда көбірек. Осылай көтергіш күш пайда болады. Бұл құбылыс Магнус эффектісі деп аталады.

ІV. Пысықтау.

Маңдайлық кедергі қалай пайда болады?
Қандай күшті көтергіш күш деп атайды?
Магнус эффектісі деген не?
Қорытындылау.

VІ Үйге тапсырма.§3.3.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §3.4. Қанаттың көтеру күші.

Сабақ мақсаты:

Оқушыларға қанаттың көтергіш күші туралы түсінік беру.
Оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, ой-өрісін дамыту.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: сұрақ-жауап, баяндау.

Сабаққа керекті құрал-жабдықтар: компьютер, видеопроектор, слайдтар

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Үй тапсырмасы бойынша сұрақтар:

Маңдайлық кедергі қалай пайда болады?
Қандай күшті көтергіш күш деп атайды?
Магнус эффектісі деген не?

ІІІ. Жаңа сабақ.

Қанаттың артық үшкір шетінде құйындар пайда болып, олар сағат тілі бағытына қарсы бағытта айналады. Бұл құйындар ұлғайып, қанаттан бөлінеді және оны ауа ағыны алып кетеді. Осы кезде ауаның қалған бөлігі қанаттың маңында қарыс бағытта айнала бастайды да, ол қанаттың айналсында сағат тілі бағытымен қозғалатын циркуляцияны тудырады. Циркуляциялық ағын түсіп жатқан ағынмен қосылып, қанат үстінде ауаның қозғалысын жылдамдатып, ал қанаттың астында ауа қозғалысын баяулатады, Осының нәтижесінде қанаттың үстінде ауа қысымы азаяды, қанат астында артады, ал бұл көтергіш күштің пайда болуын әкеледі.

ІV. Пысықтау.

Қанаттың көтергіш күші қалай пайда болады?
Қорытындылау.

VІ Үйге тапсырма.§3.4.

10-сынып.

Тест жұмысы.

Сабақ мақсаты:

Оқушылардың тоқсан бойы алған білімдерін тексеру, тиянақтау, қорытындылау.
Оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, ой-өрісін дамыту.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: тест жұмысы

Сабақ әдісі: өз бетімен жұмыс

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Тест жұмысы.

І нұсқа.

Механикалық қозғалысты сипаттау тәсілері:

А. Координаттық В.векторлық

С. Траекториялық

Д. Үшеуі де

теңдеулерімен қандай қозғалыс сипатталады?

А. Бірқалыпты түзу сызықты

В. Бірқалыпты үдемелі

С. Бірқалыпты айналмалы

Д. Дұрыс жауабы жоқ.

Бір қалыпты үдемелі қозғалған дененің жүрген жолының формуласы:

А.

В.

С.

Д. Үшеуі де

Вертикаль жоғары лақтырылған дененің көтерілу уақытының формуласы:

А.

В.

С.

Д. Дұрыс жауабы жоқ.

Лақтырылу нүктесіндегі қисықтық радиусы қандай формуламен анықталады?

А.

В.

С.

Д. Дұрыс жауабы жоқ.

қатынасы бойынша қандай физикалық шама анықталады?

А. Сызықтық жылдамдық

В. Бұрыштық жылдамдық

С. Бұрылу бұрышы

Д. Айналу жиілігі

Шеңбер бойымен қозғалған нүктенің сызықтық жылдамдығының формуласы

А.

В.

С.

Д. Дұрыс жаауабы жоқ.

формуласымен қандай физикалық шама анықталады?

А. Үдеу

В. Жылдамдық

С. Жиілік

Д. Орын ауыстыру

Шеңбер бойымен қозғалған нүктенің толық үдеуі қандай формуламен анықталады?

А.

В.

С.

Д..

Механиканың қатты денелердің тепе-теңдікте болу шарттарын зерттейтін бөлімі

А. Динамика

В. Кинематика

С. Статика

Д. Үшеуі де.

Күш моментінің формуласы

А.

В.

С.

Д.

формуласымен анықталатын физикалық шама

А. Шеңбер бойымен қозғалған дененің инерция моменті

В.Жұқа сақинаның инерция моменті

С.Цилиндрдің инерция моменті

Д. Тұтас шардың инерция моменті

формуалсы арқылы қандай заң тұжырымдалады?

А. Ілгерілмелі қозғалыс үшін Ньютонның ІІ заңы

В. Айналмалы қозғалыс үшін Ньютонның ІІ заңы

С. Импульстік түрдегі Ньютонның ІІ заңы

Д. Үшеуі де.

көбейтіндісі қалай аталады?

А. Импульс моменті

В. Күш моменті

С. Инерция моменті

Д. Дене импульсі

Екі нүктелік денелер арасындағы өзра әрекеттесу күші қандай шамаға тура пропорционал?

А. Дене массаларының көбейтіндісіне

В. Ара қашықтық квадратына

С. Зарядтар көбейтіндісіне

Д. Дұрыс жауабы жоқ.

Сұйықтар мен газдардың механикалық қасиетері, олардың қозғалысын және олардың ішіндегі қатты денелердің қозғалысын зерттейтін физика бөлімі

А. Гидроаэродинамика

В. Гидроаэромеханика

С. Гидроаэростатика

Д. Үшеуі де.

Центрге тартқыш нені сипаттайды?

А. Дененің жылдамдығын

В. Жылдамдық бағытының өзгерісін

С. Жылдамдықтың модулі бойынша өзгерісін

Д. Дене массасын

Есептер:

18.Дене еркін құлағаннан кейін 3 с өткеннен соң қандай жылдамдықпен қозғалады?

Бастапқы жылдамдығы нольге тең?

19.Доп жоғары 10 м/с жылдамдықпен лақтырылған. Оның 2 с ішінде Жер бетінен қашықтығын табыңдар.

20.Инерция моменті 63,6 кгּм² маховик 31,4 рад/с бұрыштық жылдамдықпен айналады. Маховикті 15 секундтан кейін тоқтатаын тежеуші моментті табыңдар.

ІІ нұсқа.

Дененің бастапқы орны мен соңғы орнын қосатын бағытталған кесінді:

А. Жүрілген жол

В. Орын ауыстыру.

С. Ара қашықтық

Д. Үшеуі де емес

Траекторияның ең жоғары нүктесінде қисықтық радиусы қандай мәнге ие болады?

А. Ең жоғары

В. Ең төмен

С. Орташа

Д. 0-ге тең.

∆φ/∆t формуласымен қандай физикалық шама анықталады?

А. Сызықтық жылдамдық

В. Бұрыштық жылдамдық

С. Бұрыштық үдеу.

Д. Центрге тартқыш үдеу.

∆ω/∆t формуласымен қандай физикалық шама анықталады?

А. Сызықтық жылдамдық

В. Бұрыштық жылдамдық

С. Бұрыштық үдеу.

Д. Центрге тартқыш үдеу.

Нүктенің кеңістіктегі орны координаталардың бас нүктесінен жүргізілген және қозғалыстағы нүктеге «ілесіп» отыратын радиус-вектормен анықталады. Мұндай тәсіл механикалық қозғалысты анықтаудың қандай тәсілі болып саналады?

А. Координаталық

В. Векторлық

С. Қисық сызықты координаталар әдісі

Д. Дұрыс жауабы жоқ.

Горизонтқа бұрыш жасай лақтырылған дене қандай траекториямен қозғалады?

А. Түзу бойымен

В. Гипербола бойымен

С. Тармақтары төмен бағытталған парабола бойымен

Д. Тармақтары жоғары бағытталған парабола бойымен.

Жерден горизонтқа бұрыш жасай лақтырылған дененің қозғалыс траекториясының ең жоғарғы нүктесінде үдеу қалай бағытталған?

А. Жоғары бағытталған

В. Төмен бағытталған

С. Бағыты жылдамдық векторының бағытымен сәйкес

Д. Траектория бағытымен

Бір қалыпты үдемелі қозғалған дененің үдеуін анықтау үшін қандай формуланы қолдану керек?

А. υ_0x+a_xt

В. υ_0x+a_xt²/2

С. х₀+υ₀_хt+a_xt²/2

Д. Дұрыс жауабы жоқ.

Күш моментінің формуласы:

А. F·d

В. ma

C. k∆x

Д. Jω²/2

10. J₀=mR² формуласымен анықталады:

А. Шеңбер бойымен қозғалған дененің инерция моменті

В.Жұқа сақинаның инерция моменті

С.Цилиндрдің инерция моменті

Д. Тұтас шардың инерция моменті

ІІІ нұсқа.

Горизонтқа бұрыш жасай лақтыралыған дене қандай траекториямен қозғалады?

А. Түзу бойымен

В. Гипербола бойымен

С. Тармақтары төмен бағытталған парабола бойымен

Д. Тармақтары жоғары бағытталған парабола бойымен.

2. Жерден горизонтқа бұрыш жасай лақтырылған дененің қозғалыс траектория

сының ең жоғарғы нүктесінде үдеу қалай бағытталған?

А. Жоғары бағытталған

В. Төмен бағытталған

С. Бағыты жылдамдықтың векторының бағытымен сәйкес

Д. Траектория бағытымен

Егер дегене түсірілген күштердің тең әсерлі күші нольге тең болса, дене қалай қозғалмақ

А. Бірқалыпты түзу сызықты+

В. Бірқалыпты үдемелі

С. Бірқалыпты кемімелі

Д. Үдемелі

Берілген формулалардың қайсысы бүкіләлемдік тартылыс заңын өрнектейді?

А.

В.

С.

Д.

Импульс моменті физикалық шама, ол неге тең?

А. Дененің массасы мен оның жылдамдығының көбейтіндісіне

В. Күш пен иіннің көбейтіндісіне

С. Күш пен дененің үдеуінің көбейтіндісіне

Д. Инерция моменті мен дененің бұрыштық жылдамдығының көбейтіндісіне

Екі дененің тартылыс күшінің олардың ара қашықтығына тәуелділігі қандай?

А. Тура пропорционалдық тәуелділік

В. Сызықтық тәуелділік

С. Тартылыс күші ара қашықтыққа кері пропорционал

Д. Тартылыс күші ара қашықтыққа тәуелді емес

Қай физикалық шама дененің инерттілігін көрсетеді?

А. Үдеу

В. Жол

С. Масса

Д. Күш

Дене шеңбер бойымен бір қалыпты сағат тіліне қарсы бағытымен қозғалады. А нүктесіндегі үдеу векторының бағытын көрсет:

А. 1

В. 2

С. 3

Д. 4

формуласымен анықталады:

А. Шеңбер бойымен қозғалған дененің инерция моменті

В.Жұқа сақинаның инерция моменті

С.Цилиндрдің инерция моменті

Д. Тұтас шардың инерция моменті

Сұйықтар мен газдардың тыныштық күйін немесе олардың қозғалыс жылдамдығы аз күйін зерттейтін физика бөлімі

А. гидроаэродинамика

В. гидроаэромеханика

С. Гидроаэростатика

Д. Үшеуі де.

Айналмалы қозғалыс энергиясының формуласы

А.

В.

С.

Д.

формуласымен қандай физикалық шама анықталады?

А. Үдеу

В. Сызықтық жылдамдық

С. Жиілік

Д. Орын ауыстыру.

Тек қана ауырлық күшінің әсерінен ғана болатын қозғалыс

А. Үдемелі

В. Кемімелі

С. Еркін түсу

Д. Дұрыс жауабы жоқ

Траекторияның ең жоғары нүктесіндегі қисықтық радиус қандай формуламен анықталады?

А.

В.

С.

Д. Дұрыс жауабы жоқ.

15.Бұрыштық жылдамдық формуласы:

А.

В.

С.

Д.

Қозғалыстағы дененің үдеуі денеге түсірілген қорытқы күшке тура пропорциоанл және дененің массасына кері пропорционал, олардың бағыты қорытқы күш бағытмен бағыттас. Бұл қандай заң?

А. Ньютонның екінші заңы

В. Ньютонның бірінші заңы

С. Ньютонның ІІІ заңы

Д. Бүкіл әлемдік тартылыс заңы

Екініш ғарыштық жылдамдық бірінші ғарыштық жылдамдықтан неше есе артық?

А. √1

В. √2

С. √3

Д. √4

Жүзгіш өзеннің бағытымен жүзіп келеді. Оның сумен салыстырғандағы жылдамдығы 1,5 м/с, ал судың жылдамдығы 0,5 м/с болса, онда жүзгіштің жағамен салыстырғандағы жылдамдығы қандай?

А. 3,5 м/с

В. 2 м/с

С. 1,5 м/с

Д. 0,5 м/с

Дене белгілі биіктіктен еркін құлайды. Жерге түсер алдындағы дененің жылдамдығы 30 м/с. Дене қандай биіктіктен құлаған?

А. 180 м

В. 22,5 м

С. 45 м

Д. 30 м

Қозғалғаннан кейінгі автомобильдің үдеуі 1 м/с². Осы үдеумен қозғала отырып, автомобиль 3 секундта қанша жол жүреді?

А. 4,5 м

В. 3 м

С. 8 м

Д. 10 м

ІV. Бағалау. Қорытындылау

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: § 4.1. МКТ негізгі қағидалары және оның тәжірибелік дәлелдемелері.

Сабақ мақсаты:

Оқушыларға жылулық қозғалыс, броундық қозғалыс, МКТ негізгі қағидалары, диффузия, Штерн тәжірибесі туралы түсінік беру.
Оқушыларды өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, жауапкершілікке, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап.

Құрал-жабдықтар: компьютер, видеопроектор, видеомагнитафон.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Тест жұмысының қорытындысы.

ІІІ. Жаңа сабақ.

МКТ негізгі қағидалары:

Барлық денелер микро бөлшектерден тұрады.
Денедегі микробөлшектр үздіксіз және хаосты қозғалады.
Денедегі микробөлшектер бір-бірімен өазара әсерлеседі.

МКТ негізгі қағидаларын дәлелдейтін тәжірибелік деректерді келтірейік:

Заттардың бөлінгіштігі. Осы кезде заттың физикалық және химиялық қасиеттері өзгеріссіз қалады.
Газдардың сығылғыштығы. Бұл дене молекулаларының арасында үлкен қашықтықтардың болатынын көрсетеді.
Газдың кез келген көлемді алатыны. Бұл дерек молекулалардың қозғалыста болатынын, сонымен қатар олардың арасындағы қашықтардың өзгеріп отыратынын білдіреді.
Еселік қатынастар заңы. Бұл заң бойынша кез келген химиялық қосылыстар пайда болғанда реакцияға түсеьін заттардың массалары өзара қатынаста болады. Бұл денелердің атомдардан тұратынын көрсетеді.
Газдың өзі тұрған ыдыстың қабырғасына қысым түсіруі. Бұл молекулалардың қозғалыста болатынын көрсетеді.
Диффузия – бір заттың молекулаларының екінші заттың молекулааралық кеңістікке еніп кетуі.
Молекулаларды электрондық мкроскопта немесе иондық проекторда бақылау.
Болат цилиндрге құйылған майды қатты қысқанда май цилиндрдің сыртына тамшылап шағып, ал цилиндрдің өзі болса бүтін күйінде қала берген. Бұл молекулалардың арасында кеңістіктердің барлығын, яғни дененің тұтас болмайтынын көрсетеді.
Беттері әдейілеп тегістеліп, бір-бірімен түйістірілген екі қорғасын цилиндрдің бір-біріне жабыса қалуы. Бұл жағдайда екі цилиндр біртұтас тәрізді көрінеді. Егер цилиндрді бекітіп қойып, екінші цилиндрге жүк ілетін болсақ, онда цилиндр бір-бірінен ажырамайды.
Денелердің беріктігі денедегі микробөлшектердің өзара тартылатынын білдіреді.
Денелердің серпімді деформациялық қасиеттері де дененің микробөлшектерінің арасында өзара әрекеттесу күштерінің бар екендігін көрсетеді.
Броундық қозғалыс дегеніміз – сұйықта немесе газда қалқып жүрген қандай да бір қатты заттың өте ұсақ бөлшектерінің сұйық немесе газ молекулаларының соққыларының әрекетінен бейберекет қозғалуы.

Молекулалардың жылдамдықтарын анықтау үшін 1920 ж неміс ғалымы

О. Штерн тәжірибе жасады.

Штерн тәжірибесі.

Пысықтау.

МКТ теорияның негізгі қағидалары.
Қандай мысалдар молекулалардың бар екенін дәлелдейді?
Денедегі молекулалардың үздіксіз, хаосты қозғалыста болатынын дәлелдеңдер.
Броундық қозғалыс дегеніміз не?
Диффузия дегеніміз не?
Штерн тәжірибесін баяндап беріңдер.

VІ. Үйге тапсырма. §4.1.

VІІ. Бағалау. Қорытындылау.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: § 4.2. Молекулалардың массасы мен өлшемі.

Сабақ мақсаты:

Оқушыларға молекулалар өлшемі, молекулалар массасы, заттың салыстырмалы молекулалық массасы, зат мөлшері, Авогадро тұрақтысы, молекулалар концентрациясы туралы түсінік беру.
Оқушыларды өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, жауапкершілікке, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап.

Құрал-жабдықтар: компьютер, видеопроектор, видеомагнитафон.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың үй тапсырмасын қалай меңгергендерін тексеру.

МКТ негізгі қағидалары қандай?
Қандай мысалдар молекулалардың бар екендігін дәлелдейді?
Броундық қозғалыс дегеніміз не?
Диффузия дегеніміз не?
Штерн тәжірибесін айтып беріңдер.

ІІІ. Жаңа сабақ.

Заттың салыстармалы молекулалық массасы М_r берілген зат молекуласы массасының көміртек атомы массасының 1/12 бөлігінен қанша есе артық екенін көрсететін физикалық шаманы айтады.

М_r=m₀/1/12m_0c

Зат мөлшері дегеніміз – берілген молекулалар саны 12 г көміртектегі атомдар санынан қанша есе артық болатынын көрсететін физикалық шама:

Ν=N/N_A

Зат мөлшерін мольмен өлшейді.

1 моль дегеніміз – 12 г көміртекте қанша атом болса, сонша молекуласы бар заттың мөлшері.

Авогадро саны N_A=6,02·10²³ моль^-1

Заттың мольдік массасы дегеніміз бір мольдің мөлшерінде алынған заттың массасы.

M=m₀N_A

m=Mν

Микробөлшектер әлемінде заттың бір көлемінде қанша бөлшек бар екенін көрсететін шама – молекулалар концентрациясы деп аталады:

n= N/V

Пысықтау.

Молекулалар өлшемі жайлы не білесіңдер? Молекуланың диаметрін қалай есептейміз?
Молекулалар массасы қалай анықталады?
Заттың салыстырмалы молекулалаық массасы қалай анықталады?
Авогадро саны нешеге тең?
Мольдік масса дегеніміз не?
Молекулалар концентрациясы дегеніміз не?

Есептер шығару. 8- жаттығу. №2, №3, №4.

VІ. Үйге тапсырма. §4.2. 8-жаттығу. №5, №6.

VІІ. Бағалау. Қорытындылау.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: § 4.3. Молекулалардың өзара әрекеттесу күштері.

Сабақ мақсаты:

Оқушыларға зат молекулаларының өзара әрекеттесу күштерінің сипаты , газ тәрізді, сұйық, қатты денелердің құрылымдары туралы түсінік беру.
Оқушыларды өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, жауапкершілікке, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап.

Құрал-жабдықтар: компьютер, видеопроектор, видеомагнитафон.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың үй тапсырмасын қалай меңгергендерін тексеру.

Молекулалар өлшемі жайлы не білесіңдер? Молекуланың диаметрін қалай есептейміз?
Молекулалар массасы қалай анықталады?
Заттың салыстырмалы молекулалаық массасы қалай анықталады?
Авогадро саны нешеге тең?
Мольдік масса дегеніміз не?
Молекулалар концентрациясы дегеніміз не?

ІІІ. Жаңа сабақ.

Тебілу күштері:

1. Олар молекулалар немесе атомдардың ара қашықтығы азайғанда өте тез артады;
Тебілу күштеріне тән жағдай – олардың жеке молекуланың түріне тәуелділігі.

Тебілу күштері молекулалар бір-біріне жақындағанда 1/r⁹ –не пропорционал артады.

Молекулалық күштердің қашықтыққа тәуелділік графигі:

Молекулалар бір-біріне жақындағанда потенциалық энергия азаяды, яғни теріс мәнге ие болады. Заттың молекулалары «потенциалдық шұңқырға» түсіп кеткен секілді болады. Молекулалар одан әрі жақындағанда тез артып отыратын тебілу күштері пайда болады да, потенциалдық энергия қайтадан арта бастайды.

Газ тәрізді, сұйық және қатты денелердің құрылымдары.

Газ өзінің көлемін де, пішінін де сақтамайды, себебі өте әлсіз өзара әрекеттесу күштері оларды бір-бірінің қасында ұстап тұра алмайды.

Сұйықтың молекулалары тығыз орналасқандықтан, оларды сығылмайды деуге болады, сондықтан олары қысым тудырады. Барлық сұйықтар аққыш, яғни олар пішінін сақтамайды, көлемін сақтайды. Сұйық молекулаларының кинетикалық энергиясы олардың потенциалдық энергиясымен шамалас.

Қатты денелер кристалдық тордың әр түрлілігімен ерекшеленеді, себебі молекулалар арасындағы өазар әрекеттесу күштері мен денелердегі молекулалардың немесе атомдардың орналасуы әр түрлі.

Пысықтау.

Зат молекулаларының өзара әрекеттесуінің сипаты қандай?
Молекулалар арасындағы тартылыс күштері мен тебілу күштері қашықтыққа тәуелді қалай өзгереді?
«Потенциалдық шұңқыр» деп нені түсінесіңдер?
Зат молекулаларының арасындағы өзара әрекеттесу күштерінің қорытқы күші олардың ара қашықтығына тәуелді екенін қалай түсіндіруге болады?
Заттың күйлерінің МКТ негізіндегі сипаттамасын беріңдер.

V Үйге тапсырма. §4.3.

VІ. Бағалау.

VІІ. Қорытындылау.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: § 4.4. Термодинамикалық параматерлер. Температура және оны өлшеу тәсілдері.

Сабақ мақсаты:

Оқушыларға макроскоптық денелер, температура, термометрлер,температуралық шкалалар туралы түсінік беру.
Оқушыларды өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, жауапкершілікке, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап.

Құрал-жабдықтар: компьютер, видеопроектор, видеомагнитафон.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың үй тапсырмасын қалай меңгергендерін тексеру.

Зат молекулаларының өзара әрекеттесуінің сипаты қандай?
Молекулалар арасындағы тартылыс күштері мен тебілу күштері қашықтыққа тәуелді қалай өзгереді?
«Потенциалдық шұңқыр» деп нені түсінесіңдер?
Зат молекулаларының арасындағы өзара әрекеттесу күштерінің қорытқы күші олардың ара қашықтығына тәуелді екенін қалай түсіндіруге болады?
Заттың күйлерінің МКТ негізіндегі сипаттамасын беріңдер.

ІІІ. Жаңа сабақ.

Термодинамикалық параметрлер деп макродененің күйін сиптаттайтын физикалық шаманы айтады.

Термодинамиклаық процесс дегеніміз –қандай да бір термопараметрдің өзгеру құбылысы немесе жүйенің бір күйден екінші күйге өтуі.

Жылулық тепе-теңдік кезінде барлық денелердің температуралары бірдей, сондықтан оны жылулық тепе-теңдік күйінің сипаттамасы деп есептеуге болады.

Денелердің температурасын өлшеуге пайдаланылатын заттарды термометрлік денелер деп атайды.

Температуралық шкалалар:

Фаренгейт шкаласы.
Реомюр шкаласы.
Цельсий шкаласы.

Абсолют температуралар шкаласы.

Абсолют тік температура Цельсий шкаласы бойынша температурамен мынадай байланыста болады:

Термометрлердің негізгі түрлері:

Спирттік немесе сынаптық.
Газдық.
Электрлік.
Пирометрлер.

Температураны макроденелердегі молекулалардың хаосты қозғалысының орташа кинетикалық энергиясының өлшемі деп санауға болады.

Пысықтау.

Макроскоптық дене дегеніміз не?
Макроскоптық параметрлер дегеніміз не?
Температураның физикалық мағынасы қандай?
Қандай күй жылулық тепе-теңдік деп аталады?
Қандай дене термометрлік дене деп аталады?
Өздеріңе белгілі термометрлік шкалаларды атаңдар.
Қандай термометрлерді білесіңдер?
Температураның абсолют нолі дегеніміз не?

Үйге тапсырма. §4.4. Термодинамикалық параматерлер. Температура және оны өлшеу тәсілдері.

VІ. Бағалау.

VІІ. Қорытындылау.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: § 4.5. Идеал газ. МКТ негізгі теңдеулері.

Сабақ мақсаты:

Оқушыларға идеал газ, МКТ негізгі теңдеуі, энергетикалық температура, Больцман тұрақтысының физикалық мағынасы, молекулалардың хаосты қозғалысының орташа кинеткиалық энергиясының жүйе температурасымен байланысы туралы түсінік беру.
Оқушыларды өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, жауапкершілікке, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап.

Құрал-жабдықтар: компьютер, видеопроектор, видеомагнитафон.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың үй тапсырмасын қалай меңгергендерін тексеру.

Макроскоптық дене дегеніміз не?
Макроскоптық параметрлер дегеніміз не?
Температураның физикалық мағынасы қандай?
Қандай күй жылулық тепе-теңдік деп аталады?
Қандай дене термометрлік дене деп аталады?
Өздеріңе белгілі термометрлік шкалаларды атаңдар.
Қандай термометрлерді білесіңдер?
Температураның абсолют нолі дегеніміз не?

ІІІ. Жаңа сабақ.

Идеал газ дегеніміз – молекулалары шексіз аз көлем алатын серпімді шариктер болып табылатын және өзара әрекеттесуі тек олардың бір-бірімен тікелей немесе ыдыстың қабырғасымен соқтығысуы кезінде ғана білінетін газ болып табылады.

Макродененің күйі мен ондағы микробөлшектердің қасиеттерінің арасындағы газдың өзі тұрған ыдыстың қабырғаларына түсіретін орташа қысымын есептеу арқылы тағайындаған тиімді.

МКТ негізгі теңдеуі

Бұл теңдеу:

Макро және микродүниелерді байланыстырып тұрады.
Тәжірибе арқылы алынған барлық газ заңдарын теориялық жолмен алуға мүмкіндік береді.
Микроәлемде өтіп жатқан процестер жайлы ақпарат береді.

Негізіг теңдеуді былай да жазуға болады:

Осыдан газ қысымының бірлік көлемдегі молекулалардың ілгерілмелі қозғалысының орташа кинетикалық энергиясына, яғни кинетикалық энгергияның тығыздығына пропорционал екені шығады.

МКТ негізгі теңдеуінің тағы бір түрін алу үшін жүргізілген тәжірибе.

–Больцман тұрақтысы.

Больцман тұрақтысы энергетикалық температураны Кельвинмен өлшенетін абсолют температурамен байланыстырады.

Газ молекулаларының хаосты қозғалысының орташа кинетикалық энергиясы абсолют температураға пропорционал.

Бірдей температура мен қысым кезінде газдың тең көлемдеріндегі молекулалар саны бірдей .

Есептер шығару: 8-жаттығу. №7, №8, №9.
Үйге тапсырма. §4.5. 8-жаттығу. №1, №10, №11, №1.

VІ. Бағалау.

VІІ. Қорытындылау.

10-сынып.

Есептер шығару

Сабақ мақсаты:

Оқушылардың «Идеал газ. МКТ негізгі теңдеуі» тақырыбы бойынша алған теориялық білімдерін есеп шығару барысында қолдана білуге үйрету.
Оқушыларды өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, жауапкершілікке, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: сұрақ-жауап, өз бетімен жұмыс

Таратпа материалдар: карточкалар

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың үй тапсырмасын қалай меңгергендерін тексеру.

Идеал газ деген не?
МКТ негізгі теңдеуі қанадй?
Больцман тұрақтысы неше тең?
Авогадро заңы қалай тұжырымдалады?
Есептердің орындалысын тексеру.

ІІІ. Есептер шығару.

А.П.Рымкевич. Физика есептер жинағынан:

№465.

№466.

№467.

№468.

№469.

№473

Карточкамен жұмыс жасаған оқушыларлың есептерін тексеру.
Үйге тапсырма: А.П.Рымкевич. Физика есептер жинағынан: №470,№471,№472.

VI.Қорытындылау.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: § 4.6.Менделеев-Клапейрон теңдеуі..

Сабақ мақсаты:

Оқушыларға идеал газ күйінің теңдеуі, универсал газ тұрақтысы, изопроцестер, Авогадро және Дальтон заңы түсінік беру.
Оқушыларды өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, жауапкершілікке, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап.

Құрал-жабдықтар: компьютер, видеопроектор, видеомагнитафон.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың үй тапсырмасын қалай меңгергендерін тексеру.

Идеал газ түсінігі не үшін енгізілген?
МКТ негізгі теңдеуін қорытып шығарыңдар.
Қандай температура энергетикалық деп аталады?
Больцман тұрақтысының физикалық мағынасы қандай?
МКТ теңдеуінің жазылуының үш түрін көрсетіңдер.
Авогадро заңын тұжырымдаңдар.
Молекулалардың хаосты қозғалысының орташа кинетикалық энергиясы жүйенің температурасымен қалай байланысқан?
Үйге берілген есептердің орындалысын тексеру.

ІІІ. Жаңа сабақ.

Термодинамикалық параметрлерді бір –бірімен байланыстыратын теңдеу газ күйінің теңдеуі деп аталады.

-универсал газ тұрақтысы.

Универсал газ тұрақтысы дегеніміз –заттың 1 молінің температурасын 1 К-ге арттыру үшін оған қанша жылу мөлшерін беру қажет екенін көрсететін физикалық шама.

-идеал газ күйінің теңдеуі. Менделеев-Клапейрон теңдеуі.

-Клапейрон теңдеуі.

Изопроцестер.

Изортермалық процесс.

-Бойль-Мариотт заңы.

Изобаралық процесс.

-Гей-Люссак заңы.

-көлемдік ұлғаюдың температуралық коэффициенті.

Аз тығыздықтар кезінде барлық газдар үшін .

Изохоралық процесс.

-Шарль заңы

1811 ж. А.Авогадро болжамы: бірдей қысым мен температурада газдың бірдей көлеміндегі молекулалар саны тең.

Мольдік көлем:

Үлестік қысым деп газ қоспасының әрбір газы осы көлемді жалғыз өзі алатын кездегі қысымды атайды. Дальтон газ қоспасының қысым осы қоспаға кіретін барлық газдардың үлестік қысымдарының қосындысына тең екенін тағайындады.

Дальтон заңы:

Есептер шығару: 9-жаттығу. №1, №2, №3.
Үйге тапсырма. §4.6. 9-жаттығу. №4, №5, №6.

VІ. Бағалау.

VІІ. Қорытындылау.

10-сынып.

Есептер шығару

Сабақ мақсаты:

Оқушылардың «Менделеев-Клапейрон» тақырыбы бойынша алған теориялық білімдерін есеп шығару барысында қолдана білуге үйрету.
Оқушыларды өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, жауапкершілікке, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: сұрақ-жауап, өз бетімен жұмыс

Таратпа материалдар: карточкалар

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың үй тапсырмасын қалай меңгергендерін тексеру.

Қандай теңдеу идеал газ күйінің теңдеу деп аталады?
Қандай процестер изопроцестер деп аталады?
Изотермалық процеске анықтама беріңдер және Бойль-Мариотт заңын қорытып шығарыңдар.
Изобаралық процеске анықтама беріңдер және Гей-Люссак заңын қорытып шығарыңдар.
Изохоралық процеске анықтама беріңдер және Шарль заңын қорытып шығарыңдар.
Изопроцестердің графиктерін салыңдар.
Дальтон заңын тұжырымдаңдар.
Үйге берілген есептердің шығарылуын тексеру.

ІІІ. Есептер шығару.

9-жаттығу.№8.

№9.

№16.

№12.

№13.

№14.

№15.

IV. Карточкамен жұмыс жасаған оқушыларлың есептерін тексеру.

V. Үйге тапсырма: А.П.Рымкевич. Физика есептер жинағынан: №488,№489,№490.

VI.Қорытындылау.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы:§4.7.Нақты газдар. Ван-дер Ваальс теңдеуі.

Сабақ мақсаты:

Оқушыларға нақты газдар, Ван-дер Ваальс теңдеуі, аса қаныққан газ, аса қыздырылған сұйық , кризистік температура туралы түсінік беру.
Оқушыларды өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай алуға жетелеу.
Оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ әдісі: сұрақ-жауап, баяндау.

Сабақ түрі:аралас

Сабаққа керекті құралдар: компьютер, видеопроектор, слайдтар.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Үйге берілген есептердің шығарылуын тексеру.

ІІІ. Жаңа сабақ.

1873 жылы голланд физигі Ван-дер-Ваальс егер молекулалардың қасиеттері жайлы көзқарастарды өзгертсе, яғни олардың өзара әрекеттесуіне және молекулалардың өлшемдеріне түзетулер енгізсек, онда практика мен теорияның нәтижелерінде үйлесімділікке жетуге болатынын көрсетті.

Нақты газдың бір молі үшін молекулалардың өзара тартылыс күшін ескерген кезде Менделеев –Клапейрон теңдеуі: (p+a/V²)V=RT

а түзетуі молекулалардың өзара тартылыс күшін ескереді. Бұл Менделеев-Клапейрон теңдеуіне енгізілген бірінші түзету.

Екінші түзету: (p+a/V²)(V-b)=RT – нақты газдар үшін Ван-дер-Ваальс теңдеуі.

Осы теңдеу теория мен практика арасында дұрыс үйлесімдік береді, мұның өзі осы күнгі техникалық деңгей үшін жеткіліксіз болады. Сондықтан практикада бұдан да күрделірек теңдеу пайдаланады.

V³-(b+RT/p)V²-aV/p-ab/p=0

Бұл теңдеудің графигі Ван-дер-Ваальстік изотермасы деп аталады.

АВ – қанықпаған бу.

ВС –сұйық фаза.

ВВ₁ ,СС₁ – метаорнықты күйлер.

В₁С₁ –табиғатта кездеспейтін күй.

Қисықтың жоғарғы өркеші аса қаныққан буға сәйкес келеді. Аса қаныққан буды нақты газды изотермалық түрде сығумен ғана емес, қаныққан буды салқындата отырып та алуға болады. Сондықтан аса қаныққан буды аса салқындатылған бу деп те атайды.

Изотерманың төменгі өркеші сұйықтың аса қыздырылған сұйық деп аталатын күйіне сәйкес келеді.

Кризистік күй деп тепе-теңдіктегі екі фазалық жүйенің екі фазасының да өздерінің қасиеттері бойынша тепе-тең болатын шектік күйін айтады.

Әр түрлі температураларға сәйкес келетін Ван-дер-Ваальс изотермалары аумағы.

ІV.Пысықтау.

Ван-дер-Ваальс қандай түзетулер енгізді?
Ван-дер-Ваальстің теориялық изотермасының тәжірибелік изотермасынан айырмашылығы қандай?
Аса қаныққан газ дегеніміз не?
Аса қыздырылған газ дегеніміз не?
Газдың қандай күйі метеоорнықты деп аталады?
Қандай температура кризистік деп аталады?
Заттың кризистік күйі дегенді қалай түсінесің?

V.Есептер шығару.

VІІ. Қорытындылау.

VІІІ. Бағалау. Үйге тапсырма:§4.7. 10-жаттығу. №1, №2, №3.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы:§4.8. Газдардың техникада қолданылуы.

Сабақ мақсаты:

Оқушыларға газдардың қасиеттері, олардың техникада қолданылуы туралы түсінік беру.
Оқушыларды өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай алуға жетелеу.
Оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ әдісі: сұрақ-жауап, баяндау.

Сабақ түрі:аралас

Сабаққа керекті құралдар: компьютер, видеопроектор, слайдтар.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Үйге берілген тапсырма бойынша сұрақтар:

Ван-дер-Ваальстің еңбегі қандай?
Ван-дер-Ваальс қандай түзетулер енгізді?
Ван-дер-Ваальс теориялық изотермаларының тәжерибелік қисықтан айырмашылығы қандай?
Тәжірибелік изотермаларының АВ, ВС, СД бөліктерінде нақты газдарда қанадй физикалық процестер өтеді?
Қандай газ қаныққан деп аталады?
Оны қалай алады?
Кризистік температура деген не?
Заттың кризистік күйін қалай түсінесіңдер?

ІІІ. Жаңа сабақ.

Газдардың қайталанбайтын ерекше қасиеттері бар. Сондықтан осы қасиеттері оалрды түрліше, техникалық қондырғыларда пайдалануға болады. Газдардың әр түрлі қысымдағы қасиеттері түрліше болады. Үлкен қысым түсірілген газ серпімді дене бодып табылады. Р. Бойль ол газды «ауа серіппесі» деп атаған.

Газдың қысымын оның массасын, көлемін немесе температурасын өзгерте отырып басқаруға болады. Газдың сығылғыштығы оның үлкен массасын аз көлемде ұстауға мүмкіндік береді. Сығылған газды құбырлар арқылы үлкен қысыммен алыс қашықтықтарда тасымалдауға болады. Сонымен қатар газдың көлемі температураға тәуелді өзгереді. Бұл қасиеті техникада пайдаланады. Сиеретілген газдың жылуөткізгіштігі нашар, онда диффузия және жылу беру процестері басқаша өтеді.

Газдардың қолданылуы:

Газ амортизатор ретінде қолданылады.
Газ қозғалтқыштардың жұмыстық денесі ретінде алынады.
Сиретілген газдардың қолданылуы.

Сұйық газдарды сақтайтын Дьюар ыдыстары.
Жоғары вакуум электронды-сәулелік түтіктерде қолданылады.
Элементар бөлшектердің үдеткіштерінде де жоғары вакуум жасайды.

Жоғары вакуумды алу.
Пысықтау.
Газдарда техникада қолдануға мүмкіндік беретін, өздеріңе беліглі газдардың қасиеттерін атаңдар.
Неліктен сығылған газдарды «газ серіппесі» деп атайды?
Жұмыстық дене ретінде газдарды қолданатаын құралдырады тааңдар.
Сиретілген газ дегенді қалай түсінесіңдер?
Сиретілген газдар қайда қолданылады?

VІІ. Қорытындылау.

VІІІ. Бағалау. Үйге тапсырма:§4.8.

10-сынып.

Есептер шығару

Сабақ мақсаты:

Оқушылардың «Молекулалық физика және термодинамика. МКТ негіздері» тарауы бойынша алған теориялық білімдерін есеп шығару барысында қолдана білуге үйрету.
Оқушыларды өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, жауапкершілікке, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: сұрақ-жауап, өз бетімен жұмыс

Таратпа материалдар: карточкалар

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың үй тапсырмасын қалай орындап келгендерін тексеру.

Газдарда техникада қолдануға мүмкіндік беретін, өздеріңе беліглі газдардың қасиеттерін атаңдар.
Неліктен сығылған газдарды «газ серіппесі» деп атайды?
Жұмыстық дене ретінде газдарды қолданатаын құралдырады тааңдар.
Сиретілген газ дегенді қалай түсінесіңдер?
Сиретілген газдар қайда қолданылады?

ІІІ. Есептер шығару.

8- жаттығу. №8.

Егер абсолют температурасын 30%-ға азайтса, онда неон атомының орташа кинетикалық энергиясы қанша есе өзгереді?

Шешуі:

Неон атомының бастапқы күйдегі орташа кинетикалық энергиясы:

Соңғы күйде бұл энергия мынаған тең:

Энергияның өзгеру: , яғни 1,43 есе азаяды.

Берілгені:

Т=0,7T₀

M_Ne=20ּ10^-3кг/моль

8-жаттығу. №15.

Температурасын 37⁰С-тан 40⁰С-қа арттырғанда су буы молекулаларының орташа квадраттық жылдамдығы қанша пайызға артады?

Шешуі:

Т₁ температурады су буы молекулаларының квадраттық жылдамдығы:

Т₂ температурады су буы молекулаларының квадраттық жылдамдығы: .

Т₁-ден Т₂ температураға дейін температураны арттырғанда молекулалар жылдамдығының артуы:

Берліген:

t₁=37⁰C

t₁=40⁰C

9-жаттығу. №3.

Изотермалық сығылу процесінде газдың көлемі ∆V₁=2л-ге кемиді. Осы кезде оның қысымы 20 %-ға артады. Егер көлем ∆V₂=4л-ге азайған болса, онда оның қысымы қанша пайызға артқанда болары еді?

Шешуі:

Бойль-Мариот теңдеуін қолданамыз:

Газдың бастапқы сығылу кезінде оның түрі мынадай болады:

Газдың қайталап сығылу кезінде теңдеудің жазылатын түрі:

Берілгені:

9-жаттығу. №7. *

Идеал газ pV₂=const заңы бойынша ұлғаяды, мұндағы р-газ қысымы, V-алатын көлемі. Егер газдың көлемін 3 есе арттырсақ оның температурасы Т₂=100 К болады, газдың бастапқы Т₁ температурасын табыңдар.

Шешуі:

pV²=const (1) теңдеуін T, V параметрлері арқылы жазайық. Менд.-Клапейрон теңдеуінен

Бұл қатынысты қысым үшін (1) теңдеуге қояйық:

=const немесе

Берілгені:

pV₂=const

V₂=3V₁

T₂=100 K

T₁=?

9-жаттығу. №15*

Алыс ғарыштық байланыс үшін қалыпты жағдайдағы ауамен тотырылған, көлемі 1000 м ³ серік пайдаланылады. Метеорит серіктің корпусында ауданы 1см² тесік тудырады. Серіктің ішіндегі қысымның 1%-ға өзгертетін уақытты табыңдар. Газдың температурасы өзгермейді деп есептеңдер.

Шешуі:

Ох осіне перпендикуляр ауданы S тесіктен шығатын молекулалар массасы:

(1)

, ал болғандықтан, онда Менд. –Клапейрон теңдеуінен: , (4)-ті (3)-ке қойсақ, онда:

Берілгені:

t-?

VІІ. Қорытындылау.

VІІІ. Бағалау. Үйге тапсырма: 9-жаттығу. №8, №9.

10-сынып.

Есептер шығару

Сабақ мақсаты:

Оқушылардың «Молекулалық физика және термодинамика. МКТ негіздері» тарауы бойынша алған теориялық білімдерін есеп шығару барысында қолдана білуге үйрету.
Оқушыларды өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, жауапкершілікке, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: сұрақ-жауап, өз бетімен жұмыс

Таратпа материалдар: карточкалар

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың үй тапсырмасын қалай орындап келгендерін тексеру.

ІІІ. Есептер шығару.

10-жаттығу. №4.

Жұқа қабырғалы массасы 5 г резеңке шар азотпен толтырылған және көлге 1 м тереңдікке батырылған. Егер шар осы тереңдікте тепе-теңдік күйде болатын болса, азоттың массасын табыңдар. Атмосфералық қысым 760 мм. сын. бағ. өзенннің түбіндегі температура 4⁰С. Резеңкеде пайда болатын серпімділік күшін ескермеңдер.

Шешуі:

Шар тепе-теңдік күйде h тереңдікте орналасады, егер

-ауырлық күші,

-Архимед күші

Шар жұқа қабырғалы болғандықтан, онда оның көлемі мен онда орналсқан азоттың көлемі бірдей және

. Осыны ескергенде шардың тепе-теңдік шарты жазылады:

Берілгені:

m₁₌5 г

h= 1м

p₀=760 мм.сын. бағ.

t=4⁰C

10-жаттығу. №5.

Бір жағы бітеу, ұзындығы 76 см түтікшені вертикаль қалыпта ашық жағымен сынабы бар ыдысқа батырады. Түтіктегі сынаптың деңгейі ыдыстағы сынаптың деңгейінен 7,6 см төмен тұруы үшін түтіктің бітеу ұшы сынап бетінен қандай қашықтықта болу керек? Атмосфералық қысым 10⁵ Па.

Шешуі:

Тепе-теңдік жағдайда түтікшенің ішіндегі ауа қысымы р атмосфералық қысым р₀ менн гидростатикалық қысымның қосындысына тең:

Тұтікшенің батуы тұрақыт температурада болады деп есепетп Бойль-Мариот заңы бойынша жазуға болады:

Берілгені:

10-жаттығу. №6.

Екі жағы да бітеу горизонталь жатқан түтіктің ішінде ұзындығы 10 см сынап бағаны бар. Түтіктің екі жағындағы қысымы 760 мм. Сын. Бағ. Түтіктің ұзындығы 1 м. Егер түтікті вертикаль қойса, сынап бағаны қандай қашықтыққа жылжиды?

Шешуі:

Түтікшені бұрғанда температурасы өзгермейді деп санағанда былай жазуға болады:

p₁ мен p₂-ні (1) –теңдеуге қоямыз. Сонда:

Осыдан х=3 cм.

р₁ –вертикаль түтікшенің жоғары бөлігіндегі ауаның қысымы.

p₂- төменгі бөлігіндегі ауаның қысымы.

(1)

Берілгені:

х-?

10-жаттығу. №2*.

Шешуі:

Ыдыстарда орналасқан газдар біратомды болғандықтан, оларды қосқанда хаостық қозғалыстың қосынды кинетикалық энергиясы өзгермейді, яғни:

(1) –теңдеуден .

Менд. –Клапейрон теңд.

Көлемі V₁ ыдыста қысымы p₁ және температурасы Т₁ біратомды газ бар, ал көлемі V₂ ыдыста p₂ және температурасы Т₂ дәл сондай газ бар. Оларды қсоқанда ыдыстарда қандай қысым және қандай температура орнайды? Қоршаған ортамен және ыдыстардың қабырғаларымен жылу алмасуды ескермеңдер.

Берілгені:

V₁

V₂

p₁

Т₁

Т₂

р-?

Т-?

VІІ. Қорытындылау.

VІІІ. Бағалау. Үйге тапсырма: 10-жаттығу. №1, №3, №7.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы:§5.1,§5.2. Ішкі энергия.Ішкі энергияны өзгерту тәсілдері.

Сабақ мақсаты:

Идеал газдың ішкі энергиясы, көп атомды газдың ішкі энергиясы,ішкі энергияны өзгерту тәсілдері туралы түсінік беру.
Оқушыларды өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай алуға жетелеу.
Оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ әдісі: сұрақ-жауап, баяндау.

Сабақ түрі:аралас

Сабаққа керекті құралдар: компьютер, видеопроектор, слайдтар.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Үйге берілген есептердің шығарылуын тексеру.

ІІІ. Жаңа сабақ.

Дененің ішкі эенргиясы оның барлық микробөлшектерінің сол дененің массалар центріне қатысты хаостық қозғалысының кинетикалық энергиясы мен өзара әрекеттесу, яғни потенциалдық энергиясының қосындысына тең болады.

Идеал газдың ішкі энергиясы:

Көп атомды газдың ішкі энергиясы дегеніміз – серпімді шариктер деп қарастыруға болатын молеклалардың ілгерілмелі қозғалысының орташа кинетикалық энергиясы.

Екі атомды идеал газдың ішкі энергиясы молеклалардың ілгерілмелі қозғалысының кинетикалық энергиясы мен айналмалы қозғалысының кинетикалық энергиясының қосындысына тең.

Үш атомды идеал газдың ішкі энергиясы:

Бір күйден екінші күйге өткен кезде термодинамикалық жүйенің ішкі энергиясының өзгерісі сыртқы күштердің жұмыс мен жүйеге берілген жылу мөлшерінің қосындысына тең және ол осы өтудің қалай іске асатынына тәуелсіз.

∆U=Q-А немесе Q=∆U +А – термодинамиканың І заңы.

Ішкі энергия термодинамикалық жүйенің күйін сипаттайтын функция да, ал жұмыс пен жылу мөлшері қандай да бір процестің нәтижесінде жүйенің ішкі энергиясының өзгерісін сипаттайтын шамалар болып табылады.

Жұмыс пен жылу мөлшері жүйенің ішкі энергиясының өзгерісінің мөлшері болып табылады.

ІV. Пысықтау.

Есептер шығару. Рымкевич есептер жинағынан: №619, № 620,
Қорытындылау. Бағалау. Үйге тапсырма: §§5.1. 5.2. №615, №316, № 617, №618.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы:§5.3. Механикадағы және термодинамикадағы жұмыс.

Сабақ мақсаты:

Оқушыларға термодинамикадағы жұмыс туралы түсінік беру.
Оқушыларды өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай алуға жетелеу.
Оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ әдісі: сұрақ-жауап, баяндау.

Сабақ түрі:аралас

Сабаққа керекті құралдар: компьютер, видеопроектор, слайдтар.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Үйге берілген тапсырмалардың орындалуын тексеру. Тақырып бойынша қойылатын сұрақтар:

Ішкі энергия деген не?
Заттың микроқұрылымы тұрғысынан алғанда ішкі энергия нені білдіреді?
Дененің ішкі энергиясын өзгерту үшін дене молеулаларының қандай параметрлерін өзгерту керек?
Идеал газдың берілген массасының ішкі энергиясы оның температурасына қалай тәуелді?
Зат мөлшерін азайтса, идеал газдың ішкі энергиясы өзгере ме?
Неліктен идеал газдың ішкі энергиясы газ молекуласындағы атомдар санына тәуелді болады?
Газдың ішкі энергиясын қалай өзгертуге болады?
Жылу мөлшері дегеніміз не?
Жұмыс деген не?
Жылу мөлшерінің, жұмыстың ішкі энергиямен байланысы қандай? Осы физикалық шамалардың ұқсастығын және айырмашылығын түсіндіріңдер.
Жүйені сипаттайтын қандай физикалық шамаларды күй функциялары деп қарастыруға болады?

ІІІ. Жаңа сабақ. (Сабақ презентация арқылы түсіндіріледі).

Механикада макроскопиялық денелердің қозғалысы қарастырылады. Егер күштің әрекетінен дене орын ауыстырса, онда шамасы:

Термодинамикада дененің тұтастай қозғалысы емес, макроскопиялық дененің ішіндегі дара микробөлшектрдің бір-біріне қатысты салыстырмалы орын ауыстырулары қарастырылады.

Газдың атқаратын жұмысы:

Газ көлемі өзгергенде ғана жұмыс атқарылады.

Егер , онда газ оң жұмыс атқарады. Бұл жағдайда газдың өзі жұмыс атқарады.

Егер, онда газдың жұмысы теріс болады. Сыртқы күш жұмыс жасайды.

формула бойынша газдың тұрақты қысымда атқарған жұмысын ғана, яғни изобаралық процесс кезінде атқарылатын жұмысты есептеуге болады.

Газ қысымының көлемге тәуелділік графигін изобаралық процесс үшін салайық:

Боялған фигураның ауданы газдың жұмысына тең.

Тұрақсыз қысымда жұмыс мына графикпен шектелген боялған фигураның ауданына тең, бірақ фигура басқаша болады.

Демек газдың атқаратын жұмысы болып жатқан процеске тәуелді.

ІV. Есептер шығару. А.П.Рымкевич есептер жинағынан: №622, № 623.

Қорытындылау.

VIІ. Бағалау.

VIІІ. Үйге тапсырма: §§5.3. А.П.Рымкевич есептер жинағынан: №624, №625.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы:§5.4.Жылу мөлшері. Калориметрлік тәжірибелер.

Сабақ мақсаты:

Оқушыларға жылу берілу, жылу мөлшері ұғымдарын қалыптастыруды жалғастыру, калориметр құрылысы, жылулық құбылыстарды зерттеудегі калориметрлік тәжірибелердің рөлі, жылу баланс теңдеуі туралы түсінік беру.
Оқушыларды өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай алуға жетелеу.
Оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ әдісі: сұрақ-жауап, баяндау.

Сабақ түрі:аралас

Сабаққа керекті құралдар: компьютер, видеопроектор, слайдтар.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Үйге берілген тапсырмалардың орындалуын тексеру. Тақырып бойынша қойылатын сұрақтар:

Газдың атқаратын жұмысының формуласын қорытып шығарыңдар.
Қай жағдайда газ оң, қай жағдайда теріс болады?
Үш процесс берілген: изохоралық, изобаралық, изотермалық. Қандай процесс кезінде газдың атқаратын жұмысы көлемнің өзгерісі кезінде максимал және минимал болады?

ІІІ. Жаңа сабақ. (Сабақтың түсіндірілу барысы презентация арқылы экранда демонстрацияланады).

Оқушыларға сұрақтар беру арқылы 8- сыныпта жылу мөлшері, жылу берілу туралы ұғымдар еске түсіріліп, жалғастырылады.

Калориметр–қоршаған ортамен өзара әрекеттеспейтіндей етіп оқшауланған денелер арасындағы жылу алмасуды бақылауға болатын аспап.

1-үлкенірек ыдыс

2-пробкалар (жылу өткізбейтін кеуек материал)

3-жұқа қабырғалы екінші ыдыс

4- жылу оқшаулағыш қақпақ.

Калориметр арқылы тәжірибе жүргізу.

1-тәжірибе.

Калориметрге су құйып, оның массасын m ₁және t ₁ температурасын өлшейміз. Сосын оған массасы m₂ және температурасы t ₂су құямыз. Біраз уақыт өткеннен кейін жылулық тепе-теңдік орнайды.

Тәжірибе барысында мына теңдік орындалады:

(1)

2-тәжірибе.

Массасы m ₁және температурасы t ₁ суға массасы m₂ және температурасы t₂ >t₁ мыс денені саламыз. Белгілі бір уақыт өткеннен кейін жылулық тепе-теңді орнайды. Бірақ енді массалар мен температуралар арасындағы байланыс басқа, (1) теңдіктің оң жағында k коэффициенті пайда болады:

(2).

-салқын денеің алған жылу мөлшері.

-қызған дененің берген жылу мөлшері.

Жылу алмасу кезінде қызған дененің берген жылу мөлшері салқын дененің алған жылу мөлшеріне тең болады.

-жылу балансының теңдеуі.

ІV. Есептер шығару. 11-жаттығу. №4, №5, №6.

Қорытындылау.

VIІ.Бағалау.

VІIІ.Үйге тапсырма: §§5.4. 11-жаттығу. №1 №2 №3.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы:§5.5.Жылусыйымдылық.

Сабақ мақсаты:

Оқушыларға жылу мөлшері ұғымдарын қалыптастыруды жалғастыру, жылу сыйымдылық туралы түсінік беру.
Оқушыларды өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай алуға жетелеу.
Оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ әдісі: сұрақ-жауап, баяндау.

Сабақ түрі:аралас

Сабаққа керекті құралдар: компьютер, видеопроектор, слайдтар.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Үйге берілген тапсырмалардың орындалуын тексеру. Тақырып бойынша қойылатын сұрақтар:

Жылу берілу дегеніміз не?
Жылу берілу түрлерін атаңдар.
Жылу берілу механизмін түсіндіріңдер.
Калориметрдің құрылысы қандай және ол не үшін керек?
Жылулық құбылыстарды зерттеуде калориметрдің рөлі қандай?
Жылу баланс теңдеуі нені білдіреді?

ІІІ. Жаңа сабақ. (Сабақтың түсіндірілу барысы презентация арқылы экранда демонстрацияланады).

-заттың меншікті жылу сыйымдылығы.

Заттың меншікті жылу сыйымдылығыдегеніміз –температурасын 1 К-ге жоғарылату үшін дененің бірлік массасына қанша жылу мөлшерін беру керек екенін көрсететін физикалық шама.

Өлшем бірлігі 1 Дж/кгּК.

Тұтас дененің жылулық қасиеттерін сипаттау үшін –дененің жылусыйымдылығын С пайдаланады.

Өлшем бірлігі 1Дж/К.

Заттың бір молінің жылу сыйымдылығы мольдік жылу сыйымдылық деп аталады.

ІV. Есептер шығару. 11-жаттығу. №7 №8, №9.

Қорытындылау.

VIІ.Бағалау.

VІIІ.Үйге тапсырма: §§5.5. 11-жаттығу.№10, №11. №12.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы:§5.6. Жұмыс пен жылу мөлшерінің баламалығы. Румфорд пен Джоуль тәжірибелері. Энергияның сақталу заңы.

Сабақ мақсаты:

Оқушыларға Румфорд пен Джоуль тәжірибелерінің жылу табиғатын зерттеудегі рөлі туралы, Майер мен Гельмгольцтің жылулық құбылыстарды зерттеуге сіңірген еңбектері туралы түсінік беру.
Оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ әдісі: сұрақ-жауап, баяндау.

Сабақ түрі:аралас

Сабаққа керекті құралдар: компьютер, видеопроектор, слайдтар.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Үйге берілген тапсырмалардың орындалуын тексеру. Тақырып бойынша қойылатын сұрақтар:

Заттың меншікті жылу сыйымдылығы деген не?
Оның формуласы қандай?
ХБЖ-да заттың меншікті жылу сыйымдылығының өлшем бірлігі қандай?
Дененің жылу сыйымдылығы дегеніміз не?
Оның формуласы қандай?
ХБЖ-да дененің жылу сыйымдылығының өлшем бірлігі қандай?
Мольдік жылу сыйымдылық деген не?

ІІІ. Жаңа сабақ. (Сабақтың түсіндірілу барысы презентация арқылы экранда демонстрацияланады).

Көптеген тәжірибелер денені оған жылу мөлшерін бермей-ақ жұмыс атқару арқылы қыздыруға болатынын көрсетті.

1798 ж. Румфорд: зеңбіректің ұңғысын жегілген аттардың көмегімен айналдырылатын үлкен тескішпен тескенде, оның қызатынын байқады. Ол тескіш айналған кезде атқарылатын жұмыстың әрекетінен қызады деп қорытынды жасады.

1799 ж. Г. Дэви мұздың кесегін бір-біріне үйкеген кезде ол еріп, суға айналды. Тәжірибе ауада, сосын мұзға жылу жеткізу мүмкін болмайтын вакуумде жүргізілді.

Калориметрде сынап бар. Жүктер төмен түскенде қалақшалар айналысқа келіп, сұйық қызады. Тәжірибенің басында және соңында жүктер, қалақшалар мен сынап тыныштықта болады, сөйтіп, олардың кинетикалық энергиялары тәжірибе барысында өзгермейді. Жүктердің қозғалысы кезінде атқарылатын жұмысты біле отырып және қалақшалардың сынапқа үйкелісі кезінде температураның артуын өлшей отырып, Джоуль 4,2 Дж жұмыс атқарылғанда температураның артуы денеге 1 кал жылу берген кездегі артуымен бірдей болатына көз жеткізді.

ХІХ ғасырдың ортасында Джоуль жылу энергияның барлық түрлерінің арасындағы байланысты және жылу мен механикалық энергия арасындағы сандық қатынасты тағайындауға тырысты.

Джоуль тәжірибесінің сипаты:

4,2 Дж/кал – жылудың механикалық эквиваленті.

1843 ж. адам ауыр дене жұмысын істегенде оның қанында жану өнімдерінің пайда болатынын байқаған.

Осы кезде Ленц пен Джоуль жылу мөлшері мен электр энергиясының арасындағы сандық қатынасты ашты.

Жұмыс пен жылу мөлшері ішкі энергияның өзгерісі болып табылады.

Г.Гельмгольц энергетикалық түрленулерді толығырақ және сандық қатынастар жағынан зерттеді.

Энергияның сақталу заңы:

Табиғатта энергия жоқтан пайда болмайды және жоғалып кетпейді. Ол тек бір түрден екінші түрге, бір денеден екінші денеге өтеді. Ал денелердің тұйықталған жүйесінде толық энергия тұрақты шама болып қалады.

Термодинамиканың І заңының математикалық өрнегі:

ІV. Пысықтау.

Румфорд, Дэви және Джоуль тәжірибелерінің жылу табиғатын зерттеудегі рөлі қандай?
Оларды жүргізгеннен кейін қандай қорытындылар жасалды?
Майер мен Гельмгольцтың жылулық құбылыстарды зерттеуге сіңірген еңбектері қандай?
Энергияның сақталу және түрлену заңы неліктен әмбебап сипат алады?

Қорытындылау.

VIІ.Бағалау.

VІIІ.Үйге тапсырма: §5.6.

10- сынып.

Зертханалық №4

Тақырыбы: металдардың молярлық жылу сыйымдылықтарын салыстыру.

Керекті құрал-жабдықтар: калориметр, мензурка, суы бар ыдыс, электр плита, гірлері бар таразы, массалыры 50-100 г болатын алюминий, мыс және темір денелер.

Теориялық түсінік.

Жылу сыйымдылықтың классикалық теориясынан 1 кмоль жылу сыйымдылық қатты күйдегі барлық денелер үшін бірдей болады және мұны оңай тексеруге болады. Ол үшін массасы m қатты дененің температуараның белгілі бір Т интервалында суығанда беретін Q жылу мөлшерін анықтау жеткілікті.

Жұмыстың орныдалу тәртібі:

Таразының көмегімен калориметрдің m_k және мыс, темір, алюминий денелрдің массасын өлшеңдер. Өлшеу нәтижелерін есеп беру кестесіне енгізіңдер.
Денені ыдыстағы қайнап жатқан суға салыңдар.
Калориметрге бөлме температурасындағы 100 см³ суды құйып, судың, калориметрдің t₁ температурасын өлшеңдер.
Калориметрге 100⁰С-ге дейін қыздырылған мыс денені салып, жылулық тепе-теңдік орнағаннан кейінгі Ө температураны өлшеңдер.
Калориметрдегі суды алмастырып, осы тәсілмен алюминий және темір денелермен тәжірибені қайталаңдар.
Жылу балансының теңдеуін пайдаланып, үш дененің әрқайсысының су мен калориметрге берген жылуларының Q мөлшерін есептеңдер:

Мұндағы m_r-калориметр массасы, с_k-калориметр дайындалған заттың меншікті жылу сыйымдылығы, m_су-су массасы, с_су-судың меншікті жылу сыйымдылығы, t₁, Ө -су мен калориметрдің бастапқы және соңғы температуралары.

Өрнекті пайдаланып, мыстың, темірдің және алюминийдің молярлық жылу сыйымдылығын есептеңдер.
Жүргізілген өлшеулердің қатесін бағалаңдар.

зат

Дене массасы,кг

Калориметр массасы,кг

Су мен калориметрдің бастапқы темп,температурасы, t₁

Жылулық тепе-теңдіктің орнығуы кезіндегі температура, ө,⁰С

Дене температурасының өзгерісі, t=100⁰-Ө

Дененің берген жылу мөлшері. Q, Дж

Заттың мольдік массасы, М, кг∙кмоль^-1

Заттың жылу сыйымдылығы, Дж∙град^—кмоль^-1

Мыс

Темір

Алюминий

10-сынып.

Сабақ тақырыбы:§§5.7. 5.8 . Термодинамиканың бірінші заңын изороцестерге қолдану.

Сабақ мақсаты:

Изопроцестер туралы түсінік қалыптастыруды әрі қарай жалғастыру, термодинамиканың бірінші заңын изопроцестерге қолдану, заттың жылу сыйымдылығының өтіп жатқан процестерге тәуелділігі, туралы түсінік беру.
Оқушылардың өз бетімен ғылым ой қорытындыларын жасай білуге жетелеу.
Оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ әдісі: сұрақ-жауап, баяндау.

Сабақ түрі:аралас

Сабаққа керекті құралдар: компьютер, видеопроектор, слайдтар.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Үйге берілген тапсырмалардың орындалуын тексеру. Тақырып бойынша қойылатын сұрақтар:

Румфорд, Дэви және Джоуль тәжірибелерінің жылу табиғатын зерттеудегі рөлі қандай?
Оларды жүргізгеннен кейін қандай қорытындылар жасалды?
Майер мен Гельмгольцтың жылулық құбылыстарды зерттеуге сіңірген еңбектері қандай?
Энергияның сақталу және түрлену заңы неліктен әмбебап сипат алады?

ІІІ. Жаңа ұғым беру.

Изохоралық процесс.

Изохоралық процесс кезінде газға берілетін энергия:

Тұрақты көлемдегі газдың меншікті жылу сыйымдылығы:

Изохоралық процесс кезіндегі берілген жылу мөлшері:

Бір атомды идеал газ үшін:

Изобаралық процесс.

Изобаралық процесс үшін термодинамиканың бірініш заңы:

Изобаралық процесс кезіндегі берілген жылу мөлшері:

Бір атомды идеал газдың меншікті жылу сыйымдылығы:

Сонда изобаралық процесс кезінде берілген жылу мөлшері:

Екі атомды идеал газбен жұмыс істесек:

Изотермиялық процесс.

Изотермиялық процесс үшін термодинамиканың бірінші заңы:

Газдың осы процестегі жылу сыйымдылығы шексіздікке тең.

Идеал газдың изобаралық және изохоралық процестеріндегі меншікті жылу сыйымдылықтарының арасындағы байланыс:

-тұрақты қысым кезіндегі мольдік жылу сыйымдылық.

-тұрақты көлем кезіндегі мольдік жылу сыйымдылық.

-Майер формуласы.

Адиабаталық процесс.

Адиабаталық процесс үшін термодинамиканың бірінші заңы:

Адиаталық процесс Пуассон теңдеуімен сипатталады:

деп идеал газдың тұрақты қысым кезіндегі жылу сыйымдылығының идеал газдың тұрақты көлем кезіндегі жылу сыйымдылығына қатынасын түсінеді:

ІV. Есептер шығару. 11-жаттығу. №14 №15, №16.

Қорытындылау.

VIІ.Бағалау.

VIІІ.Үйге тапсырма: :§§5.7. 5.8 .11-жаттығу. №17, №18, №21.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы:§5.9. Жылу қозғалтқыштары.

Сабақ мақсаты:

Жылу қозғалтқыштардың құрылысы, жұмыс істеу принципі, дөңгелек цикл, тура, кері цикл, жылу қозғалтқыштарының ПӘК-і, тоңазытқыш машиналар дың құрылысы, жұмыс істеу принципі, Карноның идеал жылу машинасы, Карно циклі, жылу машинларының проблемалары мен даму болашағы туралы түсінік беру.
Оқушылардың өз бетімен ғылым ой қорытындыларын жасай білуге жетелеу.
Оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу. Экологиялық тәрбие беру.

Сабақ әдісі: сұрақ-жауап, баяндау.

Сабақ түрі:аралас

Сабаққа керекті құралдар: компьютер, видеопроектор, слайдтар.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Үйге берілген тапсырмалардың орындалуын тексеру. Тақырып бойынша қойылатын сұрақтар:

Неліктен заттың қайсыбір мөлшерінің жылу сыйымдылығы онда өтіп жатқан процеске тәуелді?
Неліктен тұрақты қысым кезіндегі жылусыйымдылықтың әрқашан тұрақты көлем кезіндегі жылусыйымдылықтан артық болатынын түсіндіріңдер.
Изотермалық процесс кезіндегі, адиабаталық процесс кезіндегі жылу сыйымдылықтардың мәні неге тең?
Идеал газдың бір ғана массасын бірінші ретте тұрақты қысымда, екінші ретте тұрақты көлемде 1⁰С-қа қыздырды. Қай жағдайда жылу мөлшері көбірек болады?
Адиабаталық ұлғаю кезінде идеал газдың температурасы қалай өзгереді?
Адиабаталық оқшауланған газ теріс жұмыс атақарсын. Осы кезде оның ішкі энергиясы қалай өзгереді? Жүйеге берілген жылу мөлшері әрқашан оның температурасын арттыра ма? Неліктен?

ІІІ. Жаңа сабақ.

Жылу қозғалтқыштары деп отынның ішкі энергиясын механикалық энергияға айналдыратын қозғалтқыштарды айтады.

Жылу қозғалтқышының негізгі бөліктері:

Дөңгелек цикл деп термодинамикалық жүйенің бірқатар аралық күйлерді өтіп, бастапқы күйге қайтып оралатын процесті айтады.

Циклдік процестер:

Қайтымды .
Қайтымсыз.

Қайтымды деп газдың 2-күйден 1-күйге өткенде оның 1-күйден 2-күйге өткен кездегі аралық нүктелерін басып өтетеін процесс аталады.

Қайтымсыз процесс дегеніміз –жүйені бастапқы күйге қоршаған ортада ешқандай өзгеріс тудырмай алып келуге мүмкіндік беретін процесс.

Суретте дөңгелек процесс қарастырылған.

Жүйенің АСВ бойымен ұлғаю процесі үшін термодинамиканың І заңын қолданамыз: Q₁=U_B-U_A+A₁, А₁>0, себебі жүйенің өзі жұмыс атқарады.

ВДА бойымен сығылу процесі үшін термодинамиканың І заңы: Q₂=U_А-U_В-A₂, А₂<0, себебі жұмыс сыртқы денемен атқарылады.

А-циклдің жұмысы, ол АВСDФ тұзағының ауданына тең.

Салқындатқыш деп жұмыстық дененің сығылуы кезінде жылу беретін дене аталады.

Барлық тоңазытқыш техникалардыңжұмысы негізделген кері циклді қарастырайық:

АСВ бойымен ұлғаю процесі үшін термиодинамиканың І заңы:

Q₁=U_B-U_A+A₁,

ВDА бойымен сығылу процесі үшін термодинамиканың І заңы:

-Q₂=U_А-U_В-A₂,

Яғни . Жүйе жылуды көп беріп, аз алады. Мұндай машиналар тоңазытқыштар деп аталады.

Карно циклі:

Жылу машиналарының түрлері және қолданылуы.

ІV. Есептер шығару. 12-жаттығу. №4 №5, №6.

Қорытындылау.

VIІ.Бағалау.

VIІІ.Үйге тапсырма: §5.9. 12-жаттығу. №1, №2,№3.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы:§5.10. Термодинамиканың екінші заңы.

Сабақ мақсаты:

Термодинамиканың бірінші заңы, қайтымсыз процесс туралы түсінік беруді жалғастыру, Термодинамиканың екініші заңы туралы түсінік беру.
Оқушылардың өз бетімен ғылым ой қорытындыларын жасай білуге жетелеу.
Оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ әдісі: сұрақ-жауап, баяндау.

Сабақ түрі:аралас

Сабаққа керекті құралдар: компьютер, видеопроектор, слайдтар.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Үйге берілген тапсырмалардың орындалуын тексеру. Тақырып бойынша қойылатын сұрақтар:

Жылу қозғалтқышы деген не?
Дөңгелек немесе циклдік процесс дегеніміз не?
Тура, кері цикл дегеніміз не?
Жылу қозғалтқыштарының ПӘК-і деген не?
Жылу қозғалтқышының құрылысы, жұмыс істеу принципі туралы айтып беріңдер.
Тоңазытқыш машиналар қалай жұмыс жасайды?
Қандай машина Карноның идеал жылу машинасы деп аталады? Ол қалай жұмыс істейді?
Карно циклі деген не?
Карноның жылу машинасының ПӘК-і қандай формуламен есептеледі?
Жылу машинасының ПӘК-н арттырудың қандай жолдары бар?
Жылу қозғалтқыштарының қандай түрлерін білесіңдер?
Олардың бір-бірінен қандай айырмашылығы бар?
Жылу машиналарының проблемалары мен даму болашағы жайлы не айтасыңдар?

ІІІ. Жаңа сабақ.

Термодинамиканың екінші заңының тұжырымдамалары:

Клаузиус тұжырымдамасы: жылу өздігінен ыстық денеден суық денеге беріледі.

Кельвин тұжырымдамасы: салқын жүйеден жылу алып, оны жұмысқа айналдыратын машина жасау мүмкін емес.

Кельвиннің айтуы бойынша, жекелеген жүйені сол жүйенің температурасынан төмен температурада суыту арқылы үздіксіз жұмыс жасау мүмкін емес.

Карноның қорытындысын жалпылай келіп, Кельвин мынадай тұжырымдама жасады: бір ғана жылу көзінен алынған жылу мөлшерінің есебінен периодты жұмыс імтейтңн жылу машинасын жасау мүмкін емес, яғни екінші ретті мәңгі қозғалтқыштың болуы мүмкін емес.

Екінші ретті мәңгі қозғалтқыш дегеніміз – бір ғана резервуардан алынған жылуды толығымен жұмысқа айналдыратын машина.

Термодинамиканың екінші заңының математикалық өрнегі:

Реалды жылу машинасының ПӘК-інің қайтымды процестер үшін жазылған формуласы:

Қайтымды процестер табиғатта кездеспейді.

Қорытынды:

Термодинамиканың бірініші заңына сәйкес, сырттан энергия алмай жұмыс істейтін қозғалтқыш жасау мүмкін емес.

Термодинамиканың екінші заңына сәйкес, денеге берілген жылу мөлшерін толығымен жұмысқа айналдыру мүмкін емес.

Термодинамиканың бірінші заңы абсолют, яғни оны барлық жерде қолдана беруге болады, ал термодинамиканың екінші заңы абсолют емес және статистикалық сипатқа ие болады.

ІV. Есептер шығару. 12-жаттығу. №7 №8, №9.

Қорытындылау.

VIІ.Бағалау.

VIІІ.Үйге тапсырма: §5.10. 12-жаттығу. №10, №11,№12

10-сынып.

Есептер шығару

Сабақ мақсаты:

Оқушылардың «Термодинамика негіздері» тарауы бойынша алған теориялық білімдерін есеп шығару барысында қолдана білуге үйрету.
Оқушыларды өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, жауапкершілікке, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: сұрақ-жауап, өз бетімен жұмыс

Таратпа материалдар: карточкалар

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың үй тапсырмасын қалай орындап келгендерін тексеру.

ІІІ. Есептер шығару.

11-жаттығу. №11.

№-13.

№20

12-жаттығу. №15.

№16.

№17.

VІІ. Қорытындылау.

VІІІ. Бағалау.

ІХ.Үйге тапсырма:тест жұмысына дайындық.

10-сынып.

Есептер шығару

Сабақ мақсаты:

Оқушылардың «Термодинамика негіздері» тарауы бойынша алған теориялық білімдерін есеп шығару барысында қолдана білуге үйрету.
Оқушыларды өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, жауапкершілікке, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: сұрақ-жауап, өз бетімен жұмыс

Таратпа материалдар: карточкалар

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың үй тапсырмасын қалай орындап келгендерін тексеру.

ІІІ. Есептер шығару.

№18.

№19.

№20.

№22

№23.

VІІ. Қорытындылау.

VІІІ. Бағалау.

ІХ.Үйге тапсырма: 12-ж. №12, №13, №14

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §§6.1, 6.2Булану және конденсация. Будың қасиеттері. Қайнау. Заттың кризистік күйі.

Сабақ мақсаты:

Булану және конденсация, кебу, кебу жылдамдығы, қайнау, қаныққан, қанықпаған булар , кризистік температура туралы түсінік беру.
Оқушыларды өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбилеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап.

Құрал-жабдықтар: компьютер, видеопроектор, видеомагнитофон, слайдтар.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушыларға өткен тарауды қалай меңгергендерін сұрақ-жауап арқылы тексеру.

ІІІ. Жаңа сабақ.

Заттың сұйық күйден газ күйіне өтуі буланы, ал заттың сұйық күйге өтуі конденсация деп аталады.
Сұйықтың газ түріндегі ортамен немесе вакууммен шектесіп жататын еркін бетінен пайда болатын булануды кебу деп атайды.
Молекулалық өзара әрекеттесу күші молекулалардың тегіне тәуелді болғандықтан,кебу жылдамдығы сұйықтың түріне тәуелді болады.
Сұйықтың кебу жылдамдығы оның еркін бетінің ауданына тәуелді болады.
Сұйықтың бетіндегі будың тығыздығы неғұрлым аз болса, соғұрлым кебу жылдамдығы артық болады.
Сұйықтың кебу жылдамдығы температураға тәуелді болады.
Сұйықтың кебу жылдамдығы заттың массасына тәуелді болады.
Бірдей темпертаурада сұйықтың бірлік массасының ішкі энергиясы оның буының бірлік массасының ішкі энергиясынан төмен болады.
Сұйықтың тұрақты температурада буға айналдыруға қажетті Q_б жылу мөлшері булану жылуы деп аталады.

Өзінің сұйығымен динамикалық тепе-теңдікте болатын бу кеңістікті қанықтыратын немесе қаныққан бу деп аталады.
Булану конденсациядан артқы болса, онда сұйықтың бетіндегі бу және сұйық жоқ кездегі бу қанықпаған деп аталады.

Меншікті булану жылуы неғұрлым аз болса, сұйық соғұрлым тезірек кебеді және оның кеңістікті қанықтыратын буының қысымы және концентрациясы жоғары болады.

Тығыздықтың шамасы аз болса, онда қанықпаған бу Бойль-Мариотт заңына бағынады. Қанықпаған буға идеал газ заңдарын тек бу қанығудан алыс болатын кездерде ғана қолданады.

Егер бу сұйықпен жанаспаса, онда оны қаныққан буға айналатын температурасынан да төмен температураға салқындатуға болады. Бұл кезде сұйық пайда болмайды. Мұндай бу аса қаныққан бу деп аталады.

Дальтон заңы: бу мен газ қоспасының қысымы егер химиялық өзара әрекеттесу болмаса, олардың әрқайсысының сол көлемде тудыратын қысмдарының қосындысына тең.

сұйықтың

ІІІ. Есептер шығару.

Қорытындылау.
Бағалау.

VІ. Үйге тапсырма. §§6.1,6.2. 13-жаттығу. №1, №2, №3, №4.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §6.3. Сұйықтың беттік қабатының қасиеттері.

Сабақ мақсаты:

Молекулалық қысым, беттік керілу, беттік керілу күші, жұғу, шеттік бұрыш., лапластық қысым, капиллярлық құбылыстар туралы түсінік беру.
Оқушыларды өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбилеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап.

Құрал-жабдықтар: компьютер, видеопроектор, видеомагнитофон, слайдтар.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушыларға өткен тарауды қалай меңгергендерін сұрақ-жауап арқылы тексеру.

ІІІ. Жаңа сабақ.

Сұйық ішіндегі кеңістіктің басқа да молекулалармен толуынан беттік қабат сұйыққа молекулалық қысым түсіреді.

Сұйықтың беттік қабатындағы молекулалардың қосымша потенциалдық энергиясын еркін энергия деп атайды.

Сұйықтың еркін бетінің ауданының кемуі кезінде молекулалық күштердің А жұмысының сұйықтың тегіне және сыртқы шарттарға тәуелділігін сипаттайтын σ шамасы сұйықтың беттік керілу коэффициенті деп аталады.

Молекулалық күштер сұйықтың еркін бетінің ауданын азайтады.

Сұйық бетінің бойымен бағытталған молекулалық күштер сұйықтың еркін бетіндегі кез келген тұйық сызыққа нормаль бойымен, осы тұйық сызық қамтитын сұйық беті минимал болатындай бағытта әрекет етеді.

Тәжірибе:

Молекулалық күштер жоғары контурмен шектелген бетті азайтып, жіп тартылады.

Сұйық молекулаларының өзара әрекеттесуінен пайда болатын, сұйықтың еркін бетінің ауданын кемітуді тудыратын және осы бетке жанама бойымен бағытталған күш беттік керілу күші деп аталады.

Беттік керілу коэффициенті сұйықтың еркін беті шекарасының бірлік ұзындығына әрекет ететін беттік керілу күшіне тең.

Тәжірибе:

Қатты бет вертикаль болғанда сұйық өзі құйылған ыдыстың шетіне жұғатын жағдайда көтеріледі.

Жұқпайтын жағдайда көтеріледі.

Жұғатын сұйықтың менискісі ойыс, жұқпайтын сұйықтың менискісі –дөңес болады.

Лапластық қысым:

Гидростатикалық қысым:

Толық жұғатын кезде θ=0, жіңішке түтіктегі менискінің түрі жарты сфераны береді, сфералық беттің R радиусы түтіктің ішкі r радиусына тең болады, сонда

Жартылай жұқпайтын кезде θ≠0, менискінің радиусы

Ішкі диаметрі шаштың диаметрімен шамалас не одан кіші болатын түтіктерде судың көтерілуі біршама жоағры, сондықтан мұндай түтіктерді капиллярлар деп аталады.

Жұғатын сұйықтардың капиллярға тартылуы немесе жұқпайтын сұйықтардың капиллярдан итеріліп шығарылуы капиллярлық құбылыстар деп аталады.

Пысықтау.
Есептер шығару. Рымкевич есептер жинағы: №

VІ. Қорытындылау.

VІІ. Бағалау.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §7.1. Кристалл және аморф денелер.

Сабақ мақсаты:

Оқушыларға аморф және кристалл денелер, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтары, кеңістіктік тор, кристалық құрылымдардың түрлері, деформация, оның түрлері, механикалық кернеу, Гук заңы туралы туралы түсінік беру.
Оқушыларды өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбилеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап.

Құрал-жабдықтар: компьютер, видеопроектор, видеомагнитофон, слайдтар, тәжірибе жасауға қажетті аспаптар.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушыларға өткен тарауды қалай меңгергендерін сұрақ-жауап арқылы тексеру.

ІІІ. Жаңа сабақ.

Аморф денелердің тұрақты балқу температурасы жоқ.

Кристалдардың тұрақты балқу температурасы бар.

Аморф денелердің қасиеттері барлық бағыттар бойынша бірдей. Аморф денелер-изотропты. Кристалдың қасиеттері әр түрлі бағыттарда түрліше болады. Кристалдар анизотропты.

Аморф денелерде тек жуық тәртіп қана орын алады.

Кристалдарда алыс тәртіп орын алады.

Кристалдар: монокристалдар және поликристалдар деп бөлінеді.

Физикада қатты денелер деп кристалдық құрылымы бар денелер аталады.

Кристалл ақауы – кристалдағы идеал тәртіптен кез келген ауытқу.

Кристалдық құрылымдардың түрлері:

Иондық – тор түйіндерінде оң және теріс иондардың болуымен сипатталады.

Атомдық –тор түйіндерінде бейтарап атомдардың болуымен сипатталады.

Молекулалық –кеңістік торының түйіндерінде де заттың бейтарап молекулаларының орналасуымен ерекшеленеді.

Металдық кристалдық тор түйіндерінде оң зарядталған металл иондары бар,

Деформация түрлері:

Бойлық созылу, бойлық сығылу деформациясы.

Көлденең майысу деформациясы.

Бұралу деформациясы.

Ығысу деформациясы.

ε-салыстырмалы деформация –дене көлемінің немесе пішінінің түсірілген күштер әрекетінен болатын өзгерісін сипаттайтын шама.

Созылу кезінде

Ығысу кезінде

Деформацияланған қатты денедегі ішкі күштердің әрекетін сипаттайтын шама механикалық кернеу деп аталады.

Гук заңы: k – серпімділік модулі. Өлшем бірлігі -1 Па.

Е-Юнг модулі.т

Шыбықты созуға немесе сығуға кеткен А жұмысы АОВ үшбұрышының ауданына тең:

себебі серпімді деформация кезінде W_p=A.

Пысықтау.
Есептер шығару. Рымкевич есептер жинағы: № 599, №602, №603.

VІ. Қорытындылау.

VІІ. Бағалау.

VIII.Үйге тапсырма: §7.1. Кристалл және аморф денелер.№ 605, №607, 609.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §7.2. Балқу және кристалдану. Сублимация.

Сабақ мақсаты:

Оқушыларға балқу, қатаю, зат күйінің фазасы, меншікті балқу жылуы, балқу температурасы, сублимация, десублимация, зат күйлерінің диаграммасы, үштік нүкте туралы туралы түсінік беру.
Оқушыларды өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбилеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап.

Құрал-жабдықтар: компьютер, видеопроектор, видеомагнитофон, видеокассеталар, слайдтар.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушыларға өткен тақырыпты қалай меңгергендерін сұрақ-жауап арқылы тексеру.

ІІІ. Жаңа сабақ.

Заттың сұйық күйден балқу күйіне өтуі балқу. Ал сұйық күйден қөатты күйге өтуі қатаю немесе кристалдану деп аталады.

Заттың өзінің барлық физикалық және химиялық қасиеттері бойынша біртекті болатын облысы осы заттың күйінің фазасы деп аталады.

Заттың балқыған және қатайған кездердегі температурасы өзгеру графигі

Заттың балқу және қатаюы бірдей температурада өтеді және бұл температура заттың қатты және сұйық күйі қатар болатын кезде өзеріссіз қалады. Бұл температура балқу температурасы деп аталады.

Q=λm

λ – меншікті балқу жылуы [Дж/кг]

λ=Q_балқ/m

Заттың қалыпты атмосфералық қысым кезіндегі балқу температурасы заттың балқу

нүктесі деп аталады.

Q_алын=Q_беріл

λm_м+с_сm_c(θ-T_бал)=(c_cm_к+ с_сm_c)(T₁-θ)

Қатты денелердің кебуі сублимация немесе құрғау деп аталады.

Газ күйінен бірден қатты күйге өтетін процесті десублимация деп аталады.

Фазалық өту диаграммасы

КС -заттың қаныққан бу қысымының температураға тәуелділігі
К-кризистік нүкте
С-заттың қаныққан бу қысым кезіндегі сұйықтың қатаю температурасы
АС - қатты дене бетіндегі қаныққан бу қысымының температураға тәуелділі
ВС – заттың балқу температурасының қысымға тәуелділігі
С – үштік нүкте
ВС, КС, АС – фазалық өту сызықтары

Пысықтау.
Есептер шығару.№652, №654, №655.

VІ. Қорытындылау.

VІІ. Бағалау. №656, №657, 659.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §§8.1.8.2. Электр заряды. Электрлену. Электр зарядының сақталу заңы. Кулон заңы.

Оқушыларға электр заряды, минимал электр заряды, электрлеу, , электр зарядының сақталу заңы, Кулон заңы туралы түсінік беру.
Оқушыларды ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап

Сабаққа қажетті құралдар: компьютер, слайдтар, видеопроектор.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың өткен тарауды қалай меңгергендерін тексеру.

Минитест.

Түйіндерінде оң және теріс зарядталған иондардың бар болуымен сипатталатын кристалдық құрылым:

А. Иондық

В. Атомдық

С. Молекулалық

Д. Металдық

Қайсыбір себептердің әрекетінен дене пішінінің немесе көлемінің өзгеруі

А. Инерция

В. Диффузия

С. Деформация

Д. Броундық қозғалыс.

Дененің параллель қабаттарының бір-біріне қатысты салыстырмалы түрде орын ауыстыруы қандай деформацияға жатады?

А. Сығылу

В. Иілу

С. Бұралу

Д. Ығысу

Дене көлемінің немесе пішінінің түсірлген күштер әрекетінен болатын өзгерісін сипаттайтын шама

А. Механикалық кернеу

В. Салыстырмалы деформация

С. Қысым

Д. Күш

Ғ/S формуласымен қандай шама анықталады?

А. Механикалық кернеу

В. Салыстырмалы деформация

С. Қысым

Д. Күш

Кернеу жоғалғаннан кейін дененің пішіні мен көлемі қалпына келетін материалдағы ең үлкен кернеу не деп аталады?

А. Серпімділік шегі

В. Күйреткіш жүктеме

С. Беріктік қоры

Д. Ешқайсысы де емес.

Заттың қатты күйден сұйық күйге өту процесі

А. Балқу

В. Кристалдану

С. Сублимация

Д. Десублимация

Q_бал/m формуласымен қандай физикалық шама анықталады?

А. Меншікті балқу жылуы

В. Меншікті жылу сыйымдылығы

С. Меншікті жану жылуы

Д. Меншікті булану жылуы

Заттың балқу және қатаю температурасы бірдей температурада өтеді. Бұл температураны қандай температура деп атайды?

А. Балқу темпертаурасы

В. Кризистік температура

С. Заттың балқу нүктесі

Д. Дұрыс жауабы жоқ

формуласымен қандай физикалық шама анықталады?

А. Серпімді деформацияланған дененің потенциалдық энергиясы

В. Қозғалыстағы денелердің кинетикалық энергиясы

С. Ішкі энергия

Д. Толық механикалық энергия

ІІІ. Жаңа сабақ

Электродинамика – физиканың зарядталған денелер мен бөлшектерінің арасындағы өзара әрекетті іске асыратын материяның ерекше түрі – электр өрісінің заңдылықтарын және қасиеттерін зерттейтін бөлімі.

е – элементар заряд

е=-1,6·10^-19 Кл

Макроскопиялық дене электр зарядына ие болу үшін теріс зарядтың белгілі бір бөлігін онымен байланысқан оң зарядтардан бөліп алу керек. Осы процесті электрлеу деп атайды.

Денені электрлеу тәсілдері:

Үйкеліс арқылы.
Зарядталмаған денені зарядталған денеге түйістіру арқылы.

Электрлеу кезінде электр зарядының ешқайдан алынбайтыны және ешқайда іс-түссіз жоғалмайды. Ол бір денеден екінші денеге өтеді, ал тұйқ жүйедегі денелердің толық заряды өзгермейді.

q₁₊ q₁₊ q₁₊... q_n=const

Кулон заңы: вакуумдағы қозғалмайтын екі нүктелік зарядтың өөзара әрекеттесу күші зарядтар модулінің көбейтіндісіне тура пропорционал және олардың ара қашықтарының квадратына кері пропорционал. Бұл күш осы зарядтарды қосатын түзу бойымен бағытталады.

к=9·10⁹Н·м²/Кл²

ε₀=8,85·10^-12Кл²/Н·м²

Кулон-бірлік уақыт ішінде өткізгіштің бірлік көлденең қимасының ауланы арқылы

1 А ток күшіне тең ток жүрген кезде өтетін заряд.

1Кл=1А·с

ε – ортаның салыстармалы диэлектрлік өтімділігі

ε =Ғ₀/Ғ=const

Ортаның диэлектрлік өтімділігі бұл затттың элеткрлік қасиетін және зарядтардың берілген ортадағы өзара әрекеттесу күші вакуумдағы өзара әрекеттесу күшінен неше есе аз болатынын көрсететін физикалық шама.

Суперпозиция қасиеті:

Ғ=Ғ₁+Ғ₂+Ғ₃+...Ғ_n

Есептер шығару.15-жаттығу №1, №4.
Қорытындылау.

VІ. Бағалау.

VІІ. Үйге тапсырма: §§8.1.8.2. 15 –жаттығу. №2, №3.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §§8.3.8.4. Электр өрісі. Электр өрісінің кернеулігі. Электр өрісінің күш сызықтары.

Оқушыларға электр өрісі, электр өрісінің кернеулігі, электр өрісінің күш сызықтары туралы түсінік беру.
Оқушыларды ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап

Сабаққа қажетті құралдар: компьютер, слайдтар, видеопроектор.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың өткен тақырыпты қалай меңгергендерін тексеру:

Қандай заряд нүктелік заряд деп аталады?
Кулон заңын тұжырымдаңдар.
Кулон заңы қалай ашылды?
Электр зарядының қандай бірліктермен өлшенеді?
Ортаның диэлектрлік өтімділігінің физикалық мағынасы қандай?

ІІІ. Жаңа сабақ.

Алыстан әрекеттесу принципі: зарядталған бөлшектердің өзара әрекеттесуі бос кеңістік арқылы лезде іске асырылады.

Жақыннан әрекет ету принципі: денеде зарядтардың болуы оны қоршаған кеңістіктің қасиетін өзгертеді, зарядтардың өзара әрекеттесуі олардың кеңістікте тудыратын электр өрісі арқылы іске асырылады.

- нүктелік заряд өрісінің кернеулігі

Тыныштықтағы зарядтардың элеткр өрісін электростатикалық өріс деп атайды.

Кернеуліктің өлшем бірлігі 1Н/Кл=1 В/м

Суперпозиция принципі: зарядтар жүйесі тудыратын өрістің кернеулігі әрбір жеке зарядтар тудыратын өріс кернеуліктерінің векторлық қосындысына тең.

Күш сызығы деп бағыты өріс нүктесіндегі керенуліктің бағытымен сәйкес келетін, осы нүктеге жүргізілген жанаманы айтады.

Күш сызықтарының қасиеттері:

Күш сызықтары үзіліссіз.
Күш сызықтары еш жерде қиылыспайды.

Кернеулік вектрорлары барлық нүктелерде бірдей электр өрісі біртекті өріс деп аталады.

ІV. Есептер шығару.15-ж. №11. №12. №13.

Қорытындылау.

VІ. Бағалау.

VІІ. Үйге тапсырма:§§8.3.8.4. 15-жаттығу №14, №15.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §8.5. Гаусс теоремасы.

Оқушыларға туралы түсінік беру.
Оқушыларды ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап

Сабаққа қажетті құралдар: компьютер, слайдтар, видеопроектор.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың өткен тақырыпты қалай меңгергендерін тексеру:

ІІІ. Жаңа сабақ.

-r сфера бетінің бірлік ауданын қиып өтетеін сызықтар саны.

Бұл өрнектен нүктелік зарядты қоршайтын кез келеген радиусты сфераның бетінен өтетін күш сызықтарының саны бірдей екенін көруге болады. Демек, күш сызықтары үзіліссіз.

Электр өрісінің кернеулік ағыны берілген бет элементінен қанша күш сызықтарының өтетінін көрсететін шама.

Гаусс теоремасы.

Вакуумда кез келген тұйық беттен өтетін электр өрісі кернеулік векторының ағыны сол бет ішіндегі толық зарядқа пропорционал.

Зарядталған металл шардың өрісінің кернеулігі

Шар сыртындағы өріс кернеулігі шар центріне оналастырылған нүктелік заряд өрісінің кернеулігімен бірдей. Шардың ішіндегі өріс кернеулігі нольге тең, себебі шардың заряды оның бетінде орналасқан. (R>r)

Зарядталған шексіз жазықтықтың күш сызықтары жазықтықтан басталатын, оған перпендикуляр түзулер. Яғни жазықтықтың өрісі біртекті.

Зарядталған жазықтықтық өрісінің кернеулігі:

ІІІ. Есептер шығару. 15-ж. №8, №9.

ІV. Қорытындылау.

V.Бағалау.

VІ. Үйге тапсырма:§8.5. 15-ж. №5, №6, №7.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §§8.6, 8.7.Электр өрісі күштерінің жұмысы.Электр өрісінің потенциалы.

Оқушыларға электр өрісінің күшінің жұмысы, потенциалдық өріс, электр өрісінің потенциалы, кернеулік, эквипотенциалдық беттер туралы түсінік беру.
Оқушыларды ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап

Сабаққа қажетті құралдар: компьютер, слайдтар, видеопроектор.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың өткен тақырыпты қалай меңгергендерін тексеру:

ІІІ. Жаңа сабақ.

Біртекті электр өрісінде q заряд орын ауыстырғанда электр күштерінің

атқаратын жұмысын анықтайық.

А_ВnС=BCcosα=qE·BCcosα

BCcosα=BD

А_ВnС= qE· BD

А_ВDC=A_BD+ A_DC= qE·BD+ qE·DCcos90⁰

cos90⁰=0

А_ВDC= qE·BD

A_BmC=qE·ВD

Біртекті электр өрісінде электр күштерінің жұмысы жолдың пішініне тәуелсіз.

Электр өрісін тудыратын электр зарядтарының кеңістіктегі таралуы уақыт бойынша өзгермесе, онда өріс күштері консервативтік болып табылады.

Тұйықталған контур бойында электр өрісі күштерінің жұмыс әрқашан нольге тең.

Консервативтік күш өрісі, яғни жұмысы жолдың пішініне тәуелсіз болатын өріс, потенциалдық.

Зарядтың потенциалдық энергиясы.

А_ВС=W_B-W_C

W_B – зарядтың В нүктесіндегі потенциалдық энергиясы.

W_C –зарядтың С нүктесіндегі потенциалдық энергиясы.

Егер заряд электр өрісінде потенциалдық энергиясы W₁ болатын 2-нүктеге өтетін болса, онда өріс күштерінің жұмысы

А₁₂=W₁-W₂=-(W₂-W₁)=-∆W₂₁

Мұндағы ∆W₂₁= W₁-W₂ –зарячдтың потенциалдық энергиясының оны 1-нүктеден 2-нүктеге алып өткен кездегі өсімшесі.

Өріс тудыратын зарядталған денеден шексіз алыста орналасқан нүктедегі зарядтың потенциалдық энергиясы нольге тең.

W_∞=0

Q зарядты нүктеден шексіздікке апарғанда:

А_В∞=W_B-W_∞=W_B

Өрістің қайсыбір нүктесіндегі зарядтың потенциалдық энергиясы осы зарядты өрістің берілген нүктесінен шексіздікке алып өткенде өріс күштері атқаратын жұмысқа тең.

Электр өрісінің кез келген бір В нүктесіндегі потенциалдық энергиясы да осы зарядқа тура пропорционал, Яғни

W_B=φ_Bq

φ –электр өрісінің энергетикалық сипаттамасы - өріс потенциалы.

Барлық нүктелерінің потенциалдары бірдей болатын бет эквипотенциал бет деп аталады. φ=const

Өрістің кернеулігі мен кернеуі арасындағы байланыс.

Есептер шығару.16-ж. №2, №7, №8.
Қорытындылау.

VІ. Үйге тапсырма:§§8.6,8.7. 16-жаттығу. №1, 3, №4.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §8.8. Электр өрісіндегі өткізгіштер.

Өткізгіштер, электростатикалық индукция, сыртқы электр өрісі жоқ болғанда және сыртқы электр өрісіне түскен өткізгіштер, өткізгіштер бетіндегі зарядтардың таралу сипаты туралы түсінік беру.
Оқушыларды ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап

Сабаққа қажетті құралдар: компьютер, слайдтар, видеопроектор, видеокассета.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың өткен тақырыпты қалай меңгергендерін тексеру:

Біртекті өрістен зарядтың орын ауыстыру кезіндегі электр өрісі күшінің атқарылатын жұмысын қандай формуламен анықтайды?
Потенциалдық өріс деген не?
Тұйық контур бойымен заряд орын ауыстырғанда электростатикалық өріс күішінң жұмысы неге тең?
Біртекті электр өрісіндегі зарядтың потенциалдық энергиясын қалай есептуге болады?
Электр өрісіндегі зарядтың потенциалдық энергиясы заряд орын ауыстырған кездегі күішінің жұмысымен қалай байланысқан?
Потенциалдың физикалық мағынасы қандай?
Нүктелік зарядтың өрісінің потенциалы қандай формуламан табылады?
Потенциалдар айырымының физикалық мағынасы қандай?
Кернеулік деп нені түсінеміз ?
Эквипотенциал беттер деген не?
Кернеу мен өріс кернеулігі қалай байланысқан?

ІІІ. Жаңа сабақ.

Өткізгіш электр өрісіне тап болған кезде, ол бір жақ шетінде оң заряд, ал екінші жақ шетінде шамасы жағынан дәл осындай теріс заряд пайда болатындай түрде электрленеді. Мұндай электрлену электростатикалық индукция деп аталады.

Өткізгіштегі зарядтардың тепе-теңдігі кезінде оның барлық нүктелерінің потенциалдары бірдей.

Өткізгіштің қандай жолман электрленгеніне тәуелсіз, зарядтардың тепе-теңдігі кезінде өткізгіштің ішінде өріс болмайды, ал өткізгіштің барлық нүктелерінің потенциалдары бірдей.

Осы кезде электренген өткізгіштің сыртында өріс бар және кернеулік сызықтары өткізгіштің бетіне перпендикуляр.

Ендеше өткізгіштегі зарядтардың тепе-теңдігі орныққан бет эквипотенциал бет болып табылады.

Электр индукция құбылысын тұңғыш зерттеген ХVIII ғасырда орыс ғалымы Ф.У.Элинус зерттеген.

Электр зарядтарының өткізгіштің сыртқы бетінде орналасатынын тұңғыш рет Кавендиш дәлелдеді.

Өткізгіштің бетіне жуық жерлердегі өрістің кернеулігі беттің қисықтығына көбірек жерде күштірек болады. Әсіресе, өткізгіштің шығыңқы және сүйір зарядтың тығыздығы жоғары.

Пысықтау.

Біз өткізгіш деп нені түсінеміз?
Сыртқы электр өрісі жоқ болғанда, өткізгіштегіеркін зарядты бөлшектер өздерін қалай ұстайды?
Сыртқы электр өрісіне түскенде өткізгіштерде не болады?
Өткізгіштің ішіндегі электр өрісінің кернеулігі а) зарядталған; ә) зарядсыз, бірақ сыртқы электр өрісінде тұрған неге тең?
Электростатикалық индукция қандай құбылыс?
Өткізгіштер бетіндегі зарядтардың таралу сипаты қандай? Оның сипаты неге тәуелді?

Қорытындылау.

VІ. Үйге тапсырма:§8.8. Электр өрісіндегі өткізгіштер.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §8.9. Электр өрісіндегі диэлектриктер.

Диэлектриктер, диполь, поляризация, диэлектрлік өтімділік туралы түсінік беру.
Оқушыларды ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап

Сабаққа қажетті құралдар: компьютер, слайдтар, видеопроектор.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың өткен тақырыпты қалай меңгергендерін тексеру:

Біз өткізгіш деп нені түсінеміз?
Сыртқы электр өрісі жоқ болғанда, өткізгіштегіеркін зарядты бөлшектер өздерін қалай ұстайды?
Сыртқы электр өрісіне түскенде өткізгіштерде не болады?
Өткізгіштің ішіндегі электр өрісінің кернеулігі а) зарядталған; ә) зарядсыз, бірақ сыртқы электр өрісінде тұрған неге тең?
Электростатикалық индукция қандай құбылыс?
Өткізгіштер бетіндегі зарядтардың таралу сипаты қандай? Оның сипаты неге тәуелді?

Диэлектрик деп электр тогын өткізбейтін заттарды айтады.

Диэлектрик зарядтардың өзара әрекеттесу күшін, яғни электр өрісін әлсіретеді, сондықтан диэлектрик молекулаларының ішінде зарядтар ығысады.

ІІІ. Жаңа сабақ.

Атом сыртқы электр өрісіне тап болған кезде, электрлік дипольға айналады, ал диполь диэлетриктегі сыртқы электр өрісін әлсірететін өзінің дипольдік электрлік моменті деп аталады

Рэл=ℓq

Рэл=α,E –молекуланың электрондық полярланғыштығы

Сонда сыртқы өрістің кернеулігі неғұрлым жоғарлаған сайын диэлектриктегі молекулалардың дипольдік моменттері де артады. Осы кезде диэлектрик молекулаларының электрлік дипольдерінің барлық векторлары Е өріске параллель бағытталады. Мұндай диэлектрик полярланған деп аталады.

Молекуланың мүмкін болатын екі конфигурациясы:

А) полярлы емес молекула, оның қорытқы дипольдік моменті нольге тең.

Ә) полярлы молекула, оның қорытқы дипольдік моменті жеке байланыстардың дипольдік моменттерінің векторлық қосындысымен анықталады.

Пысықтау.

Диэлектриктер деген не?
Диполь деген не?
Электр өрісінде диполь өзін қалай ұстайды?
Электр өрісіндегі диэлектрикте не болады?
Поляризация деген қандай құбылыс?
Ортаның диэлектрлік өтімділігінің физикалық мағынасы қандай?

Қорытындылау.
Үйге тапсырма: §8.9. Электр өрісіндегі диэлектриктер.

VIII . Бағалау.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §8.10. Электрсыйымдылық. : §8.11. Конденсаторлардың құрылысы және түрлері.

1.Электр сыйымдылығы, өлшем бірлігі, шардың электрсыйымдылығы, конденсатор, оның түрлері, конденсатор заряды туралы түсінік беру..

Оқушыларды ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап

Сабаққа қажетті құралдар: компьютер, слайдтар, видеопроектор

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың өткен тақырыпты қалай меңгергендерін тексеру:

Диэлектриктер деген не?
Диполь деген не?
Электр өрісінде диполь өзін қалай ұстайды?
Электр өрісіндегі диэлектрикте не болады?
Поляризация деген қандай құбылыс?
Ортаның диэлектрлік өтімділігінің физикалық мағынасы қандай?

ІІІ. Жаңа сабақ.

Пысықтау.
Есептер шығару. А.п. Рымкевич: №744, №745, №755.

VІ Қорытындылау.

VII Үйге тапсырма:§8.10,8.11, 17-ж. №1, №2, №3.

VIII . Бағалау.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §8.12. Электр өрісінің энергиясы.

Оқушыларға элекр өрісінің энергиясы, оның есептелу формуласы туралы түсінік беру.
Оқушыларды ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап

Сабаққа қажетті құралдар: компьютер, слайдтар, видеопроектор.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың өткен тақырыпты қалай меңгергендерін тексеру:

Өткізгіштің электр сыйымдылығы деген не?
Оның өлшем бірлігі қандай?
Шардың электр сыйымдылығы қандай формуламен анықталады?
Конденсатор деген не?
Конденсатордың электр сыйымдылығы қандай формуламен анықталады?
Жазық конденсатордың электр сыйымдылығы қандай формуламен анықталады?
Конденсаторларды тізбектей жалғағанда қандай заңдылық орындалады?
Конденсаторларды параллель жалғағанда қандай заңдылық орындалады?

ІІІ. Жаңа сабақ.

Зарядталған конденсатор энергиясы:

; ; ; ; .

ω_эл – біртекті электр өрісі энергиясының көлемдік тығыздығы

оң жағының алымын да, бөлімін де d-ға көбейтеміз

Олай болса бұдан

Электр өрісі энегиясының тығыздығы осы өріс кернеулігінің квадратына тура пропорционал болады.

IV. Пысықтау.

Неліктен зарядталған конденсатор энергия бөледі?
Ол энергияны қандай формуламен есептейді?
Электр өрісі энергиясының көлемдік тығыздығы деп нені айтады?
Оны қандай формуламен есептейді?

Есептер шығару. №758, №762, №763.

VІ. Қорытындылау.

VІІ. Бағалау. Үйге тапсырма: §8.12. 17-ж. №7, №8, №9.

10-сынып.

Есептер шығару. (2сағат)

Сабақ мақсаты:

Оқушылардың «Электростатика» тарауы бойынша алған білімдерін есеп шығару барысында қолдана білуге үйрету.
Оқушыларды ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап

Сабаққа қажетті құралдар: компьютер, слайдтар, видеопроектор.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Өткен тарауға шолу, формулаларды еске түсіру.

ІІІ. Есептер шығару.

15-жаттығу. №10.

№13.

№16.

16-жаттығу. №5.

№6.

17-жаттығу. №4.

№5

№6.

IV.Қорытындылау.

V.Бағалау.

VI.Үйге тапсырма: тарауды қайталау.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §§9.1, 9.2. Тұрақты токтың пайда болу шарттары. Электр энергиясы көзінің ЭҚК-і.

Оқушыларға электр тогы, тұрақты токтың пайда болу шарттары, ЭҚК туралы түсінік беру.
Оқушыларды ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап

Сабаққа қажетті құралдар: компьютер, слайдтар, видеопроектор.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Өткен тару бойынша өздік жұмыс.

ІІІ. Жаңа тақырып.

Электр тогы деп электр зарядтарының кез келген реттелген қозғалысы аталады.
Ток өткізетін орталарда еркін зарядтардың электр өрісі әрекетінен реттелегн қозғалысынан пайда болатын электр тогы өткізгіштік ток деп аталады.

Электр тогының пайда болуына қажетті шарттар:

Берілген ортада еркін ток тасымалдаушылардың, яғни ортада реттеліп қозғала алатын зарядталған бөлшектердің болуы.
Берілген ортада энергиясы электр зарядтарының реттелген қозғалысына жұмсалатын сыртқы электр өрісінің болуы

Электр тізбегінің негізгі бөлігіне ток көзі, жалғағыш сымдар, тізбекті қосып, ажырататын элементтер, ток тұтынушылар жатады.

Ток көзі энергияның кез келген түрін электр энергиясына түрлендіреді.

Тұтынушылар электр энергиясын жылулық, механикалық энергияға айналдырады.

Электр тогының әсерлері:

Жылулық
Химиялық
Магниттік

Ток күші деп өткізгіштің көлденең қимасы арқылы бірлік уақыт ішінде қандай заряд өтетінін көрсететін физикалық шама.

Бірлігі 1 Ампер [А]

Егер ток күші мен оның бағыты уақыт бойынша өзгеріссіз қалса, онда электр тогы тұрақты электр тогы деп аталады.

J - ток тығыздығы.

Өткізгіштің бірлік қимасынан қандай ток өтетінін көрсететінін шама.

Электр кернеуі – бірлік электр зарядының орын ауыстыруы бойымен электр өрісінің атқаратын жұмысымен анықталатын физикалық шама.

Электр тізбегінде қозғалыстағы заряд тасымалдаушыларға электр өрісі күштерімен қатар, осы зарядтарды тасымалдаушыларға электр өрісі күштерімен қатар осы зарядтарды тасымалдау бойынша жұмыс атқаратын күштер әрекет етеді. Бұл күштерді бөгде күштер деп атайды.

Зарядтың ток көзінен алған электр энергиясының ток көзінің ішкі құрылысына тәуелділігн сипаттайтын шама ток көзінің ЭҚК деп аталады.

Пысықтау.

Электр тогы деген не?
Тізбектен электр тогы өтуі үшін қандай шарттар орындалуы қажет?
Электр тогы қалай бағыттлаған?
Электр тізбегі деп нені атайды?
Электр тогының әрекеттері қандай?
Ток күші дегеніміз не?
Ток тығыздығы қандай?
Бөгде күштер деген не?
Ток көзі деп нені атайды?
Ток көзінің ЭҚК-ң мәні қандай?
Қандай ток көздерін білесіңдер?

VІ. Қорытындылау.

VІІ. Бағалау. Үйге тапсырма: §§9.1.9.2.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §§9.3. Тізбек бөлігі үшін Ом заңы.

Электр тогы ұғымын қалыптастыруды жалғастыру, тізбек бөлігі үшін Ом заңы, электр кедергісі, оның өткізгіштің геометриялық өлшемдеріне байланыстылығы, меншікті кедергі, оның физикалық мағынасы, кедергінің температуралық коэффициенті туралы түсінік беру.
Оқушыларды ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап

Сабаққа қажетті құралдар: компьютер, слайдтар, видеопроектор.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың үй тапсырмасын қалай меңгергендерін тексеру:

Электр тогы деген не?
Тізбектен электр тогы өтуі үшін қандай шарттар орындалуы қажет?
Электр тогы қалайй бағыттлаған?
Электр тізбегі деп нені атайды?
Электр тогының әрекеттері қандай?
Ток күші дегеніміз не?
Ток тығыздығы қандай?
Бөгде күштер деген не?
Ток көзі деп нені атайды?
Ток көзінің ЭҚК-ң мәні қандай?
Қандай ток көздерін білесіңдер?

ІІІ. Жаңа тақырып.

Тізбек бөлігі үшін Ом заңы.

Тізбек бөлігі арқылы өтетін ток күші тізбек ұштарындағы кернеуге тура пропорционал және оның кедергісіне кері пропорционал.

Өткізгіштегі ток күшінің кернеуге тәуелділігі вольтамперлік сипаттама деп аталады.

Өткізгіш кедергісінің өткізгіштің геометриялық өлшемдеріне тәуелділігі:

Меншікті кедергінің температураға тәуелділігі:

Пысықтау.

Тізбек бөлігіне арналған Ом заңын тұжырымдаңдар.
Электр кедергісі деген не?
Металл өткізгіштің кедергісі оның геометриялық өлшемдеріне қалай тәуелді?
Меншікті кедергінің физикалық мағынасы қандай?
Кедергінің температуралық коэффициенті деп нені атайды?

Есептер шығару. А.П.Рымкевич:№770, №771, №769.

VІ. Қорытындылау.

VІІ. Бағалау. Үйге тапсырма: А.П.Рымкевич: §9.3. №768, №772.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §9.4. Электр тізбегіне өткізгіштерді тізбектей және параллель жалғау.

Электр тізбегі ұғымын қалыптастыруды жалғастыру, өткізгіштерді тізбектей, параллель қосу заңдылықтары туралы түсінік беру.
Оқушыларды ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап

Сабаққа қажетті құралдар: компьютер, слайдтар, видеопроектор.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың үй тапсырмасын қалай меңгергендерін тексеру:

Тізбек бөлігіне арналған Ом заңын тұжырымдаңдар.
Электр кедергісі деген не?
Металл өткізгіштің кедергісі оның геометриялық өлшемдеріне қалай тәуелді?
Меншікті кедергінің физикалық мағынасы қандай?
Кедергінің температуралық коэффициенті деп нені атайды?

ІІІ. Жаңа тақырып.

Өткізгіштерді тізбектей қосу.

Өткізгіштерді параллель қосу.

Пысықтау.

Өткізгіштерді тізбектей жалғау дегеніміз не?
Өткізгіштерді тізбектей жалғау белгілерін атаңдар.
Өткізгіштерді тізбектей жалғағанда жалпы кедергіні қалай табуға болады?
Өткізгіштерді параллель жалғау деген не?
Өткізгіштерді параллель жалғау белгілерін атаңдар.
Өткізгіштерді параллель жалғау кезінде жалпы кедергіні қалай табуға болады?

Есептер шығару. А.П.Рымкевич: №783, №785, №787.

VІ. Қорытындылау.

VІІ. Бағалау. Үйге тапсырма: §9.4. А.П.Рымкевич: №789, №790, №791.

10-сынып

Сабақ тақырыбы: §9.5. Толық тізбек үшін Ом заңы.

Сабақ мақсаты:

Толық тізбек туралы, толық тізбек үшін Ом заңы, қысқа тұйықталу туралы түсінік беру.
Оқушылардың ой-өрісін дамыту, ғылыми дүниетанымын қалыптастыру.
Жауапкершілікке, ізденімпаздыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: көрсетілімдер арқылы баяндау, сұрақ-жауап.

Құрал-жабдықтар: компьютер, видеомагнитофон, электронды оқулық, видеопроектор.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Үй тапсырмасы бойынша сұрақтар:

Тізбек бөлігіне арналған Ом заңын тұжырымдаңдар.
Электр кедергісі деп нені түсінеміз?
Металл өткізгіштің кедергісі оның өлшемдеріне қалай тәуелді?
Меншікті кедергінің физикалық мағынасы қандай?
Кедергінің температуралық коэффициенті дер нені айтады?
Өткізгіштерді тізбектей жалғау дегеніміз не?
Өткізгішті тізбектей жалғау белгілерін айтыңдар.
Өткізгішті параллель жалғау дегеніміз не?
Өткізгішті параллель жалғау белгілерін айтыңдар.

ІІІ. Жаңа сабақ түсіндіру.

Видеокөрсетілім арқылы түсіндіріледі.

Ток көзінде А_б=qε бөгде күштердің жұмысы есебінен электр өрісі пайда болады. Бұл өріс сыртқы тізбекте де (тұтынушы) A_эл1=U_R∙q, ішкі тізбекте де (ток көзінің ішінде) А_эл12=U_r∙q зарядтың орын ауыстыруы бойынша жұмыс атқарады. Энергияның сақталу заңына сәйкес А_б=A_эл1+А_эл2 немесе εq=U_Rq+U_rq, яғни ε=U_R+U_r

U_R=I∙R, U_r=I∙r

I= ε/R+r

Тұйық тізбектегі ток күші ток көзінің ЭҚК-нің шамасына кері пропорционал және тізбектің ішкі, сыртқы кедергілерінің қосындысымен анықталатын толық кедергісіне кері пропорционал.

Егер R>>r болса, онда I= ε/R немесе ε=IR, яғни ε=U

Егер R=0 болса, I= ε/r=max. Бұл құбылыс қысқа тұйықталу деп аталады.

ІV. Пысықтау.

V.Есептер шығару: №805, №806.№811.

VІ. Үйге тапсырма. §9.5 №807, №808.

VІІ. Бағалау.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §9.6. Кирхгоф ережелері.

Сабақ мақсаты:

Тармақталған тізбек, Кирхгофтың І ережесі, Кирхгофтың ІІ ережесі туралы түсінік алуға оқушыларды жетелеу.
Оқушыларды өз бетінше ғылыми ой қозғауға жетелеу.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ көрнекілігі: компьютер, слайдтар, видеопроектор.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Үй тапсырмасы бойынша сұрақтар:

Тұйық, толық тізбек дегеніміз не?
Толық тізбекке арналған Ом заңы туралы түсінік беріңдер.
Қысқа тұйықталу дегеніміз не?
Қысқа тұйықталу кезінде үйдегі шамдар неге сөніп қалады?
Есептердің шығарылуын тексеру.

ІІІ. Жаңа сабақ.

Тізбекте кем дегенде үш өткізгіш тоғысатын нүктелер түйіндер деп аталады.

Токтардың үзіліссіздік заңы: түйінге кіріп жатқан ток күштерінің қосындысы түйіннен шығып жатқан ток күштерінің қосындысына тең:

∑I_i=∑I_i Кирхгофтың І ережесі.

Кез келген тұйықталған контурда кедергілердегі кернеудің түсулерінің қосындысы осы контурдағы ЭҚК-тердің қосындысына тең болады.

∑ε_i=∑U_i Кирхгофтың ІІ ережесі.

А түйінінде: I₁=I₃+I₅

С түйінінде: I₁=I₂+I₄

М түйінінде: I₃=I₄+I₆

ВСКМОАВ контуры үшін:

ε₁- ε₂+ ε₃=I₁r₁+I₁R₁+I₂r₂+I₆R₃+I₃r₃

СДЕМС контуры үшін:

ε ₄+ ε₂=I₄r₄-I₆R₃-I₂r₂

Есептер шығару. 19-жаттығу. №2, №8.

V.Қорытындылау.

VІ. Үйге тапсырма. §9.6. 19-жаттығу. №9, №10.

VІІ. Бағалау.

10-сынып

Сабақ тақырыбы: §9.7. §9.8. Токтың жұмысы мен қуаты. Электр тогының жылулық әрекеті. Джоуль-Ленц заңы.

Сабақ мақсаты:

Оқушыларға электр тогының жұмысы, электр тогының қуаты, пайдалы қуат, жоғалатын қуат, толық қуат, токтың жылулық әрекетінің мәнісі, Джоуль-Ленц заңы туралы түсінік беру.
Оқушылардың ой-өрісін дамыту, ғылыми дүниетанымын қалыптастыру.
Жауапкершілікке, ізденімпаздыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: көрсетілімдер арқылы баяндау, сұрақ-жауап.

Құрал-жабдықтар: компьютер, видеомагнитофон, электронды оқулық, видеопроектор.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Үй тапсырмасы бойынша сұрақтар:

Қандай тізбек тармақталған деп аталады?
Тармақталған тізбектегі кедергіні қалай есептеуге болады?
Кирхгофтың бірінші заңы қалай тұжырымдалады?
Кирхгофтың екінші заңы қалай тұжырымдалады?
Кирхгофтың екінші ережесіне сәйкес ток көзінің ЭҚК-н және кедергідегі кернеудің бағытын қалай анықтауға болады?
Үйге берілген есептердің шығарылуын тексеру.

ІІІ. Жаңа сабақ түсіндіру.

Электр тогының жұмысы.

Тізбек бөлігіндегі токтың толық жұмысы:

Бұл формула бойынша тізбектің қарастырылып отырған бөлігіндегі жұмысты энергияның қандай түрінің электр энергиясына айналатынына тәуелсіз есептеп табуға болады.

Электр энергиясы ішкі энергияға айналғанда орындалатын өрнек.

Тізбектің ЭҚК-і болмайтын бөлігі үшін токтың жұмысын есептегенде осы формулалардың кез келгенін пайдалануға болады.

Электр тогының қуаты.

Қуат деп жұмыстың орындалу шапшаңдығын сипаттайтын шама алынады.

Тізбектің ЭҚК-і жоқ бөлігінде токтың қуатын мына формулалармен есептеуге болады:

Токтың толық қуаты:

Жылулық әрекетке кететін ток қуаты:

Толық ток қуаты:

Толық және пайдалы қуаттың сыртқы кедергіге тәуелділігі:

Соңғы тәуелділіктің графигі:

ПӘК-деп сыртқы күш жұмысының қандай бөлігін ток көзі пайдалы жұмысқа айналдыратынын көрсететін щаманы атайды:

Джоуль-Ленц заңы:

ІV. Пысықтау.

V.Есептер шығару: №793, №794, №796.

VІ. Үйге тапсырма. §9.6. §9.7. №798, №799, №809.

VІІ. Бағалау.

10-сынып.

Есептер шығару.

Сабақ мақсаты:

Оқушылардың «Тұрақты ток» тарауы бойынша алған білімдерін есеп шығару барысында қолдана білуге
Оқушыларды ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: сұрақ-жауап, өз бетімен жұмыс, тақтада жұмыс.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Өткен тарауға шолу, формулаларды еске түсіру.

ІІІ. Есептер шығару.

18-жаттығу. №2.

№3.

№4.

№5.

19-жаттығу. №3.

№4.

№7.

ІІІ. Қорытындылау.

IV. Бағалау.
Үйге тапсырма. Қайталау.

10-сынып.

Тест жұмысы.

Сабақ мақсаты:

Оқушылардың ІІІ тоқсан бойы алған білімдерін тиянақтау, қорытындылау, тексеру.
Оқушылардың ой-өрісін дамыту.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: қорытынды, тексеру сабағы

Сабақ әдісі: өз бетімен жазбаша жұмыс

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Тест жұмысын орындау.

І нұсқа.

Жекелеген кристалдардан тұратын қатты дене

А. Монокристалдар

В. Поликристалдар

С. Ферромагнетиктер

Дене көлемінің немесе пішінінің түсірілген күштер әрекетінен болатын өзгерісін сипаттайтын шама

А. Салыстырмалы деформация

В. Абсолют ұзару

С. Қатаңдық

Меншікті балқу жылуы дегеніміз не?

А. 1 кг затты 1 К қыздыру үшін жұмсалатын жылу мөлшері

В. 1 кг затты қайнау температурасында буға айналдыру үшін жұмсалатын жылу мөлшері

С. Заттың балқу немесе қатаю процестері кезінде оның ішкі энергиясының заттың тегіне және сыртқы шарттарына тәуелділігін сипаттайтын шама

Қатты денелердің кебуі

А. Қатаю

В. Балқу

С. Сублимация

Д. Үшеуі де емес

Сыйымдылығы 500 мкФ конденсаторды кернеуі 40 В ток көзіне қосқанда алатын заряд мөлшері неге тең?

А. 12,5 мКл

В. 20 мКл

С. 40 мКл

Д. 20 Кл

Екі нүктелік зарядтың ара қашықтығын 2 есе кеміткенде кулондық әсерлесу күші қалай өзгереді?

А. 2 есе артады С. 4 есе артады

В. 2 есе кемиді Д. 4 есе кемиді

Радиусы 30 см металл шарға 6 нКл заряд берілді. Шар бетіндегі электр өрісінің кернеулігі неге тең?

А. 60 В/м С. 180 В/м

В. 600 В/м Д. 300 В/м

Кернеу көзінен ажыратылған зарядталған конденсатор астарлары арасында ε=5 диэлектрик орналастырса, конденсатор энергиясы қалай өзгереді?

А. 5 есе артады С. 25 есе кемиді

В. 5 есе кемиді Д. 25 есе артады

Конденсатор кернеуін 2 есе ұлғайтса, энергиясы қалай өзгереді?

А. 2 есе артады С. 2 есе кемиді

В. 4 есе артады Д. 2 есе артады

Сыйымдылықтары 1 мкФ, 2 мкФ, 3 мкФ үш конденсатор берілген. Осыларды қосып ең үлкен сыйымдылық алуға болады?

А. 5 мкФ

В. 6 мкФ

С. 7 мкФ

Д. 8 мкФ

Металл өткізгіштің ұзындығын 2 есе арттырып, өткізгіш ауданын 3 есе кемітсе, өткізгіш кедергісі қалай өзгереді?

А. 6 есе артады

В. 5 есе артады

С. 6 есе кемиді

Д. 5 есе кемиді

График бойынша өткізгіш кедергісінің мәнін табыңдар.

А. 200 Ом

В. 250 Ом

С. 300 Ом

Д. 20 Ом

200 В кернеуге екі бірдей өткізгіш бірінші параллель, кейінгісі тізбектей жалғанды. Тізбектегі ток күші қалай өзгерді?

А. 5 есе артады

В. 4 есе артады

С. 5 есе кемиді

Д. 4 есе кемиді

Тізбек мына элементтерден тұрады: ε=6 В, ішкі кедергісі r=2 Ом ток көзі және реостат. Осы тізбектен шамасы 0,5 А ток жүреді. Реостаттағы кедергіні 3 есе кеміткенде, тізбектен жүретін токтың шамасы қандай болады?

А. 1,025 А

В. 1,225 А

С. 0,125 А

Д. 1,125 А

Диаметрі 0,1 мм, ұзындығы 1 м мыс сымның кедергісі 2,23 Ом-ға тең. Мыстың меншікті кедергісі қандай?

А. 1,65·10^-8 Ом·м

В. 1,68·10^-8 Ом·м

С. 1,78·10^-9 Ом·м

Д. 1,75·10^-8 Ом·м

Бұранда ережесі не үшін қолданылады?

А. Магнит өрісінің күш сызықтарының бағытын анықтау үшін

В. Магнит өрісі тарапынан өткізгішке әрекет ететін күш бағытын анықтау үшін

С. Электр өрісінің күш сызықтарының бағытын анықтау үшін

Био-Савар-Лаплас заңының формуласы

А. BI∆ℓsinα

В. F/I∆ℓ

С. k^/I₁∆ℓ₁sinα₁/R²

Д. µ₀I/2R

18.Берілген ауданды қанша магнит өрісінің күш сызықтары тесіп өтетінін көрсететін шама

А. магнит индукция векторы

В. Магнит ағыны

С. Электр өрісінің кернеулігі

Д. Ампер күші

µ₀I/2R формуласы нені анықтайды?

А. Шексіз ұзын түзу тогы бар өткізгіштің магнит өрісінің индукциясы

В, Дөңгелек токтың центріндегі магнит өрісі индукцияс ы

С. Био-Савар-Лаплас заңы

Д. Ампер күші

Магнит индукциясы векторының өлшем бірлігі

А. Ньютон

В. Ампер

С. Вебер

Д. Тесла

ІІ нұсқа

Мұздың еруі кезінде энергия жұтыла ма әлде бөліне ме?

А. Жұтылады

В. Жұтылмайды және бөлінбейді

С. жұтылады, сосын бөлінеді

Д. Бөлінеді

Балқу кезінде денені температурасы қалай өзгереді?

А. Көтеріледі

В. Төмендейді

С. Анықталмайды

Д. Өзгермейді

Деформацияланған қатты денедегі ішкі күштердің әрекетін сипаттайтын шама

А. Механикалық кернеу

С. Қатаңдық

В. Беттік керілу

Д. Серпімділік күші

Газ күйден бірден қатты күйге өтетін процесс

А. Балқу

С. Сублимация

В. Қатаю

Д. Десублимация

Зарядтардың модулінің көбейтіндісіне тура пропорционал және олардың ара қашықтықтарының квадратына кері пропорционал күш:

А. Серпімділік күші

С. Ампер күші

В. Ауырлық күші

Д. Кулон күші

Нүктелік q заряд r₀ қашықтықта φ₀ потенциал тудырады. Осы заряд 9r₀қашықтықта қандай потенциал тудырады?

А. φ=9r₀φ₀

В. φ=r₀φ₀

С.φ=1/9φ₀

Д.φ=9r₀

Кернеулігі 2 В/м біртекті өрісте заряд күш сызықтар бойымен 0,2 м қашықтыққа орын ауыстырады. Осы екі нүктелер арасындағы потенциалдар айырымы неге тең?

А. 0,4 В С. 10 В

В. 0,1 В Д. 40 В

Сыйымдылығы 400 мкФ конденсаторды кернеуі 100 В ток көзінен зарядталады. Конденсатор астарларындағы энергияны табыңыз.

А. 1 Дж

В. 3 Дж

С. 2 Дж

Д. 4 Дж

Заряды 2 нКл тамшы заряды -3 нКл су тамшысымен бірікті. Пайда болған тамшының заряды қандай?

А. +1 нКл С. +5 нКл

В. -1 нКл Д. -5 нКл

Сыйымдылығы 500 мкФ конденсаторды кернеуі 20 В ток көзіне қосқанда алатын заряд мөлшері неге тең?

А. 100 мКл С. 10 мКл

В. 20 мКл Д. 1 мКл

Кедергісі 10 Ом өткізгіштің екі ұшына 12 В керену берілген. Осы өткізгішпен 20 с ішінде қанша электр мөлшері өтеді? Осы кезде қандай жұмыс атқарылады?

А. 259 Дж С. 288 Дж

В. 268 Дж Д. 298 Дж

Меншікті кедергі қандай өлшем бірлікпен өлшенеді?

А. Ом С. Ом·м

В. Гн Д. Ф

ЭҚК-і 17 В, ішкі кедергісі 0,2 Ом аккумулятор кедергісі 10 Ом сыртқы тізбекке қосылған. 1 минутта бүкіл тізбекте қанша жылу мөлшері бөлініп шығады?

А. 100 Дж

В. 1 кДж

С. 50 кДж

Д. 400 Дж

Өткізгішпен жүретін ток күші 40 мкА болса, онда осы өткізгіштің көлденең қимасы арқылы 2 мкс ішінде қанша электрон өтеді?

А. 5·10⁸

В. 3·10⁸

С. 6·10⁸

Д. 4·10⁸

Зарядтардың вакуумдегі өріс кернеулігінің берілген диэлектриктегі өріс керенулігіне қарағанда неше есе артық екенін көрсететін шама

А. сыйымдылық

В. Диэлектрлік өтімділік

С. беттік керілу

Д. Магнит өтімділігі

1 Вебер неге тең?

А. 1 Тл·1 м²

В. 1 Н/А·м

С. Кл/с

Д. Р/Кл

Ток элементін көрсет

А. I∆ℓ

В. I∆ℓB

С. µ₀nI

Д. Bscosα

Индукциясы 15 Тл біртекті магнит өрісінде орналасқан 4 А ток өтетін түзу өткізгіштің әр 10 см ұзындығына 3Н күш әсер ететін болса өткізгіш пен өрістің күш сызықтарының арасындағы бұрыш қандай?

А. 30⁰

В. 60⁰

С. 90⁰

Д. 45⁰

Ұзындығы 0,15 м тогы бар өткізгіш модулі 0,4 Тл біртекті магнит өрісінің индукция векторына перпендикуляр орналастырылған. Өткізгішті Ампер күшінің бағытымен 0,025 м орын ауыирығанда 12 мДж жұмыс істеді. Өткізгіштегі ток күшін табыңдар.

А. 8 А

В. 2 А

С. 4 А

Д. 6 А

µ₀nI формуласымен не анықталады?

А. шексіз ұзын түзу тогы бар өткізгіштің магнит өрісінің индукциясы

В, дөңгелек токтың центріндегі магнит өрісі индукцияс ы

С. шексіз ұзын соленоидтың магнит өрісінің индукция векторы

Д. Ампер күші

ІІІ нұсқа

Тор түйіндерінде оң және теріс зарядталған иондардың болуымен сипатталатын кристалдық құрылым:

А. Иондық В. Атомдық

С. Молекулалық Д. Металдық

Қайсыбір себептерден дене пішінінің немесе көлемінің өзгеруі:

А. Импульс В. Деформация

С. Балқу Д. Қатаю

Меншікті балқу жылуының өлшем бірлігі

А. Дж/кг В. Дж

С. Дж/кг⁰С Д. Кг

Сублимация дегеніміз не?

А. Қатты денелердің кебуі

В. Заттың газ күйінен қатты күйге ауысуы

С. Заттың сұйық күйден газ күйге ауысуы

Д. Заттың газ күйден сұйық күйге ауысуы

Механикалық кернеудің өлшем бірлігі

А. Дж/кг В. Н/м²

С. Н Д. Н/Кл

Егер тізбектегі ток күші 5 А болса, онда өткізгіштің көлденең қимасы арқылы 2 с ішінде қанша кулон заряд өтеді?

А. 1800 Кл С. 3600 Кл

В. 300 Кл Д.10 Кл

Тогы бар өткізгіш айналасында магнит өрісі бар болатынын тәжірибе арқылы көрсеткен ғалым

А. Максвелл С. Эрстед

В. Лоренц Д. Ампер

Магнит ағынын анықтайтын формула

А. T=2π/ω₀ C. ω₀²=1/LC

Ф=Bscosα Д. F=qυBsinα
Магнит өрісінің сипаттамасы:

А. магниттік тұрақты

С. Магниттік күш

В. Электр өрісінің кернеулік векторы

Д. Магнит индукциясының векторы

Өткізгіштегі ток күшін 2 есе азайтқанда тогы бар өткізгіштегі бөлінетін жылу мөлшері

А. 2 есе кемиді С. Өзгермейді

В. 4 есе кемиді Д. 4 есе кемиді

Жазық конденсатордың пластина ара қашықтығын 2 есе арттырса, оның сыйымдылығы қалай өзгереді?

А. 4 есе артады С. 2 есе артады

В. 4 есе кемиді Д. 2 есе кемиді

Магнит индукция веторының бағыты:

А. Оңтүстік полюстен солтүстікке қарай

В. Электр тогымен бағыттас

С. Солтүстік полюстен оңтүстікке қарай

Д. Магнит тілше осіне перпендикуляр

F_max/I∆ℓ формуласы қандай физикалық шаманы анықтау үшін қолданылады?

А. Магнит индукция векторын

В. Электр өрісінің кернеулігін

В. Ток күшін

С. Кернеуді

Кедергілері 4 Ом және 12 Ом екі резистор параллель жалғанған. Жалпы кедергі нешеге тең?

А. 4 Ом В. 12 Ом

В. 16 Ом С. 3 Ом

Батарейкадағы «1,5 В» деген жазу нені білдіреді?

А. Тізбек бөлігіндегі кернеу 5 В

В. Тізбек бөлігіндегі кернеу 1,5 В

С.Ток көзінің бір полюсінен екінші полюсіне 1 Кл зарядтың орнын ауыстырғанда бөгде күштер 1,5 Дж жұмыс атқарады

Д. Ток көзінің бір полюсінен екінші полюсіне 1 Кл зарядтың орнын ауыстырғанда бөгде күштер 5 Дж жұмыс атқарады

Кристалдану кезінде дененің температурасы:

А. тұрақты бір мәнде болады

В. Көтеріледі

С. Төмендейді

Д. Кристалдандыру температураға тәуелді емес

Арасында диэлектрик бар жазық конденсатор өрісінің кернеулігі

А.

В.

С.

Д,

Электр өрісінің кернеулігі 2 кВ/м-ге тең нүктеге орналасқан 12 нКл зарядқа әсер ететін күш

А. 240 кН В. 24 кН

С. 240 мкН Д. 24 Н

Электр өрісінің кернеулігінің өлшем бірлігі

А. В В. Н

С. В/м Д. Тл

10 нКл және 16 нКл зарядтар бір-бірінен 14 мм қашықтықта орналасқан. Олардың әсерлесу күші

А. ≈2,9·10^-3 Н С. ≈2·10^-3 Н

В. ≈1,4·10^-3 Н Д. ≈7·10^-3 Н

ІІІ. Қорытыныдалу.

IV.Бағалау.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §10.1. Магнит өрісі.

Сабақ мақсаты:

Оқушыларға магниттік жіне электрлік құбылыстардың байланысы, магниттік өзара әрекеттесу, магнит өрісінің негізгі қасиеттері, магнит өрісінің күш сызықтары, магнит индукция векторының бағыты туралы түсінік алуға жетелеу.
Оқушыларды өз бетінше ғылыми ой қозғауға жетелеу.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбкқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ көрнекілігі: компьютер, слайдтар, видеопроектор.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. «Тұрақты электр тогы» тарауын қорытындылау.

ІІІ. Жаңа сабақ.

Эрстед тәжірибесі

Ампер бойынан ток өткен өткізгіштердің өзара әрекетін зерттеді.

Тогы бар өткізгіштің жанында бойынан ток өтетін рамка да бұрылады.

Гравитациялық өріс кернеулігі деп берілген нүктедегі бірлік массалы денеге өрістің қандай күшпен әрекет ететінін көрсететін физикалық шаманы айтады.

Электр өрісінің кернеулігін электр өрісі тарапынан берілген нүктедегі бірлік оң зарядқа әрекет ететін күш ретінде анықтайды:

Эрстед тәжірибелерінен шығатын қорытынды:

Магнит өрісін ток немесе бақылаушыға қатысты қозғалыста болатын заряд тудырады және ол тек токқа немесе қозғалыстағы зарядқа әрекет етеді.
Магнит өрісі тогы бар өткізгішке тек күшпен ғана әрекет етпейді, ол сонымен бірге магнит өрісінің күш сызықтарына қатысты оның бағытын да өзгертуге тырысады.
Электростатикалық өрістен магнит өрісінің айырмашылығы, магнит өрісі құйынды, тұйық өріс.

Магнит өрісінің күш сызықтары деп өрістің кез келген нүктесіне жүргізілген жанама осы нүктедегі магнит күшінің бағытымен сәйкес келетін көрнекі сызықтарды айтады.

Магнит өрісінің күш сызықтарының бағытын анықтау үшін қосалқы мнемоникалық әдістер пайдаланылады:

Бұранда ережесі.
Сол қол ережесі.

Бұранда ережесі магнит өрісінің күш сызықтарының бағытын анықтауға қолданылады.

Сол қол ережесі магнит өрісі тарапынан өткізгішке әрекет ететін күш бағытын анықтауға қолданылады.

Тұйықталған магнит өрісі күш сызықтарын бейнелеп көрсету үшін белгілеулер ензізіледі.

Тогы бар өткізгіштің өрісін нұсқама мен нүктелер жиынтығы түрінде беруге болады.

Тұрақты магниттің және катушканың магнит өрісі күш сызықтарының бағыттары суретте көрсетілген.

Магнит күш сызықтыраның түрліше конфигурацияларын зерттеу француз ғалымы Амперге тұрақты жолақ магниттердегі магнит өрісін оның ішшіндегі дөңгелек микротоктар тудырады деген гипотезаны ұсынуға мүмкіндік берді.

ІV. Пысықтау.

Магниттік және электрлік құбылыстардың байланысы қалай дәлелденеді?
Қандай өзара әрекеттесу магниттік деп аталады?
Магниттік өрістің негізгі қасиеттері қандай?
Магнит индукция векторының бағытын қалай анықтайды?
Магнит өрісі күш сызықтарының бағытын қалай анықтауға болады?
Электростатикалық өріс пен тұрақты магниттік өрісінің айырмашылығы неде?

VІ. Үйге тапсырма. §10.1.

VІІ. Бағалау.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §10.2. Ампер заңы.

Сабақ мақсаты:

Оқушыларға Ампер күші, Ампер күшінің бағыты,магнит индукция векторының физикалық мағынасы туралы түсінік алуға жетелеу.
Оқушыларды өз бетінше ғылыми ой қозғауға жетелеу.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ көрнекілігі: компьютер, слайдтар, видеопроектор.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың үй тапсырмасын қалай меңгергендерін тексеру:

Магниттік және электрлік құбылыстардың байланысы қалай дәлелденеді?
Қандай өзара әрекеттесу магниттік деп аталады?
Магниттік өрістің негізгі қасиеттері қандай?
Магнит индукция векторының бағытын қалай анықтайды?
Магнит өрісі күш сызықтарының бағытын қалай анықтауға болады?
Электростатикалық өріс пен тұрақты магниттік өрісінің айырмашылығы неде?

ІІІ. Жаңа сабақ.

Ампер күшінің ең үлкен мәні:

Пысықтау.

Ампер күші дегеніміз не?
Ампер күшінің бағыты қалай анықталады?
Бұранда ережесі мен сол қол ережесін пайдаланып, параллель токтардың бір бағытта таратылатынан, ал қарам-қарсы бағытта өтсе, тебілетінін қалай дәлелдеуге болады?
Магнит индукция векторының физикалық мағынасы қандай?

Есептер шығару.А.П.Рымкевич:№830, №831, №832.

VІ. Қорытындылау.

Бағалау.

VІ. Үйге тапсырма: §10.5. А.П.Рымкевич:№833, №834.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §§10.3.Ток элементі. Био-Савар-Лаплас заңы.

Сабақ мақсаты:

Магнит өрісі туралы ұғымды қалыптастыруды жалғастыру. Ток элементі, Био-Савар-Лаплас заңытуралы түсінік алуға оқушыларды жетелеу.
Оқушыларды өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай алуға жетелеу, ғылыми дүниетанымын қалыптасытру.
Жауапкершілікке, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: көрсетілімдер арқылы баяндау, сұрақ-жауап

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың үйге берілген тапсырмаларды қалай меңгергенін тексеру:

Магнит өрісі дегеніміз не?
Магнит өрісінің негізгі қасиеттері қандай?
Магнит өрісінің күш сызықтары деп нені түсінесің?
МАгнит индукция векторының бағытын қалай анықтайды?
Магнит өрісі күш сызықтарының бағытын қалай анықтауға болады?

Ампер күші дегеніміз не?
Ампер күшінің бағыты қалай анықталады?
Магнит индукция векторының физикалық мағынасы қандай?

ІІІ. Жаңа сабақ.

. (1)

(2)

-ток элементі.

(3). Бұл формула кеңістікте бір-біріне қатысты кез келген бағытта орналасқан тогы бар екі өткізгіш арасындағы өзара әрекет күшін анықтауға мүмкіндік береді.

(4). Био-Савар-Лаплас заңы.

(4)-ті (3)-ке қойсақ, онда

ІІІ. Пысықтау

Ток элементі дегеніміз не?
Био-Савар-Лаплас заңы қалай тұжырымдалады?
Оның математикалық өрнегі қандай?

ІV.Есептерге талдау жасау.

Есептер шығару. 20-ж. №4, №5, №6.

VІ. Қорытындылау.

Үйге тапсырма:§ 10.3. 20-ж. №7, №8.

VІ. Бағалау.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §10.4. Дөңгелек токтың, тогы бар өткізгіштің магнит өрісі.

Тогы бар дөңгелек орамдардың магнит өрісі индукциясы, шексіз ұзын тогы бар өткізгіштің магнит өрісі индукциясы, ток күшінің өлшем бірлігі ампер туралы түсінік беру.
Оқушыларды ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап

Сабаққа қажетті құралдар: компьютер, слайдтар, видеопроектор.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың үй тапсырмасын қалай меңгергендерін тексеру:

Ток элементі деген не?
Электростатикалық және магниттік өзара әрекеттесудің ұқсастығын келтіріңдер.
Магниттік күштерді бағыттаушы деп атайды? Неліктен?
Био-Савар-Лаплас заңын тұжырымдап, оны магниттік өрістерді есептеуге қалай қолданатынын түсіндіріңдер.

ІІІ. Жаңа тақырып.

Тогы бар дөңгелек орамның центріндегі магнит өрісінің индукциясы.

Барлық элементтер үшін α=90⁰, шеңбердің центріне дейінгі қашықтық та бірдей және R-ге тең. Ал әрір элементтің индукция векторы сақинаның центрі арқылы өтетін және сақина жазықтығына перпендикуляр түзу бойымен бағытталады. Сонда

Енді осы тогы бар дөңгелек орамның центрінен h қашықтықтағы магнит өрісінің индукциясын табайық.

(2)

Био-Савар-Лаплас заңы бойынша

(3), мұндағы (4)

(4)-ті (3)-ке қойып

өрнегін аламыз.

немесе

ескерсек (5).

Алынған формулалардың шектік жағдайлары:

h→0 кезде , яғни ол тогы бар дөңгелек орамның центріндегі магнит өрісі индукциясымен сәйкес келеді.
h→∞ кезде .

Тогы бар шексіз ұзын түзу өткізгіштің магнит өрісі индукциясы.

ВД доғасын хордамен алмастырамыз. Сонда ,

. Осыдан .

Егер осыны Био-Савар-Лаплас заңына қойсақ, онда

болғандықтан, сонда

Дөңгелек токтың центріндегі магнит өрісі индукциясы:

Био-Савар-Лаплас заңы:

Шексіз ұзын түзу тогы бар өткізгіштің магнит өрісінің индукциясы:

Тогы бар шексіз ұзын параллель өткізгіштердің магниттік өзара әрекеттесу күші:

ІІІ. Пысықтау

Есептер шығару. 20-ж. №9, №10, №11.

VІ. Қорытындылау.

Үйге тапсырма:§ 10.4. 20-ж. №12 №13.

VІ. Бағалау.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §10.5. Шексіз ұзын соленоидтың магнит өрісінің индукциясы.

Соленоид, шексіз ұзын соленоид туғызған магнит өрісінің индукциясы туралы түсінік беру.
Оқушыларды ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап

Сабаққа қажетті құралдар: компьютер, слайдтар, видеопроектор.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың үй тапсырмасын қалай меңгергендерін тексеру:

Био-Савар-Лаплас заңын қолданып, тогы бар дөңгелек орамдардың магнит өрісі индукциясын есептеңдер.
Био-Савар-Лаплас заңын қолданып, шексіз ұзын тогы бар өткізгіштің магнит индукциясын есептеңдер.
Ампер деген не? Анықтамасын беріңдер.

ІІІ. Жаңа тақырып.

Егер жіңшке ұзын цилиндр түріндегі каркасты алып (ℓ››d) оған жіңішке оқшауланған сымды орап шығарсақ, онда соленоид деп аталатын контурды аламыз. ℓ››d шарты орындалатын кезде соленоидтың ішіндегі өріс біртекті болады да тек шеттерінде ғана бұзылады, өріс соленоидтың ішінде жинақталатын болып шығады.

Шексіз ұзын соленоидтың магнит өрісінің индукциясы:

Соленоидтағы көршілес екі өткізгіш арқылы ток бір бағытта өтеді, демек, бұранда ережесі бойынша осы өткізгіштер тудырағна магнит өрісінің индукция векторлары қарама-қарсы бағытталған. Бұл векторлардың модулі бірдей, яғни орамдар арасында магнит өрісі жоқ.

Жартылай шексіз соленоидты алып, дәл осындай соленоидпен түйістірейік. Олардыға ток бір бағытта өтеді де, шексіз ұзын соленоид аламыз.

Соленоидтарды түйістіргенде, суперпозиция принципі бойынша . Соленоидтар бірдей Сонда, осыдан яғни, соленоидтың ұштарындағы магнит өрісінің индукциясы, оның ортасындағы индукциядан екі есе кем.

Пысықтау.
Есептер шығару. 20-ж. №14, №15.

VІ. Қорытындылау.

Бағалау.

VІ. Үйге тапсырма: §10.5 . 20-ж. №16, №21.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §10.7. Магнит өрісіндегі тогы бар контур.

Сабақ мақсаты:

1.Магнит ағыны, тогы бар контурдың магнит өрісінде орналасуы, тогы бар жазық контурдың магнит өрісінде орналасуының оның пішініне тәуелділігі туралы түсінік беру.

Оқушыларды ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап

Сабаққа қажетті құралдар: компьютер, слайдтар, видеопроектор.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың үй тапсырмасын қалай меңгергендерін тексеру:

1.Соленоид деген не?

Шексіз ұзын соленоид туғызған магнит өрісінің индукция векторы неге тең?

ІІІ. Жаңа сабақ.

Бет арқылы өтетін магнит ағыны деп магнит индукция векторы модулінің бет ауданына скаляр көбетіндісін айтады. Бұл көбейтінді берілген ауданды қанша магнит өрісінің күш сызықтары тесіп өтетінін көрсетеді.

Ф=BScosα

BScosα=B_n

B_n-бетке түсірілген нормальға магнит индукция векторының проекциясы:

Ф=B_nS

Магнит ағынының халықаралық SI жүйесіндегі өлшем бірлігі Вебер алынған.

1Вб=1 Тл·1 м²

Ауданы 1 м² бетті 1 Тл магнит өрісінің индукциясы тесіп өткенде магнит ағыны 1 Вб-ге тең болады.

Біртекті магнит өрісінде орналасқан тогы бар жазық контурды қарастырамыз.

АВ|=|DC|=а

а қабырғаға (sinα=1) күш әрекет етеді.

қабырғаларына Ампер күші әрекет етпейді, себебі sinα=0

О^/О^// осіне қатысты контурға Ампер күштерінің максимал моменті әрекет етеді, яғни бұл жағдайда күш иіні максимал:

Мұндай қалыпта магнит өрісі индукция векторының ағыны нөлге тең.

Рамка қайсыбір бұрышқа бұрылсын, онымен нормаль да дәл осындай бұрышқа бұрылады. Енді рамканың барлық жақтарына Ампер күші әрекет етеді.

Осы кезде Ампер күштерінің механикалық моменті азаяды, ал магнит ағыны Ф=Вscosα шамасына артады.

Контур айнала отырып, мына суреттегідей қалыпқа келеді.

Бұл жағдайда Ампер күштерінің қорытқы моменті нөлге тең. Бұл жағдайда магнит ағыны максимал:

Ф_max=BS

Контурдың осы қалпының үш маңызды жағдайына назар аудару керек:

Бұл контурдың сыртқы магнит өрісіндегі орнықты қалпы.
Бұранда ережесі бойынша контурдағы ток тудыратын В₀ магнит өрісі сыртқы магнит өрісімен бағыттас, яғни тогы бар контур магнит өрісінде магнит тілі тәрізді орналасады.
Егер осы қалыпта контурдағы токтың бағытын өзгертетін болсақ, онда ол инерция бойынша орнықты қалыптан шығып сол бағытта одан әрі айнала береді, сөйтіп біз электрқозғалтқыш аламыз.

Магнит өрісіндегі кез келген пішінді жазық контур.

Тогы бар контурды трапеция түріндегі микроконтурларға бөлейік.

∆х→0 кезінде микротрапециялар тікбұрышты рамкаларға айналып, олардың әрбіреуіне Амперлік күштердің

моменті әрекет етеді, бірақ , ал

Сонда , яғни M=IBS, бұл максимал магнит моментімен бірдей.

Ток бірдей және ауданы тең болған жағдайда түрлі пішіндегі жазық рамкаларға Ампер күштерінің бірдей моменттері әрекет етеді.

Ампер күштерінің механикалық моментін бұралу деформациясы үшін Гук заңын пайдалана отырып, серпімді күштердің моментін өлшеу арқылы анықтауға болады, яғни М=kφ, мұндағы φ- контур ілінген сымның бұралу бұрышы.

Әр текті магнит өрісіндегі жазық тогы бар, х,у,z осьтерін айнала қозғалатын контур жайлы мынадай қорытынды жасауға болады:

контур магнит өрісінде өз тогының магнит өрісімагнит өрісімен бағыттас болатындай орналасады;
контур магнит өрісі күштіріек жаққа қарай тартылады;
контур үдеумен қозғалады.

Пысықтау.
Тогы бар тұйық контур магнит өрісінде өзін қалай ұстайды?
Қандай физикалық шама магнит индукция векторының ағыны немесе магнит ағыны деп аталады?
Тогы бар контур магнит өрісінде қалай орналасады? Неліктен?
Тогы бар жазық контурдың магнит өрісінде орналасуы оның пішініне тәуелді ме?
Магнит өрісінде тогы бар рамка қалай орналасқанда, оған әрекет ететін Ампер күштерінің моменттері максимал болады?
Есептер шығару. А.П.Рымкевич: № №827, №828.

VІ. Қорытындылау.

Бағалау.

VІ. Үйге тапсырма: §10.7. А.П.Рымкевич: № 823, №825.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §10.8. Лоренц күші.

Сабақ мақсаты:

1.Оқушыларға Лоренц күші, Лоренц күшінің бағыты, металл өткізгіштердегі зарядталған бөлшектердің бағытталған қозғалысының орташа жылдамдығы, электрондардың хаосты жылулық қозғалысының орташа жылдамдығы туралы түсінік беру.

Оқушыларды ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап

Сабаққа қажетті құралдар: компьютер, слайдтар, видеопроектор, электрондық оқулық.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың үй тапсырмасын қалай меңгергендерін тексеру:

Тогы бар тұйық контур магнит өрісінде өзін қалай ұстайды?
Қандай физикалық шама магнит индукция векторының ағыны немесе магнит ағыны деп аталады?
Тогы бар контур магнит өрісінде қалай орналасады? Неліктен?
Тогы бар жазық контурдың магнит өрісінде орналасуы оның пішініне тәуелді ме?
Магнит өрісінде тогы бар рамка қалай орналасқанда, оған әрекет ететін Ампер күштерінің моменттері максимал болады?
Есептердің шығарылуын тексеру.

ІІІ. Жаңа сабақ.

Электр тогы дегеніміз –зарядталған бөлшектердің бағытталған қозғалысы.

Магнит өрісінде орналасқан тогы бар өткізгішке Ампер күші әрекет етеді.

Өткізгіштің көлденең қимасы S болатын І∆ℓ ток элементін бөліп алайық:

Ампер күші дегеніміз –магнит өрісінде қозғалып жүрген N зарядталған бөлшектерге әрекет ететін күш. Сонда зарядталған бір бөлшекке әрекет ететін күш Лоренц күші деп аталады.

Металл өткізгіштердегі зарядталған бөлшектердің бағытталған қозғалысының орташа жылдамдығы:

Электрондардың хаосты жылулық қозғалысының орташа жылдамдығы:

Қозғалыстағы заряд тудырған магнит өрісін табу үшін Био-Савар-Лаплас заңын пайдаланамыз:

Пысықтау.

Лоренц күші дегеніміз не?
Ол күштің шамасы қандай формуламен өрнектеледі?
Лоренц күшінің бағыты қалай анықталады?
Құйынды токтар деген не?
Лоренц күші жұмыс атқара ма?

Есептер шығару.А.П. Рымкевич:№ 837, №838, №839.

VІ. Қорытындылау.

Бағалау.

VІ. Үйге тапсырма: §10.8. А.П. Рымкевич:№ 840, №842, №.843.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §10.9. Заттардағы магнит өрісі.

Сабақ мақсаты:

1.Магнетиктер, заттың магниттік өтімділігінің физикалық мағынасы, парамагнетиктер, ферромагнетиктер, диамагнетиктер, Кюри нүктесі туралы түсінік беру.

Оқушыларды ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап

Сабаққа қажетті құралдар: компьютер, слайдтар, видеопроектор.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Оқушылардың үй тапсырмасын қалай меңгергендерін тексеру:

Лоренц күші дегеніміз не?
Ол күштің шамасы қандай формуламен өрнектеледі?
Лоренц күшінің бағыты қалай анықталады?
Құйынды токтар деген не?
Лоренц күші жұмыс атқара ма?
Тогы бар тұйық контур магнит өрісінде өзін қалай ұстайды?
Қандай физикалық шама магнит индукция векторының ағыны немесе магнит ағыны деп аталады?
Тогы бар контур магнит өрісінде қалай орналасады? Неліктен?
Тогы бар жазық контурдың магнит өрісінде орналасуы оның пішініне тәуелді ме?
Магнит өрісінде тогы бар рамка қалай орналасқанда, оған әрекет ететін Ампер күштерінің моменттері максимал болады?

ІІІ. Жаңа сабақ.

Біртекті ортадағы В магнит өрісінің индукциясы модулі жағынан вакуумдағы В₀ магнит өрісінің индукциясынан неше есе өзгеше екенін көрсететін физикалық шама магниттік өтімділік деп аталады:

Магнит өрісінде күшті магниттелетін заттар ферромагнетиктер деп аталады. Олардың магнит өтімділігі 10²-10⁵ аралығында жатады.

Темір –ферромагнетик.

Ферромагиттік материалдар – ферриттер.

Заттардың ферромагнетиктік қасиеттері жойылып, зат парамагнетикке айналатын температура Кюри температурасы деп аталады.

Феромагнетиктердің магниттік өтімділігі сыртқы өрістің В₀ индукциясына тәуелді.

Пысықтау.
1. Магнетиктер деп қандай заттар аталады?
Заттың магниттік өтімділігінің физикалық мағынасы қандай?
Парамагнетик деген не?
Қандай қасиеттері үшін заттар ферромагнетиктер деп аталады?
Қандай заттар ферромагнетиктер деп аталады?
Кюри нүктесі деген не?
Ферромагнетизм теориясы қалай түсіндіріледі?
Ферромагнетиктерді қайда қолданады?
Есептер шығару. 21-ж, №2, №3

VІ. Қорытындылау.

Бағалау.

VІ. Үйге тапсырма: §10.9. 21-ж. №4, №5.

10-сынып.

Есептер шығару.

Сабақ мақсаты:

Оқушылардың «Электр және магнетизм» тарауы бойынша алған білімдерін есеп шығару барысында қолдана білуге үйрету.
Оқушыларды ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: сұрақ-жауап, өз бетімен жұмыс, тақтада жұмыс.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Өткен тарауға шолу, формулаларды еске түсіру.

ІІІ. Есептер шығару.

20-жаттығу. №1.

№2

21-жаттығу. №1.

№3.

№7.

Қорытындылау.

V.Бағалау.

VI.Үйге тапсырма: тарауды қайталау.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §§11.1,11.2.Электромагниттік индукция заңы. Энергияның сақталу заңы. Магнит ағынының сақталу заңы. Ленц ережесі.

Сабақ мақсаты:

Электромагниттік индукция заңы, индукциялық токтың пайда болуы,индукциялық ток пен сыртқы магнит өрісінің ағыны арасындағы байланыс, Ленц ережесі туралы түсінік алуға жетелеу.
Оқушыларды ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, өздігімен ғылыми ой қорытындыларын жасауға дағдыландыру.
Жауапкершілікке, еңбекқорлыққа, ізденімпаздыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ –жауап

Қоданылатын құрал-жабдықтар: видеопроектор, видеокассеталар, Ленц ережесін түсіндіруге арналған прибор, магниттер.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Өткен тарауға шолу:

Магниттік және электрлік құбылыстардың байланысы қалай дәлелденді?
Қандай әрекеттесу магниттік деп аталады?
Магнит өрісінің күш сызықтары деп нені түсінесіңдер?
Магнит индукция векторының бағытын қалай анықтайды?
Ампер күші дегеніміз қандай күш?
Ампер күшінің бағыты қалай анықталады?
Ток элементі деп нені атайды?
Био-Савар-Лаплас заңы қалай тұжырымдалады?
Дөңгелек токтың центріндегі магнит өрісі индукциясы қандай формуламен есептеледі?
Шексіз ұзын түзу тогы бар өткізгіштің магнит өрісінің индукциясы қандай форм. анықталады?
Соленоид дегеніміз не?
Магнит ағынын дегеніміз не?
Лоренц күші дегенміз не?
Лоренц күшінің бағыты қалай анықталады?
Магнетиктер деп қандай заттарды айтамыз?
Парамагнетик, ферромагнетик дегеніміз не?
Кюри нүктесі дегеніміз не?
Заттың магниттік өтімділігінің мағынасы қандай?

ІІІ. Жаңа тақырып.

Фарадей тәжірибелерін демонстрациялап, түсініктеме беру.

Фарадей заманында пайда болған токты бақылау үшін тангенс-гальванометрді пайдаланған.

Ток жоқ кезде магнит тілі меридиан жазықтығында орналасады. Тангенс-гальванометрдің орамы арқылы ток жібергенде магнит тілі қайсыбір бұрышқа бұрылады. Осы бұрыштың тангенсі бойынша Жердің магнит өрісінің индукциясын біле отырып, өткізгіштегі ток күшін табуға болады.

Катушкаға магнитті енгізгенде, сосын оны суырып алғанда, гальванометр тілі ауытқиды. Магнитті сұғу және суыру кезіндегі тілдің қозғалыс бағыты қарама-қарсы. Бұл мндукция тогының бағыты өзгереді деген сөз.

Тілдің ауытқуы магнитті енгізу және шығару жылдамдығы неғұрлым көп болса, соғұрлым үлкен. Сонымен қатар ток күшінің кіретін және шығаратын магниттер санына тура пропорционал болатыны анықталды. Егер магнитті катушкаға баяу енгізсек, онда ток күші магнитті кенеттен енгізгенге қарағанда аз болады.

Жолақ магнитті тогы бар катушкамен алмастырсақ және бірінші катушканың ұштарын гальванометрге жалғап, екінші катушка арқылы ток жіберсек, онда токтың қосып ажыратқанда және реостат арқылы ток күшін арттырып-азайтқанда, гальванометрдің тілі ауытқиды. Токты қосқанда және ажыратқанда , катушкаларды жақындатқанда гальванометрдің тілі бір жаққа, ал токты ағытқан кезде немесе азайтқан кезде немесе катушкларды бір-бірінен алыстатқанда ол басқа жаққа ауытқиды.

Контур біртекті магнит өрісінде индукция сызықтары оның жызықтығына перпендикуляр болатындай етіп орын ауыстырса, онда гальванометр токты көрсетпейді. Егер контурды осы өрісте айналдырсақ, онда гальванометр токтың бар екенін көрсетеді әрі токтың бағыты айналу бағытына тәуелді болады.

Фарадей тәжірибелерінен шығатын қорытындалар:

Контурда оны тесіп өтетін магнит өрісі индукция векторының ағыны уақыт бойынша өзгеретін кезде ғана индукцияның ЭҚК-і пайда болады, яғни ∆Ф≠0.
Индукциялық токтың шамасы контурды тесіп өтетін магнит ағынының өзгеріс жылдамдығына, яғни ∆Ф/∆t тәуелді.
Өткізгіш магнит өрісінің күш сызықтарын қиып өткенде контурда индукциялық ток пайда болады.

Магнит өрісінің сыртына шығатындай ұзын, жұмсақ сыммен өткізгішті тұйықтайық. Магнит өрісінің күш сызықтарын кесіп өтетіндей етіп өткізгішті магнит өрісінде қозғалтсақ, гальванометр токтың пайда болғанын тіркейді.

Егер өткізгішті магнит өрісінің күш сызықтары бойымен «сырғытсақ», онда гальванометр токты көрсетпейді.

│ε_i│=k│∆Ф/∆t Контурда пайда болатын индукцияның ЭҚК-і контурды тесіп өтетін магнит ағыны өзгерісіне тура пропорционал, к коэфф. мәні магнит ағынының өлшем бірлігін таңдап алғанға тәуелді.

Ленц ережесі:

Индукциялық ток магнит өрісі индукциясының ағынын тудырады, ал оның ∆Ф_i өзгерісі сыртқы магнит өрісі индукциясының ағынының ∆Ф өзгерісіне кедергі жасайды, демек ∆Ф_i және ∆Ф бағыттары қарама-қарсы, яғни электрмагниттік индукция өрнегіндегі пропорционалдық коэфф. -1-ге тең. Сонда:

ε_i=-∆Ф/∆t

Индукциялық ток шамасы:

I_i=-1/R∆Ф/∆t

Егер контурдың кедергісі нольге тең болса, онда магнит ағынының өзгерісі нольге тең, яғни Ф₁=Ф₂, бұл магнит ағынының сақталу заңы.

ІV. Пысықтау.

Есептер шығару. А.П.Рымкеевич есептер жинағынан №911,№912, №915

VІ. Қорытындылау.

VІІ. Бағалау.

VІІІ. Үйге тапсырма §11.1,§11.2. А.П. Рымкеевич есептер жинағынан №913,№914, №917.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §11.3. Электромагниттік индукция заңын энергияның сақталу заңы тұрғысынан тұжырымдау.

Сабақ мақсаты:

Электромагниттік индукция, индукциялық ток ұғымдарын қалыптастыруды әрі қарай жалғастыру.Магнит өрісінде қозғалатын түзу өткізгіште пайда болатын индукцияның ЭҚК-н есептеуге арналған формуланы қорыту. Электромагниттік индукция заңын энергияның сақталу заңына байланысты тұжырымдау.
Оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру. Өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай алуға жетелеу.
Жауакершілікке, тиянақтылыққа, ізденімпаздыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап

Құрал-жабдықтар: видеопроектор, видеомагнитофон, гальванометр, катушка, өткізгіш сымдар, магниттер.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Үй тапсырмасы бойынша сұрақтар:

Электромагниттік индукция құбылысын түсіндіріңдер.
Электромагниттік индукция құбылысын тәжірибе арқылы бақылауға болатынына мысалдар келтіріңдер.
Тұйық контурда пайда болған индукция тогының шамасын қалай есептейміз?
Индукциялық ток пен сыртқы магнит өрісіның ағыны қалай байланысқан?
Ленц ережесін тұжырымдаңдар.
Үйге берілген есептің шығарылу барысын тексеру.

ІІІ. Жаңа сабақ.

Өткізгіш тыныштықта болса, онда тізбектен I₀=E/R ток өтеді. Тогы бар өткізгішке Ампер күші әрекет етеді: F_A=IBℓsinα

Тізбек үшін энергияның сақталу заңын жазайық. Анықтама бойынша E=A_б/q. Тосын күштердің әсерінен тізбекте Джоуль-Ленц заңы бойынша жылу бөлінеді және Ампер күштері есебінен механикалық жұмыс атқарылады, яғни A_тос=I²R∆t+F_a∆x немесе Eq= I²R∆t+IBℓ∆x, I=q/∆t және BS=∆Ф болғандықтан EI∆t= I²R∆t+IBℓ∆x, осыдан

I=E-∆Ф/∆t немесе I=I₀-∆Ф/R∆t, I_i=-∆Ф/R∆t

Өткізгіш біртекті магнит өрісінде күш сызықтарына перпендикуляр жылдамдықпен қозғалып келеді. Бұл өткізгішке Лоренц күші әсер етеді.

q₀υB=q₀E немесе электр өрісі керенулігі мен потенциалдар айырымының арасындағы байланысты пайдалансақ:

E=-∆φ_AC/ℓ, онда υВ=-∆φ_AC/ℓ ∆φ_AC=-Bυℓ

∆t уақыт аралығында өткізгіш ∆х қашықтыққа орын ауыстырады.

υ=∆х/∆t, мұны пайдаланып ∆φ_AC=-Bℓ∆х/∆t, Bℓ∆х=-∆Ф

∆φ_AC=-∆Ф/∆t

E_i=Bυℓsinα

IV. Пысықтау.
Есептер шығару. А.П.Рымкеевич есептер жинағынан №918, №920.

VІ. Үйге тапсырма. §11.3 А.П.Рымкеевич есептер жинағынан №916,№919.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §11.4. Лоренц күшінің жұмысы.

Сабақ мақсаты:

Оқушыларға Лоренц күшінің толық жұмысының нөлге тең болатыны туралы түсінік беру.
Оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру. Өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай алуға жетелеу.
Жауакершілікке, тиянақтылыққа, ізденімпаздыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап

Құрал-жабдықтар: видеопроектор, видеомагнитофон, слайдтар

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Үй тапсырмасы бойынша сұрақтар:

Энергияның сақталу заңын пайдаланып, Ом заңын қорытып шығарыңдар.
Магнит өрісінде қозғалатын түзу өткізгіште пайда болатын индукцияның ЭҚК-н есептеуге арналған формуланы қорытып шығарыңдар.
Есептердің шығарылуын тексеру.

ІІІ. Жаңа сабақ.

Қозғалыстағы өткізгішті магнит өрісінің сыртына шығатындай ұзын сымдармен тұйықтайық. Ұзындығы ℓ өткізгішті индукциясы В болатын машгнит өрісінің күш сызықтарына перпендикуляр бағытталған υ_х жылдамдықпен қозғалысқа келтірейік. Лоренц күші уақыттың бастапқы мезетінде өткізгіштің бойымен зарядталған бөлшектердің жылдамдығы υ_у болатын қозғалысын және ток күші I, кедергісі R тұйықталған тізбекте индукцияның ЭҚК-н туғызады. Соның нәтижесінде зарядталған бөлшектредің зертханадағы бақылаушыға қатысты жылдамдығы υ болады.

болатындай Лоренц күшін екі құраушыға жіктейік, құраушысы оң жұмыс жасайды.

Екінші құраушы теріс жұмыс жасайды:

Лоренц күшінің толқы жұмысы нөлге тең.

Пысықтау.

Лоренц күшінің жұмысы неге нөлге тең?
Электр энергиясының генераторларында бөгде күш болып табылатын не?

Есептер шығару.

VІ. Үйге тапсырма. §11.4.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §11.5 Максвелл гипотезасы.

Сабақ мақсаты:

Максвелл гиптоезасы туралы түсінік беру.
Оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру. Өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасауға дағдыландыру.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баянду, сұрақ-жауап.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Үй тапсырмасы бойынша сұрақтар:

Лоренц күшінің формуласы қандай?
Лоренц күшінің бағыты қалай анықталады?
Лоренц күшінің жұмысы неге нольге тең?
Электр энергиясының генереторларында бөгде күш болып табылатын не?
Үйге берілген есептердің шығарылуын тексеру.

ІІІ. Жаңа тақырып.

Фарадейді бастапқы тәжірибелерінің біріне оралсақ және индукциялық ЭҚК-інің пайда болу құбылысын екі инерциялық бақылаушының: магнитпен байланысты К^/ бақылаушымен өзіне қатысты контур қозғалыссыз болып көрінетін К зертханасындағы бақылаушы тұрғысынан түсіндіруге тырысатын болсақ, (суретбойынша) онда қайшылық туады.

К бақылаушы үшін индукцияның ЭҚК-і мен тұйық контурда индукциялық токтың пайда болуын түсіндіру «бұрынғы» заңдар тұрғысынан мүмкін емес болып шығады, атап айтқанда Эрстед тәжірибелері магнит өрісі тек қозғалыстағы зарядтарға әсер ететінін көрсетеді, ал өткізгіштегі еркін зарядтар бейберекет жылулық қозғалысқа қатыса отырып, К бақылаушыға қатысты бағытталған қозғалыс жылдамдығына ие бола алмайды, демек, Лоренц күші нөлге тең. Магнит өрісімен байланысты санақ жүйесінде болатын К^/ бақылаушы үшін индукциялық токтың пайда болуын Лоренц күшінің көмегімен түсіндіруге болады. К^/ бақылаушыға қатысты контур және онымен бірге өткізгіштік электрондар оған қарай υ^/ жылдамдықпен қозғалады.

В векторын В_х және В_у құраушыларын жіктейміз. В_у жағынан Лоренц күші нөлге тең, өйткені υ мен В_у арасындағы бұрыш 180⁰-қа тең, sin180⁰₌0. В_х жағынан өткізетін ∆ℓ элементінде болатын электрондарға «бізге» қарай бағытталған күш әсер етеді. Лоренц күшінің әрекеті «бізден әрі» бағытталған, ол контурда бағыты Ленц ережесімен үйлесетін токтың пайда болуына әкеледі. Тағы да қайшылық туған сияқты. К^/ және К инерциялық санақ жүйелеріндегі бақылаушылардың әрқайсысы индукциялық токтың пайда болғанын байқайды. К мен К^/ жүйелері тең құқықты, сондықтан оларды өтетін физикалық процестер бірдей өтуі тиіс.

Өзіне қатысты контур тыныштықта болатын К^/ бақылаушы индукциялық токтың пайда болуын Лоренц күші арқылы түсіндіре алмайды, өйткені Лоренц күші тек қозғалыстағы зарядтарға әсер етеді. Бірақ бақылаушыға қатысты магнит өрісі –айнымалы өріс. Электр өрісі иыныштықтағы зарядқа да, қозғалыстағы зарядқа да әсер ете алады, сондықтан Максвелл мынадай идея ұсынады: айнымалы құйынды магнит өрісі алдымен айнымалы құйынды электр өрісін туғызады, ол өріс контурда тыныштықтағы электрондардың бағытталған қозғалысы, яғни электр тогын туғызады.

Максвелдің екі гипотезасы:

~В ~Е.
~Е ~В.

Максвелл теориялық жолмен электромагниттік толқынның вакуумде таралу жылдамдығының мәнін алды: 3·10⁸ м/с

Максвелл қайтыс болғаннан кейін 10 жыл өткен соң неміс физигі Г. Герц электромагниттік толқындарды тәжірибе арқылы алып, олардың қасиетерін зерттеді.

ІV. Пысықтау.

Максвелл гипотезасын тұжырымдаңдар.
Электромагниттік толқынның бар екенін Максвелл қалай болжаған?
Электромагниттік толқынның таралу жылдамдығы қандай формуламен

есептеледі?.

VІ. Үйге тапсырма:§11.5

VІІ. Бағалау.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §11.6. Өздік индукция құбылысы.

Сабақ мақсаты:

Электромагниттік индукция заңы туралы ұғымды қалыптастыруды жалғастыру. Өздік индукция, индуктивтілік, магнит өрісінің көлемдік тығыздығы, магниттік қысым туралы ұғым қалыптастыру.
Оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру. Өз бетінші ғылыми ой қорытындыларын жасай алуға дағдыландыру.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, ұқыптылыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас сабақ

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап.

Құрал-жабдықтар: видеопроектор, видеомагнитофон, катушка, шамдар, кілт, реостат, ток көзі, жалғағыш сымдар.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Үйге берілген тапсырмалар бойынша сұрақтар:

Максвелл гипотезасын тұжырымдаңдар.
Параграфта айтылған тұйық контурда пайда болған құбылысты К және К^/ бақылаушылар қалай сипаттап берген болар еді?
Электромагниттік толқынның бар екенін Максвелл қалай болжаған?
Электромагниттік толқынның таралу жылдамдығын есептейтін формуланы қорытып шығарыңдар.

ІІІ. Жаңа сабақ түсіндіру.

11-20 суретттегі тізбекті құрастырып, ондағы құбылысты сипаттаймыз. Өздік индукция құбылысы туралы түсінік беру.

Ф=BSNcosα

B=μ₀μnI

n =N/ℓ

Ф=μ₀μN/ℓSNI=μ₀μN²/ℓ²SℓI

L= μ₀μN²/ℓ²Sℓ - катушканың индуктивтілігі.

Катушкадағы магнит ағыны ток күшіне тура пропорционал:

Ф=LI

Катушкада пайда болған ЭҚК-інің шамасы

Ε_i=-∆Ф/∆t=-L∆I/∆t

Бұл өрнек өздік индукцияның ЭҚК-н есептеуге мүмкіндік береді.

Магнит өрісінің энергиясы:

W_м=1/2ФI

W_м=LI²/2

Көлемнің бірлік ауданына сәйкес келетін энергиямен анықталатын шаманы энергияның көлемдік тығыздығы деп аталады:

ω=W_м/V

L=μ₀μn²Sℓ, ал катушкадағы магнит өрісінің индукция векторы B=μ₀μnI

Осыдан I=B/μ₀μn

Сонда магнит өрісінің энергиясы

W_м=LI²/2= μ₀μn²Sℓ/2μ 2μ ₀2n²·B²=B²/2μ₀μ·Sℓ=1B²V/2 μ₀μ

Бұл шаманы магниттік қысым деп атайды.

Механикалық, электрлік және магниттік шамалар аpасындағы ұқсастық.

Есептер шығару. Рымкеевич есептер жинағынан №920, №919.
Қорытындылау.

VІ. Бағалау.

VІІ. Үйге тапсырма. §11.6 22-жаттығу. №1, №5, №7.

10-сынып.

Есептер шығару.

Сабақ мақсаты:

Оқушылардың «Электромагиттік индукция» тарауы бойынша алған білімдерін есеп шығару барысында қолдана білуге үйрету.
Оқушыларды ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: сұрақ-жауап, өз бетімен жұмыс, тақтада жұмыс.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Өткен тарауға шолу, формулаларды еске түсіру.

ІІІ. Есептер шығару.

22-ж. №2.

№3.

№4.

№6.

№8.

№9.

IV.Қорытындылау.

V.Бағалау.

VI.Үйге тапсырма: тарауды қайталау.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §12.1. Металдардағы электр тогы.

Сабақ мақсаты:

Металдардағы электр тогы, металдардың электр өткізгіштігінің классикалық теориясы,асқын өткізгіштік туралы түсінік беру.
Оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру. Ой-өрісін дамыту.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап

Кұрал-жабдықтар: видеопроектор, компьютер.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі:

1І. Өткен тарау бойынша сұрақтар:

Фарадей тәжірибелерін баяндаңдар.
Электромагниттік индукция заңын тұжырымдаңдар.
Ленц ережесін тұжырымдаңдар.
Магнит өрісінде қозғалатын түзу өткізгіште пайда болатын индукцияның

ЭҚК-н есептеуге аранлған формуланы қорытып шығарыңдар.

Максвелл гипотезасын тұжырымдаңдар.
Өздік индукция деп нені айтамыз?
Магнит өрісінің энергиясын қандай формуламен есептейміз?
Магниттік қысым деп қандай шаманы атайды?
Есептердің шығарылуын тексеру.

ІІ. Жаңа сабақ түсіндіру.

Металдардағы электр тогын электрондардың бағытталған қозғалысы тудырады. Осы тұжырымды дәлелдейтін тәжірибелер:

1901 жылы Э. Рикке тәжірибесі, 1916 жылы американдық физиктер т. Стюарт пен Толмен тәжірибесі.

ХХ ғасырдың басында неміс физигі П. Друде мен голланд физигі Х.Лоренц металдардың электр өткізгіштігінің классикалық теориясын құрды. Бұл теорияның негізгі қағидалары:

Металдардың жақсы электр өткізгіштігі олардағы еркін электрондардың бар болуымен түсіндіріледі.
Сыртқы электр өрісінің әрекетінен электрондардың ретсіз қозғалысы реттеліп, электр тогы пайда болады.

I=q₀nSυ_орт

I= e²nλSE

ρ=2mu/e²nλ шамасы заттың меншікті кедергісі деп аталады.

E=U/ℓ

I=US/ρℓ=U/ ρℓ/S=U/R Ом заңы.

Әр түрлі заттар ішкі құрылыстарымен ерекшеленетін болғандықтан, олардың кедергілері де өзгеше болады. Бұл кристалдық тордағы иондардың орналасуына және заттағы еркін электрондардың концентрациясына байланысты.
Зат арқылы ток өткенде, оның ішкі энергиясы әрқашан артады. Металдардан ток өткен кездегі бөлінетін жылу мөлшерін Джоуль-Ленц заңы бойынша анықтайды:

Q=I²Rt

Металдардың меншікті кедергісі

ρ= ρ₀(1+ αt)

R=R₀(1+αt)

Кейбір металдардың кедергісі өте төменгі температурада нольге дейін түсетіні анықталады. Бұл металдардың осы температурадан бастап электр тогына кедергі жасамайтынын көрсетеді.

Голландия физигі Камерлинг-Оннес 1911 ж. асқынөткізгіштікті ашты. Кейбір металдардың кедергісі өте төменгі температурада нөлге дейін түсетіні анықталды.

ІІІ. Есептер шығару.А.П. Рымкеевич есептер жинағы: № №850, №852, №855.

ІV. Пысықтау.

Қорытындылау.

VІ. Бағалау.

VІІ. Үйге тапсырма: §12.1. А.П.Рымкеевич есептер жинағы: №853. №860.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы: §12.2. Жартылай өткізгіштердегі электр тогы.

Сабақ мақсаты:

Жартылай өткізгіштер туралы түсінік беру.
Оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру.
Жауапкершіліке, еңбекке, ізденімпаздыққа баулу.

Сабаққа қажетті құрал-жабдықтар: компьютер, видеомагнитафон, жартылай өткізгіштер жиынтығы.

Сабақ әдісі: баяндау, сұрақ-жауап.

Сабақ түрі: аралас сабақ.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Үйге берілген тапсырманы сұрау:

Неліктен барлық металдар жақсы өткізгіштер?
Металдарда еркін электрондар қалай пайда болады?
Неліктен металдардағы өткізгіштік электрондық болып табылады?
Температураның жоғарлауымен металдар кедергісінің артуын түсіндіріңдер.
Асқын өткізгіштік деп қандай құбылысты айтады?
Оны қалай түсіндіруге болады?

ІІІ. Жаңа тақырып.

Барлық заттарды электр өткізгіштігіне қарай үш топқа бөледі:

Жартылай өткізгіштердің тобына коваленттік байланыстағы заттар жатады.

Жартылай өткізгіштер қызған кезде еркін заряд тасымалдаушылардың саны тез өседі де кедергі кемиді.

Жартылай өткізгіштердің өткізгіштігі температура мен жарықтануға тәуелді.

Кристалл ішінде еркін электрондардың қозғалысынан пайда болған өткізгіштік электронды өткізгіштік, ал кемтіктер қозғалысынан пайда болған өткізгіштік кемтіктік деп аталады.

Таза жартылай өткізгіштерде әруақытта бірдей мөлшерде электрондар мен кемтіктер болады. Сондықтан таза жартылай өткізгіштіктің өткізгіштігі жартылай электронды, жарты кемтіктік. Мұндай өткізгіштікті меншікті өткізгіштік деп атайды.Таза жартылай өткізгіштердің құрамына арнайы таңдап алынған қоспаны қосу арқылы жасанды түрде электрондық немесе кемтіктік өткізгіштігі басым жартылай өткізгіштік дайындауға болады.

Жартылай өткізгіштердегі еркін электрондарды тудыратын қоспаны донорлық немесе п-типті қоспа дейді.

Р-типті өткізгіштікті тудыратын қоспа акцепторлық немесе р-типті өткізгіштік деп аталады.

Электрондық-кемтіктік ауысу дегеніміз-өткізгіштігі әр түрлі типті екі жартылай өткізгіштердің жанасу аймағы.

Жартылай өткізгішті диод. (құрылысы, жұмыс істеу принципін түсіндіру)

Жартылай өткізгішті транзистор. (құрылысы, жұмыс істеу принципін түсіндіру).

ІV. Пысықтау. А.П.Рымкеевич. №862, №863., №867.

Қорытындылау.

VІ. Бағалау.

VІІ. Үйге тапсырма. §12.3. А.П.Рымкеевич.№868. 871, №872.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы:§12.3.Электролиттердегі электр тогы.

Сабақ мақсаты:

Электролиттік диссоциация, электролит, электролиз, Фарадей заңдары туралы түсінік

беру.

Оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге жетелеу.
Жауапкершілікке, ізденімпаздыққа, еңбекке баулу.

Сабақ түрі: аралас сабақ

Сабақ әдісі: сұрақ-жауап, баяндау.

Құрал-жабдықтар: видеокассеталар, проектор, видеомагнитофон, электролизді демонстрациялауға арналған жиынтық.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Үй тапсырмасы бойынша сұрақтар:

Жартылай өткізгіштер дегеніміз не?
Жартылай өткізгіштердің кедергісі температураға қалай тәуелді?
Термистор деп қандай құрылғыны айтады?
Кемтіктер дегеніміз не?
Меншікті өткізгіштік дегеніміз не?
Донорлық қоспа дегеніміз не?
Акцепторлық қоспа дегеніміз не?
Қандай өткізгіштік қоспа деп аталады?
п-типті өткізгіштік дегеніміз не?
р-типті өткізгіштік дегеніміз не?
Электрондық-кемтікті ауысу дегеніміз не?
Кері және тура ток дегеніміз не?
Жартылай өткізгіштердің вольт-амперлік сипаттамасы қандай?
Транзистордың құрылысы қандай? Жұмыс істеу принципі қандай?

ІІІ. Жаңа сабақ.

Электр тогының тұздар ерітінділері арқылы өтетінін тәжірибе арқылы көрсету.

Молекулалардың еріткіш әсерінен иондарға ыдырауы электролиттік диссоциация деп аталады. Ерітілген зат молекулаларының қандай бөлігінің иондарға ыдыраған молекулалар болып табылатынын көрсететін сан диссоциация дәрежесі деп аталады.

Ерітінділерде зарядтарды тасымалдаушылар иондар болып табылады.

Заряд тасымалдаушылары тек қана иондар болып табылатын сұйық өткізгіш электролит деп аталады.

Электролит арқылы ток өткен кезде электродтарда заттың бөлініп шығу процесі электролиз деп аталады. (Тәжірибе көрсетіледі).

Ерітіндідегі оң иондар катиондар, ал теріс иондар аниондар деп аталады.

Фарадейдің І заңы: электролиз кезінде бөлініп шығатын заттың массасы ерітінді арқылы өтетін электр мөлшеріне тура пропорционал:

m=kIt

Фарадейдің ІІ заңы:

Түрліше заттардың электрохимиялық эквиваленттері олардың химиялық эквиваленттеріне тура пропорционал.

k=1M/Fn

m=Mq/nF Фарадейдің электролиз үшін біріккен заңы.

ІV. Пысықтау.

Есептер шығару. А.П.Рымкеевич. № 880, №881, №885.

VІ. Қорытынды.

VІІ. Үйге тапсырма. §12.3. А.П.Рымкеевич.№882, №883, №886. VІІІ. Бағалау.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы:§12.4 Газдардағы электр тогы.

Сабақ мақсаты:

Газдың иондануы, газдың иондық және электрондық өткізгіштігі, өздік емес, өздік разряд, электр доғасы, ұшқындық разряд, тәж разряды, плазма, термоэлектрондық эмиссия туралы түсінік беру.
Оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге жетелеу.
Жауапкершілікке, ізденімпаздыққа, еңбекке баулу.

Сабақ түрі: аралас сабақ

Сабақ әдісі: сұрақ-жауап, баяндау.

Құрал-жабдықтар: видеокассеталар, проектор, видеомагнитофон

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Үй тапсырмасы бойынша сұрақтар:

Электролиттік диссоциация деп қандай құбылысты айтамыз?
Диссоциация дәрежесі дегеніміз не?
Электролит дегеніміз не?
Электролиз дегеніміз не?
Фарадейдің заңдарын тұжырымдаңдар.
Электрохимиялық эквиваленттік дегеніміз не?
Электролизді техникада қалай қолданады?

ІІІ. Жаңа сабақ.

Видеокассета арқылы тәжірибе демонстрацияланады.

Қорытынды.: газдың иондаушысы жоғары температура, рентген, ультракүлгін сәулелер, α-сәулелер және т.б.

Газдың иондалынуына кері процесс-рекомбинация жүреді, яғни газ иондарынан бейтарап молекулалар түзіледі.

Иондалған газдағы зарядты тасымалдаушылар еркін электрондар мен иондар болып табылады. Иондалған газдардың өткізгіштігі жартылай иондық, жартылай электрондық.

Газдағы ток күшінің кернеуге тәуелділігі.

Кернеудің аз мәндерінде газдағы ток Ом заңына бағынады.Газдағы мәні кернеуге тәуелсіз болатын токты қанығу тогы деп атайды.

Тек тосын иондауыштың әрекетінен ғана болатын газдағы разряд өздік емес разряд деп аталады.

Тосын ионизатордың көмегінсіз-ақ пайда болатын разрядты өздік разряд деп атайды.

Газдағы ұшқынды разряд деп тасқындық тесіп өтудің пайда болуына жеткілікті жоғары кернеудегі разрядты айтады.

Газдағы тәж разряды кеңістіктегі өрістің барлық жерінде емес, электродта немесе өткізгішке жақын және өріс кернеулігі жоғарырақ жерлерде соққы иондауынан пайда болады.

Егер катод қыздырылса, онда өздік разряд электродтардағы онша үлкен емес керену кезінде-ақ пайда болады. Мұндай разрядты электрлік доға дейді.

eEλ≥А_и, яғни электрондардың еркін жолы артса, Е өріс кернеулігінің аз мәнінде газдың өздік өткізгіштігін алуға болады. Газдарды сиреткенде оларыдң өткізгіштігі артады.

Бұл қорытындыны дәлелдейтін тәжірибе:

Сиретілген газдардағы жарық шығарумен қатар жүретін разряд солғын разряд деп аталады.

Атомдардың не молекулаларының басым көпшілігі иондалған газ плазма деп аталады. Плазма деп заттың оң және теріс зарядтарының мөлшері өзара тең, бірақ электрлік жағынан бейтарап күйін айтады.

Егер заттың барлық атомдары немесе молекулалары түгелдей ионданған болса, онда плазманы толық ионданған деп атайды.

ІV. Пысықтау.

Есептер шығару. А.П. Рымкевич:№893, №894, №895.

VІ. Қорытынды.

VІІ. Үйге тапсырма. §12.4. А.П. Рымкевич:№ 898, №899, №900

VІІІ. Бағалау.

10-сынып.

Сабақ тақырыбы:§12.5. Вакуумдағы электр тогы.

Сабақ мақсаты:

Оқушыларға вакуумдағы электр тогы, екі электродты шам, үш элекродты шам, электрондық-сәулелік түтіктің құрылысы, жұмыс істеу принциптері туралы түсінік беру.
Оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру, өз бетімен ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге жетелеу.
Жауапкершілікке, ізденімпаздыққа, еңбекке баулу.

Сабақ түрі: аралас сабақ

Сабақ әдісі: сұрақ-жауап, баяндау.

Құрал-жабдықтар: видеопроектор, видеомагнитофон

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Үй тапсырмасы бойынша сұрақтар:

Электролиттік диссоциация деп қандай құбылысты айтамыз?
Диссоциация дәрежесі дегеніміз не?
Электролит дегеніміз не?
Электролиз дегеніміз не?
Фарадейдің заңдарын тұжырымдаңдар.
Электрохимиялық эквиваленттік дегеніміз не?
Электролизді техникада қалай қолданады?
Үйге берілген есептердің шығарылуын тексеру.

ІІІ. Жаңа сабақ.

-зарядтың орын ауыстыру жұмысы.

-электрондардың кинетикалық

энергиясы.

-электрон массасы.

-электрон жылдамдығы.

-үдеткіш кернеу.

Тәжірибені түсіндіру.

Екі электродты электрондық шам-диод.

Электрондық-сәулелік түтік деп электр сигналдарын көрінетін кескінге түрлендіретін вакуумдық электронды аспапты айтады.

Электрондық шам токты тек бір ғана бағыта өткізеді. Осы қасиеті айнымалы токты түзету үшін қолданылады

Үш электроды шам –триод.

ІV. Пысықтау.

Есептер шығару.

VІ. Қорытынды.

VІІ. Үйге тапсырма. §12.4.

VІІІ. Бағалау.

10-сынып.

Есептер шығару.

Сабақ мақсаты:

Оқушылардың «Әр түрлі ортадағы электр тогы» тарауы бойынша алған білімдерін есеп шығару барысында қолдана білуге үйрету.
Оқушыларды ғылыми ой қорытындыларын жасай білуге дағдыландыру.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: аралас

Сабақ әдісі: сұрақ-жауап, өз бетімен жұмыс, тақтада жұмыс.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Өткен тарауға шолу, формулаларды еске түсіру.

ІІІ. Есептер шығару.

23-жаттығу. №1.

№2.

№3.

№4.

№5.

IV.Қорытындылау.

V.Бағалау.

VI.Үйге тапсырма: тарауды қайталау.

10-сынып.

Жылдық тест жұмысы

Мақсаты:

Оқушылардың жылдық материалды қалай меңгергендерін тексеру, тинянақтау, қорытындылау.
Оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастыру.
Жауапкершілікке, тиянақтылыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу.

Сабақ түрі: тест жұмысы

Сабақ әдісі: өз бетімен жұмыс

Сабаққа қажетті құралдар: таратпа тест жұмыстары

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

ІІ. Тест жұмысын орындау.

І нұсқа.

ІІІ нұсқа.

ІІІ. Қорытындылау.

Бағалау.

Ұқсас мақалар

Энергия. Энергияның сақталу және айналу заңы

13-08-2016, 19:25

Толығырақ

Реактивті қозғалыс

12-08-2016, 19:25

Толығырақ

Дене импульсі. Импульстің сақталу заңы.

6-08-2016, 19:25

Толығырақ

Бүкіл әлемдік тартылыс заңы.

9-08-2016, 19:23

Толығырақ

Дене импульсі. Импульстің сақталу заңы

13-02-2014, 00:33

Толығырақ

0 пікірлер

Пікір қалдыру

Есім:*
E-Mail:

Кодты еңгізіңіз: *

БАЙҚАУ 2018

толығырақ...

Печень восстановится полностью всего за 7 дней, если пить...

Даже самая убитая печень очищается этим средством!

Подробнее

За пару дней заработал себе на машину!

Таксист рассказал, как быстро заработать...

Подробнее

Сауалнама

Сайтта көбірек қандай материалдар болғанды қалайсыз?

Ашық сабақтар

Тест сұрақтары

Аттестация сұрақтары

Сценарийлер

Тәрбие сағаттары

Видео

Толығырақ

Загрузка...

Қоғамдағы жаңалықтар, ұстаздарға, тәрбиешілерге, студенттерге, оқушыларға керекті мәліметтер, әдебиет әлемі, тілектер, мерекелер т.б. сайттан табасыз және аталған бөлімдерге мақала жариялап сертификат алуыңызға мүмкіндік бар

+7(771)231-05-05 WhatsApp

Қазақстан, Алматы

SABAQTAR@mail.ru

www.sabaqtar.kz

Бөлімдер

Мақала қосу
Сертификат алу
Бастауыш сынып (190)
Ашық сабақтар (108)
Құрмет тақта (29)
Статистика
Байланыс

Вконтактыға қосыл

Жүктеу

Бөлісу

ЖИ арқылы жасау

Файл форматы:

docx

Физика Сабақ жоспары 8 сынып

08.11.2018

2455

Жүктеу

ЖИ арқылы жасау

Бұл материалды қолданушы жариялаған. Ustaz Tilegi ақпаратты жеткізуші ғана болып табылады. Жарияланған материалдың мазмұны мен авторлық құқық толықтай автордың жауапкершілігінде. Егер материал авторлық құқықты бұзады немесе сайттан алынуы тиіс деп есептесеңіз,
шағым қалдыра аласыз

Физика сабағында жаңа технологияларды қолдану.

Химия пәні

Тарих пәні

Биология пәні

Ағылшын тілі пәні

География пәні

Информатика пәні

Мектепке дейінгі білім беру

«Қазақ тілі» жəне «Қазақ əдебиеті»

Дене шынықтыру

Білім алушылардың білім сапасын арттыру

Инклюзивті білім беру