АЛМАТЫ ОБЛЫСЫ

ЕҢБЕКШІҚАЗАҚ АУДАНЫ

«Жамбыл атындағы орта мектебі»КММ

ФУТБОЛ АРҚЫЛЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ҚИМЫЛ-ҚОЗҒАЛЫС ДАҒДЫЛАРЫН ДАМЫТУ: ӘДІСТЕМЕЛІК ҰСЫНЫСТАР

Әдiстeмeлiк құрaл

Авторы: Ыдырысов Айбын Тұражанұлы

Алматы облысы 2025ж

I. КІРІСПЕ

1.1. Футболды мектепте оқытудың өзектілігі

Футбол – әлем бойынша ең танымал спорт түрлерінің бірі ғана емес, мектептегі дене шынықтыру сабағында оқушылардың қимыл-қозғалыс дағдыларын жан-жақты дамытуға мүмкіндік беретін тиімді педагогикалық құрал. Қазіргі білім беру стандарты оқушының дене дайындығы мен функционалдық мүмкіндігін арттыруды басты құзыреттердің бірі ретінде қарастырады. Осы тұрғыдан алғанда, футбол сабақтарының мазмұны оқушының жалпы дене мәдениетін қалыптастыруға, қозғалыс белсенділігін арттыруға және денсаулықты нығайтуға бағытталған әмбебап орта құрайды.

Мектеп жағдайында футболды жүйелі оқыту оқушылардың физикалық қасиеттерімен қатар, тұлғалық және әлеуметтік дағдыларын дамытуға ықпал етеді: көшбасшылық, ынтымақтастық, ойын тәртібі, өзара құрмет, жауапкершілік. Бүгінгі таңда дене шынықтыру мұғалімдеріне тек қана техника мен ептілікті үйретумен шектелмей, тұлғаның жан-жақты дамуына ықпал ететін сабақ дизайнын құрастыру міндеті қойылып отыр. Осыған байланысты футболды оқытудың әдістемелік негіздерін жетілдіру – заман талабы.

1.2. Қимыл-қозғалыс дағдылары: теориялық түсінік

Қимыл-қозғалыс дағдылары (моторлық дағдылар) — адамның дене белсенділігі барысында автоматтандырылған қозғалыс әрекеттерін орындау қабілеті. Олар екі үлкен топқа бөлінеді:
• Негізгі қимыл-қозғалыс дағдылары – жүгіру, секіру, лақтыру, тоқтау, бағыт өзгерту, тепе-теңдік сақтау.
• Күрделі спорттық дағдылар – допты жүргізу, беру, тоқтату, соғу, тактикалық қозғалыстар.

Бұл дағдылардың қалыптасуы жүйелі қайталау, қозғалыс құрылымын саналы түсіну және дұрыс әдістемелік бағыт беру арқылы жүзеге асады. Мектептегі футбол сабағы — осы дағдыларды табиғи түрде, ойын арқылы, жоғары мотивация жағдайындажетілдіретін ең қолайлы орта. Баланың моторлық дамуы оның жас ерекшелігіне, дене дайындығына және сабақтағы әдістемелік ықпалға тікелей байланысты.

1.3. Футболдың оқушының дене дамуына ықпалы

Футбол кешенді спорт түрі болғандықтан, оқушының дене дамуына көпжақты әсер етеді. Атап айтқанда:

• Жылдамдық қасиеттерін дамытады — ойын барысындағы жедел қозғалыс, старттық жылдамдық, бағытты тез өзгерту.

• Ептілік пен үйлесімділікті жетілдіреді — аяқ-қол қозғалысын басқару, доппен әрекеттесу, кенет өзгерген жағдайға бейімделу.

• Төзімділікті арттырады — ойынның ұзақ уақыт жоғары қарқынмен жүруі жүрек-қан тамыр жүйесін күшейтеді.

• Бұлшықет күшін дамытады — доп соғу, тежеу, жеделдеу кезіндегі күш жұмсау.

• Психологиялық тұрақтылықты қалыптастырады — шапшаң шешім қабылдау, өзін-өзі бақылау, эмоцияны реттеу.

• Әлеуметтік дағдыларды дамытады — командамен жұмыс, өзара қолдау, қарым-қатынас мәдениеті.

Осының барлығы футболдың мектеп жасындағы балалар үшін жан-жақты дамытушы спорт екенін дәлелдейді. Сабақ кезінде дұрыс таңдалған жаттығулар оқушының денсаулығын нығайтып қана қоймай, салауатты өмір салтын қалыптастыруға ықпал етеді.

1.4. Әдістемелік құралдың мақсаты мен міндеттері

Мақсаты:
Дене шынықтыру пәні мұғалімдеріне футбол арқылы оқушылардың қимыл-қозғалыс дағдыларын тиімді дамытуға арналған ғылыми-әдістемелік ұсыныстар, жаттығулар жүйесі және сабақ ұйымдастыру модельдерін ұсыну.

Міндеттері:

• Футбол техникасының негізгі элементтерін үйретудің педагогикалық тәсілдерін ғылыми негізде ұсыну.

• Оқушының моторлық дамуына әсер ететін жаттығулар кешенін жүйелеу.

• Сабақ құрылымын жоспарлау, жүктемені реттеу, қауіпсіздік ережелерін сақтау бойынша нұсқаулық беру.

• Мұғалімге арналған бағалау критерийлері мен диагностика жүйесін ұсыну.

• Футбол элементтері арқылы тұлғалық қасиеттер мен командалық дағдыларды дамыту жолдарын көрсету.

• Инновациялық, цифрлық және геймификация әдістерін сабаққа енгізудің тиімділігін дәлелдеу.

1.5. Қолдану аясы және күтілетін нәтижелер

Қолдану аясы:
Бұл әдістемелік құрал жалпы білім беретін мектептердің дене шынықтыру пәні мұғалімдеріне, спорт үйірмелерінің жаттықтырушыларына, колледж студенттеріне, педагогикалық ЖОО тыңдаушыларына арналған. Құралды сабақ жоспарын құруда, факультатив және үйірме жұмыстарында, спорттық іс-шараларды ұйымдастыруда, мұғалімдерге арналған семинарлар мен курстарда қолдануға болады.

Күтілетін нәтижелер:
Құралды жүйелі қолданған мұғалім:

• Оқушылардың қимыл-қозғалыс дағдыларын жас ерекшелігіне сай тиімді дамыта алады;

• Футбол техникасын кезең-кезеңмен үйрету әдістемесін меңгереді;

• Сабақтың моторлық жүктемесін дұрыс жоспарлап, тиімді ұйымдастырады;

• Қауіпсіздік ережелерін сақтай отырып жоғары белсенді сабақ жүргізеді;

• Ойын арқылы оқытудың, топтық жұмыстың және командалық дағдыларды дамытудың әдістерін еркін қолданады;

• Оқушының жетістігін бағалау, бақылау және талдау жүйесін жүзеге асырады;

• Сабақтарды жаңаша форматта өткізу үшін цифрлық және инновациялық ресурстарды пайдаланады.