Әдістемелік құрал

ГЕОГРАФИЯ САБАҒЫНДА ОҚУШЫЛАРДЫҢ ФУНКЦИОНАЛДЫҚ САУАТТЫЛЫҒЫН ДАМЫТУ

МАЗМҰНЫ:

Түсінік хат ...................................................................................................................3

География сабағында функционалдық сауаттылықты дамыту әдістері................7

PISA стиліндегі тапсырмалар жинағы (география)..................................................9

Проблемалық оқыту әдісі...........................................................................................15

Кейс-стади әдісі арқылы оқушылардың функционалды сауаттылықты қалыптастыру..............................................................................................................23

Жобалық-зерттеу жұмыстарына тапсырмалар .......................................................24

Қысқа мерзімді сабақ жоспарлар үлгілері................................................................27

Қорытынды .................................................................................................................40

Пайдаланылған әдебиеттер .......................................................................................41

Түсінік хат

Қазіргі білім беру жүйесінің басты талаптарының бірі – оқушылардың алған білімін өмірлік жағдаяттарда тиімді қолдана алу қабілетін қалыптастыру. Осы тұрғыда функционалдық сауаттылықты дамыту – география пәнін оқытудың маңызды бағыттарының бірі болып табылады. География сабағы табиғи, әлеуметтік-экономикалық үдерістерді түсіндіру арқылы оқушылардың сыни ойлауын, талдау және шешім қабылдау дағдыларын дамытуға зор мүмкіндік береді.

Бұл әдістемелік құрал география пәні мұғалімдеріне арналған және сабақ барысында оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамытуға бағытталған тиімді әдіс-тәсілдер мен практикалық тапсырмаларды ұсынады.

Функционалды сауатты адам - бұл адам іс-әрекетінің, қарым-қатынас пен әлеуметтік қатынастардың әртүрлі салаларында өмірлік міндеттердің кең спектрін шешу үшін өмір бойы үнемі алған барлық білімді, дағдыларды қолдана алатын адам.

Функционалды сауаттылық - бұл белгілі бір мәдени ортада адамның өмірін жүзеге асыру үшін ең аз қажет деп саналатын әлеуметтік қатынастар жүйесінде адамның қалыпты жұмыс істеуін қамтамасыз ететін білім, дағды деңгейі. Бұл әр сабаққа немесе сабақтан тыс жұмыстарға функционалдық сауаттылықты дамытуға ықпал ететін тапсырмалар енгізілуі керек, бұл жеке және мектеп өміріне, жергілікті қоғамға, қоғамдық өмірге, жұмысқа және демалуға байланысты әртүрлі жағдайларда мәтіндермен жұмысты қолдануға мүмкіндік береді.

Климаттың өзгеруі, көші-қон, тұрақтылық сияқты заманауи жаһандық сын-қатерлер географиялық ақпаратты түсінуді және талдауды қажет етеді. Әдістемелік студенттерге күрделі географиялық сұрақтарды жақсы білуге және тиімді жауап беруге көмектеседі.

Функционалдық сауаттылықты, оның ішінде мәтіндермен және карталармен жұмыс істеу дағдыларын дамыту оқушыларды болашақ кәсіби қызметке дайындаудың маңызды элементі болып табылады. Ақпаратты талдау және түсіндіру дағдыларын география, ғылым, бизнес және технологияны қоса алғанда, әртүрлі салаларда қолдануға болады.

Әдістемелік оқытуды дараландыруға мүмкіндік береді, мұғалімдерге материалды оқушылардың жеке қажеттіліктері мен қызығушылықтарына бейімдеуге мүмкіндік береді, бұл оқу материалын тиімдірек игеруге ықпал етеді.

Қазіргі әлемде географиялық ақпаратты талдау және түсіндіру қабілеті қоғамдағы табысты қарым-қатынас пен өзара әрекеттесу үшін қажетті дағды болып табылады. Әдістемелік оқушыларды коммуникативті дағдылары жоғары қоғамның белсенді мүшелері ретінде қалыптастыруға бағытталған.

Көптеген білім беру стандарттары функционалдық сауаттылықты дамытудың маңыздылығын, соның ішінде мәтіндер мен графикалық ақпаратты талдау қабілетін көрсетеді. Әдістемелік осы талаптарға сәйкес келеді, бұл оқушылардың география пәнінен сәтті білім алуына ықпал етеді.

Әдістемелік оқушылардың ақпаратты сыни тұрғыдан талдау, негізгі аспектілерді бөліп көрсету және ақпараттандырылған шешімдер қабылдау қабілетін қалыптастыруға бағытталған, бұл сыни ойлау мен азаматтық ұстанымды дамытудың маңызды элементі болып табылады.

Жалпы, әдістемелік заманауи білім беру контекстінде өзекті, өйткені ол қазіргі қоғамның сұраныстарына жауап береді және оқушыларды тез өзгеретін әлемде сәтті бейімделуге дайындайды.

Әдістемеліктің өзектілігі; ҚР БжҒМ Ы.Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясын ұсынған ҚР орта білім беру ұйымдарында оқу-тәрбие процесін ұйымдастырудың ерекшеліктері туралы әдістемелік нұсқау хатта: Жаратылыстану-ғылыми білім беру білім алушылардың бойында табиғи құбылыстар мен заңдылықтар туралы түсініктерді қалыптастырып, табиғатты танудың ғылыми әдістерін ашып көрсетеді және Өзі тұратын мемлекет пен басқа да мемлекеттің саяси байланысы мен геосаяси негіздерін тұрақтандырып, жеке тұлғалық құндылық қасиеттер жүйесін тәрбиелеуге, жеке тұлғаның дүниетанымдық, мәдени, тәжірибеге бағдарланған қасиеттерін қалыптастыруға негізделген.

Әдістемелік мақсаты: Оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту үшін жаратылыстану-ғылыми цикл тапсырмаларын қолдану және оқу сабағы табыстылығының маңызды факторы ретінде функционалдық сауаттылықты қалыптастыру және жетілдіру үшін оқыту кеңістігін құру саласындағы танымды кеңейту.

Әдістемелік міндеттері:

Міндеттері:

• функционалдық сауаттылық ұғымының мәнін ашу;

• география сабағында қолданылатын тиімді педагогикалық әдістерді сипаттау;

• практикалық, зерттеушілік және PISA форматына жақын тапсырмалар ұсыну;

• оқушылардың білімін бағалау және кері байланыс беру жолдарын көрсету.

Күтілетін нәтиже:

• Инновациялық технологиялар жүйесінде әртүрлі мақсатты бағыттағы сабақтарды жобалау қабілетін қалыптастыру;

• Оқу үрдісінде индивидуализацияланған тәсіл негізінде жеке тұлғаның шығармашылық әлеуетін ашу, жеке тұлғаның рухани және адамгершілік мәдениетін дамыту, белсенді азаматтық ұстанымды қалыптастыру;

• Оқушылардың функционалдық сауаттылық деңгейінің сәйкестігін анықтау, түйінді құзыреттілік жүйесін меңгеру;

• Ақпараттық технология саласында оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту.

• География сабақтарында оқушылардың белсенділігін арттыру.

• Мәтіндер мен карталармен жұмыс істеу дағдыларын жетілдіру.

• Оқушылардың географияға пән ретінде қызығушылығын қалыптастыру.

• Географиялық материалды сәтті игеру үшін функционалдық сауаттылықты дамыту.

География сабағында функционалдық сауаттылықты дамытудың маңызы

География пәні:

оқушылардың әлемге ғылыми көзқарасын қалыптастырады;

табиғи және әлеуметтік құбылыстар арасындағы байланыстарды түсіндіреді;

нақты өмірлік мәселелерді шешуге үйретеді;

PISA, TIMSS сияқты халықаралық зерттеулер талаптарына сай дағдыларды дамытады.

Оқу үдерісінде география сабағында оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту арқылы картамен жұмыс жасай отырып, әр мемлекеттің саяси жағдайымен таныса алатындай, дербес, ынталы, қызығушылығы жоғары, сенімді, жауапты, талдау жасай алатын оқушы тәрбиелейтін қағиданы ұстанады.

1. Олар: «Quizzy» тест құрастыру әдістемелік сы, «KAHOOT» т.б. азіргі кезеңде саяси география және геосаясат негіздері туралы Өздігінен білімді игеруі үшін оқушының белсенді іс-әрекетін ұйымдастыру оқу процесіне қойылатын негізгі талаптардың бірі болып табылады. Мұндай тәсіл қолданбалы курста пәндік білімді, әлеуметтік және коммуникативтік дағдыларды ғана емес, сонымен бірге Өзінің жеке мүдделері мен болашағын сезінуге, сындарлы шешімдер қабылдауына мүмкіндік беретін тұлғалық қасиеттерді де меңгеруге ықпал етеді.

2. Тұлғалық-бағдарлық білім беруді осындай сипатта жақсарту білім беру процесіне барлық қатысушылардың Өзара қарым-қатынасында Өктемшілікке жол бермей, ынтымақтастығы үшін алғышарттарды құрайтын оқытудың алуан түрлі интерактивті әдістерін қолдану кезінде мүмкін.

Сабақтың түрлері: Дәрістер, мультимедиялық презентацияларды пайдаланған дәрістер, бейне баяндар талдау, тренингтер, практикалық сабақтар, шеберлік сабақтары, дәріс-диалог, дӨңгелек үстелдер, конференциялар т.б.

Сабақтарды жүргізу түрлері мен әдістерін мұғалім негізгі материалдың дидактикалық мақсаты мен мазмұнына қарай таңдап үйлестіріп отырады

Сонымен қатар сабақтар интеллектуалдық жаттығулар мен тесттер Өткізу, рефераттар, шағын жобалар жаздырып, оларды талқылау түрінде жүргізіледі.

1. Оқытудың әдістері:

• Диагностика;

• Оқытудың интерактивті әдістері;

• Шағын топтармен практикалық жұмыстар;

• Пікірталас;

• Рефлексия;

• Сараптамалық жұмыстар;

• Кеңес беру;

• Проблемалық дәріс;

• Іскерлік ойындар т.б.

2. Оқушылардың дайындық деңгейін бағалау кезінде қолданылатын бақылау-Өлшеу материалдарының сипаттамасы:

Оқушылардың білімдерін бақылау: - - -

Сауланама, тестілеу;

• Сынақ;

• Жоба жұмысы;

• Модельдеу;

• Атласпен, картамен жұмыс жасау т.б.

Оқушылардың білім дәрежелерін анықтау олардың күнделікті білім деңгейін қадағалау осы оқу әдістемелік сының үлгісін жүзеге асыру барысында белгіленген уақытта оқушылардың Өзін-Өзі тексеруі қарастырылған, бірақ емтихан қарастырылмаған. Оқу жылының барысында оқушылар шағын топта Өз қызығушылықтары бойынша Г А Ж , ақпараттық, шығармашылық, ғылыми жоба даярлаужоспарланған.Оқушылардың жұмыстары субъективті тұрғыдан бағаланбауы үшін, жұмыстарға қойылатын талаптарды алдын-ала айқындап алу оқушылардың Өз жұмысында озық үлгілерге сүйеніп, қалай жазу керектігін есте ұстап, жұмыстарды сол тұрғыдан орындауына жол береді. Бұл өз кезегінде оқушы жұмыстарының сапасын арттырады.

Критерийлердің келесі ережелерге сай болғандығы дұрыс:

• Критерийлер үшеу-тӨртеуден кем болмауы керек;

• критерийлер оқушыларға алдын-ала белгілі болуы қажет;

• критерийлер оқушылармен бірге құрастырылса тиімді;

• мұғалім ұсынған критерийлер оқушылар тарапынан толық қабылдануы керек;

ГЕОГРАФИЯ САБАҒЫНДА ФУНКЦИОНАЛДЫҚ САУАТТЫЛЫҚТЫ ДАМЫТУ ӘДІСТЕРІ

Функционалдық сауаттылық – оқушының алған білімін өмірлік жағдайларда қолдана алу қабілеті. География пәні бұл құзыреттілікті дамытуға өте қолайлы, себебі ол табиғи, әлеуметтік-экономикалық, экологиялық үдерістерді нақты деректермен, карталармен және статистикамен байланыстыра оқытады. Мұнда басты мақсат – оқушылардың алған білімін нақты өмірлік және практикалық жағдайларда қолдана алу қабілетін дамыту.

• Географиялық ақпаратты (карталар, кестелер, диаграммалар) түсіну және талдау.

• Сандық және статистикалық мәліметтерді пайдаланып қорытынды жасау.

• Сыни ойлау, экологиялық және әлеуметтік мәселелерді шешу қабілетін қалыптастыру.

• Пікірталас, топтық жұмыс және презентация арқылы коммуникативтік дағдыларды дамыту.

Қалыптастыру әдістері

Проблемалық оқыту әдісі

• Оқушыларға нақты өмірмен байланысты проблемалық жағдайлар ұсынылады.

• Мысал: «Неліктен Қазақстанның оңтүстігінде су тапшылығы жиі кездеседі?»

Картамен және геоақпараттық деректермен жұмыс

• физикалық, экономикалық, тақырыптық карталарды талдау;

• координаталарды анықтау;

• карта негізінде қорытынды жасау.

Жобалық-зерттеу жұмыстары

Жоба үлгілері:

• «Менің өңірімнің табиғи ресурстары»;

• «Қазақстандағы экологиялық проблемалар»;

• «Климаттың өзгеруінің аймаққа әсері».

Кейс-стади әдісі

• Өмірлік жағдаятқа негізделген тапсырмалар арқылы шешім қабылдау.

• Сандық және статистикалық деректермен жұмыс

• кесте, график, диаграмма құрастыру;

• мәліметтерді салыстыру;

• қорытынды шығару.

Функционалдық сауаттылықтың теориялық негіздері

Функционалдық сауаттылық – оқушының алған білімін күнделікті өмірде, әлеуметтік, экономикалық және мәдени ортада қолдана алу қабілеті.

География пәніндегі функционалдық сауаттылық компоненттері

• Ақпараттық сауаттылық – карталар, диаграммалар, мәтіндермен жұмыс;

• Коммуникативтік сауаттылық – географиялық тілде ойды жеткізу;

• Зерттеушілік сауаттылық – бақылау, талдау, болжам жасау;

• Экологиялық сауаттылық – табиғатты қорғау, тұрақты даму;

• Экономикалық сауаттылық – ресурстарды тиімді пайдалану;

PISA стиліндегі тапсырмалар жинағы (география)

Тапсырма 1. Су ресурстары және халықты қамтамасыз ету

Мәтін: Кейбір аймақтарда халық санының өсуі мен климаттың өзгеруіне байланысты ауыз су тапшылығы байқалады. Су ресурстарының тең бөлінбеуі әлеуметтік және экономикалық қиындықтарға әкелуі мүмкін.

Карта: Картада Қазақстанның су ресурстары мол және тапшы аймақтары көрсетілген.

Диаграмма: Диаграммада бір адамға шаққандағы су қоры (м³/жыл) аймақтар бойынша берілген.

Сұрақтар:

• Су тапшылығы жоғары аймақты анықтаңыз.

• Су тапшылығының екі себебін көрсетіңіз.

• Бұл мәселені шешудің бір тиімді жолын ұсыныңыз.

Жауап кілті (үлгі):

Оңтүстік және батыс аймақтар.

Климаттың құрғақтығы, халық санының өсуі, суармалы егіншілік.

Су үнемдеу технологияларын енгізу, су қоймаларын салу.

Тапсырма 2. Урбандалу және экологиялық жағдай

Мәтін: Ірі қалаларда өнеркәсіп пен көлік санының артуы ауа сапасына кері әсерін тигізуде.

Карта: Қазақстанның ірі қалалары көрсетілген карта.

Карта:

Қазақстанның пайдалы қазбаларының таралу картасы

Картада мыналар көрсетіледі:

• ⛏️ Мұнай мен газ (Батыс Қазақстан: Атырау, Маңғыстау)

• ? Көмір (Қарағанды, Екібастұз)

• ? Темір кені (Қостанай)

• ? Мыс (Жезқазған, Балқаш)

• ? Алтын (Шығыс және Солтүстік Қазақстан)

Диаграмма: Қалалар бойынша ауа ластану индексі.

Сұрақтар:

Ауа ластануы жоғары қаланы анықтаңыз.

Ластанудың негізгі көздерін атаңыз.

Экологиялық жағдайды жақсарту үшін қандай шара ұсынар едіңіз?

Жауап кілті (үлгі):

Алматы, Қарағанды (мысал).

Өнеркәсіп, автокөлік.

Қоғамдық көлікті дамыту, жасыл аймақтарды көбейту.

Табиғи ресурстарды пайдалану

Мәтін: Қазақстан пайдалы қазбаларға бай мемлекет, алайда оларды тиімсіз пайдалану экологиялық мәселелерге әкелуі мүмкін.

Карта: Пайдалы қазбалардың таралу картасы.

Диаграмма: Пайдалы қазбаларды өндіру көлемі (пайыз).

Диаграмма: Пайдалы қазбаларды өндіру көлемі (пайыз).

Сұрақтар:

• Қай ресурс түрі басым екенін анықтаңыз.

• Оны пайдаланудың бір оң және бір теріс жағын көрсетіңіз.

• Тұрақты дамуға бағытталған ұсыныс жасаңыз.

Сұрақтар:

• Қай ресурс түрі басым екенін анықтаңыз.

• Оны пайдаланудың бір оң және бір теріс жағын көрсетіңіз.

• Тұрақты дамуға бағытталған ұсыныс жасаңыз.

Жауап кілті (үлгі):

Мұнай мен газ.

Оң – экономикалық пайда; теріс – экологиялық ластану.

Қалдықты азайту, баламалы энергия көздерін дамыту.

Материктер мен мұхиттардың ірі орографиялық объектілері

Проблемалық оқыту әдісі

Физикалық география 8 сынып

Тақырып: Климаттың қалыптасуы

Проблемалық сұрақ:

Неліктен бір ендікте орналасқан Еуропа мен Солтүстік Американың климаты әртүрлі?

Оқушылардың тапсырмасы

1. Мұхит ағыстарын салыстырыңыз: Еуропаға жылы Гольфстрим қалай әсер етеді?

2. Желдердің бағытын бақылаңыз: Солтүстік Америкаға батыс желдері қалай әсер етеді?

3. Жер бедерін талдаңыз: Таулар мен жазықтар климатқа қандай әсер көрсетеді?

4. Салыстыру жасаңыз: Неліктен бір ендіктегі Еуропа мен Солтүстік Американың климаты әртүрлі?

Оқушы әрекеті:

Мұхит ағыстарын көрсету

• Карта: Атлас немесе әлем картасы

• Белгілеу: Жылы және суық мұхит ағыстарын түспен көрсету

• Мақсаты: Оқушылар Еуропа мен Солтүстік Америка климатына ағыстардың әсерін көре алады

Атмосфера циркуляциясын салыстыру

• Карта: Жел белдеулерін (пассаттар, батыс желдері) көрсететін карта

• Белгілеу: Солтүстік жарты шардағы басты жел бағыттарын көрсетіңіз

• Мақсаты: Атмосфералық желдер мен жауын-шашынның таралуын визуализациялау

Жер бедерінің әсерін көрсету

• Карта: Биіктік картасы немесе рельеф картасы

• Белгілеу: Тауларды, жазықтарды түспен көрсету

• Мақсаты: Таулар мен жазықтардың климатқа қалай әсер ететінін түсіндіру

Нәтиже:
Оқушылар климатқа әсер ететін факторларды өздері дәлелдейді.

Экономикалық география

Тақырып: Қазақстанның өнеркәсібі

Проблемалық сұрақ:

Неліктен Қазақстанда металлургия жақсы дамыған, ал жеңіл өнеркәсіп баяу дамуда?

Оқушы әрекеті:

1. Табиғи ресурстарды зерттеу:

   • Қазақстан темір, мыс, алюминий, қорғасын, мырыш сияқты металл шикізаттарға өте бай.

   • Металлургиялық зауыттар көбінесе шикізатқа жақын орналасқан, бұл өндірісті тиімді етеді.

   • Ал жеңіл өнеркәсіп шикізат (мақта, зығыр, жүн, тері) бойынша тәуелді, бірақ кейбір шикізат түрлері жеткіліксіз, сондықтан дамуы баяу.

2. Еңбек ресурсы мен нарықты салыстыру:

   • Металлургияға жоғары маманданған жұмыс күші мен техникалық білім қажет, бірақ ол маңызды экономикалық пайда әкеледі.

   • Жеңіл өнеркәсіпке қарапайым жұмыс күші жеткілікті, бірақ Қазақстандағы халық саны мен сатып алу қабілеті үлкен емес, сондықтан ішкі нарық шектеулі.

   • Экспортқа арналған жеңіл өнеркәсіп тауарлары (киім-кешек, текстиль) әлемдік нарықта бәсекеге қабілетті болуы үшін технологиялық жаңарту қажет.

Картамен және геоақпараттық деректермен жұмыс

1.Геосаяси объектілер мен субъектілерге мысал келтіріңіз.

b.Геосаясаттағы объектілердің субъектілерге және субъектілердің объектілерге тигізетін ықпалын сипаттаңыз.

1. тақырып. Дүниежүзінің саяси картасы. 1- тапсырма

Дүниежүзі саяси картасының шартты белгілерін пайдаланып, Еуропа мен Латын Америкасындағы сандармен белгіленген шағын елдер мен аумақ атауларын және астаналарын кесте түрінде көрсетіңдер.

3. Дескриптор:

1. сандармен белгіленген шағын елдер мен аумақ атауларын және астаналарын кесте түрінде көрсетеді

4. 2-Тапсырма Атлас картаны пайдаланып,әлемнің «Ыстық нүктелерінің» картасын талдаңыз.

Дескриптор:

1. Атлас картаны пайдалана отырып, «Ыстық нүктелі» аймақтарды таба алады;

2. «Ыстық нүктелі» аймақтарын талдайды;

5. 4- тақырып. Тапсырма-1.

1. Геосаясаттың мақсатын, міндеттерін, зерттеу пәні мен негізгі категорияларын кесте түрінде сипаттаңыз.

6. Дескриптор:

1. Кестенінің бос орындарын толтырады.

Геосаясаттың мақсатын, зерттеу пәні мен категорияларын айқындайды

.

8- тақырып. Азиядағы геосаяси кеңістік. (Қосымша 4)

Тапсырма-1.

А) Берілген кестені толтырыңыз

Дескриптор:

- Азиядағы геосаяси жағдай ерекшеліктерін айта алады;

Б) Берілген кестедегі Азиядағы геосаяси жағдайының факторларының салдарын толтырыңдар.

• Дескриптор:

• Азиядағы геосаяси факторлардың ықпалын, салдарын анықтайды;

7. 5- тақырып.

Қазіргі кездегі Еуразия кеңістігіндегі ерекшеленген 3 геосаяси аймақтарды дәптерге жазыңыз.

а.Мемлекеттердің аумақтың морфологиялық ерекшеліктері бойынша жіктеп, геосаяси орнына баға беріңіз.

б. Дүниежүзінің саяси картасын қолданып, мемлекеттердің аумақтың морфологиялық ерекшеліктері бойынша жіктеп, кесте толтырыңыз.

(әр морфологиялық ерекшеліктеріне қатысты бір мемлекеттен жазыңыз)

Қорытынды

Бүгінгі білім беру жүйесінде оқушылардың функционалдық сауаттылығын дамыту – басты мақсаттардың бірі болып табылады. Функционалдық сауаттылық оқушылардың алған білімін өмірлік жағдайларда тиімді пайдалана білу қабілетін білдіреді. География пәні бұл құзыреттілікті қалыптастыруға ерекше мүмкіндік береді, себебі ол табиғи, әлеуметтік-экономикалық және экологиялық процестерді нақты деректер, карталар, диаграммалар және статистикалық ақпарат арқылы талдауға негізделген.

Әдістемелік құралда ұсынылған тәсілдер мен тапсырмалар оқушылардың ақпараттық, сандық, сыни ойлау, коммуникативтік және экологиялық дағдыларын жүйелі түрде дамытуға бағытталған. Ақпараттық сауаттылық карталар мен кестелерді оқу, диаграммалардан қорытынды жасау арқылы қалыптасады. Сандық сауаттылық статистикалық деректерді салыстыру, пайыз, пропорция және басқа есептеулер арқылы дамытылады. Сыни ойлау оқушыларға себеп-салдарды анықтап, қорытынды шығару қабілетін береді. Коммуникативтік дағдылар топтық жұмыстар, пікірталастар және презентациялар арқылы дамытылады. Экологиялық сауаттылық табиғатты ұқыпты пайдалану мен тұрақты даму принциптерін түсінуге бағытталады.

Оқу процесінде қолданылатын проблемалық сұрақтар, жобалық-зерттеу жұмыстары және кейс-стади әдістері оқушылардың практикалық дағдыларын қалыптастыруға ерекше үлес қосады. Мысалы, Қазақстандағы су тапшылығы, Арал теңізінің тартылуы немесе аймақтық экологиялық мәселелерді зерттеу оқушыларға нақты деректерді талдауға, салыстыру жасауға және өмірлік шешімдер ұсынуға мүмкіндік береді. PISA форматындағы тапсырмалар нақты өмірлік жағдайларға сүйеніп оқушылардың шешім қабылдау қабілетін арттырады.

Әдістемелік құралдың қолданылуы мұғалімге оқушылардың жеке ерекшеліктерін ескере отырып, функционалдық сауаттылықты тиімді қалыптастыруға мүмкіндік береді. Бұл тәсіл оқушыларды біліммен ғана емес, практикалық шешім қабылдай алатын, әлеуметтік және экологиялық мәселелерді түсініп, шешім таба алатын тұлға ретінде дайындайды.

Қорытындылай келе, география сабағында функционалдық сауаттылықты қалыптастыру оқушыларды тек ақпаратты меңгеретін емес, оны өмірлік жағдайларда пайдалана алатын, өз көзқарасын дәлелдей білетін, сыни ойлайтын және жауапкершілігі жоғары тұлғаға айналдыруға бағытталған. Мұғалімнің заманауи әдістемелік тәсілдерді жүйелі қолдануы білім беру процесінің тиімділігін арттырады. Осының нәтижесінде география сабағы оқушылар үшін қызықты, мазмұнды, ақпараттық және практикалық маңызы бар пәнге айналады.

Қолданылған әдебиеттер тізімі

1. «Мектеп окушыларының функционалдык сауаттылығын дамыту» 2012-2016 жылдарга арналган әдістемелік жоспары «Егемен Қазақстан» гaзeтi

2. Қазақстан Республикасында 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасы // Астана. 2004. 3-4б.

3. Б.А. Тұрғынбаева. Мұғалімнің шығармашылық әлеуметін біліктілікті арттыру жағдайында дамыту: теория және тәжірибе // Aлматы. 2005, 174 б.

4. Оразахынова Н., Кенжебаева Г. М. — «Оқушылардың функциональдық сауаттылығын қалыптастыру жолдары» ғылыми мақаласы, 2012. — Б. 42-47.

5. Тоқпанов Е.А., Сламбеков З.С., Мазбаев О.Б. Талдықорған өңірінің туристік-саяхаттық бағыттары: оқу құралы – Талдықорған: ЖМУ. – 2010. Б.197.

6. Холенок В.Ф. Природные и лечебные богатства Казахстана. – Алма-Ата: Ғылым, 1982. – С. 33-67.

7. Сыздықов Ж.С., Айтуаров Т.К., Жеваго В.С. Подземные минеральные воды Казахстана. – АлмаАта: Ғылым, 1984. – С. 85-93.

8. Оқу-тәрбие үрдісінде ақпараттық-комуникациялық технологияны қолдану қажеттілігі. «География журналы», 2007 ж.

9. Кобдикова Ж. Орта мектепте білім алуды технологияландыру.- Алматы, 2002.

10. Тұрғанбаева Б.А. Дамыта оқыту технологиялары.- Алматы, 2000.

11. Айсина М. Дамыта оқыту білім мен тәрбие өзегі //Қазақстан мектебі №2 2006 ж.