Р/С

Бөлім Бөлімше Тақырып

Оқу мақсаты

Сағат саны

Білім өнімі

Барлығы

Лекция/ Теория/

Тәжірибе 1

Тәжірибе/ Тәжірибе 2

№1 бөлім ... I. КІРІСПЕ (2 сағат)

№1 Бөлімше ... Барлығы-2сағат: теория-2

1

Курсқа кіріспе. ЖИ және ГАТ ұғымдары

ЖИ (AI) және ГАТ (GIS) туралы негізгі түсініктерді меңгеру

1

1

1

"Талқылау, бейнеролик қарау"

2

Географиялық деректер мен олардың түрлері

Кеңістіктік және атрибутивтік деректерді ажырату

1

1

0

Картадан дерек түрлерін анықтау

II. ГЕОАҚПАРАТТЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАР (10 сағат)

1

ГАТ-тың даму тарихы және қолданылу салалары

ГАТ-тың маңызын түсіну

1

1

"Талдау, презентация"

2

"ArcGIS, QGIS бағдарламаларына шолу"

Негізгі интерфейсті білу

1

1

QGIS орнату және танысу

3

Координаталық жүйелер және проекциялар

Географиялық координатаны қолдану

1

1

Нүкте координатасын табу

4

"Кеңістіктік деректер түрлері (вектор, растр)"

Дерек түрлерін ажырату

1

1

Векторлық карта жасау

5

ГАТ-та карта жасау негіздері

Қабаттармен жұмыс жасау

1

1

Қарапайым карта құрастыру

6

Геокеңістіктік талдау әдістері

"Буферлік талдау, қашықтықты өлшеу"

1

1

QGIS-та буфер құру

7

Деректер базасымен жұмыс

Атрибутивтік кестелерді пайдалану

1

1

Атрибут кестесін өңдеу

8

Web-GIS және онлайн карталар

Онлайн платформаларды қолдану

1

1

"Google Earth, ArcGIS Online

9

ГАТ жобалары: экологиялық мысалдар

ГАТ-та экологиялық деректер талдауы

1

1

Практикалық жоба

10

"Аралық бағалау (тест, жоба қорғау)"

"Қайталау, бағалау"

1

1

"Тест, шағын жоба"

III. ЖАСАНДЫ ИНТЕЛЛЕКТ НЕГІЗДЕРІ

Барлығы-8сағат: теория-5, зертханалық жұмыс - 3

1

"Жасанды интеллект ұғымы, түрлері"

ЖИ құрылымын түсіну

1

1

Талқылау

2

Машиналық оқыту және деректер

Машиналық оқытудың қағидалары

1

1

Мысал талдау

3

Нейрондық желілер және бейнелерді тану

Нейрондық желінің жұмысын түсіну

1

1

Онлайн модель

4

Географиялық деректерді талдауда ЖИ қолдану

ЖИ әдістерін ГАТ-пен байланыстыру

1

1

Кейс талдау

5

Спутниктік суреттер мен ЖИ

Спутниктік деректерден ақпарат алу

1

1

"Sentinel Hub, Google Earth Engine"

6

Климаттық модельдер мен болжау жүйелері

ЖИ негізіндегі климат болжамы

1

1

Модель нәтижесін қарау

7

Қалалық жоспарлауда ЖИ

Смарт-сити мысалдары

1

1

Деректер визуализациясы

8

"Аралық бағалау (тест, шағын жоба)"

Қайталау

1

1

Тест/жоба

IV. ИНТЕГРАЦИЯ ЖӘНЕ ҚОЛДАНБАЛЫ ЖОБАЛАР

Барлығы-10 сағат: теория-5, зертханалық жұмыс - 5

1

ГАТ пен ЖИ интеграциясы

Біріктіру тәсілдерін түсіну

1

1

Мысал талдау

2

Геоүлгілеу және болжау

Болжау модельдерімен танысу

1

Деректер моделі

3

Табиғи апаттарды болжауда ЖИ мен ГАТ

Апаттық карталау

1

1

Мысал: су тасқыны

4

Экологиялық мониторинг

Қоршаған орта деректерін талдау

1

1

Практикалық мысал

5

Ауыл шаруашылығында ЖИ және ГАТ

АгроГАТ қолдану

1

1

Өнімділік картасы

6

Көлік және логистика саласында

Геоаналитика элементтері

1

1

Маршрутты оңтайландыру

7

Туризм мен мәдени мұра карталары

ГАТ туризмдегі рөлі

1

1

Интерактив карта жасау

8

Жобалық жұмыс: тақырып таңдау

Топтық жұмыс

1

1

Тақырып бекіту

9

Жобаны қорғауға дайындық

"Мәлімет жинау, карта құрастыру"

1

1

Репетиция

10

Жобаны қорғау

Қорытынды бағалау

1

1

Жоба қорғау

V. ҚОРЫТЫНДЫ БӨЛІМ (4 сағат)

1

Қайталама сабақ: негізгі ұғымдар

Жалпылау

1

1

Сұрақ-жауап

2

ГАТ пен ЖИ болашағы

Заманауи үрдістермен танысу

1

1

Талқылау

3

Қорытынды тест

Білімді тексеру

1

1

Тест

4

Рефлексия және бағалау

Курсты қорытындылау

1

1

"Пікір, портфолио"

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сыныбы:

10

Пәні:

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Курсқа кіріспе. ЖИ және ГАТ ұғымдары

Сабақтың мақсаты

ЖИ (AI) және ГАТ (GIS) туралы негізгі түсініктерді меңгеру.

Этап / Уақыт

Педагогтің іс-әрекеті (Толық репликалар мен нұсқаулар)

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау формалары

Ресурстар

Басталуы (0-5 мин)

Ұйымдастыру сәті. Психологиялық ахуал.

«Сәлеметсіздер ме, құрметті 10-сынып оқушылары! Бүгін біз географияның жаңа, қызықты әлеміне қадам басамыз».

Ой қозғау:

«Бүгін үйден мектепке келе жатқанда, қаншамыз телефондағы картаға (мысалы, 2GIS, Yandex Maps, Google Maps) қарадық? Қолдарыңызды көтеріңіздерші».

«Керемет! Ал енді ойланайық:

1. Телефон сіздің қай жерде тұрғаныңызды қалай біледі?

2. Ол қай жолдың ең қысқа екенін қалай есептейді?

3. Ең қызығы, ол жолда кептеліс барын немесе автобустың қашан келетінін қалай болжайды?»

Сабағымыздың тақырыбы: "Курсқа кіріспе. ЖИ және ГАТ ұғымдары"».

Оқушылар сәлемдеседі, сабаққа назар аударады.

Қолдарын көтереді.

Сұрақтарға өз болжамдарын айтады:

* (Жауаптар: "Спутник арқылы", "GPS бар", "Интернеттен алады", "Басқа машиналардан ақпарат жинайды", "Компьютер есептейді"...) *

Оқушылар тақырып пен мақсаттарды дәптерлеріне жазып алады.

Мұғалімнің ауызша кері байланысы, оқушылардың белсенділігін бақылау.

Интерактивті тақта, оқушылардың смартфондары (көрнекі мысал ретінде).

AI-құралы: Canva (Magic Design). Мұғалім сабақ алдында "Smart city map with data layers" деген сұраныспен ЖИ мен ГАТ-тың бірігуін көрсететін визуалды суретті тақтаға шығарып қояды. Бұл – оқушылардың сұрақтарына визуалды тірек болады.

Ортасы (5-35 мин)

1-тапсырма: "Терминдерді талқылау" (Жеке жұмыс + Фронталды талқылау)

«Алдымен, осы екі маңызды терминнің не екенін анықтап алайық. Мен сіздерге екі қысқаша анықтама беремін. Мұқият оқып, әрқайсысын өз сөздеріңізбен дәптерге жазыңыздар».

(Тақтаға/Презентацияға шығарады):

ГАТ (Географиялық Ақпараттық Технологиялар / GIS): Бұл – Жер бетіндегі нысандар мен құбылыстар туралы деректерді (мысалы, ғимараттар, жолдар, өзендер, халықтың орналасуы) жинауға, сақтауға, талдауға және көрнекі түрде картаға түсіруге арналған компьютерлік жүйе. Ол "ҚАЙДА?" деген сұраққа жауап береді.

ЖИ (Жасанды Интеллект / AI): Бұл – компьютерлік жүйелердің адам сияқты ойлау, үйрену, заңдылықтарды табу, болжам жасау және шешім қабылдау қабілеті. Ол "НЕГЕ?" және "АРЫ ҚАРАЙ НЕ БОЛАДЫ?" деген сұрақтарға жауап беруге тырысады.

(2 минуттан соң)

«Ал, кім өз сөзімен түсіндіріп береді? ГАТ дегеніміз не?»

(Оқушы жауабы: "Бұл ақылды карта, онда бәрінің орны көрсетілген".)

«Дұрыс! Ал ЖИ деген не?»

(Оқушы жауабы: "Бұл сол картаға қарап ойланатын компьютер, мысалы, кептелісті болжайтын".)

«Тамаша! Енді осы екі технологияның айырмашылығын көрсететін қысқаша видеофрагмент көрейік».

Оқушылар анықтамаларды оқиды, дәптерлеріне өз түсініктерін жазады.

Сұрақтарға жауап береді, талқылауға қатысады.

Мүмкін жауаптар:

- ГАТ – бұл деректерді жинайды (қайда екенін).

- ЖИ – сол деректерді талдайды (неге екенін).

- ГАТ – статикалық (орны)

- ЖИ – динамикалық (болжам).

Видеоны көріп, түсініктерін толықтырады.

Бағалау (Өзара бағалау):

Оқушылар жұпта өз анықтамаларын салыстырады.

Критерий: «Оқушы ЖИ мен ГАТ-тың негізгі функциясын (бірі – карта/орын, екіншісі – талдау/ойлау) өз сөзімен дұрыс түсіндіреді».

Презентация (PowerPoint немесе Canva).

Оқулық (егер бар болса) немесе мұғалім дайындаған таратпа материалдар.

"GIS vs AI in 60 seconds" тақырыбындағы қысқаша видео (YouTube).

AI-құралы: DeepL немесе Google Translate. Мұғалім ағылшын тіліндегі өзекті видеоматериалдарды немесе мақалаларды сабаққа дайындау барысында ЖИ көмегімен қазақ тіліне аударып, оқушыларға ұсынады.

2-тапсырма: "Ажырату" (Жұптық жұмыс)

«Енді түсінгенімізді тексеру үшін жұптасып, мына кестені толтырайық. Мен сіздерге әртүрлі жағдаяттарды оқимын, сіздер оның артында ГАТ тұр ма, ЖИ тұр ма, әлде екеуі де (ГАТ+ЖИ) жұмыс істеп тұр ма, соны белгілейсіздер».

(Мұғалім оқиды немесе тақтаға шығарады):

1. Смартфоныңыздағы ауа райының 5 күнге арналған болжамы.

2. Ғарыштан түсірілген суреттегі орман алқаптарының шекарасы.

3. Қаладағы бос тұрған автотұрақ орындарын нақты уақытта көрсететін қосымша.

4. Әлеуметтік желіде сіздің қызығушылығыңызға қарай ұсынылатын жаңалықтар лентасы.

5. Ауыл шаруашылығында дронның егістіктің қай жеріне су немесе тыңайтқыш қажет екенін анықтап, өзі шашуы.

6. Google Maps-тегі мейрамханалардың орналасуы.

(Талқылау)

«1-ші жағдаят (Ауа райы болжамы) – бұл не?»

(Оқушы: "Екеуі де. ГАТ – қай жерде (Алматыда) екенін, ЖИ – сол жердегі деректерді талдап, болжам жасау".)

«Дұрыс! 4-ші ше? (Әлеуметтік желі)»

(Оқушы: "Тек ЖИ. Мұнда географиялық орын маңызды емес, сіздің не көргеніңіз маңызды".)

Оқушылар жұпта талқылайды, кестені толтырады.

Болжамды жауаптар:

1. ГАТ+ЖИ

2. ГАТ

3. ГАТ (егер тек көрсетсе) / ГАТ+ЖИ (егер бос орынды болжаса)

4. ЖИ

5. ГАТ+ЖИ

6. ГАТ

Оқушылар өз жауаптарын ұсынады және негіздейді.

Бағалау (Мұғалімнің бақылауы):

Критерий: «Оқушылар технологияның қолданылу мақсатына (орынды көрсету немесе шешім қабылдау) қарай технологияны дұрыс жіктейді».

(6 мысалдың кемінде 4-еуін дұрыс ажырату).

Таратпа кестелер немесе дәптерлер.

Интерактивті тақта.

AI-құралы: ChatGPT немесе Gemini. Мұғалім сабаққа дайындалу кезінде осы тапсырмаға арналған өмірден алынған мысалдарды (кейстерді) ЖИ-ден сұрап, генерациялай алады. ("Create 6 real-life examples to differentiate between AI and GIS for 10th graders").

3-тапсырма: "Географиядағы іздер" (Деңгейлік тапсырмалар / Топтық жұмыс)

«Енді осы технологиялардың географиядағы нақты мәселелерді шешудегі рөлін зерттейміз. Топтарға бөлініп, әр топ өз деңгейіне сай тапсырманы орындайды».

Оқушылар топтарға бөлінеді (мысалы, 3-4 адамнан) және тапсырмаларды орындайды.

Бағалау (Топтық бағалау):

Әр топ өз жұмысын қорғайды.

Критерий: «Оқушылар ЖИ және/немесе ГАТ географиялық мәселені шешуге қалай көмектесетінін түсіндіреді».

Әр деңгейге арналған таратпа материалдар (мәтіндер, суреттер, кестелер).

AI-құралы: Perplexity AI немесе Gemini (Google Search grounding).

"Сәйкестендіру"

Нұсқау: «Сіздерге екі бағаннан тұратын кесте берілген. 1-бағанда географиялық сала (мысалы, Ауыл шаруашылығы), 2-бағанда ЖИ немесе ГАТ көмегімен шешілетін мәселе (мысалы, Өнімділікті болжау) берілген. Сіздердің міндеттеріңіз – сала мен оның шешімін дұрыс сәйкестендіру. Көмек ретінде сіздерге суретті карточкалар беріледі (мысалы, дронның суреті, қала картасының суреті)».

1. Қала жоспарлау -> б) Ғимараттар мен жолдардың картасы (ГАТ)

2. Ауыл шаруашылығы -> в) Егістікке су қажеттілігін болжау (ЖИ+ГАТ)

3. Экология -> а) Орман өртінің таралу картасы (ГАТ)

Оқушылар топта кестені толтырады, көмекші суреттерді пайдаланады.

Сәйкестендіруді орындайды.

Критерий: «Сала мен оның технологиялық шешімін дұрыс сәйкестендіреді».

Кесте және суретті карточкалар.

Соңы (35-40 мин)

Бекіту: "Идеялар жәрмеңкесі"

«Ал енді, бүгінгі білімімізді пайдаланып, географияға қатысты бір кішкентай мәселені шешетін өз идеямызды ұсынайық. Бұл ЖИ немесе ГАТ қолданбасы болуы мүмкін. Идеяңызды стикерге жазып, тақтаға іліңіз. Мысалы: "Қаладағы ең таза ауасы бар серуендеу жолын көрсететін ГАТ-қосымшасы" немесе "Ғарыштық суреттерге қарап, заңсыз қоқыс орындарын табатын ЖИ"».

(Мұғалім 2-3 идеяны дауыстап оқиды).

Оқушылар өз идеяларын стикерге жазып, тақтаға жабыстырады.

Бір-бірінің идеяларымен танысады.

Үй тапсырмасын күнделікке жазып алады.

Бағалау (Дескрипторлар):

Дескриптор 1: Ұсынылған идея географиялық мәселеге қатысты.

Дескриптор 2: Идеяда ЖИ немесе ГАТ технологиясының рөлі дұрыс анықталған.

Стикерлер, маркерлер, тақта.

AI-құралы: Leonardo.Ai немесе Kandinsky 3.0. Мұғалім үй тапсырмасын түсіндіргенде, "digital footprint on a map" деген сияқты тақырыпта ЖИ арқылы жасалған креативті суретті көрсетіп, оқушылардың шабытын оята алады.

Рефлексия (5 мин)

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сыныбы:

10

Пәні:

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Географиялық деректер мен олардың түрлері

Сабақтың мақсаты

Кеңістіктік және атрибутивтік деректерді ажырату.

Этап / Уақыт

Педагогтің іс-әрекеті (Толық репликалар мен нұсқаулар)

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау формалары

Ресурстар

Басталуы (0-5 мин)

Ұйымдастыру сәті.

«Сәлеметсіздер ме, оқушылар! Өткен сабақта біз ГАТ (GIS) "ақылды карта" екенін білдік. Ал картаны не "ақылды" етеді? Әрине, деректер! Бірақ деректердің де түрі көп».

Ой қозғау: "Визуалды метафора / Нақты жағдаят" әдісі

«Тақтадағы суретке қараңыздаршы. Бұл – бір мектептің суреті. Біз бұл нысан туралы не білеміз?»

*(Оқушылар: "Бұл мектеп", "Үлкен", "Жаңа"...) *

«Дұрыс. Енді мен сіздерге екі негізгі сұрақ қоямын:

1. Бұл мектеп ҚАЙДА орналасқан?

2. Бұл мектеп ҚАНДАЙ?»

«Бірінші сұраққа жауап (мысалы, "Алматы қаласы, Абай көшесі, 100") – бұл оның орны. Екінші сұраққа жауап (мысалы, "3 қабатты", "1500 оқушы оқиды", "№100 мектеп") – бұл оның сипаты.

Географияда және ГАТ-та біз дәл осы екі дерек түрімен жұмыс істейміз. Біріншісін "Кеңістіктік деректер" (орны), екіншісін "Атрибутивтік деректер" (сипаты) деп атаймыз. Бүгінгі тақырыбымыз – осы».

Оқушылар сәлемдеседі, сабаққа назар аударады.

Суретке қарап, өз ойларын айтады.

Сұрақтарды тыңдап, жауаптарды талқылайды.

("Қайда?" – мекенжайы, "Қандай?" – сипаттамасы).

Оқушылар тақырып пен мақсаттарды дәптерлеріне жазып алады.

Мұғалімнің ауызша кері байланысы. Оқушылардың алдыңғы білімді (ГАТ) жаңа тақырыппен байланыстыруын бақылау.

Интерактивті тақта.

AI-құралы: Canva (Magic Design) немесе Leonardo.Ai. Мұғалім сабақ алдында "school building with data labels like 'address' and 'student number'" сұранысы арқылы тақырыпты ашатын визуалды сурет дайындайды.

Ортасы (5-35 мин)

1-тапсырма: "Ұғымдарды анықтау" (Жалпы сыныптық + Жұптық жұмыс)

«Енді осы екі маңызды ұғымға нақты анықтама беріп, дәптерге жазып алайық».

(Тақтаға/Презентацияға шығарады):

Кеңістіктік деректер (Spatial Data): Нысанның Жер бетіндегі нақты орнын, пішінін және орналасуын көрсететін ақпарат. "ҚАЙДА?" деген сұраққа жауап береді.

Мысалдар: Координаттар (51.1° N, 71.4° E), мекенжай (Абай к-сі, 100), нүкте (мектеп), сызық (өзен), полигон (көл).

Атрибутивтік деректер (Attribute Data): Сол кеңістіктік нысанның сипаттамаларын немесе қасиеттерін көрсететін ақпарат. "ҚАНДАЙ?", "НЕ?", "ҚАНША?" деген сұрақтарға жауап береді.

Мысалдар: Атауы (№100 мектеп), халық саны (1500 оқушы), биіктігі (3 қабат), түрі (мемлекеттік).

«Енді жұптасып, жаңағы мектеп мысалына оралайық. Оған тағы қандай 2 кеңістіктік және 2 атрибутивтік дерек қоса аласыздар?»

(Оқушылардың жауабын күтеді. Мысалы: Кеңістіктік – "Аулада орналасқан", "Спорт алаңының жанында". Атрибутивтік – "Директорының аты", "Салынған жылы").

Оқушылар анықтамаларды дәптерлеріне көшіріп жазады.

Мысалдарды талқылайды.

Жұпта талқылайды, өз мысалдарын ұсынады.

Бағалау (Өзара бағалау):

Оқушылар жұпта өз мысалдарын салыстырады.

Критерий: «Оқушы нысанның орны (кеңістіктік) мен сипатын (атрибутивтік) ажырататын мысалдарды дұрыс келтіреді».

Презентация (PowerPoint, Canva).

AI-құралы: ChatGPT немесе Gemini. Мұғалім сабаққа дайындалу кезінде оқушыларға түсінікті тілде анықтамалар мен мысалдарды генерациялау үшін ЖИ-ді қолданады ("Explain spatial vs attribute data in simple Kazakh for 10th graders").

2-тапсырма: "Сұрыптау" (Топтық жұмыс)

«Керемет! Енді топтарға бөлініп, "Деректерді сұрыптау" ойынын ойнаймыз. Әр топқа түрлі деректер жазылған карточкалар беремін. Сіздердің міндеттеріңіз – оларды екі бағанға бөлу: 'Кеңістіктік деректер' және 'Атрибутивтік деректер'».

Карточкалардағы деректер:

1. Астана қаласы (полигон)

2. Халық саны: 1,4 млн

3. Есіл өзені (сызық)

4. Өзеннің ұзындығы: 2450 км

5. (47.1° N, 71.3° E) нүктесі

6. Ауаның орташа температурасы: +5.5°C

7. Қазақстанның шекарасы (полигон)

8. Елдің ауданы: 2,7 млн км²

9. "Бәйтерек" монументі (нүкте)

10. Монументтің биіктігі: 105 м

(Талқылау) «Ал, 2-ші дерек (Халық саны) неге атрибутивтік болды?»

(Оқушы: "Себебі ол 'Қанша?' деген сұраққа жауап береді, Астананың орнын емес, сипатын көрсетеді").

Оқушылар топтарға бөлінеді (3-4 адамнан).

Карточкаларды талқылап, екі топқа бөледі:

Кеңістіктік: 1, 3, 5, 7, 9

Атрибутивтік: 2, 4, 6, 8, 10

Өз таңдауларын сынып алдында негіздейді.

Бағалау (Мұғалімнің бақылауы):

Критерий: «Оқушылар берілген деректерді 'орналасу' (кеңістіктік) және 'сипаттама' (атрибутивтік) белгілері бойынша дұрыс топтастырады».

(10 мысалдың кемінде 8-ін дұрыс ажырату).

Таратпа карточкалар.

Екі баған жазылған постер қағаздары немесе тақта.

3-тапсырма: "Менің нысаным: Мектеп" (Деңгейлік тапсырмалар / Жеке жұмыс)

«Енді әрқайсымыз жеке жұмыс жасаймыз. Ортақ нысан – біздің мектеп. Әркім өз деңгейіне сай тапсырманы таңдайды».

Оқушылар өз деңгейлеріне қарай тапсырмаларды орындайды.

Бағалау (Сараланған бағалау):

Әр деңгейдің өз критерийі болады. Мұғалім оқушылардың жұмысын тексеріп, ауызша кері байланыс береді.

Әр деңгейге арналған таратпа қағаздар.

А) Базалық деңгей: "Бос орынды толтыр"

Нұсқау: «Алдыңызда мектеп туралы кесте берілген. Кестедегі 'Атрибутивтік дерек' бағанындағы бос орындарды толтырыңыз. Қажетті сөздер төменде берілген».

Кесте:

Нысан

Кеңістіктік дерек

Атрибутивтік дерек

B) Негізгі деңгей: "Нысанды сипаттау"

Нұсқау: «Өз мектебімізді ГАТ нысаны ретінде сипаттаңыз. Ол үшін дәптеріңізге:

1. Мектебіміздің 1 нақты кеңістіктік дерегін (мекенжайы немесе картадағы орны) жазыңыз.

2. Мектебімізге қатысты 3 түрлі атрибутивтік деректі (мысалы, атауы, қабат саны, директорының аты, т.б.) өз бетіңізше тауып жазыңыз.

3. 'Мектептің қабат саны' неліктен кеңістіктік дерек емес, атрибутивтік дерек екенін бір сөйлеммен түсіндіріп жазыңыз».

Оқушы дәптерге жазады:

1. Кеңістіктік: Абай к-сі, 100.

2. Атрибутивтік: Атауы-№100, Қабат-3, Оқушы-1500.

3. Түсіндірме: "Себебі '3 қабат' мектептің орнын емес, оның сипатын, яғни 'қандай?' екенін көрсетеді".

Критерий: «Оқушы нысанның кеңістіктік және атрибутивтік деректерін өз бетінше анықтайды және олардың айырмашылығын (орын/сипат) жазбаша түсіндіреді».

Дәптер, қалам.

Соңы (35-40 мин)

Бекіту: "Нысанның паспорты"

«Сабақты қорытындылайық. ГАТ-тағы кез келген нысанның 'паспорты' болады. Бұл паспортта оның 'орны' (кеңістіктік) және 'сипаттамасы' (атрибутивтік) болады. Қазір мен бір нысанды атаймын, сіздер тізбекпен оның бір кеңістіктік және бір атрибутивтік дерегін тез атаңыздар».

Мұғалім: «Нысан – КӨЛ».

Оқушы 1 (Кеңістіктік): «Картадағы көк дақ (полигон)».

Оқушы 2 (Атрибутивтік): «Атауы – Алакөл».

Мұғалім: «Келесі нысан – ТАУ».

Оқушы 3 (Кеңістіктік): «Тянь-Шань тау жүйесі».

Оқушы 4 (Атрибутивтік): «Ең биік нүктесі – 7439 м».

Оқушылар тізбекпен сұрақтарға тез жауап береді.

Өз мысалдарын келтіреді.

Үй тапсырмасын күнделікке жазып алады.

(Google Maps/2GIS қолданбаларын пайдалана алатынын түсінеді).

Бағалау (Дескрипторлар):

Дескриптор 1: Ұсынылған нысанның орнын көрсететін деректі (кеңістіктік) дұрыс атайды.

Дескриптор 2: Ұсынылған нысанның сипатын көрсететін деректі (атрибутивтік) дұрыс атайды.

Доп немесе "микрофон" таяқшасы.

Рефлексия (5 мин)

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сыныбы:

10

Пәні:

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

ГАТ-тың даму тарихы және қолданылу салалары

Сабақтың мақсаты

ГАТ-тың маңызын түсіну.

Сабақтың кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы (Шықыру)

(0-5 мин)

Әдіс: "Нақты жағдаят"

Мұғалімнің сөзі:

"Сәлеметсіздер ме, оқушылар! Бүгінгі сабақты біз бәрімізге таныс нәрседен бастаймыз."

(Мұғалім телефонынан 2GIS немесе Google Maps қосымшасын ашып, проекторға шығарады).

"Бұл не? Сіздер оны қаншалықты жиі қолданасыздар? Қандай мақсатта?"

(Оқушылардың жауаптарын тыңдайды: 'жол табу', 'автобустың қайда екенін көру', 'кафе іздеу', 'кептелісті білу').

"Өте жақсы! Енді бір сәт ойланып көріңіздерші: осы қарапайым қосымша сіздің қайда тұрғаныңызды, автобустың қайда келе жатқанын, ғимараттардың неше қабатты екенін және кеше ғана ашылған дүкенді қайдан біледі? Бұл сиқыр емес, бұл – Геоақпараттық технологиялар немесе қысқаша ГАТ."

"Бүгін біз осы ГАТ-тың қалай пайда болғанын, қайдан шыққанын және тек жол сілтеуден басқа тағы қандай ауқымды мәселелерді шешуге көмектесетінін зерттейміз. Сабағымыздың тақырыбы мен мақсаттарын дәптерге жазып алайық."

? AI кіріктіру: Мұғалім сабақ алдында Perplexity AI немесе Google Search арқылы "ГАТ-тың соңғы жаңалықтары" (мысалы, "Қазақстандағы ауыл шаруашылығында ГАТ-ты қолдану") туралы өзекті мысал тауып, кіріспеге қосады. Бұл оқушылардың қызығушылығын арттырады.

* Оқушылар сұрақтарға жауап береді.

* Өздерінің тәжірибелерімен бөліседі.

* Навигациялық қосымшалардың жұмыс істеу принципі туралы ойланады.

* Сабақтың тақырыбы мен мақсаттарын жазып алады.

* Ауызша кері байланыс: Оқушылардың белсенділігі мен мысалдарының өмірмен байланыстылығын мадақтау.

* Проектор немесе интерактивті тақта.

* Навигациялық қосымшасы бар смартфон (мысалы, 2GIS, Google Maps).

Сабақтың ортасы (Мағынаны тану)

(5-35 мин)

1-тапсырма (Жеке/Жұптық): "Тарих сызығы" 10 мин)

Мұғалімнің нұсқауы:

"ГАТ кеше ғана пайда болған жоқ. Оның тамыры тереңде. Қазір біз 'тарих ізкесушілері' боламыз. Сіздерге жұмыс парағын таратамын. Онда ГАТ тарихының маңызды оқиғалары ретсіз берілген:

1. GPS жүйесінің толық іске қосылуы (1990 жж.)

2. Джон Сноудың Лондондағы тырысқақ (холера) таралу картасы (1854 ж.)

3. Роджер Томлинсон (ГАТ-тың атасы) Канадалық ГАТ-ты құруы (1960 жж.)

4. Google Maps сияқты веб-картографияның дамуы (2000 жж.)

? AI кіріктіру: Мұғалім Gemini немесе ChatGPT көмегімен осы 4 тарихи кезең туралы қысқа, оқушыға түсінікті (1-2 сөйлемдік) анықтамаларды алдын ала дайындап, жұмыс парағына енгізеді. Бұл мәтінді түсінуді жеңілдетеді.

* Оқулық мәтінін оқиды немесе қысқа бейнематериалды көреді.

* Жұпта талқылайды.

* Оқиғаларды жұмыс парағындағы уақыт сызығына орналастырады.

* Әр кезеңнің маңызын (мысалы, "Джон Сноу – ауру мен кеңістіктік деректерді байланыстырды") жазады.

* Өзін-өзі бағалау (Самооценивание):

Оқушылар өз жауаптарын тақтада көрсетілген дұрыс хронологиямен салыстырады.

* Дескрипторлар:

1. Оқиғаларды хронологиялық тәртіпте дұрыс орналастырады.

2. Кем дегенде 3 тарихи кезеңнің негізгі маңызын қысқаша түсіндіреді.

* Оқулық (нақты беттер көрсетілуі тиіс).

* "Тарих сызығы" жұмыс парақтары.

* ГАТ тарихы туралы қысқа бейнематериал (мысалы, YouTube-тан).

* AI: Gemini (материалды дайындау үшін).

2-тапсырма (Сараланған): "ГАТ іс үстінде" (15 мин)

Мұғалімнің нұсқауы:

"Тарихты білдік. Енді ГАТ-тың бүгінгі күні қалай жұмыс істейтінін көрейік. Қазір біз үш деңгейлі тапсырма орындаймыз. Әркім өз қабілетіне қарай таңдай алады."

A. Базалық деңгей: "Сәйкестендір" (Барлық оқушыларға арналған)

"Сіздерге визуалды карточкалар беріледі. Бір жағында ГАТ қолданылатын сала (мысалы, Ауыл шаруашылығы, Төтенше жағдай, Бизнес), екінші жағында оның нақты міндеті (мысалы, Өрттің таралуын болжау, Жаңа кофехана ашу үшін ең тиімді орынды табу, Егістіктің қай бөлігіне су қажет екенін анықтау) жазылған.

Міндет: Саланы оның міндетімен сәйкестендіріңіз."

B. Негізгі деңгей: "Кейс-талдау" (Көпшілік оқушыларға арналған)

"Сіздерге шағын мәтін (кейс) беріледі: 'N қаласының әкімдігі жаңа мектеп салғысы келеді. Оларға ең тиімді орынды таңдау керек.'

Міндет: Осы мәселені ГАТ арқылы шешу үшін қандай деректер қабаттарын (data layers) талдау керек? Кем дегенде 3 қабатты атап, неліктен қажет екенін түсіндіріңіз.

C. Жетілдірілген деңгей: "Проблеманы шешу" (Жоғары мотивациялы оқушыларға)

"Сіз – эколог-зерттеушісіз. Сізге Амазонка ормандарының соңғы 10 жылдағы ғарыштық суреттерінің интерактивті картасы (сілтеме) беріледі.

* (A) Оқушылар карточкаларды сәйкестендіреді (суреттер мен мәтінді).

* (B) Оқушылар кейсті оқиды. Дәптерлеріне 3 деректер қабатын (мысалы, 1. Халық тығыздығы картасы, 2. Қолданыстағы мектептер картасы, 3. Жол желісі картасы) және олардың не үшін қажет екенін жазады.

* (C) Оқушылар интерактивті картаны (мысалы, Google Earth Engine) зерттейді. Негізгі өзгерістерді сипаттап, себеп-салдарлық байланыс орнатып, өз ұсыныстарын жазады.

* Мұғалімнің бақылауы және ауызша кері байланыс.

* Дескрипторлар (ортақ):

1. (A) ГАТ-тың қолданылу саласы мен оның міндетін дұрыс сәйкестендіреді (кемінде 2).

2. (B) Мәселені шешуге қажетті 3 деректер қабатын анықтайды және таңдауын негіздейді.

3. (C) Интерактивті деректерді талдайды, өзгерістердің себептерін болжайды және негізделген ұсыныс жасайды.

* (A) Canva-да жасалған түрлі-түсті карточкалар.

* (B) Шағын кейс мәтіні бар парақшалар.

* (C) Google Earth Engine Timelapse немесе Global Forest Watch интерактивті картасына сілтеме (интернет қажет).

3-тапсырма (Талқылау): "Неліктен бұл маңызды?" (10 мин)

Мұғалімнің сөзі:

"Біз тарихты көрдік, салаларды талдадық. Енді басты сұраққа оралайық: Неліктен ГАТ маңызды? (Сабақтың негізгі ОМ-на оралу).

Әдіс: "Ойлан-Жұптас-Бөліс" (Think-Pair-Share)

1. Ойлан (30 сек): 'Егер ГАТ бір күнге істен шықса, не болар еді?' деген сұраққа ойша жауап беріңіз.

2. Жұптас (2 мин): Ойыңызбен жұбыңызбен бөлісіңіз.

3. Бөліс (3 мин): Ең қызықты немесе маңызды деген 2-3 идеяны сыныппен бөлісіңіз."

* Оқушылар жеке ойланады.

* Жұппен талқылайды (мысалы, "тамақ жеткізу тоқтайды", "жедел жәрдем жол таба алмайды", "ауа райы болжамы бұзылады").

* Идеяларын сыныпқа ұсынады.

* Дескриптор:

1. Оқушы ГАТ-тың маңыздылығын өмірлік мысалдармен дәлелдейтін ауызша пікір білдіреді.

2. Талқылауға белсенді қатысады.

* Тақта және маркер (негізгі идеяларды жазу үшін).

Сабақтың соңы (Бекіту)

(35-40 мин)

Практикалық тапсырма: "Бір минуттық тезис"

Мұғалімнің нұсқауы:

"Сабақты қорытындылау үшін, сіздерден бір ғана сөйлем құрауды сұраймын. Бұл сөйлем бүгінгі сабақтың басты ойын қамтуы керек. Сөйлемді міндетті түрде 'ГАТ маңызды, өйткені...' деп бастаңыз."

(Оқушыларға ойлануға 1-2 минут береді).

"Кім өз тезисімен бөліскісі келеді?" (2-3 оқушыдан оқиды).

* Оқушылар дәптерлеріне немесе стикерге қорытынды тезисті жазады (Мысалы: "ГАТ маңызды, өйткені ол қалаларды дұрыс жоспарлауға көмектеседі" немесе "ГАТ маңызды, өйткені ол табиғи апаттардың зардабын азайтады").

* Формативті бағалау (Дескрипторлар):

1. Оқушы ГАТ-тың маңыздылығы туралы аяқталған қорытынды тезис құрастырады.

2. Тезис сабақта өткен материалға (тарихқа немесе қолдану саласына) негізделеді.

* Стикерлер немесе дәптерлер.

* (AI нұсқасы) Mentimeter сервисі, проектор.

Рефлексия және үй тапсырмасы

(40-45 мин)

Кері байланыс:

«Нысана» тәсілі

• ? Ортада – барлығын түсіндім;

• ? Ортадан сәл шетте – аздап қиындық болды;

• ⚪ Шетте – тағы қайталау керек.

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сыныбы:

10

Пәні:

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

"ArcGIS, QGIS бағдарламаларына шолу"

Сабақтың мақсаты

Сабақ соңына дейін ArcGIS және QGIS бағдарламаларының негізгі 3 интерфейс компонентін (Құралдар тақтасы, Қабаттар панелі, Карта терезесі) ұсынылған скриншоттардан анықтай алады.

Сабақтың кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы (Ой қозғау)

(0-5 мин)

Әдіс: "Нақты өмірден кейс" (Реальный кейс)

"Сәлеметсіздер ме, құрметті 10-сынып оқушылары! Бүгін сабаққа келе жатып, араларыңызда кім смартфондағы картаны (мысалы, 2GIS, Google Maps) пайдаланды? Қолымызды көтерейік."

"Керемет! Біз бұл карталарды мекенжай табу, автобустың қайда келе жатқанын білу немесе кептелісті айналып өту үшін күнделікті қолданамыз. Бірақ бұл тек 'тұтынушы' деңгейі. Ал осы карталарды кім және қалай жасайды? Мәліметтерді қалай жинайды? Мысалы, қаладағы барлық ағашты немесе жаңа салынған ғимаратты картаға қалай енгізеді?"

(Оқушылардың болжамдарын тыңдау: "спутниктер", "арнайы машиналар", "бағдарламашылар").

"Өте жақсы болжамдар! Бұл күрделі жұмыстың барлығы Геоақпараттық жүйелер (ГАЖ) деп аталатын арнайы бағдарламаларда жасалады. Бүгін біз осы саладағы екі 'титанмен' – ArcGIS және QGIS бағдарламаларымен танысамыз. Біздің мақсатымыз – олардың 'бет-бейнесін', яғни негізгі интерфейсін зерттеу."

Оқушылар сұрақтарға жауап береді, өз тәжірибелерімен бөліседі (картаны қалай қолданатыны туралы).

Болжамдар жасайды.

Нақты мысалдарды (кейстерді) көреді, таңданыс білдіреді, сабақ тақырыбына қызығушылық танытады.

Қалыптастырушы бағалау:

Мұғалімнің ауызша кері байланысы (мадақтау, бағыттаушы сұрақтар).

Оқушылардың тақырыпқа қызығушылық таныту деңгейін бақылау.

Проектор, экран.

AI арқылы табылған ГАЖ карталарының мысалдары (скриншоттар).

Сабақтың ортасы (Жаңа материалды игеру)

(5-35 мин)

1-тапсырма: "ГАЖ интерфейсінің анатомиясы" (Жеке жұмыс)

"Кез келген ГАЖ бағдарламасы, мейлі ол ArcGIS немесе QGIS болсын, негізгі 3 'китке' негізделген. [Слайдты көрсетеді].

1. Құралдар тақтасы (Toolbar): Бұл біздің 'қолдарымыз'. Картаны үлкейту, кішірейту, нысанды сызу, арақашықтықты өлшеу сияқты барлық әрекеттерді орындайды.

2. Қабаттар панелі (Layers Panel): Бұл – 'пирог'. Карта көптеген қабаттан тұрады: жолдар қабаты, ғимараттар қабаты, өзендер қабаты. Осы панель арқылы біз қабаттарды қосамыз, өшіреміз, реттейміз.

3. Карта терезесі (Map Window): Бұл – біздің 'жұмыс үстеліміз', барлық қабаттардың нәтижесін көретін негізгі экран.

Нұсқаулық: Қазір мен сіздерге екі бағдарламаның (ArcGIS және QGIS) скриншоттары бар жұмыс парағын таратамын.

1. Әр скриншоттан осы 3 негізгі блокты табыңыздар.

2. Оларды қоршап, атауларын жазыңыздар (Құралдар, Қабаттар, Карта)."

(Мұғалім сыныпты аралап, қиналғандарға көмектеседі).

Оқушылар мұғалімді тыңдайды, негізгі 3 компонентті дәптерлеріне немесе жұмыс парағына түртіп алады.

Жұмыс парағын алады.

Әр бағдарламаның скриншотынан 3 негізгі интерфейс блогын тауып, белгілейді.

Формасы:

Өзін-өзі бағалау (экрандағы дұрыс жауаппен салыстыру).

Бағалау критерийі:

"Оқушы ArcGIS және QGIS скриншоттарынан 3 негізгі интерфейс компонентін (Құралдар тақтасы, Қабаттар панелі, Карта терезесі) дұрыс анықтайды."

Проектор, "ГАЖ интерфейсінің 3 компоненті" атты слайд.

1-тарату материалы: ArcGIS және QGIS скриншоттары.

Маркерлер/қаламдар.

2-тапсырма: "Сараланған тапсырма: Ұқсастықтар мен айырмашылықтар" (Жұптық/Жеке жұмыс)

"Керемет! Біз негізгі блоктарды таптық. Енді осы екі бағдарламаны тереңірек салыстырайық. Қазір мен сіздерге әртүрлі деңгейдегі тапсырмалар ұсынамын. Өз мүмкіндіктеріңізге қарай біреуін таңдаңыз."

AI-құралын қолдану (Мұғалім үшін):

Мұғалім Canva (Magic Design) немесе Leonardo.Ai-ді қолданып, әр деңгейге арналған тапсырма парақтарын визуалды түрде тартымды етіп жасайды (мысалы, А деңгейіне арналған Венн диаграммасының дайын шаблоны, С деңгейіне арналған SWOT кестесінің шаблоны).

---А ДЕҢГЕЙІ (Базалық – Қолдауды қажет ететін оқушылар):

Тапсырма: "Венн диаграммасын толтыру".

Нұсқау: "Сіздерге дайын тұжырымдар берілген. Оларды Венн диаграммасының тиісті бөлігіне орналастырыңыз: ArcGIS, QGIS немесе 'Екеуіне де ортақ'.

B ДЕҢГЕЙІ (Негізгі – Оқушылардың көпшілігі):

Тапсырма: "Салыстыру кестесі".

Нұсқау: "Оқулықтағы мәтінді (немесе мен ұсынған қысқаша мәтінді) оқып, ArcGIS және QGIS бағдарламаларын келесі критерийлер бойынша салыстырыңыз:

C ДЕҢГЕЙІ (Жетілдірілген – Жоғары мотивациялы оқушылар):

Тапсырма: "Жағдаяттық талдау".

Нұсқау: "Екі жағдаятты қарастырыңыз:

1. Кішігірім ауылдың экологиялық клубы өз аумағындағы заңсыз қоқыс орындарын картаға түсіргісі келеді. Бюджет жоқ.

2. Ірі мұнай компаниясы жаңа кен орнын зерттеу үшін күрделі 3D-модельдеу және деректерді талдау жұмыстарын жүргізуі керек.

және құны тұрғысынан негіздеңіз."

Оқушылар өз деңгейлерін таңдайды (немесе мұғалімнің көмегімен).

А деңгейі:

Жұптасып, тірек сөздерді талқылайды және оларды Венн диаграммасына орналастырады.

B деңгейі:

Мәтінді оқиды, жұптасып немесе жеке кестені толтырады. Өз ойларын тұжырымдайды.

C деңгейі:

Жағдаяттарды талдайды. Қай бағдарламаның қай жағдайға сәйкес келетінін дәлелдейтін 2-3 сөйлемнен тұратын жауап жазады.

Формасы:

Мұғалімнің таңдаулы жұмыстарды бағалауы (A, B, C деңгейінен бір-бірден).

Бағалау критерийлері (Ортақ):

"Екі бағдарламаның интерфейсін берілген критерийлер бойынша (немесе жағдаятқа байланысты) салыстырады."

"Өз таңдауын кем дегенде бір дәйекті аргументпен (мысалы, 'тегін, сондықтан 1-жағдаятқа келеді') негіздейді."

2-тарату материалы:

A, B, C деңгейлеріне арналған тапсырма парақтары (Венн диаграммасы, Кесте, Жағдаят сипаттамасы).

Оқулық (қажет болса) немесе қысқаша анықтамалық мәтін.

AI (Canva) арқылы жасалған визуалды тартымды тапсырмалар.

Сабақтың соңы (Бекіту)

(35-40 мин)

Әдіс: "Практикалық мини-кейс"

Жағдаят: Мектеп директоры сізден мектеп ауласындағы баскетбол алаңының орнын картаға дәл түсіруді сұрады. Ол үшін сізге 'Баскетбол алаңы' деген жаңа полигон (аудандық нысан) сызу керек.

Сұрақ: Осы тапсырманы орындау үшін сіз интерфейстің қай бөлігіне барасыз және шамамен қандай құралды іздейсіз?

Оқушылар жағдаятты талқылайды.

Күтілетін жауап: "Алдымен 'Қабаттар панелінен' 'Мектеп ауласы' қабатын таңдаймыз. Содан кейін 'Құралдар тақтасынан' 'Редакциялауды бастау' (қарындаш белгісі) және 'Жаңа полигон қосу' немесе 'Нысан сызу' құралын іздейміз."

Формасы:

Мұғалімнің бақылауы және ауызша кері байланыс.

Бекіту тапсырмасының дескрипторлары:

1. Тапсырманы орындау үшін қажетті негізгі интерфейс блогын (Құралдар тақтасы) дұрыс анықтайды.

2. Тапсырманың мақсатына сәйкес келетін құралдың қызметін (жаңа нысан қосу/сызу) сипаттай алады.

Проектор, QGIS интерфейсінің скриншоты және "Мини-кейс" сипаттамасы бар слайд.

Күнделік немесе жазба құралдары.

Рефлексия

(40-45 мин)

«Бір сөйлеммен түйіндеу» арқылы кері байланыс жасайды

«Бір сөйлеммен түйіндеу»

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сыныбы:

10

Пәні:

География

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Координаталық жүйелер және проекциялар

Сабақтың мақсаты

Географиялық координаталар (ендік, бойлық) ұғымын нақты мысалдарда қолдану дағдыларын дамыту.

Сабақтың кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы (0-5 мин)

Қызығушылықты ояту (Вызов)

Әдіс: "Провокациялық сұрақ және Нақты кейс"

"Сәлеметсіздер ме, құрметті 10-сынып оқушылары! Бүгін біз сандық карталардың құпия әлеміне үңілеміз. Сабақты бастамас бұрын, мына суретке назар аударыңыздар: [Тақтада Меркатор проекциясының картасы].

Сұрақ: Егер Гренландияның ауданы (2.1 млн км²) Африкадан (30.3 млн км²) шамамен 14 есе кіші болса, неліктен бұл картада олардың өлшемдері бірдей дерлік көрінеді? Бұл қалай мүмкін? Бұл қателік пе, әлде бізді алдап жатыр ма?"

Ықтимал жауаптарды тыңдау.

Дұрыс айтасыздар, бұл – бұрмалану. Бірақ бұл 'қате' емес, бұл – проекцияның ерекшелігі. Бүгінгі біздің зертханалық жұмысымыздың мақсаты – осы 'алдаудың' сырын ашу және координаттарды дұрыс қолдануды үйрену."

Мұғалімді тыңдайды, картаны зерттейді.

Мәселе бойынша өз болжамдарын ұсынады (мысалы: "Карта дұрыс емес", "Полюстерге жақын жерлер созылып кеткен", "Картаның түріне байланысты").

Ауызша кері байланыс.

Нәтиже: Оқушылар сабақтың негізгі мәселесін (проекциялар мен бұрмалану) анықтайды және оны талқылауға белсене қатысады.

Интерактивті тақта (AIT), Меркатор проекциясындағы әлем картасы.

AI-құралы:

Canva (Magic Design) немесе Leonardo.Ai.

Сабақтың ортасы (5-35 мин)

Зертханалық жұмыс (Осмысление)

1-ТАПСЫРМА. "Гео-детектив" (Жұптық жұмыс)

"Алғашқы тапсырмамыз – 'Гео-детектив'. Біз Google Earth (немесе онлайн Google Maps) қолданамыз. Міндет – берілген 10 әйгілі нысанның географиялық координаталарын (ондық градуспен, мысалы 48.8584° N, 2.2945° E) тауып, жұмыс парағындағы кестеге жазу."

Нұсқаулық:

1. Google Earth бағдарламасын ашыңыз.

2. Іздеу жолағына нысанның атауын енгізіңіз (Мысалы, "Эйфель мұнарасы").

3. Нысанды тауып, тінтуірді оның үстіне апарғанда, төменгі оң жақ бұрышта көрсетілетін координаталарды оқыңыз (немесе тінтуірдің оң жақ батырмасымен 'Осы жерде не бар?' таңдаңыз).

4. Координаталарды (ендік пен бойлықты) кестеге енгізіңіз.

(Мұғалім бір мысалды тақтада көрсетіп, процесті түсіндіреді)

Жұп болып жұмыс істейді.

Google Earth/Maps арқылы нысандарды іздейді, координаталарды анықтайды және кестені толтырады.

Бір-бірінің жұмысын тексереді.

Өзара бағалау.

Нәтиже: Оқушылар нысандардың орнын географиялық координаталар арқылы дәл анықтайды және ГАЖ-бен жұмыс істеудің негізгі дағдыларын көрсетеді.

Компьютер/ноутбук, Google Earth (немесе Google Maps), Нысандар тізімі бар жұмыс парағы.

AI-құралы:

Perplexity.ai немесе Google Search.

Қолданылуы: Егер оқушылар белгілі бір нысанды табуға қиналса, олар осы құралдарды "Х нысанының координаталары қандай?" деп жылдам іздеу үшін пайдалана алады. Бұл оқу үдерісін жеделдетеді.

2-ТАПСЫРМА. "Проекциялар шайқасы" (Сараланған тапсырма)

A) Базалық деңгей: "Сәйкестендір және толтыр"

Нұсқаулық: "Алдарыңызда 3 негізгі проекцияның (Меркатор, Конустық, Азимуттық) суреттері және олардың сипаттамалары бар кесте берілген. [Көрнекіліктер/карточкалар].

1. Суреттерді атауларымен сәйкестендіріңіз.

2. Көмекші карточканы пайдаланып, кестеге 'Ауданды бұрмалайды' және 'Пішінді бұрмалайды' ('Иә'/'Жоқ') деп толтырыңыз."

(Көмекші карточка: "Меркатор = Пішінді сақтайды, бірақ ауданды қатты бұрмалайды (Гренландия үлкен)")

B) Негізгі деңгей: "Салыстырмалы талдау"

Нұсқаулық: "Сіздер 'The True Size Of...' (thetruesize.com) сайтын пайдаланасыздар.

1. Сайтта Гренландияны таңдап, оны Африка аумағына апарыңыз. Не байқадыңыз?

2. Ресейді таңдап, оны экваторға қарай жылжытыңыз. Өлшемі қалай өзгерді?

3. Неліктен бұл өзгерістер болатынын (Меркатор проекциясының ерекшелігі) 2-3 сөйлеммен түсіндіріп жазыңыз."

Мұғалімнің сұрағы: "Экватордан алыстаған сайын нысандар неге 'үлкеЙе' береді?"

C) Жоғары деңгей: "Кейс-стади: Қай проекция тиімді?"

Нұсқаулық: "Сіз – халықаралық логистикалық компанияның картографысыз. Екі тапсырма: A) Тынық мұхиты арқылы өтетін кеме бағытын (Токиодан Лос-Анджелеске) жоспарлау. B) Бразилиядағы ормандардың ауданын есептеу.

1. Әр тапсырма үшін қандай проекцияны (мысалы, Меркатор, Галл-Петерс (ауданды сақтайтын) немесе Азимуттық) таңдар едіңіз?

2. Таңдауыңызды 3-4 аргументпен негіздеңіз. (Қосымша ақпаратты интернеттен іздеуге болады)."

Оқушылар өздерінің қабілеттері мен қызығушылықтарына қарай бір деңгейді таңдайды.

A) Суреттерді сәйкестендіреді, көмекші карточкалар арқылы кестені толтырады.

B) "The True Size Of..." сайтын қолданып, елдердің өлшемдерін экваторда және полюстерде салыстырады. Қорытынды жасайды (мысалы: "Меркатор полюстерге жақын ауданды созады").

C) Кейсті талдайды, интернеттен қосымша ақпарат іздейді (мысалы, навигация үшін Меркатор, аудан үшін Галл-Петерс). Өз таңдауын дәлелдейді.

Сараланған бағалау (Мұғалімнің бақылауы).

Нәтиже (A): Оқушылар негізгі проекцияларды визуалды түрде ажыратады.

Нәтиже (B): Оқушылар Меркатор проекциясының ауданды бұрмалауын нақты мысалмен дәлелдейді және себебін түсіндіреді.

Нәтиже (C): Оқушылар проекцияларды таңдаудағы практикалық қажеттіліктерді талдайды және өз шешімін аргументтейді.

Деңгейлік тапсырмалары бар жұмыс парақтары, "The True Size Of..." веб-сайты.

AI-құралы (Жекелендіру):

ChatGPT немесе Gemini.

Қолданылуы (Мұғалім үшін): Мұғалім осы құралдарды әртүрлі деңгейдегі оқушыларға арналған тапсырмаларды жылдам құрастыру үшін пайдалана алады (мысалы, "10-сынып оқушысы үшін Меркатор проекциясы туралы 3 деңгейлі тапсырма құрастыр").

Қолданылуы (Оқушы үшін - C): Жоғары деңгейдегі оқушылар AI-дан қосымша ақпарат сұрай алады ("Навигация үшін қай проекция жақсы?").

Сабақтың соңы (35-40 мин)

Бекіту (Закрепление)

3-ТАПСЫРМА. "Менің мекенжайым" (Жеке жұмыс)

"Зертханалық жұмыстың соңғы қадамы. Барлығымыз Google Earth-ке ораламыз.

1. Өз мектебімізді (Мектеп 100) табыңыз.

2. Мектептің дәл ортасының географиялық координаталарын (ендік пен бойлықты) ондық үлестің төрт таңбасына дейінгі дәлдікпен (мысалы, 43.2389° N, 76.8512° E) дәптерге жазыңыз.

3. Осы координаталарды пайдаланып, досыңызға 'кодталған хабарлама' жіберіңіз (мысалы, 'Біз 43.2389° N, 76.8512° E орнында кездесеміз'). Бұл сіздің сандық 'мекенжайыңыз'."

Оқушылар Google Earth-тен өз мектебін табады.

Мектептің дәл координаталарын анықтайды және жазып алады.

Координаталарды практикалық мақсатта қолдануды модельдейді.

Дескрипторлар арқылы бағалау:

Нәтиже: Оқушылар географиялық координаталарды нақты, практикалық мақсатта қолданады.

- Дескриптор 1: Оқушы нысанды (мектепті) сандық картадан дұрыс табады.

Google Earth/Maps.

AI-құралы:

Google Translate немесе DeepL.

Қолданылуы: Мұғалім оқушыларға осы координаталарды басқа тілге (мысалы, ағылшын) аударып, халықаралық форматта қалай жазылатынын көрсетуді ұсына алады (мысалы, "N" орнына "N"). Бұл тілдік және технологиялық дағдыларды біріктіреді.

Рефлексия (42-45 мин)

Кері байланыс:

«Білім қоржыны» тәсілі

«Білім қоржыны» тәсілі

өзін өзі бағалау

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сыныбы:

10

Пәні:

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Кеңістіктік деректер түрлері (вектор, растр)

Сабақтың мақсаты

Кеңістіктік деректердің негізгі екі түрін (векторлық және растрлық) және олардың компоненттерін (нүкте, сызық, полигон; ұяшық/пиксель) таныстыру.

Сабақтың кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы (Шақыру)

(0-5 мин)

Психологиялық ахуал және тақырыпқа ену (Визуалды метафора әдісі)

Мұғалім: "Сәлеметсіздер ме, құрметті 10-сынып оқушылары! Бүгінгі біздің географиялық зерттеуіміз ГАЖ-дың (Геоақпараттық технологиялардың) дәл жүрегіне – деректерге арналады."

"Назарларыңызды тақтаға аударыңыздар. Сіздер екі түрлі сурет көріп тұрсыздар:"

1. [Слайд 1: LEGO құрастырғышынан жасалған үйдің суреті]

2. [Слайд 2: Нақты үйдің сызбасы немесе өте анық суреті]

"Осы екі суреттің қандай айырмашылығы бар? Олар үйді қалай сипаттайды?"

Мүмкін жауаптар: LEGO үйі текшелерден тұрады; сызбада нақты сызықтар бар; біреуі жалпылама, екіншісі нақты.

Мұғалім: "Өте жақсы! LEGO үйі кішкентай, бірдей шаршы ұяшықтардан (текшелерден) тұрады. Географияда бұл РАСТР деп аталады. Ол жер бедерін, температураны немесе спутниктік суреттерді осылай торкөздермен көрсетеді."

"Ал екінші суретте үйдің нақты шекарасы (полигон), есікке баратын жол (сызық) және есіктің тұтқасы (нүкте) көрсетілген. Бұл – координаттарға негізделген ВЕКТОР."

"Бүгінгі біздің зертханалық жұмысымыздың тақырыбы – 'Кеңістіктік деректер түрлері (вектор, растр)'. Мақсатымыз – осы екі дерек түрін өмірдегі нысандар арқылы ажыратуды үйрену."

Оқушылар сәлемдеседі.

Екі суретті салыстырады.

Мұғалімнің жетелеуші сұрақтарына жауап береді, талқылауға қатысады.

Вектор мен растр туралы алғашқы болжамдарын айтады.

Тақырыпты және оқу мақсаттарын дәптерге жазады.

"Ауызша кері байланыс"

Мұғалім оқушылардың талқылауға белсенді қатысуын және метафораны түсінуін бақылайды.

Интерактивті тақта (ИБ).

Презентация (Слайд 1, 2).

AI-құралы: Мұғалім осы метафораларды Canva (Magic Design) немесе Leonardo.Ai көмегімен алдын ала жасай алады (мысалы, "пиксельденген пейзаж" және "нақты сызықтармен салынған карта").

Сабақтың ортасы (Зерттеу және тәжірибе)

(5-35 мин)

1. Теориялық негіздеме (5-10 мин)

Мұғалім: "Зертханалық жұмысты бастамас бұрын, негізгі ұғымдарды пысықтайық. Векторлық деректер 3 негізгі элементтен тұрады: нүкте (Point) – құдық, ағаш; сызық (Line) – өзен, жол; полигон (Polygon) – көл, орман алқабы. Олар координаттармен (X, Y) сипатталады және өте нақты болады."

"Растрлық деректер – бұл тор (Grid). Әрбір торкөз (ұяшық немесе пиксель) бір ғана мәнді сақтайды, мысалы, +15°C температура, 200м биіктік немесе жасыл түс (спутниктік суретте). Растр үздіксіз құбылыстарды (жер бедері, ауа райы) бейнелеуге өте ыңғайлы."

2. Зертханалық жұмыс (Жұптық жұмыс) (10-25 мин)

Мұғалім: "Енді жұппен жұмыс істейміз. Алдарыңызда зертханалық жұмысқа арналған нұсқаулық парақтары жатыр."

Тапсырма 1 (Жалпыға арналған). "Сәйкестендіру және негіздеу"

Мұғалім: "Нұсқаулықтағы 1-тапсырмаға қараймыз. Кестеде географиялық нысандар берілген. Осы нысандарды бейнелеу үшін қай дерек түрі (вектор немесе растр) тиімдірек екенін белгілеп, 'Неліктен?' деген бағанға қысқаша түсініктеме жазыңыздар."

Кесте (мысал):

Нысан

Вектор

Растр

Сабақтың соңы (Бекіту)

(35-40 мин)

Практикалық тапсырма: "Кейс-стади: Құтқару операциясы"

Мұғалім: "Зертханалық жұмысты қорытындылайық. Елестетіңіздер, сіздер – төтенше жағдайлар қызметінің маманысыздар. Таулы аймақта орман өрті шықты.

Сіздерге осы жағдайды талдау үшін ГАЖ картасын жасау керек. Қандай дерек түрін қолданасыздар?"

1. Өрттің нақты ошағын (бастапқы нүктесін) белгілеу үшін... (Вектор, нүкте)

2. Өрттің таралу аумағын (шекарасын) белгілеу үшін... (Вектор, полигон)

3. Өрт сөндіру көліктері жете алатын жолдарды көрсету үшін... (Вектор, сызық)

4. Өрттің таралуын болжау үшін аумақтың жер бедерін (биіктіктерді) талдау үшін... (Растр)

5. Өрттің жалпы көрінісін, түтіннің таралуын көру үшін (спутниктік сурет)... (Растр)

Мұғалім: "Жауаптарыңызды дәптерге қысқаша 1-5 деп тізіп жазыңыздар. 1-2 оқушыдан жауабын сұраймын."

Оқушылар жағдаятты тыңдайды.

Әрбір тармақ бойынша қандай дерек түрі (вектор немесе растр) сәйкес келетінін дәптерге жазады.

Ауызша жауап береді, өз таңдауын негіздейді.

"Дескрипторлар арқылы бағалау"

Білім алушы:

- Нысанның сипатына (нүкте, сызық, аумақ) қарай векторлық дерек түрін дұрыс таңдайды (1-3 тармақ).

- Үздіксіз деректерді (жер бедері, сурет) растрлық дерек түрімен дұрыс сәйкестендіреді (4-5 тармақ).

Интерактивті тақта (Кейс-стади мәтіні).

Дәптерлер.

Рефлексия және үй тапсырмасы

Кері байланыс:

«Білім қоржыны» тәсілі

«Білім қоржыны» тәсілі

өзін өзі бағалау

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сыныбы:

10

Пәні:

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

ГАТ-та карта жасау негіздері

Сабақтың мақсаты

ГАТ-та "қабат" (layer) ұғымының сандық карта жасаудағы негізгі рөлін түсіндіру.

Сабақтың кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы (Шақыру)

(0-5 мин)

Әдіс: "Визуалды метафора және Ассоциациялар"

Мұғалім: "Сәлеметсіздер ме, құрметті оқушылар! Бүгінгі біздің зерттеуіміз ГАТ-тың ең маңызды бөлігіне арналады. Тақтаға назар аударыңыздар."

[Слайд 1: Көпқабатты торттың (мысалы, "Медовик") немесе үсті-үстіне қойылған мөлдір қағаздардың (калька) суреті. Әр мөлдір қағазда әртүрлі нәрсе салынған: 1-де өзендер, 2-де жолдар, 3-де үйлер.]

Мұғалім: "Осы суреттерді не біріктіреді? Бұл торт немесе қағаздар жиынтығы қалай құрастырылған?"

Мұғалім: "Дұрыс айтасыздар! Олар 'ҚАБАТТАРДАН' тұрады. ГАТ-тағы сандық карта да дәл осындай 'торт' сияқты. Біздің негізгі 'бисквитіміз' – бұл Жердің спутниктік суреті (базалық карта). Оның үстіне біз мөлдір қабаттарды қоямыз: 'Жолдар' қабаты, 'Өзендер' қабаты, 'Ғимараттар' қабаты. Біз кез келген уақытта бір қабатты алып тастай аламыз (мысалы, өзендерді) немесе оны басқаларының астына (мысалы, жолдардың) орналастыра аламыз."

"Бүгінгі зертханалық жұмысымыздың тақырыбы – 'ГАТ-та карта жасау негіздері'. Біздің мақсатымыз – осы қабаттарды басқаруды үйрену."

Оқушылар сәлемдеседі.

Слайдтағы суреттерді талдайды, мұғалімнің сұрақтарына жауап береді.

Метафораны (торт/калька) ГАТ-тағы қабаттар ұғымымен байланыстырады.

Сабақтың тақырыбы мен мақсаттарын дәптерге жазады.

"Ауызша кері байланыс"

Мұғалім оқушылардың метафораны түсінуін және "қабат" ұғымын алғашқы қабылдауын бақылайды.

Интерактивті тақта (ИБ).

Презентация (Слайд 1).

AI-құралы:

Мұғалім Canva (Magic Design) немесе Leonardo.Ai арқылы "бір-бірінің үстінде орналасқан мөлдір географиялық карталар" бейнесін алдын ала жасай алады.

Сабақтың ортасы (Зертханалық жұмыс)

1. Дайындық және Интерфейспен танысу (5-10 мин)

Мұғалім: "Бүгін біз ең қолжетімді және қарапайым веб-ГАТ құралдарының бірі – Google My Maps-пен жұмыс істейміз. Компьютерлердегі браузерден google.com/mymaps сайтын ашыңыздар."

Мұғалім (тақтада көрсетеді):

1. "'+ Жаңа карта жасау' (+ Create a New Map) батырмасын басыңыз."

2. "Сол жақ жоғарғы бұрышта 'Аты жоқ карта' (Untitled Map) деп тұр. Осыны басып, картаңызға '10-сынып, [Өз атыңыз]' деп ат беріңіз."

3. "Сол жақта 'Аты жоқ қабат' (Untitled Layer) дегенді көріп тұрсыз. Бұл – біздің бірінші 'табақшамыз'. Осының атын 'Мектептер' деп өзгертейік."

2. Тапсырма 1 (Жалпыға арналған). "Қабаттарды қосу және көрінуін басқару" (10-20 мин)

Мұғалім: "Енді картамызды деректермен толтырайық."

Нұсқаулық:

1. "'Мектептер' қабаты белсенді тұрғанына көз жеткізіңіз (ол көк сызықпен ерекшеленуі керек)."

2. "Жоғарыдағы іздеу жолағына өз қалаңыздағы (мысалы, Алматы) кез келген мектептің атын немесе нөмірін жазып, 'Іздеу' (Enter) басыңыз (мысалы, '№100 мектеп')."

3. "Карта сол мектепті тапқанда, жасыл белгіше пайда болады. Сол белгішені басып, '+ Картаға қосу' (+ Add to map) сілтемесін басыңыз."

4. "Осылайша 'Мектептер' қабатына 3 түрлі мектепті қосыңыз."

5. "Енді сол жақтағы 'Қабат қосу' (Add Layer) батырмасын басыңыз. Жаңа 'Аты жоқ қабат' пайда болды. Оның атын 'Ауруханалар' деп өзгертіңіз."

6. Дәл 1-3 қадамдардағыдай, 'Ауруханалар' қабатына 3 түрлі аурухананы немесе емхананы қосыңыз."

Мұғалім (Тексеру сұрағы): "Өте жақсы! Енді 'Мектептер' қабатының жанындағы 'көз' белгішесін (немесе 'Hide' жанындағы ✅ белгіні) басып көріңіз. Не байқадыңыз?"

Мүмкін жауап: Мектептер картадан жоғалып кетті.

Мұғалім: "Иә, біз оларды өшірген жоқпыз, тек 'жасырдық'. Бұл қабаттың көрінуін (visibility) басқару деп аталады."

3. Тапсырма 2 (Сараланған). "Қабаттар иерархиясы және стилі" (20-35 мин)

Мұғалім: "Енді ГАТ-тың ең қызықты бөлігіне көшеміз. Әркім өзіне сәйкес деңгейдегі тапсырманы орындайды."

A. Базалық деңгей (Қолдауды қажет ететін оқушылар):

Мұғалім: "Сіздердің мақсаттарыңыз – картаны әдемі және түсінікті ету. Алдарыңызда [Көрнекі нұсқаулық-карточка] жатыр."

1. "'Мектептер' қабатындағы кез келген нүктені басыңыз."

2. "Пайда болған терезеде 'Стиль' (Style) белгішесін (бояу шелегі ?) басыңыз."

3. "Түсін 'Жасыл' (Green) етіп өзгертіңіз."

4. "'Басқа белгішелер' (More icons) батырмасын басып, 'Білім' (Education) санатынан 'Мектеп' белгішесін (School icon ?) таңдаңыз."

5. "Дәл осылай 'Ауруханалар' қабатындағы нысандардың түсін 'Қызыл' (Red) және белгішесін 'Аурухана' (Hospital icon ?) етіп өзгертіңіз."

B. Негізгі деңгей (Оқушылардың көпшілігі):

Мұғалім: "Сіздердің мақсаттарыңыз – қабаттардың иерархиясын (ретін) түсіну."

1. "'Қабат қосу' (Add Layer) арқылы жаңа қабат жасап, оны 'Менің ауданым' деп атаңыз."

2. "Іздеу жолағының астындағы құралдардан 'Сызық/Фигура салу' (Draw a line) құралын таңдаңыз. Оның ішінен 'Фигура қосу' (Add shape) опциясын таңдаңыз."

3. "Картадан барлық мектептер мен ауруханаларды қамтитын үлкен бір аумақты (полигонды) сызып шығыңыз. Соңғы нүктені бірінші нүктемен жалғаңыз. Оны 'Аудан шекарасы' деп сақтаңыз."

4. "Осы полигонның стилін (Style) ашып, оны сары түске бояңыз."

5. "МӘСЕЛЕ!" "Не байқадыңыздар? Картада не өзгерді?"

Мүмкін жауап: Сары полигон барлық мектептер мен ауруханаларды жауып тастады!

6. "ШЕШІМ!" "Өйткені 'Менің ауданым' қабаты ең үстінде тұр. Енді тышқанмен 'Менің ауданым' қабатын басып тұрып, оны 'Мектептер' мен 'Ауруханалар' қабаттарының ең астына сүйреп апарыңыз."

7. "Нәтижені сипаттаңыз. Қабаттардың реті не үшін маңызды?"

C. Ілгері деңгей (Жоғары мотивациялы оқушылар):

Мұғалім: "Сіздердің мақсаттарыңыз – жаңа деректерді жинап, талдау."

1. "'Қабат қосу' (Add Layer) арқылы 'Экологиялық қауіп' атты жаңа қабат жасаңыз."

2. "Интернетті (Google Search) немесе Perplexity AI (AI-құралы) арқылы өз қалаңыздағы 2-3 экологиялық мәселесі бар орынды (мысалы, рұқсат етілмеген қоқыс полигоны, ауасы лас аймақ, зауыт) табыңыз."

3. "Іздеу арқылы немесе 'Маркер қосу' (Add marker) құралымен осы орындарды 'Экологиялық қауіп' қабатына нүкте ретінде қосыңыз."

4. Әр нүктені басқанда шығатын терезедегі 'Сипаттама' (Description) өрісіне сол жер туралы қысқаша ақпарат (немесе тапқан сілтемеңізді) қосыңыз. Бұл – атрибуттық дерек деп аталады."

5. Картаға қарап, осы қауіпті нүктелердің 'Мектептер' қабатына қаншалықты жақын орналасқанын көзбен бағалаңыз. 2-3 сөйлеммен қорытынды жазыңыз: 'Бұл карта қала жоспарлаушыларына қандай шешім қабылдауға көмектеседі?'"

Тапсырма 1:

Оқушылар нұсқаулық бойынша Google My Maps-те жаңа карта жасайды.

Қабаттардың атын өзгертеді.

Іздеу құралын пайдаланып, нысандарды (мектептер, ауруханалар) тауып, тиісті қабаттарға қосады.

Қабаттардың 'көз' белгішесін (көрінуін) қосып-өшіріп, нәтижені бақылайды.

Тапсырма 2 (Сараланған):

A. Базалық деңгей:

Көрнекі нұсқаулыққа сүйеніп, нысандарды таңдайды.

Стиль мәзірін ашады.

Нысандардың түсі мен белгішесін нұсқаулыққа сәйкес өзгертеді.

B. Негізгі деңгей:

Жаңа қабат қосады.

Полигон салу құралын пайдаланып, аумақты сызады.

Полигонды бояғаннан кейін туындаған мәселені (басқа нысандардың жабылып қалуы) анықтайды.

Қабаттардың ретін (иерархиясын) тышқанмен сүйреу арқылы өзгертіп, мәселені шешеді.

Қорытынды жасайды (мысалы: "Аумақтық нысандар (полигондар) әрқашан нүктелер мен сызықтардың астында тұруы керек").

C. Ілгері деңгей:

Жаңа қабат жасайды.

AI (Perplexity) немесе Google арқылы нақты деректерді іздейді.

Картаға жаңа нүктелер (маркерлер) қояды.

Нүктелердің сипаттама (атрибут) өрісін толтырады.

Екі қабатты ("Экология" және "Мектептер") визуалды түрде салыстырып, талдамалық қорытынды жасайды.

1. "Бақылау және түзету" (Тапсырма 1):

Мұғалім оқушылардың қабаттарды дұрыс қосып жатқанын аралап тексереді.

* Нәтиже: "Оқушы веб-ГАТ интерфейсін пайдаланып, қабаттарды қосады, атын өзгертеді және олардың көрінуін (visibility) басқара алады."

2. "Нәтижеге негізделген бағалау" (Тапсырма 2):

* Деңгей A: "Оқушы көрнекі нұсқаулық бойынша қабат нысандарының стилін (түсі мен белгішесін) дұрыс өзгерте алады."

* Деңгей B: "Оқушы қабаттардың ретін (иерархиясын) өзгерту арқылы картаның оқылу мәселесін (нысандардың жабылып қалуын) шеше алады және өз әрекетін ауызша түсіндіреді."

* Деңгей C: "Оқушы сыртқы дереккөздерді пайдаланып, атрибуттық деректері бар жаңа тақырыптық қабат жасайды және екі қабатты салыстыру негізінде қарапайым кеңістіктік талдау ұсынады."

Компьютерлер (Интернетке қосылған).

Веб-браузер.

Google My Maps (google.com/mymaps) платформасы.

Интерактивті тақта (мұғалімнің демонстрациясы үшін).

Ресурстар (Тапсырма 2):

A: "Стильді өзгерту" бойынша көрнекі нұсқаулық-карточка (суреттермен).

B: Google My Maps-тың "Фигура салу" құралы.

C: Google Search және Perplexity AI (зерттеу үшін).

AI-құралдары:

Мұғалім сараланған тапсырмаларды дайындау үшін ChatGPT/Gemini-ден идеялар ала алады.