Сабақ № 30

Сабақтың тақырыбы: Гомеостаз туралы түсінік, жасушадағы зат және энергия алмасу процесінің реттелуі. Тест                                

Мұғалімнің аты-жөні: Г.И.Максутова

Күні: 21.12.2017 ж

СЫНЫП: 10

биология

Қатысқан оқушылар саны:

Қатыспаған оқушылар саны:

Сабақ негізделген оқу мақсаттары

 Гомеостаз туралы түсінік, жасушадағы зат және энергия алмасу процесінің реттелуітуралы үйренеді. Тарау бойынша алған білімдерін жинақтайды.                                

Сабақ нәтижесі:

Оқушылардың барлығы мынаны орындай алады: Бір- бірімен мәлімет ақпараттық сауаттылығы артады,терең ойлайды ,шешім қабылдап дәлелдей алуға үйренеді. Оқулықта берілген және қосымша тапсырмаларды орындайды. Жазба жұмыс жасайды. Сұраққа жауап береді.

Оқушылардың көбісі мынаны орындай алады: Топтық жұмысты бірлесе орындайды.Өз бетінше жұмыс жасайды. Сұраққа жауап береді. Қосымша үлестірме ресурстармен жұмыс жасайды.

Оқушылардың кейбіреуі мынаны орындай алады:

Оқулықтан тыс берілген қосымша тапсырмалады орындайды.Тақырып бойынша қосымша мәліметтер мен дәлелдер келтіре алады.

Бағалау

критерийі

Сұраққа жауап береді, жауаптарын дәлелдейді. Жеке, жұптық, топтық тапсырмаларды орындай алады. Сабақ барысында тыңдаушының назарын өзіне аудара алады.

Ресурстар

Оқулық, суреттер, топқа бөлуге арналған кеспе қағаздар  және  әртүрлі  заттар, топтық тапсырмалар, кері байланыс, стикер.

Әдіс-тәсілдер

Сұрақ-жауап, әңгімелеу, түсіндіру, ойын, көрнекілік. Рефлексия.

Пәнаралық байланыс

медицина

Алдыңғы оқу

Модификациялық, мутациялық өзгергіштік 9 сынып

Сабақтың жоспары

Жоспарланғануақыт

Сабақ барысы :

Бағалау түрлері

Басталуы

Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал:бір-біріне жылы лебіздерін білдіріп,әр оқушының жақсы қасиеттерін айту арқылы сыныпта оқушылар арасында еркіндік атмосферасын орнату

Психологиялық ахуал қалыптастыру:

«Жіптік құбыр» тренинг

Оқушыларға түзу қағаз беріледі. Оны екіге бүктейміз. Арасын сваркалап жалғағанда ұзын құбыр шығу керек. Шарикті жіберемін. Шарик құбыр бойымен жылжыйды.

«Жіптік құбыр» тренинг, қағаздар, шарик.

«Ой талқы» стратегиясы

Білу

• Трансляция дегеніміз не?

• Матрицалық принцип қалай жүреді?

• Информосома деген қандай мағына береді?

• Қанша аминқышқылы бар?

• Қанша аминқышқылы кодталады?

• Фотосинтездің қараңғы фазасы қандай?

Ортасы

Түсіну

Берілген мәтіндерді балалар оқып алады.

• Гемеостаз

• Биологиялық гемеостаз

• Жасушадағы зат және энергия алмасу процестерінің реттелуі

Гомеостаз (гр. 'homoios' - ұқсас, stasis - тепе-теңдік) - жүйенің қызмет ететін сыртқы ортасының өзгеруіне қатысты тұрақты қалыпта ұстау немесе реттеу үрдісі. Бұл термин әлеуметтік жүйелерге қатысты қолданылады. Әлеуметтік жүйелер өзін-өзі қолдайтындығы немесе өзін тепе-теңдікте ұстайтындығы туралы қағида даулы болып табылады. Тепе-теңдігін бұзуға тырысатын ішкі және сыртқы факторларға қарсы күрес жолымен сақталатын, қандай да бір жүйенің қимылды тепе-теңдікті қалпы.

Гомеостаз ұғымы алғашында физиологияда ішкі ағзаның, өзін-өзі реттеу механизмі арқылы қол жететін оның негізгі физиологиялық қызметтерінің түрақтылығын түсіндіру мақсатында қолданылды. Бұл ұғымды 1929 жылы америкалық физиолог У. Кеннон енгізді. Ол биологиялық ағзалардағы бірқатар гомеостатикалық процестерді, ең алдымен өз түрақтылығын үздіксіз сақтайтын "тән даналығы жөніндегі" ілімдерінде ашық жүйе ретінде қарастырды. Жүйеге қатер төндіретін өзгерістер жайлы дабыл алған ағза бұрынғы қалыпты жағдайға қайтып оралғанша тынбай жүмыс істейтін құрылымды қосады. Әлеуметтік және саяси ғылымдарда гомеостазис принципі қоғамның әлеуметтік және саяси жүйелерінің, сондай-ақ бірқатар жүйелік үйымдардың (мемлекет, партиялар, кәсіподақтар) қызметі мен дамуын талдауға қолданылады. Саяси және әлеуметтік гомеостазис - саяси және әлеуметтік жүйелердің, оның қүрылымдарының, әлеуметтік топтарының, институттарының тепе-теңдігін бүзуға тырысатын ішкі және сыртқы факторларға қарсы күресетін жолымен сақталатын тепе-тең қозғалмалы қалпы. Макроэкономикада гомеостатикалық тәсіл қолданылатын жалпыэкономикалық тепе-теңдік теориялары кеңінен тараған (кейнсиандық және неоклассикалық үлгілер). Гомеостазис принципі әртүрлі құрамдас бөліктері үйлесімді даму тепе-теңдігін сақтайтын, негізінде табиғи ортаны дифференцияланған жүйе ретінде талдау жасайтын әлеуметтік экологияда да қолданылады.

Оқулық, ватмандар, түрлі-түсті маркерлер

Тест

Қолдану

1.Өсімдіктер жасушаларындағы энергия алмасу қандай процестермен байланысты:

а) хемосинтез ә) фотосинтез б) ашу процесі в) фотолиз

2. Нәруыз молекуласының құрылымы туралы ақпаратты ДНҚ қандай тәсілмен береді

а) кодон ә) антикодон б) ген в) антидене

3. ДНҚ-ның а-РНҚ-ға көшіріліп жазылу процесі қалай аталады? Ол қандай ферменттердің жәрдемімен жүзеге асады

а) трансляция ә) транскрипция б) рибозим в) фосфатаза

4. Фотосинтездің жарықта жүретін фазасына қандай энергия жұмсалаы

а) АТФ ә) фотон б) НАДФˑН в) АДФ

5. Қандай процестер кезінде АТФ молекуласы түзіледі

а) гликолиз процестері ә) фотосинтез

б) хемосинтез с) биосинтез

6. Фотосинтездің қараңғы фазасының жүруіне қандай энергия жұмсалады

а) фотон ә) АТФ б) НАДФˑН в) АДФ

7. Фотосинтез процесі қандай органоидтерде жүреді

а) эндоплазмалық тор ә) митохондрия б) хлоропласт в)лейкопласт

8. Қандай органоидтерде тыныс алу процесі жүреді

а) рибосома ә) митохондрия б) лизосома в) Гольджи жиынтығы

9. Фотосинтездің жарықта жүретін фазасында қандай реакция жүреді

а) ФАДˑН₂ түзілуі ә) НАДФˑН-тың түзілуі б) глюкозаның түзілуі в) су фотолизі

10. Фотосинтездің қараңғы фазасында қандай заттар синтезделеді

а) глюкоза ә)нәруыз б)дисахарид в)май

11. Нәруыз молекуласының синтезіне минқышқылдарын қандай молекула тасымалдайды

а) р-РНҚ ә)а-РНҚ б)т-РНҚ в) ФАДˑН

12. Нәруыз молекуласы қандай органоидте синтезделеді

а) хлоропласт ә) рибосома б) лизосома в) хлоропласт

13. Инфрамосоманы ферменттердің ыдыртуынан қандай молекула қорғайды

а) серин ә) гуанозин б) пролин в) лизин

14. Полипептид молекуласы синтезінің аяқталуын білдіретін тыныс белгісіне қандай үшөрім жатады

а) ГАА ә) ААГ б)УГА в) УАА

15. Нәруыз биосинтезінің маңызы неде

а) көбею ә) даму б)тежелу в) қозу

16. Жасушадағы матрицаның рөлін қандай макромалекула атқарады

а) ДНҚ ә)АТФ б) РНҚ в) НАДФ

17. Нәруыз полимерінің көшіріліп аударылуын қалай атайды

а) транскрипция ә) трансляция б) матрица в) матрикс

18. т-РНҚ кодының а-РНҚ-ның антикодына сәйкес келіп, мономер бунағының рибосома бетінде жиналуы нәруыз биосинтезінің қай сатысында жүзеге асырылады

а) бірінші саты ә) екінші саты б) үшінші саты в)төртінші саты

19. Синтезделуге тиісті нәруыз молекуласының құрылымы туралы ақпаратты нуклеин қышқылының қай түрі береді

а) РНҚ ә) ДНҚ б) т-РНҚ в) а-РНҚ

20. Фотосинтез процесі қандай организмдердің жасушаларында жүреді

а) гетеротрофты ә) эукариоттық б) автотрофты в) прокариоттық

Сергіту сәті

Шыңғыс ханның есептері

Аяқталуы

Сабақты бекіту

Синтез

Тест кілті бойынша тесті тексеру

Рефлексия

Мұғалімге хат

Стикерлер

Кейінгі тапсырма

• IV тарауды қайталау

Қосымша ақпарат

Саралау – Сіз қосымша

көмек көрсетуді қалай

жоспарлайсыз? Қосымша көмек көрсету үшін оқушыларға ұялы телефон пайдаланып интернет ресурстарын пайдалануға рұқсат беремін.

Сіз

қабілеті жоғары

оқушыларға тапсырманы

күрделендіруді қалай

жоспарлайсыз? «Шеңбердегі доп» әдісі арқылы.

Бағалау - Оқушылардың

Үйренгенін тексеруді

қалай жоспарлайсыз?

«Сабақтағы проблемалар» кестесін толтыру арқылы тексеруді жоспарлаймын.

Пəнаралық байланыс

Қауіпсіздік жəне еңбекті қорғау ережелері

АКТ-мен байланыс

Құндылықтардағы

байланыс

Рефлексия

Сабақ / оқу

мақсаттары

шынайы ма?

Бүгін оқушылар

не білді?

Сыныптағы ахуал

қандай болды?

Мен жоспарлаған саралау шаралары

тиімді болды ма?

Мен берілген

уақыт ішінде

үлгердім бе? Мен

өз жоспарыма

қандай түзетулер

енгіздім жəне

неліктен?

Төмендегі бос ұяшыққа сабақ туралы өз пікіріңізді жазыңыз.

Сол ұяшықтағы Сіздің сабағыңыздың тақырыбына сəйкес келетін сұрақтарға жауап беріңіз.

Қорытынды бағамдау

Қандай екі нəрсе табысты болды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?

1:

2:

Қандай екі нəрсе сабақты жақсарта алды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?

1:

2:

Сабақ барысында мен сынып немесе жекелеген оқушылар туралы менің келесі сабағымды

жетілдіруге көмектесетін не білдім?