Сабақтың тақырыбы: Ғұндар тарихы. Ғұн мемлекетінің қалыптасуы.
Сабақтың мақсаты:
1) Оқушыларға ғұн тарихын түсіндіре отырып, олардың жаңа тақырыптағы білімді игеруіне жол ашу;
2) мемлекеттердің қалыптасуының алғы-шартын, оның белгілерін анықтай білуге дағдыландыру;
3) тарихи аңыз деректер негізінде балаларды ұлтжандылыққа тәрбиелеу, ірі саяси тұлғаны үлгі қылу.
Сабақтың түрі: жаңа сабақ
Сабақтың әдіс-тәсілі: түсіндіру, талдау,іздену, өз бетінше жұмыс,ой-қозғау.

Сабақтың көрнекілігі: оқулық , слайдтар
Сабақтың барысы:
1.Ұйымдастыру кезеңі
Ізгі арманын, үмітін
Бабалардың жалғаймыз!
Білім көкжиегінде
Жалындаймыз, самғаймыз!- дей отырып, сабағымызды бастаймыз.
А) Психологиялық дайындық
«Өз елінің тарихын білмеген адам, басқа елдің тарихын біліп жарытпас» (хормен айту)
Ә) Үй тапсырмасын тексеру (10 мин)
БЛУМ (технологиясы бойынша сурақтар қою)
1. Қаңлылар туралы қандай деректер бар? Оларда қаңлылар туралы не айтылады?
2. Қаңлылар мекендеген жерлердің табиғи-климаттық жағдайын сипаттап беріңдер?
3. Қаңлылардың қоғамдық жағдайы туралы не білесіңдер?
4. Қаңлыларда егін шаруашылығы мен мал шаруашылығы қалай дамыған және өзіндік ерекшеліктері қандай?
5. Тағы басқа қандай кәсіппен айналысқан?
6. Шет елдермен сауда байланысы болғанын дәлелдейтін нәрселерді ата.
7. Мәдениеттің қандай түрлері жақсы дамыған?
Б) Жаңа сабақ (8 мин)
1) «Сатылай комплексті талдау» технологиясын қолдану арқылы жаңа сабақты түсіндіру.

ҒҰНДАР

Мекендеген жері
Монғолияның оңтүстігінен
Каспий өңіріне дейінгі
Орталық Азияның кең-
байтақ кеңістігін мекендеді.
Деректер
Қытай деректерінде «Ғұн»атауы б.з.б.
3 ғасырдың аяғында пайда болған.
Шығыстанушы ғалым Л.Н.Гумилев
Ғұн державасы б.з.б. 209 жылы пайда
болды дейді.
Мемлекеттік құрылысы
Сол қанат
Әскери жүйе бойынша Орталық қанат
Оң қанат
Басқару жүйесі: Шаньюй

Бекзадалар «Түменбасы» (шаньюйдың ұлдары,інілері, жақын туыстары)
24 руды басқарды
24 түменбасын шаньюй тағайындаған
әрқайсысында 10 000-нан атты әскер болған
Түменбасы—мыңбасын, жүзбасын,, онбасын тағайындады.

Саяси жағдайы
Ғұндар мен Қытай елінің арасындағы соғыс қимылдары 300 жылдан астам уақытқа созылған.
Мөденің (б.з.б. 228-174жж. өмір сүрді) (б.з.б. ІІ-І ғ. Ел биледі) реформалары
1. Ғұндарды қуатты мемлекетке айналдырды.
2. Оңтүстігіндегі дунхуларды талқандап, басып алды.
3. Хань әулетінің негізін қалаушы Лю-Банды да жеңіп, бағынышты етті.
4. Байкал көлінен Тибет тауына дейін, Шығыс Түркістаннан Хуанхэ өзенінің орта ағысына дейінгі аралықта құдіретті Ғұн мемлекеті пайда болды.

Б.з.б. 1 ғасырдың ортасында б.з.б. 55 жылы ғұндер екіге бөлінеді.

Оңтүстік—ғұндар тәуелсіздігінен айырылды.
Солтүстік—б.з.б. 1ғ. Аяғында Чжи-чжи шаньюй басқаруымен тәуелсіздікті сақтап қалды.
Ғұндар жылжи отырып Дунай арқылы Батыс Еуропаға дейін жетті. Ғұндардың шығыстан батысқа жылжуы б.з.б. 2 ғасырда басталып, б.з.-дың 4 ғасырына дейін созылды.

2) тапсырма «Сөйлемдерді толықтыр»

Қытайлар ғұндардың басшысын———————————- деп атады.
«Ұлы Қытай қорғаны» биіктігі———– м.
Б.з.б.——— ғұндар екіге бөлінді.
Ғұндар———————- рудан тұрды.
Ғұндар мен Қытайлар арасындағы соғыс қимылдары ————— астам уақытқа созылды.

3) Тапсырма «Сұрақтарды жауаппен толықтыр»
Ғұн-
Б.з.б. 55 жылы-
24-
Шаньюй-
Түменбасы-
Мөде-
Чжи-чжи-

4) сергіту сәті

5) Симатикалық карта (дұрыс жауапқа + бегісін қояды)

Б.з.б. 3 ғасыр мен б.з.-дың 4 ғасыры
Б.з.б.
3 ғасыры
Б.з.б. 209 жылы
Б.з. 1 ғасыры
Б.з.б.55 жылы
Ғұндар екіге бөлінді

Ғұн мемлекеті өмір сүрді

Л.Н.Гумилев Ғұн державасын осы кезеңде болған деді.

Қытай деректерінде «Ғұн» өзі пайда болған

Чжи-чжи шаньюй тәуелсіздігін сақтап қалды

В) Ой қорытындылау
6) «Жас тарихшылар» немесе «Автор орындығы» Шешендік өнер
(Ортаға орындық қойылады. Орындыққа 1 оқушы шығып, берілген тақырыпта сөйлейді)
Тақырыптары:
Ғұн мемлекетінің тарихы туралы Қытай деректерінде
Ғұндардың мемлекетінің құрылымы
Ғұндар құдіретті мемлекет

7) «Ассоциациялар» жазу

8) Сабақты қортындылау
9) Үйге тапсырма Ғұндар тақырыбын оқу эссе жазу
10) Бағалау

Бағалау парағы
Оқушының аты-жөні
БЛУМ сұрақтары
2) тапсырма «Сөйлемдерді толықтыр»

3) Тапсырма «Сұрақтарды жауаппен толықтыр»

5) Симатикалық карта
6)«Автор орындығы
7) «Ассоциациялар» жазу

«Ғұндар тарихы. Ғұн мемлекетінің қалыптасуы» (6 - сынып)
Білімділік мақсаты: Оқушыларға ғұн мемлекетінің ерте кезеңі, мемлекеттік құрылымы, ғұн тайпаларының бірлестігі туралы мағлұмат беру, ғұндар туралы 5 - сыныпта өткендерін, білетіндерін толықтыру Дамытушылық мақсаты: Оқушылардың пәнге деген ынталарын арттыру, ой - өрістерін кеңейту, есте сақтау, ойлау, шапшаңдық қабілеттерін дамыту Тәрбиелілік мақсаты: білімділікке, достыққа, татулыққа, Отанын, елін, жеріне деген сүйіспеншілікке, туған елінің тарихын білуге, азаматтық - патриоттық тәрбие беру Сабақтың түрі: аралас сабақ Көрнекіліктер, құрал - жабдықтар: электронды оқулық, слайд, плакаттар, карточкалар, компьютер, интерактивті тақта, карта, шарлар
Пәнаралық байланыс: қазақ тілі, география, математика Барысы: І. Ұйымдастыру кезеңі ( Сәлемдесу, түгендеу)

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау Дұрыс па, бұрыс па? ойыны ( слайдта гүлдердің астында жасырылған сұрақтар беріледі. Оқушылар дұрыс болса, дұрыс екенін, бұрыс болса дұрыс жауабын айтып жауап береді) Қойылатын сұрақтар:
1. Қаңлылар б. з. б. 3 - 2 ғасырлар - б. з. 5 - ғасыры аралығында өмір сүрді (дұрыс)
2. «Вэсаканың ер жүрек ұлдары Канха қамалының алдында құрбандық берді деп жазған қытай тарихшысы Сыма Цянь( бұрыс. Ежелгі Ираннның б. з. б. 6 ғ жазылған «Авеста» қасиетті кітабы)
3. Қаңлылардың өмірі мен тұрмысы туралы қытай тарихшысы Сыма Цяньнің «Тарих жазбаларында», қытайдың «Цянь Ханьшу» атты тарихи деректерде жазылған (дұрыс)
4. Тарихшы ғалымдар қаңлы ескерткіштерін зерттей келе 4 - ке бөлді: Қауыншы, Отырар - Қаратау, Жетіасар, Көк - Мардан ( бұрыс, 3 - ке Қауыншы, Отырар - Қаратау, Жетіасар)
5. Қаңлылардың негізгі қонысы Әмудария өзенінің орта ағысы, қазіргі Бішкек жерінен Қаратау жеріне дейінгі аралықты алып жатыр ( бұрыс, Сырдария өзенінің орта, төменгі ағысы, қазіргі Өзбекстанның астанасы Ташкент қаласы, Қаратау бөктерінен Талас өзеніне дейінгі аралықты алып жатыр)
6. Қаңлы елінің билеушісі - хан, Астанасы - Битянь қаласы (дұрыс)
7. Алтын - асар, Көк - мардан, Пұшық - мардан деген қалалары болды? ( дұрыс)

ІІІ. Жаңа тақырыпты түсіндіру:
Сабақтың мақсатымен жоспары мен таныстырып өту (слайд арқылы)
Жоспары:
1. Ғұндар тарихының ерте кезеңі
2. Мемлекеттік құрылымы
3. Ғұн тайпасының бірлестігі

(6 - сыныпқа арналған электронды оқулықты қосып, тыңдау) Б. з. б. 1 мыңжылдықта қазіргі Моңғолияның оңтүстігінде Каспий өңіріне дейінгі Орталық Азияны көптеген тайпалар мекендеген. Солардың бірі ғұн тайпасы. Қытай деректерінде ғұндар туралы б. з. б. 3 ғасырдың аяғынан бастап айтылады. Ғұн сөзі сунну, гун руң, хун ю т. б. атаулармен берілген.
Ғұндар кезеңі: б. з. б 4 ғасыр б. з 3 ғасыры аралығын қамтиды
Орналасқан жерлері, территорияларын картадан көрсету
Ғұн мемлекетінің әскери жүйесі

Мемлекеттің ең жоғарғы басшысы – шаньюй деп аталды. Одан кейінгі орында түменбасылар шаньюйдің жақын - туыстары тұрды. Ғұндар 24 рудан тұрған. 24 түменбасы, олардың әрбіреуінде 10 000 атты әскері болған.

Ғұндардың қанша әскерлері болғанын есептеп шығарыңдар:
Жылына 3 рет ақсақалдар кеңесі болып тұрды. Б. з. б. 3 ғасырда Цинь патшалығы солтүстіктегі көршілерінен қорғану мақсатында Ұлы Қытай қорғанын салды. Сендер Ежелгі дүние тарихынан бұл туралы Ежелгі Қытайды өткенде оқыдыңдар - Қорғанның биіктігі қанша, ұзындығы қанша?
- Қорғанның үстінен қанша адам, немен жүре алады дедік?
- Жаудан қорғану үшін 60 - 100 метр сайын нелер орналастырылды?
Ғұн тайпасының бір мемлекетке бірігіп, күшейген кезі б. з. б. 2 - ғасырмен 1 ғасыр аралығында Мөденің билік тұсында болды. Оның жасаған әскери реформалары арқасында Ғұн мемлекеті қытайдың Хань әулетінің негізін қалаушы Лю - банды да жеңіп Байкал көлінен Тибет тауына дейін, Шығыс Түркістаннан Хуанхэ өзені орта ағысына дейінгі аралықты иемденді. үйсін, қаңлы, алан. т. б. тайпаларды басқарды
б. з. б. 1 - ғасырдың ортасында, яғни б. з. б 55 жылы Ғұндар қаңлылармен бейбіт келісімде болды, бірақ тұрақтап тұрмай б. з. б 2 ғасырдан бастап б. з. 4 - ғасыры аралығында Батыс Европаға дейін қоныс аудара бастады.
Бекіту кезеңі: Оқушылардың алдына мәтін беріледі. әрбір сөйлемді оқып, диагностика жасайды. Диагностика жасау үлгісі тақтада плакатта көрсетіліп тұрады. Білмеймін дегендерді дәптерлеріне көшіріп жазады. 2 - 3 оқушы оқып береді.
5 жол өлең құру: (слайдта көрсетіледі, мысалы)
1. Зат есім. Мемлекет
2. Зат есім+ сын есім не сан есім. Ғұн мемлекеті
3. Зат есім+ сын не сан есім+ етістік. Ғұн мемлекеті бөлінді.
4. Толық сөйлем. Ғұн мемлекеті б. з. б. 55 жылы 2 - ге бөлінді
5. Зат есімге синонимдес сөз жазу. Хандық, орда, әмірлік, республика
Тақтада ілінген шарлардың ішінде жасырылған сұрақтарға жауап беру

Бас қатырғыш сұрақтар:
1. Ғұндар туралы қандай деректерде айтылған. Оларды қалай атады?
2. Ғұн мемлекетінің өмір сүрген кезеңі
3. Картадан ғұндардың мекендеген жерлерін көрсет.
4. Мемлекеттің құрылымы
5. Ғұн мемлекеті қай уақытта, нешеге бөлінді?
6. Қай ханның тұсында мемлекет жерін кеңейтті, қай тайпалармен соғысты, басып алды?

Сабақты өзіндік бағалау:
Ү. Сабақты қорытындылау, бағалау
Үйге тапсырма: §20 оқу, ғұндардың қыш ыдыстарының суретін салып келу, өзіндік бағалауды аяқта