9.3В «Адам ағзасындағы химиялық элементтер» бөлімі бойынша жиынтық бағалау
Оқу мақсаты 9.5.1.1 Адам ағзасының құрамына кіретін элементтерді
атау және олардың маңызын түсіндіру (О, С, Н, N,
Ca, P, K, S, Cl, Mg, Fe)
9.5.1.2 Қазақстанның тұрғындарының типтік тамақтану
рационын зерттеу және теңгерімді тамақтану
рационын құрастыру
9.5.1.3 Адам ағзасындағы кальций мен темірдің ролін
түсіндіру
9.5.1.4 Тамақ өнімдерінің құрамындағы көміртекті анықтау
9.5.1.5 Қоршаған ортаның ауыр металдармен ластану
көздерін атау және олардың ағзаларға әсерін
түсіндіру
Бағалау критерийі Білім алушы
-
Ағзадағы сандық құрамы бойынша элементтерді жіктеу принципін түсіндіреді
-
Ауыр металдардың адам ағзасына түсу және олардан туындаған улану тәсілдерін сипаттайды
-
Макро - және микроэлементтерді функциялары бойынша сәйкестендіреді
-
Майлардың, ақуыздардың және көмірсулардың адам ағзасындағы функцияларын анықтайды
Ойлау дағдыларының Білу және түсіну
деңгейі Қолдану
Орындау уақыты 20 минут
Тапсырма
-
Элементтерді ағзадағы сандық құрамына байланысты макро- және микроэлементтерге жіктейді.
Элементтерді жіктеңіз:
сутек, көміртек, кобальт, магний, натрий, стронций, азот, йод, оттек, бром.
Макроэлементтер: көміртек (С), оттек (O), сутек (H), азот (N), магний (Mg), натрий (Na).
Микроэлементтер: кобальт (Co), стронций (Sr), йод (I), бром (Br)
9-сынып оқушысы медициналық тексеруден өту кезінде оның ағзасында темір, фосфор, магний және йод сияқты элементтердің жетіспеуі анықталды.
Ағзадағы элементтердің орнын толтыру үшін сіздің құрдастарыңызға тамақтану рационын ұсыныңыз:
Жасөспірім ұлдар – 11 мг
Жасөспірім қыздар – 15 мг
Темір:бауыр, сиыр еті, құс еті, балық Фосфор: сүт өнімдері,бұршақ өнімдері,сарымсақ Магний:жаңғақтар, күріш, қарақұмық, үрме бұршақ Йод: құлпынай, қара өрік, соя.
Ағзадағы магний мен йодтың жетіспеушілігі қандай аурулар туғызатынын болжаңыз:
Магний: Жүрек айну, құсу, іштің өтуі, диарея,иммунитеттің төмендеуі және т.б
Йод: Базедов жемсауы, эндемиялық жемсау, антиреоз, гипотериоздар және т.б
-
Өткен ғасырдың 50 жылдары Жапонияда Минамата кентінің маңында сірке қышқылын өндіру зауыты салынған. Оның қалдықтары 30 жыл бойы мұхитқа төгіліп отырған. Жүздеген жылдар бойы Минамата кентінің балықшылары балық, асшаяндар, теңіз алабұғаларын аулаумен айналысты. Әрине, теңіз өнімдері олар үшін негізгі тағам көзі болды. Біраз уақыт өткеннен кейін кент тұрғындарында аяқ- қол тырысулары, психоз, қояншық аурулары, психика мен интеллектінің бұзылуы сияқты аурулардың белгілері біліне бастады. Науқастарды зерттеу нәтижесінде кент тұрғындарының ауыр металдармен уланғаны анықталды.
-
Улануды туғызатын металды атаңыз:
Сынап-Hg
-
Бұл металдың адам мен жануарлар ағзасына қандай жолмен түсетінін сипаттаңыз:
Мысалы: суда улы металдар жүреді және балықтармен су астындағы тіршілікті
улайды , ал адамдар мен жануарлар су астындағы балықтар мен өсімдіктерді
тұтынады.
-
Ауыр металдармен уланудың алдын алу әдісін ұсыныңыз
Ауыр металдарды суға таралмауын қатаң түрде қарастыру
-
Адам ағзасында химиялық элементтердің периодтық жүйесінің 70-тен астам элементі кездеседі. Осы элементтердің әрқайсысы адам организмінде белгілі бір қызмет атқарады және олардың кез келгенінің жеткіліксіз болуы организмде баланстың бұзылуына әкеліп соғады. Элементтердің функциялары және олардың организмде жетіспеушілік салдары арасындағы сәйкестікті орнатыңыз:


