ХИМИЯ ПӘНІНЕН ТАПСЫРМАЛАРДЫ ОРЫНДАУ КЕЗІНДЕ ПӘНАРАЛЫҚ БІЛІМДЕРДІ ПАЙДАЛАНУ

ХИМИЯ ПӘНІНЕН ТАПСЫРМАЛАРДЫ ОРЫНДАУ КЕЗІНДЕ ПӘНАРАЛЫҚ БІЛІМДЕРДІ ПАЙДАЛАНУ

Жақсылық Мөлдір Жарқынбекқызы

Қызылорда көпсалалы

гуманитарлық-техникалық

колледжі химия пәнінің оқытушысы

Химия пәнінен тапсырмаларды орындау кезінде пәнаралық ақпараттарды пайдалану оқушының терең ойлауына және бағдарлама материалдарын игреуге, сонымен қатар, оқушының құбылыстар мен үдерістер арасындағы себеп-салдарлық байланыстарды ұғынып, оны іс жүзінде пайдалана алу мүмкіндігін арттырады. Осылайша оқущылардың фактілерді, теорияларды, заңдарды, заңдылықтарды, нақтылықты түсінуге және бұрын химия, биология, физика пәндерінен алған білімдерін одан әрі тереңдетуге, логикалық ойлау қабілетін арттырып, тапсырмаларды орындауға икемділігі артады.

Мұғалім мен оқушы оқу бағдарламасы бойынша әр пәндер арасында байланыстар бар екендігін, әсіресе пәнаралық ақпаратты нақты тапсырмаларды орындау кезінде қолдана білуі қажет.

Сандық және сапалық есептерді пәнаралық мазмұны бойынша химияны оқытудың барлық кезеңдерінде қолдануға болады. Студенттер өздеріне қолайлы әдістемелік принциптерді, соның ішінде математикалық білімді қолдана алуы қажет.

Тапсырмалар түрлері жіктелуімен немесе сол тапсырма аумағында ғана шектелмеуі қажет.

Химия пәнінде қолданылауға ұсынылған пәнаралық негіздегі түрлі сапалық және сандық есептерді мынадай жағдайда қолдануға болады:

1) минералдық тыңайтқыштар, шикізат пен өндірісте қолданылатын материалдардың, сондай-ақ биологиялық заттар құрамын анықтауда қолдану.

2) ерітінділер және олардың өнеркәсіптегі, медицинадағы, ауыл шаруашылығындағы, табиғаттағы маңызды рөл атқаруын есептеп шығару;

3) термохимиялық және энергетикалық есептеулер;

4) газ заңдарын негізіндегі есептерді пайдалану;

5) электрохимия бойынша жүргізілетін есептеулер;

6) биологиялық материалдың және физиологиялық функцияларын химиялық компоненттері сандық құрамын анықтау;

7) заттардың тірі организмдердегі, өндірістік процестердегі маңызы мен осы құбылыстардың айналуларына;

8) заттар мен олардың құрамы негізінде сапалық реакцияларды тануды үйрету.

Мұндай есептерді шешу үшін химиялық, биологиялық және физикалық және табиғат қорғау сипатындағы ақпараттар беруді қамтиды.

Анализ процесі кезінде белоктардың химиялық құрамына, оның құрылымына және міндетті түрде ақуыз құрамындағы азот элементінің мөлшеріне назар аударады. Бұл тапсырмаларды шешу үшін физика және химия пәндерін білу қажет. Сіздерге осы мақалам арқылы пәнаралық байланысты жүзеге асыруға мүмкіндік беретін есептерді шығару жолымен ұсынып отырмын.

1-тапсырма. Ақуыздар адам ағзасы массасының 17% - құрайды. Ақуызда -16% азот бар. Массасы 70 кг -ға тең адамның денесіндегі азот мөлшерін анықтаңыз.

Анализ жасау процесі кезінде белоктардың химиялық құрамына, оның құрылымына және міндетті түрде ақуыз құрамындағы азот элементінің мөлшеріне назар аударады .

2-тапсырма. Метанның жануының термохимиялық процесі:

CH₄+2O₂ =CO₂ +2H₂O +802 кДж

Массасы 100 г мысты 20-50⁰ С-та жағу үшін метанның (қ.ж.) қанша көлемі қажет?(беткі жылу сыйымдылығы 0,38 кДж/кг.⁰ С.

Есепті шешу үшін физика және химия пәндерінен алған білімдерді қолдану қажет.Бұнымен термохимиялық теңдеулер бойынша , оның бір заттың жануы кезіндегі бөлінген жылу эффектісін және басқа затты жағу үшін кететін жылу бойынша алған білімін қорытындылауға болады

Берілгені: m(Cu)=100 г t1=200C t2=500C Cm(Cu)=0.38 кДж/кг.о С	Шешуі: Физика саласы бойынша жылудың мөлшерін мысты нақты жағу кезіндегі температура интервалында есептейді, ол мына формула бойынша , Q=Cm×m×(t2-t1):
V(CH4)-? Vm=22.4 л/моль

Q=0,38 кДж/(кг·оС)·0,1 кг·30оС=1.14 кДж Реакция теңдеуінен пропорция әдісімен метанның көлемін есептейді: V 1,14 кДж CH4+2O2 =CO2 +2H2O +802 кДж 22,4 л х V: 22.4 л = 1.14:802 : V(CH4)= =0,03 л

Жауабы: 100 г Cu 20-50⁰ С-та жағу үшін 0,03 л немесе 300 мл CH₄ жағу қажет

3-тапсырма. 25⁰С- температурада және 99,3 кПа қысымда бірнеше газ 152 мл көлем алады. Қалыпты жағдайда газ қандай көлем алады?

Тапсырманы орындау үшін Бойль-Марриот және Гей -Люссак (идеал газдың күйі бойынша ) заңы бойынша алған білімді қолданады.(Менделлев-Клапейрон теңдеуі)

Берілгені: T1=298 K P1=99.3 кПа V1=152 мл T0=273 K (00C) P0=101.33 кПа	Шешуі: Идеал газдың теңдеуін жазамыз:
V0-?

Жаңа мәндерді орнына қойып, V₀-ді есептейміз.

Жауабы: 136,5 мл

4- тапсырма.Үш валентті металды тұз ерітіндісінде оны 1,3 А ток күші арқылы өткізгенде 30 минут ішінде катодта 1,071 г металл бөлінген. Катодта қандай металл бөлінгендігін және оның атомдық массасын табыңыз.

Мұндай жағдайда Фарадей заңы мен электролиз заңын біліп, электролиттік диссоциация негізінде шығарады.

Берілгені: I=1.5 A t=30 минут m(Ме)=1,071г n(Ме)=3	Шешуі: Фарадейдің екінші заңы бойынша металл массасын есептейді:
Ar(Ме)-? F=96500 Кл/моль

=38,27 г/моль

Эквиваленттік массасына және валенттіліг бойынша салыстырмалы масссасы,

М=m_э·n,

М(Ме) =38,27·3 = 114,8 г/моль

Периодтық жүйеде үшінші топта Ar=114.8 болатын элемент ол-индий.

Жауабы: Индий металы

5- тапсырма.Массасы 60 кг болатын адамның қанында бір қанайналым кезінде қанша қан тасымалданады,егер де ағзада қан айналым ағзаның 80 % -ын құрайды, ал қандағы гемоглабин мөлшері 100 мл қанда 14 г болса,(қанның тығыздығы 1,050 г/мл).

Тапсырманың шешімі қандағы гемоглабин мөлшерін көрсетеді, адам ағзасында газ алмасу кезінде және оттегінің газ алмасудағы мәнін табыңыз.Оттегінің массасы сызба бойынша табуға болады:оттегі массасы → гемоглабин массасы →қан массасы (көлемі) →адам денесінің массасы.Сызба тапсырманы шешудің жоспары бойынша іске асады, гемоглабин қасиетіне байланысты негізделген, 1 г гемоглабин 1,34 мг оттегі тасымалданады.

Берілгені: m(дене)=60 кг w(қан)= 8% m(гемогл)=14 г p(қан)= 1,050 г/мл	Шешуі: V=m/p m=w·m(дене)/p V(қан)= =4571 мл Қандағы гемоглабин мөлшерін табамыз
m(O2)-?	V(қан)= =640 г

1г гемоглабиндер 1,34 мг оттегі тасымалданады.Бір қанайналым кезінде m(O₂)=640·134 мг=858 мг , немесе 0,858 г оттегі тасымалданады.

Жауабы: Бір қанайналым кезінде 0,858 г оттегі тасымалданады.

6-тапсырма. Адам қарынынан тәулігіне 800 мл қарын сөлі бөлінеді (p=1.065 г/см³). Қарын сөлінде 0,4-0,5 % аралығында болатын тұз қышқылы түзілуіне қажет натрий хлоридінің массасын есептеңіз. Тапсырманың хииялық жағын қарастырып, ,қарында қышқыл ортаның әсерінен түзілетін тұз қышқылының физиологиялық жағына назар аударылады, ол зат алмасу ферменттерінің қызметін атқарады (белоктар гидролизі) және бактерицидті қасиеттерінің пайда болуына (ағзадағы зиянды флораларды жоюға) қатысады.Бұл жерде натрий хлориді мен тұз қышқылының стехиометриялық қатынасын есепке алу қажет NaCl→ HCl, сонымен қатар 1 моль натрий хлориді 1 моль тұз қышқылын түзуі мүмкін.

Берілгені: V(қарын сөлі)=800 мл p(қарын сөлі)=1,065 г/см3 W(HCl)=0,5% M(NaCl)=58,5 г M(HCl)=36,5 г/моль

Шешуі: Қарын сөлінің массасын анықтаймыз:

m(NaCl)-? Материалды жүктеу Жүктеу Сақтау Бөлісу ЖИ арқылы жасау Файл форматы: docx Химия Мақала Барлық сыныптар 17.02.2021 501 Жүктеу Сақтау ЖИ арқылы жасау Бұл материалды қолданушы жариялаған. Ustaz Tilegi ақпаратты жеткізуші ғана болып табылады. Жарияланған материалдың мазмұны мен авторлық құқық толықтай автордың жауапкершілігінде. Егер материал авторлық құқықты бұзады немесе сайттан алынуы тиіс деп есептесеңіз, шағым қалдыра аласыз Қазақстандағы ең үлкен материалдар базасынан іздеу Сіз үшін 400 000 ұстаздардың еңбегі мен тәжірибесін біріктіріп, ең үлкен материалдар базасын жасадық. Төменде керек материалды іздеп, жүктеп алып сабағыңызға қолдана аласыз Іздеу Материал жариялап, аттестацияға 100% жарамды сертификатты тегін алыңыз! Ustaz tilegi журналы министірліктің тізіміне енген. Qr коды мен тіркеу номері беріледі. Материал жариялаған соң сертификат тегін бірден беріледі. Толығырақ Оқу-ағарту министірлігінің ресми жауабы Сайтқа 5 материал жариялап, тегін АЛҒЫС ХАТ алыңыз! Қазақстан Республикасының білім беру жүйесін дамытуға қосқан жеке үлесі үшін және де Республика деңгейінде «Ustaz tilegi» Республикалық ғылыми – әдістемелік журналының желілік басылымына өз авторлық материалыңызбен бөлісіп, белсенді болғаныңыз үшін алғыс білдіреміз! Жариялау Сайтқа 25 материал жариялап, тегін ҚҰРМЕТ ГРОМАТАСЫН алыңыз! Тәуелсіз Қазақстанның білім беру жүйесін дамытуға және білім беру сапасын арттыру мақсатында Республика деңгейінде «Ustaz tilegi» Республикалық ғылыми – әдістемелік журналының желілік басылымына өз авторлық жұмысын жариялағаны үшін марапатталасыз! Жариялау Министірлікпен келісілген курс саны 12 Химия пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген Тарих пәні педагогтерінің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген Биология пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген Ағылшын тілі пәні педагогінің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген География пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген Информатика пәні педагогінің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген Мектепке дейінгі білім беру ұйымдары педагогтерінің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген «Қазақ тілі» және «Қазақ әдебиеті» пәндері бойынша педагогтердің кәсіби және пәндік құзыреттіліктерін дамыту 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген Дене шынықтыру пәні бойынша педагогтің пәндік және кәсіби құзыреттілігін дамыту 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген Білім алушылардың білім сапасын арттыру мақсатында сабақта цифрлық технологияларды қолдану. Жасанды интеллект: теория және практика 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген Инклюзивті білім беру жүйесінде ерекше білім беру қажеттілігі бар білім алушыға психологиялық-педагогикалық қолдау көрсету 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген Білім беру ұйымы басшысының тәрбие ісі жөніндегі орынбасары мен сынып жетекшінің кәсіби құзыреттілігін дамыту 80 ак.сағат 108 ак.сағат Толығырақ Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген