Ашық сабақ

Тақырыбы: Идеал газ. Молекула-кинетикалық теорияның негізгі теңдеуі

Оқытушы: Агындыкова Ж.И.

2025 ж.

Сабақтың тақырыбы: Идеал газ. Молекула-кинетикалық теорияның негізгі теңдеуі

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Оқушыларды идеал газ ұғымымен таныстыру, молекула-кинетикалық  теориясын мағынасын ашып көрсету, МКТ-ның негізгі теңдеуін түсіндіру.

2.  Ыдыс қабырғасына  түсірілген  газ қысымы қандай шамаларға тәуелді екендігін  түсіну, білу

3 . МКТ негізгі теңдеуіне кіретін шамалардың газ қысымы өзгергенде қалай өзгеретіндігін көрсету

Дамытушылық: Оқушылардың ойлау және танымдық және есеп шығару қабілеттерін дамыту

Тәрбиелік : Оқушыларды ұқыптылыққа,зерделілікке баулу

Сабақтың типі: Аралас сабақ

Сабақтың әдісі: Ауызша баяндау,проблемалық іздеу,өз бетімен жұмыс

Көрнекілігі: үлестірмелі таратпалар,  слайд, сызғыш

Күтілетін нәтижелер:

1.Оқушылар МКТ-ның негізгі теңдеуі  туралы білім алады.

2.Өз беттерімен формуланы қорытады.

3. Формуланы қолданып, есептер шығара алады.

Сабақ барысы:

Ұйымдастыру.

2. Үй тапсырмасын сұрау https://www.youtube.com/watch?v=SfIB5nnnat4

1 тапсырма: Сәйкестігін тап   «Тарсия әдісі» (топпен жұмыс) https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=5YTWLhcAGZo

2 тапсырма: Кестені толтыр. (жұптық жұмыс).

(А3 қағазына ағаштың суретін салып бұтақтарына формулулар мен өлшем бірліктерін жаз. Топтағы оқушылар бір бірінің жұмыстарын тексеріп бағалайды.).

4 тапсырма: Есепті түрлендіріп шешудің қорытынды алгоритмі.

1. Есептің шарты бойынша химиялық (О₂)элементті тап.

2. Д.И. Менделеевтің периодтық кестесін пайдаланып берілген элементтің мольдік массасын анықта (М, кг/моль)

3. m₀ = M/N_Aмына формуланы пайдаланып заттың бір молекуласының массасын тап.

4. Заттың молекулалар санын анықта. (N_А = 6·10²³ моль^-1; N =   N_А ).

5. Сандық есептеулер жүргіз.

6. Шыққан нәтижені бағала. Молекуланың өлшемі туралы қорытынды жаса.

Жаңа тақырыптың мазмұны

https://www.youtube.com/watch?v=xUmEj9eL1zk

1.«Идеал газ» ұғымын тұжырымдаңыз.

2.Ғылыми дүниетанымын қалыптастыру.

• Газдардың қасиеттерін ата.

• MКT негізінде осы қасиеттерді түсіндіріңіз.

• Қысым қалай көрсетіледі?

• Физикалық шамалардың өлшем бірліктері(ХБЖ)?

Идеал  газ   (модель)

1. Газ молекулаларын материалдық нүкте ретінде қарастыруға болатын

2. Молекулалар бір-бірінен үлкен арақашықтықта орналасады  және  хаосты қозғалады.     

3. Молекулалар тек қана серпімді соқтығысуымен әсерлеседі, олардың   бір –бірімен әсерлесуі жоқ.

4.  Молекула  жылдамдығы әр түрлі, бірақ белгілі бір температурада молекуланың орташа жылдамдығы тұрақты болып қалады .

Нақты газ

1. Нақты газдың молекулаларының өлшемдері бар молекула диаметрі молекуланың арақашықтығынан он есе кіші.

2. Молекулалар серпімді соқтығысуы мен әсерлеспейді бір-бірімен әсерлеседі.

Идеал газ деп-молекулалар арасындағы тартылыс пен тебу күштері есепке алынбайтын олар тек серпімді соқтығысқанда ғана өзара әрекеттеседі деп саналатын ,ал молекулалардың өздері көлемі жоқ серпімді шар немесе материялық нүкте ретінде қабылданатын газ моделін айтамыз.

 1. Барлық молекулалардың mo массасы бірдей

 2. Ыдыста бір ғана зат бар, яғни молекулалары бір тектес.

 3. Барлық молекулалардың жылдамдықтарының мәні бірдей 

4. Газдағы барлық бағыттар тең құқылы және молекулалар тек өзара перпендикуляр үш бағыттың бойымен ғана қозғалады.

5. Кез келген уақыт мезетінде осы үш бағыттың әрқайсысының бойымен бір мезетте молекулалар қозғалатын болады.

Идеал газ қысымы тәуелді

1.молекула массасына

2. Молекула концентрациясына

3.орташа жылдамдығына

Идеал газдың МКТ негізгі теңдеуі.

5 тапсырма:

а) Кім жылдам? (Суретті сұрақ. Формуланы қорытып шығар)

Ыдыс қабырғасына түсірілетін газ қысымы қалай өзгереді, егер:

• молекула  массасы  3 есе артса, (3 есе артады)

•  молекула концентрациясы 4 есе кемісе (4 есе кемиді)

•  молекула қозғалыс жылдамдығы  2 есе артса (4 есе артады)

• көлем 5 есе артса (5 есе кемиді)

•  молекула массасы  4 есе артса, ал концентрация  2 есе артса (8 есе артады)

• молекула массасы 2 есе артса, молекула қозғалыс жылдамдығы 3 есе артса (18 есе артады)

• молекула концентрациясы  3 есе артса, молекула қозғалыс жылдамдығы 3 есе азайса (3 есе азаяды) 

б)Есеп шығару.  «Нысананы тап»    р=1/3n m₀ υ²

Жаңа материалды бекіту:

6 тапсырма:(топтық жұмыс, дұрыс жауабының кодын көрсет) Газдың қысымы. МКТ ның негізгі теңдеуі.

1. Молекулалар ыдыс қабырғаларына соғылғанда газдың қысымының пайда болу мехенизмі:

2. ХБЖ да қысымның өлшем бірлігін көрсет.

3. ХБЖ да қысымның өлшем бірлігінің физикалық мағынасы қандай?

4. МКТ ның негізгі теңдеуін көрсет.

5. Газдың қысымының молекулалар концентрациясына тәуелділігі қандай болады?

6. Газдың қысымының молекулалардың ілгерілемелі қозғалыс орташа кинетикалық энергиясына тәуелдідлігі қандай болады?

7. Молекулалардың орташа қозғалысының кинетикалық энергиясы температураға тәуелді қалай өзгереді?

8. Молекулалардың орташа кинетикалық энергиясы мен абсолют температураға тәуелді болатын байланыс формуласын көрсет.

9. Больцман тұрақтысының физикалық мағынасы.

10. Больцман тұрақтысының сандық мәні.

11. Газдың қысымының абсолют температураға тәуелділік формуласын көрсет.

12. Молекулалардың жылулық қозғалысының орташа квадраттық жылдамдығын табу формуласын көрсет.

Үйге тапсырма: Тақырыпты оқу. Есепті шығару.

Оқушыларды бағалау:  Оқушыларды формативті,критериалды  бағалау. Оқушылардың сабақ барысында алған  ұпайларын топ басшысы бағалау парағына толтырып отырады. Сабақ соңында жинаған  ұпай бойынша бағаланады.