ЖИ көмекші
_ Қазақстан Тұтынушылар Одағы агробизнес және экономика колледж» мекемесі
(білім беру ұйымының атауы)
Орта білімнен кейінгі, техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдарына арналған педагогтың сабақ жоспары
(IIА) топ элементтері, сілтілік жер металдар
(сабақ тақырыбы)
Модуль /пән атауы_________Химия__________________
Дайындаған педагог ___Нурахметова Меруерт Кадирбековна_
2021 жылғы "_24_" қараша
1.Жалпы мәліметтер
Курс, оқу жылы, топ _1ЗОО-4, 1ВФ-13__
Сабақ типі: аралас сабақ
2. Сабақ мақсаты:
Студенттерді II топ металдарына жалпы сипаттама, периодтық жүйедегі орнын, атом құрылысын, физикалық, химиялық қасиеттерін және химия пәнінен өткен тақырыптардан алған білімдерін ойын элементтерін қолдана отырып қортындылауға дағдыландыру.
Білімділік: Периодтық жүйедегі орны бойынша сілтілік жер металдар атомының құрылысы, физикалық, химиялық қасиеттері, күнделікті өмірде қолдану салаларымен таныстыра отырып, алған білімдерін жадында сақтау, ойлау қабілетін дамыту, білімге құштарлығын, дүниетанымдық көзқарасын арттыру.
Дамытушылық: Студенттерді өз бетімен, ұжыммен жұмыс істеу біліктіліктерін дамыту, есте сақтау, ой - өрісін дамыту, өмірдегі көрген деректерді пайдалана білуіне және шығармашылықпен жұмыс істеуге дағдыландыру.
Тәрбиелік: Студенттерді оқуға, жауапкершілікке, өз бетінше еңбектенуге тәрбиелеу. Тез ойлап, тез қорытуға және сөйлеу мәдениетіне тәрбиелеу.
Құзыреттілігі: Химиялық білімнің кәсіби мамандыққа бағытталуы мен іс әрекет негізінде өздігінен ізденетін, өздігінен шешім қабылдайтын, нарық заманында өмір сүріп, адал еңбектенетін, бәсекелестікке қабілетті болу.
2.1 Оқу сабақтары барысында білім алушылар игеретін кәсіби біліктердің тізбесі
1) Химиялық білімнің кәсіби мамандыққа бағытталуы дағды мен іс әрекет негізінде өздігінен ізденетін, өздігінен шешім қабылдайтын, нарық заманында өмір сүріп, адал еңбектенетін, бәсекелестікке қабілетті болу.
2.2 Оқыту нәтижесі:
1 ) Периодтық жүйенің 2 (ІІА) тобының элементтерін сипаттау.
2.Күтілетін нәтиже:
Студенттердің түсінуі тиіс:
Заттардың химиялық формулаларын анықтай алады. Адамның күнделікті іс-әрекетіне пайдаланатын қажетті химиялық заттарды түсінеді.
Студенттердің құндылық бағдары болуы:
Теориялық білімдерін жүйелей білуі.
Ойларын еркін жеткізуі.
Заттарды сипаттай білуге дағдылану.
Студенттер жасай біледі: Өзгерістер тізбегін, химиялық реакциялар теңдеулерін жаза білді. Есептерді шығара білді.
2.4 Бағалау өлшемдері
1) 2 (ІІ А) топ элементтерінің физикалық қасиеттерінің өзгеру заңдылықтарын түсіндіреді;
2) Сілтілік жер металдардың маңызды қосылыстарының қолданылу аясына қарай талдайды;
3) Кальций мен магний қосылыстарының маңызды қосылыстарының негізгі қасиеттерін сипаттайтын реакциялар теңдеулерін құрастырады, биологиялық рөлін түсіндіреді;
3. Сабақты жабдықтау: презентациялық слайд, тапсырмалар,
3.1 Оқу-әдістемелік құрал-жабдықтар, анықтамалық әдебиеттер: кітап, дәптер,Химия 10 сынып, Автор М.К Оспанова , К.С Аухадиева Химия 1,2- бөлім
3.2 Техникалық құралдар, материалдар: ноутбуг, интерактивті тақта, ноутбук, виде урок
3.3 Пән аралық байланыс: Қазақ тілі, география, биология
Падаланған әдебиеттер/ Е.А Очкур, Ж.Ж Курмангалиева, 10 сынып1- бөлім
Сабақтың мазмұны/ Содержание урока
|
Элемент № |
Сабақтың элементтері, оқу мәселелері, оқыту әдістері мен формалары Элементы урока, учебные вопросы, формы и методы обучения |
|
||||||||||
|
І |
Ұйымдастырушылық кезең: Организационный момент: (3мин ) Амандасу.Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. Оқушылардың көңілін сабаққа аудару. (Сабақтың мақсаты мен кезеңдерін анықтау.) -сабақта қалыпты жұмыс істеуге мүмкіндік жасау ; -оқушыларды психологиялық дайындау. |
|
||||||||||
|
ІІ |
Опрос д/з Үй тапсырмасын сұрау: ( 10 мин ) сабақтың білімділік мақсаты: Бүгінгі сабағымызды Ы.Алтынсариннің қанатты сөзінен бастағым келеді: Тұмсықтының тамағы, Шоқу менен табылар, Өнер-бiлiм дегенiң, Оқуменен табылар дегендей- бүгінгі химия пәнінен алатын білімдеріңіз қоғамдық ортада, тұрмыс тіршілікте қолданылатындықтан заттар жайлы болмақ. Бұл заттар, өмірдегі түрлі құбылысты жинақтап, түйіп, ықшамдап беріп бір не екі тармақтан тұратын мақал- мәтелде орын алған екен. Мақал сөзінде де металл жүреді, Металл қадірін халқым біледі, демекші төмендегі мақал- мәтелдердегі көп нүктенің орнына қажетті металл атауларын қойып толық оқыңыздар Қолданылатын әдіс тәсіл: «Ойлан тап » Ұйымдастыру формасы: жекелей Қалыптастырушы бағалау: «-», «+», «Керемет!» жоғарғы балл- 10 «Ойлан тап» әдісі арқылы төменгі сыныпта алған білімдерін жаңа сабақпен байланыстыру мақсатында ой қозғау сұрақтарын ұжымдық талқылау. (Өз ойларымен бөліседі); Ескі мата сөз болмас, ескі темір....... біз болмас. Қойдың сүті - .......... оны ұрған оңбасын. От көмір жейді, тот ................ жейді. Арпа бидай ас екен, ........... - ............. тас екен Өнерлінің қолы алтын, өлеңшінің сөзі ................ Пәлен жерде алтын бар, барсаң онда ............. та жоқ. Киім пішсең кең піш, тарылтуың оңай, ......кессең қысқа кес , ұзартуың оңай. Ақыл арымас, ……. шірімес 1.Металдар агрегаттық күйіне қарай нешеге бөлінеді ? қатты, жұмсақ,сұйық 2.Сұйық металл (Нg, сынап,ртуть-гидраргирум ) 3. Ең қатты металл? (Сr ром ,- - - ) 4. «Тіршілік элементтері» қатарына кіретін металдар (Ca және Mg) 5. Электрөткізгіштігі ең жоғары металл. ( Ag -серебро- аргентиум) 6. Қандай метал болашақтың металы деп аталады (Al ) 7. Иілгіштігі жағынан ең төмен металл. (Ғе-темір- феррум-железо). 8.Ең қиын балқитын «қасқыр көбік» деп аталатын металл– (W- вольфрам- 9.Ең жеңіл металл –(Li ) 10.Ең ауыр металл – ( Оs- осмий 11.Пышақпен кесілетін металл- (Na ) 12. Ток желісінде қолданылатын металдар (Cu/Al) «Суреттер» стратегиясын қолдану арқылы тақырыпқа шығу, суреттерге қарап сабақ тақырыбын, мақсатын анықтау. |
|
||||||||||
|
ІІІ |
Жаңа сабақ меңгеру: 40 мин І.Атом құрылысы, электрондық формуласы Тапсырма №1 Дескриптор: 1.Периодтық жүйедегі орнына сай сипаттама береді. 10 бал 2.Атом құрылысын, электрондық формуласын жазады.10 бал 3.Теориялық білімдерін жүйелей отырып,топ бойынша химиялық белсендігін анықтайды.10 бал Қолданылатын әдіс тәсіл: «INSERT» Әр оқушының өзіне “мәселе жөнінде не білемін”, “менде қандай қиындық туды”, “осы материалдан жаңа не білдім” деп баға беруін қадағалау. Ұйымдастыру формасы : Жұптық жұмыс. Кері байланыс Әр оқушының өзіне 1.“мәселе жөнінде не білемін”, 2 “менде қандай қиындық туды”, 3.“осы материалдан жаңа не білдім” -деп баға беруін қадағалау. ІІ. Сілтілік жер металдардың физикалық қасиеті, табиғатта таралуы, химиялық қасиеттері: Тапсырма №2 Дескриптор: 1. Адамның күнделікті іс-әрекетіне пайдаланатын қажетті химиялық заттарды түсінеді. 2. Физикалық қасиеттерін біле отырып, заттардың химиялық формулаларын анықтай алады. 10 балл 3. Өзгерістер тізбегін, химиялық реакциялар теңдеулерін жаза алады. 10балл Қолданылатын әдіс тәсіл: «Ақпаратты бөлшектеу». Ұйымдастыру формасы : жеке, жұптық жұмыс. (ІІА) топ металдары- күшті тотықсыздандырғыштар.Химиялық тұрғыдан белсенді металдар. Химиялық белсенділіктері (Ве) бериллийден (Ra) радийге қарай өседі. Металдар электрохимиялық кернеу қатарында орналасуына қарай 3-ке бөлінеді:
Физикалық қасиеттері. Магний – ақ түсті металл, жеңіл созылады және сілтілік металдарға қарағанда иілгіштігі төмен. Ол ауамен жанасқанда бірден жұқа және тығыз қорғаныш оксид қабықшасымен қапталады, сондықтан да мөлдір емес. Жылу мен электр тогын жақсы өткізеді. Магний – табиғатта таралуы бойынша VIII орында, Ол 200-ге жуық минералдың құрамына кіреді: магнезит және доломит, карналлит, оливин, форстерит, бруцит, асбест. Магнийдің көп мөлшері мұхит, теңіз және тұзды көлдердің суларында бар. Орташа есеппен 1м³ суда 1 кг шамасында магний болады.Жасыл өсімдіктің хлорофил пигменттерінің құрамды бөлігі. Металдық магнийді алғаш ашқан 1828 ж. француз химигі Антуан Александр Бюсси. Оны алудың басты жолы – электролиз немесе MgCl2. Кальций – күмістей ақ түсті жеңіл металл. Оның ауамен әрекеттесуі нәтижесінде түзілген оксид қабықшасымен лезде қапталады, сондықтан оны сілтілік металдар сияқты керосин қабатының астында сақтайды. Кальций көп таралған элементке жатады. Жер қыртысындағы құрамы бойынша ол V орында, оның массалық үлесі - 3,4%. Табиғатта кальций қосылыстарын кез келген жерде кездестіруге болады: кальций тұздарынан таулы массивтер және сазды тау жыныстары түзілген, ол теңіз, өзен суларының, өсімдік, жануар және адам организмдерінің құрамына кіреді. Кальцийді сілтілік металдар сияқты тұздарының балқымаларын электролиздеп алады. Магний және сілтілік жер металдар атомдары жалынды әр түрлі түске бояйды, сондықтан бұл металдардың тұздары пиротехникада фейерверк жасағанда және солют атқанда қолданылады. Ал олардың топшадағы көршілері –Be бериллий ,Sr стронций және Вa тірі организмдер үшін қауіпті. Химиялық қасиеттері. I. Магний 1. 2Mg + O2 = 2 MgO (магний оксиді) 2. Mg+Cl2= MgCl2 (магний хлориді) 3. Кәдімгі температурада галогенмен әрекеттеседі, галогендерді атмосферада қыздырғанда бұл металдар тұтанады: Mg+CI2=MgCI2 II. Кальций 1. Ауада қыздырғанда жанады және галогендермен әрекеттеседі: 2 Са + О2 = 2 СаО (кальций оксиді) 2. Са + Вr2 = СаВr2 (кальций бромиді) 3. Са + 2 Н2О = Са(ОН)2 + Н2 (кальций гидроксиді) III. Олар қыздырғанда сутекпен, азотпен, күкіртпен, фосформен, көміртекпен және басқа бейметалдармен тотығады: Са + Н2 = СаН2 (кальций гидриді); 3 Са + N2 = Са3N2 (кальций нитриді); 3Mg + N2 = Mg3N2 (магний нитриді); Са + S = СаS (кальций сульфиді); Mg + S = MgS (магний сульфиді); 3 Са + 2 Р = Са3Р2 (кальций фосфиді); 3 Mg + 2 Р = Mg3Р2 (магний фосфиді); Са + 2 С = СаС2 (кальций карбиді); Табиғи қосылыстары: Калцийдің табиғатта кең тараған қосылыстарының бірі- кальций карбонаты СаСО3 әртүрлі минералдар түзеді: бор,мәрмәр, әктас,ұлутас, інжу маржан,меруерт және аралас бағалы тастар түзеді. Қазақстан аумағында кальций қосылыстары кең тараған.Фосфориттердің ірі кен орындары Қаратау тауларында және Ақтөбе облысында, ал бағалы қызғылт ұлутас,құрылыс тастың кен орны Маңғыстауда орналасқан. Гипсті Жамбыл қаласының маңында цементтік саздарды Шымкент және Семей маңында өндіреді, көптеген әктас шөгіндісі, отқа төзімді саздар басқа облыстарда да кездеседі. Са(ОН)2 –әк суы, әк сүті деген атпен танымал, әк сүті әктеу үшін, құммен қоспасы құрлыста кірпіш қалауда, сылақта байланыстырушы зат ретінде қолданылады. СаSO4*2H2O гипсті өңдегенде кристалдық судың біразын жоғалтып алебастер алынады, егер алебастер ұнтағын сумен араластырса гипс түзіліп құрылыста, әшекей, статуэтка жасауда және медицинада қолданады. Кальций, магний гидрокарбонаттары баяу ыдырайды осы карбонаттардан түзілген үңгір ішінде тұздардың ірі кристалдары түзеді осындай түзілістер Маңғыстау облысында кездеседі. CaCO3 * MgCO3 доломит минералды заттар құрамына кіреді. 3MgO ·2H2O·2SiO2 елімізде асбест қоры бар, Қарағанды облысында Жезқазған Ұлытауында талшықтастар кездеседі ,ТМД бойынша асбест кен орны Жітіқара (Қостанай облысы), біздің республикамызда орналасқан. Магний қосылыстары магний оксиді (магнезия) -MgO ақ түсті, борпылдақ ұнтақ, суды оңай сіңіреді, спортшы алақанына жағылған ұнтақ гимнастикалық снарядтан ұшып кетуден сақтайды. *магнезит MgCO3, доломит MgCO3 · CaCO3, *карналлит KCl · MgCl2 ·
6H2O. *магний силикаты(асбест) 3MgO ·2H2O·2SiO2 ІІІ. Биологиялық рөлдері. Қолданылатын әдіс-тәсіл: «Сәйкесін тап» «Жарнамалау» стратегиясы «Жарнамалау» әдісі арқылы алынған жаңа сабаққа байланысты ақпарат туралы ойларыңызбен бөлісіңіздер. Табиғаттағы кальций және магний қосылыстары өндірісте, ауыл шаруашылығында, медицинада, тұрмыста қолдануы жайлы мәтіннен және қосымша ақпарат көздерінен алған материалдарды жарнамалау арқылы түсіндіріңіз. Қалыптастырушы бағалау: «Бас бармақ» 1-өндірісте 2- медицинада 3- тұрмыста -магнийдің ағзада жетіспеушілігі миокард инфарктына алып келеді. Оның қанда аз болу себебі – стресстің немесе шаршағандықтың белгісі. Магний нанда, сүт, ет және басқа күнделікті тағамдарда аз болады. Ал үлкен адамға күніне 300-500 мг мөлшерде қажет. -кальций адам ағзасында өте кең таралған макроэлемент, ол көп мөлшерде қаңқада және тісте кездеседі. Оның үлкен адамға қажет мөлшері 800-1000 мг, ал жас балага 600-900 мг-да қажет. Кальцийдің сіңірілуіне аспирин, қымыздық қышқылы әсер етеді. Сондай-ақ ағзаның кальцийді сіңіруіне магний қажет екені көрсетілген. Құрамында көп мөлшерде кальций бар тағам ішу адамның өмір жасын ұзартатындығын швед ғалымдары зерттеген. Тістен басқа ол сүйекте болады. Олар жемістер мен көкөністерде көптеп кездеседі. Ересек адамдарға тәулігіне 0,5
грамм кальций жеткілікт Бұл материал сайт қолданушысы жариялаған. Материалдың ішінде жазылған барлық ақпаратқа жауапкершілікті жариялаған қолданушы жауап береді. Ұстаз тілегі тек ақпаратты таратуға қолдау көрсетеді. Егер материал сіздің авторлық құқығыңызды бұзған болса немесе басқа да себептермен сайттан өшіру керек деп ойласаңыз осында жазыңыз
_ Қазақстан Тұтынушылар Одағы
агробизнес және экономика колледж»
мекемесі
(білім беру ұйымының
атауы)
Орта білімнен кейінгі,
техникалық және кәсіптік білім беру ұйымдарына арналған педагогтың
сабақ жоспары
(IIА) топ элементтері,
сілтілік жер металдар
(сабақ
тақырыбы)
Модуль /пән
атауы_________Химия__________________
Дайындаған педагог
___Нурахметова Меруерт
Кадирбековна_
2021 жылғы "_24_"
қараша 1.Жалпы мәліметтер Курс, оқу жылы, топ _1ЗОО-4,
1ВФ-13__ Сабақ типі: аралас
сабақ
2. Сабақ
мақсаты: Студенттерді II топ металдарына жалпы сипаттама, периодтық
жүйедегі орнын, атом құрылысын, физикалық, химиялық қасиеттерін
және химия пәнінен өткен тақырыптардан алған білімдерін ойын
элементтерін қолдана отырып қортындылауға
дағдыландыру.
Білімділік: Периодтық жүйедегі орны бойынша сілтілік жер металдар
атомының құрылысы, физикалық, химиялық қасиеттері, күнделікті
өмірде қолдану салаларымен таныстыра
отырып, алған білімдерін жадында сақтау, ойлау қабілетін дамыту,
білімге құштарлығын, дүниетанымдық көзқарасын
арттыру.
Дамытушылық: Студенттерді өз
бетімен, ұжыммен жұмыс істеу біліктіліктерін дамыту, есте сақтау,
ой - өрісін дамыту, өмірдегі көрген деректерді пайдалана білуіне
және шығармашылықпен жұмыс істеуге
дағдыландыру.
Тәрбиелік: Студенттерді оқуға,
жауапкершілікке, өз бетінше еңбектенуге тәрбиелеу. Тез ойлап, тез
қорытуға және сөйлеу мәдениетіне
тәрбиелеу.
Құзыреттілігі: Химиялық білімнің
кәсіби мамандыққа бағытталуы мен іс әрекет негізінде өздігінен
ізденетін, өздігінен шешім қабылдайтын, нарық заманында өмір сүріп,
адал еңбектенетін, бәсекелестікке қабілетті
болу.
2.1 Оқу сабақтары барысында білім алушылар игеретін кәсіби
біліктердің тізбесі 1) Химиялық білімнің кәсіби
мамандыққа бағытталуы дағды мен іс әрекет негізінде өздігінен
ізденетін, өздігінен шешім қабылдайтын, нарық заманында өмір сүріп,
адал еңбектенетін, бәсекелестікке қабілетті
болу.
2.2 Оқыту
нәтижесі: 1 )
Периодтық жүйенің 2 (ІІА)
тобының элементтерін сипаттау. 2.Күтілетін
нәтиже: Студенттердің түсінуі
тиіс: Заттардың химиялық
формулаларын анықтай алады. Адамның күнделікті іс-әрекетіне
пайдаланатын қажетті химиялық заттарды
түсінеді. Студенттердің құндылық бағдары
болуы: Теориялық білімдерін жүйелей
білуі. Ойларын еркін
жеткізуі. Заттарды сипаттай білуге
дағдылану. Студенттер жасай
біледі: Өзгерістер тізбегін, химиялық реакциялар теңдеулерін жаза
білді. Есептерді шығара
білді.
2.4 Бағалау
өлшемдері
1) 2 (ІІ А) топ элементтерінің физикалық қасиеттерінің өзгеру
заңдылықтарын түсіндіреді;
2) Сілтілік жер металдардың маңызды қосылыстарының қолданылу
аясына қарай талдайды;
3) Кальций мен магний
қосылыстарының маңызды қосылыстарының негізгі қасиеттерін сипаттайтын
реакциялар теңдеулерін құрастырады, биологиялық рөлін
түсіндіреді;
3. Сабақты жабдықтау:
презентациялық слайд,
тапсырмалар,
3.1 Оқу-әдістемелік
құрал-жабдықтар, анықтамалық әдебиеттер: кітап, дәптер,Химия 10
сынып, Автор М.К Оспанова , К.С Аухадиева Химия 1,2-
бөлім
3.2 Техникалық құралдар, материалдар:
ноутбуг, интерактивті тақта, ноутбук, виде
урок
3.3 Пән аралық байланыс: Қазақ тілі, география,
биология Падаланған
әдебиеттер/ Е.А Очкур, Ж.Ж Курмангалиева, 10 сынып1-
бөлім Сабақтың
мазмұны/ Содержание
урока Элемент
№ Сабақтың элементтері, оқу
мәселелері, оқыту әдістері мен
формалары Элементы урока,
учебные вопросы, формы и методы
обучения І Ұйымдастырушылық
кезең: Организационный
момент:
(3мин )
Амандасу.Оқушылардың сабаққа
дайындығын тексеру. Оқушылардың көңілін сабаққа
аудару. (Сабақтың мақсаты мен
кезеңдерін анықтау.) -сабақта қалыпты жұмыс істеуге
мүмкіндік жасау ; -оқушыларды
психологиялық дайындау. ІІ Опрос
д/з Үй тапсырмасын сұрау: ( 10
мин ) сабақтың білімділік
мақсаты: Бүгінгі сабағымызды
Ы.Алтынсариннің қанатты сөзінен бастағым
келеді: Тұмсықтының тамағы, Шоқу менен
табылар, Өнер-бiлiм дегенiң, Оқуменен
табылар дегендей- бүгінгі химия пәнінен алатын білімдеріңіз
қоғамдық ортада, тұрмыс тіршілікте қолданылатындықтан заттар жайлы
болмақ. Бұл заттар, өмірдегі түрлі құбылысты жинақтап, түйіп,
ықшамдап беріп бір не екі тармақтан тұратын мақал- мәтелде орын
алған екен. Мақал сөзінде де металл
жүреді, Металл қадірін халқым біледі,
демекші төмендегі мақал- мәтелдердегі көп нүктенің орнына қажетті
металл атауларын қойып толық оқыңыздар Қолданылатын әдіс
тәсіл: «Ойлан тап
» Ұйымдастыру
формасы:
жекелей Қалыптастырушы
бағалау: «-», «+», «Керемет!» жоғарғы
балл- 10 «Ойлан тап» әдісі арқылы
төменгі сыныпта алған білімдерін жаңа сабақпен байланыстыру
мақсатында ой қозғау сұрақтарын ұжымдық талқылау. (Өз ойларымен
бөліседі); Ескі мата сөз болмас, ескі
темір....... біз болмас. Қойдың сүті - .......... оны
ұрған оңбасын. От көмір жейді, тот
................ жейді. Арпа бидай ас екен,
........... - ............. тас екен Өнерлінің қолы алтын,
өлеңшінің сөзі ................ Пәлен жерде алтын бар, барсаң
онда ............. та жоқ. Киім пішсең кең піш, тарылтуың
оңай, ......кессең қысқа кес ,
ұзартуың оңай. Ақыл арымас, …….
шірімес 1.Металдар агрегаттық күйіне
қарай нешеге бөлінеді ? қатты,
жұмсақ,сұйық 2.Сұйық металл (Нg,
сынап,ртуть-гидраргирум ) 3. Ең қатты металл? (Сr ром ,-
- - ) 4. «Тіршілік элементтері»
қатарына кіретін металдар (Ca және Mg) 5. Электрөткізгіштігі ең
жоғары металл. ( Ag -серебро- аргентиум) 6.
Қандай метал болашақтың металы
деп аталады (Al
) 7. Иілгіштігі жағынан ең төмен
металл. (Ғе-темір- феррум-железо). 8.Ең қиын балқитын «қасқыр
көбік» деп аталатын металл– (W- вольфрам- 9.Ең жеңіл металл –(Li
) 10.Ең ауыр металл – ( Оs-
осмий 11.Пышақпен кесілетін металл-
(Na ) 12.
Ток желісінде қолданылатын
металдар (Cu/Al) «Суреттер» стратегиясын
қолдану арқылы тақырыпқа шығу, суреттерге қарап сабақ тақырыбын,
мақсатын анықтау. ІІІ Жаңа сабақ меңгеру: 40
мин І.Атом құрылысы,
электрондық формуласы Тапсырма
№1 Дескриптор: 1.Периодтық жүйедегі орнына
сай сипаттама береді. 10 бал 2.Атом құрылысын, электрондық
формуласын жазады.10 бал 3.Теориялық білімдерін жүйелей
отырып,топ бойынша химиялық белсендігін анықтайды.10
бал Қолданылатын әдіс
тәсіл: «INSERT»
Әр оқушының өзіне “мәселе
жөнінде не білемін”, “менде қандай қиындық туды”, “осы материалдан
жаңа не білдім” деп баға беруін қадағалау. Ұйымдастыру формасы
: Жұптық
жұмыс. Кері
байланыс Әр оқушының
өзіне 1.“мәселе жөнінде не
білемін”, 2 “менде қандай қиындық
туды”, 3.“осы материалдан жаңа не
білдім” -деп баға беруін қадағалау. ІІ. Сілтілік жер
металдардың физикалық қасиеті, табиғатта таралуы, химиялық
қасиеттері: Тапсырма
№2 Дескриптор: 1.
Адамның күнделікті
іс-әрекетіне пайдаланатын қажетті химиялық заттарды
түсінеді. 2. Физикалық қасиеттерін біле
отырып, заттардың химиялық формулаларын анықтай алады. 10
балл 3.
Өзгерістер тізбегін, химиялық
реакциялар теңдеулерін жаза алады. 10балл Қолданылатын әдіс
тәсіл: «Ақпаратты
бөлшектеу». Ұйымдастыру формасы
: жеке, жұптық
жұмыс. (ІІА) топ металдары- күшті
тотықсыздандырғыштар.Химиялық тұрғыдан белсенді металдар. Химиялық
белсенділіктері (Ве) бериллийден (Ra) радийге қарай
өседі.
Металдар электрохимиялық
кернеу қатарында орналасуына қарай 3-ке
бөлінеді:
Физикалық
қасиеттері. Магний
– ақ түсті металл, жеңіл
созылады және сілтілік металдарға қарағанда иілгіштігі төмен. Ол
ауамен жанасқанда бірден жұқа және тығыз қорғаныш оксид
қабықшасымен қапталады, сондықтан да мөлдір емес. Жылу мен электр
тогын жақсы өткізеді. Магний – табиғатта таралуы
бойынша VIII
орында, Ол 200-ге жуық минералдың
құрамына кіреді: магнезит және доломит, карналлит, оливин,
форстерит, бруцит, асбест. Магнийдің көп мөлшері мұхит, теңіз және
тұзды көлдердің суларында бар. Орташа есеппен 1м³ суда 1 кг
шамасында магний болады.Жасыл өсімдіктің хлорофил пигменттерінің
құрамды бөлігі. Металдық магнийді алғаш ашқан
1828 ж. француз химигі Антуан Александр Бюсси. Оны алудың басты
жолы – электролиз немесе MgCl2. Кальций – күмістей ақ түсті жеңіл
металл. Оның ауамен әрекеттесуі нәтижесінде түзілген оксид
қабықшасымен лезде қапталады, сондықтан оны сілтілік металдар
сияқты керосин қабатының астында сақтайды. Кальций көп таралған элементке
жатады. Жер қыртысындағы құрамы бойынша ол V
орында, оның массалық үлесі - 3,4%.
Табиғатта кальций қосылыстарын кез келген жерде кездестіруге
болады: кальций тұздарынан таулы массивтер және сазды тау жыныстары
түзілген, ол теңіз, өзен суларының, өсімдік, жануар және адам
организмдерінің құрамына кіреді. Кальцийді сілтілік металдар
сияқты тұздарының балқымаларын электролиздеп
алады. Магний және сілтілік жер
металдар атомдары жалынды әр түрлі түске бояйды, сондықтан бұл
металдардың тұздары пиротехникада фейерверк жасағанда және солют
атқанда қолданылады. Ал олардың топшадағы
көршілері –Be бериллий ,Sr стронций және Вa тірі организмдер үшін
қауіпті. Химиялық
қасиеттері. I.
Магний 1. 2Mg + O2 = 2 MgO (магний
оксиді) 2.
Mg+Cl2=
MgCl2
(магний
хлориді) 3. Кәдімгі температурада
галогенмен әрекеттеседі, галогендерді атмосферада қыздырғанда бұл
металдар тұтанады: Mg+CI2=MgCI2 II.
Кальций 1. Ауада қыздырғанда жанады
және галогендермен әрекеттеседі: 2 Са + О2 = 2 СаО (кальций
оксиді) 2. Са + Вr2 = СаВr2 (кальций
бромиді) 3. Са + 2 Н2О = Са(ОН)2 +
Н2 (кальций
гидроксиді) III. Олар қыздырғанда
сутекпен, азотпен, күкіртпен, фосформен, көміртекпен және басқа
бейметалдармен тотығады: Са + Н2 = СаН2 (кальций
гидриді); 3 Са + N2 =
Са3N2 (кальций
нитриді); 3Mg + N2 = Mg3N2 (магний
нитриді); Са + S = СаS (кальций
сульфиді); Mg + S = MgS (магний
сульфиді); 3 Са + 2 Р = Са3Р2 (кальций
фосфиді); 3 Mg + 2 Р = Mg3Р2 (магний
фосфиді); Са + 2 С = СаС2 (кальций
карбиді); Табиғи
қосылыстары: Калцийдің табиғатта кең
тараған қосылыстарының бірі- кальций карбонаты
СаСО3
әртүрлі минералдар түзеді:
бор,мәрмәр, әктас,ұлутас, інжу маржан,меруерт және аралас бағалы
тастар түзеді. Қазақстан аумағында кальций
қосылыстары кең тараған.Фосфориттердің ірі кен орындары Қаратау
тауларында және Ақтөбе облысында, ал бағалы қызғылт ұлутас,құрылыс
тастың кен орны Маңғыстауда орналасқан. Гипсті Жамбыл қаласының
маңында цементтік саздарды Шымкент және Семей маңында өндіреді,
көптеген әктас шөгіндісі, отқа төзімді саздар басқа облыстарда да
кездеседі. Са(ОН)2 –әк суы, әк сүті деген атпен
танымал, әк сүті әктеу үшін, құммен қоспасы құрлыста кірпіш
қалауда, сылақта байланыстырушы зат ретінде
қолданылады. СаSO4*2H2O
гипсті өңдегенде кристалдық
судың біразын жоғалтып алебастер алынады, егер алебастер ұнтағын
сумен араластырса гипс түзіліп құрылыста, әшекей, статуэтка жасауда
және медицинада қолданады. Кальций, магний гидрокарбонаттары баяу
ыдырайды осы карбонаттардан түзілген үңгір ішінде тұздардың ірі
кристалдары түзеді осындай түзілістер Маңғыстау облысында
кездеседі. CaCO3 *
MgCO3 доломит минералды заттар құрамына
кіреді. 3MgO
·2H2O·2SiO2 елімізде асбест қоры бар,
Қарағанды облысында Жезқазған Ұлытауында талшықтастар кездеседі
,ТМД бойынша асбест кен орны Жітіқара (Қостанай облысы), біздің
республикамызда орналасқан. Магний
қосылыстары магний оксиді (магнезия) -MgO
ақ түсті, борпылдақ ұнтақ, суды оңай сіңіреді, спортшы алақанына
жағылған ұнтақ гимнастикалық снарядтан ұшып кетуден
сақтайды. *магнезит
MgCO3, доломит
MgCO3
·
CaCO3, *карналлит KCl · MgCl2 ·
6H2O. *магний силикаты(асбест) 3MgO
·2H2O·2SiO2 ІІІ. Биологиялық
рөлдері. Қолданылатын әдіс-тәсіл:
«Сәйкесін тап» «Жарнамалау» стратегиясы «Жарнамалау» әдісі арқылы
алынған жаңа сабаққа байланысты ақпарат туралы ойларыңызбен
бөлісіңіздер. Табиғаттағы кальций және
магний қосылыстары өндірісте, ауыл шаруашылығында, медицинада,
тұрмыста қолдануы жайлы мәтіннен және қосымша ақпарат көздерінен
алған материалдарды жарнамалау арқылы
түсіндіріңіз. Қалыптастырушы бағалау: «Бас
бармақ» 1-өндірісте 2-
медицинада 3-
тұрмыста -магнийдің ағзада
жетіспеушілігі миокард инфарктына алып келеді. Оның қанда аз болу
себебі – стресстің немесе шаршағандықтың белгісі. Магний нанда,
сүт, ет және басқа күнделікті тағамдарда аз болады. Ал үлкен адамға
күніне 300-500 мг мөлшерде қажет. -кальций адам ағзасында өте
кең таралған макроэлемент, ол көп мөлшерде қаңқада және тісте
кездеседі. Оның үлкен адамға қажет мөлшері 800-1000 мг, ал жас
балага 600-900 мг-да қажет. Кальцийдің сіңірілуіне аспирин,
қымыздық қышқылы әсер етеді. Сондай-ақ ағзаның кальцийді сіңіруіне
магний қажет екені көрсетілген. Құрамында көп мөлшерде кальций
бар тағам ішу адамның өмір жасын ұзартатындығын швед ғалымдары
зерттеген. Тістен басқа ол сүйекте болады. Олар жемістер мен көкөністерде
көптеп кездеседі. Ересек адамдарға тәулігіне 0,5
грамм кальций жеткілікт |
Жүктеу
Бұл курс Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігімен келісілген
