Инклюзив білім – адамгершілік пен сабыр мектебі

Инклюзив білім – адамгершілік пен сабыр мектебі

Асмагиева Асылай Досжанқызы

Атырау облысы,Білім беру басқармасының

«Облыстық арнайы мектеп-интернат»

Коммуналдық мемлекеттік мекемесі

Аннотация

Бұл мақалада инклюзив білім беру жүйесінің қазіргі қоғамдағы маңызы мен оның тұлғаның адамгершілік, төзімділік және сабыр секілді қасиеттерін қалыптастырудағы рөлі қарастырылады. Инклюзив білім – ерекше қажеттіліктері бар балалар мен барлық оқушыларға тең мүмкіндіктер ұсынатын әлеуметтік әділеттілік қағидасына негізделген жүйе. Мақалада инклюзив білімнің философиялық, психологиялық және педагогикалық мәні ашылып, ұстаз бен оқушы арасындағы адамгершілік қарым-қатынастың тәрбиелік ықпалы талданады. Сондай-ақ, Қазақстандағы инклюзив білім берудің даму бағыттары мен қоғамдағы толеранттық мәдениетті қалыптастырудағы маңызы көрсетілген.

Түйінді сөздер: инклюзив білім, адамгершілік, сабыр, төзімділік, тең мүмкіндік, толеранттық, әлеуметтік әділеттілік.

Кіріспе

Қазіргі таңда білім беру жүйесінің басты мақсаты – әрбір баланың жеке ерекшеліктерін ескеріп, барлығына тең мүмкіндік жасау. Бұл ұстаным инклюзив білімнің өзегін құрайды. Инклюзив білім тек ерекше қажеттілігі бар балаларды мектепке қабылдау емес, ол – бүкіл қоғамның адамгершілік деңгейін арттыруға бағытталған кең әлеуметтік қозғалыс. Мұндай білім жүйесінде әр бала құрметке, түсіністікке және қамқорлыққа лайық тұлға ретінде қабылданады.

Инклюзив білім – адамгершіліктің нақты көрінісі. Себебі ол балалар арасындағы айырмашылықтарға сабырмен қарап, өзара түсінісу мен қолдауға үйретеді. Бұл тұрғыдан алғанда, инклюзив орта – нағыз адамгершілік пен сабыр мектебі.

Инклюзив білімнің философиялық және әлеуметтік мәні

Философиялық тұрғыдан инклюзив білім – гуманизм қағидасына негізделеді. Гуманизм адамды жоғары құндылық деп таниды, ал білім беру оның жеке даралығын дамыту құралы ретінде қарастырылады. Әр баланың өз әлеуетін іске асыруы үшін қоғамда тең жағдай жасау – өркениетті елдің белгісі.

Инклюзив қоғамда әртүрлілікті қабылдау мәдениеті қалыптасады. Мұндай мәдениет адамдардың бір-біріне деген төзімділігін арттырып, әлеуметтік үйлесімділікті қамтамасыз етеді. Инклюзив мектеп – қоғамдағы кемсітушілікке қарсы тәрбиенің бастау нүктесі.

Психологиялық тұрғыдан инклюзив білімнің рөлі

Психология ғылымы адамның тұлға ретінде қалыптасуы үшін қолайлы орта қажет екенін дәлелдейді. Инклюзив білім беруде мұғалім мен оқушылар арасындағы сенім мен қолдау атмосферасы ерекше маңызға ие. Мұндай ортада балалар өздерін қауіпсіз сезінеді, өз қабілетін көрсетуге ұмтылады.

Ерекше қажеттіліктері бар балалармен бірге оқу басқа оқушыларды да эмпатияға, шыдамдылыққа және түсіністікке тәрбиелейді. Олар өзге адамның сезімін бағалауды, қиындықты бірге еңсеруді үйренеді. Бұл – эмоционалдық интеллект пен адамгершілік сана қалыптастырудың тиімді жолы.

Педагогикалық аспект және ұстаздың рөлі

Инклюзив білім берудің табысты болуы көбіне мұғалімнің кәсіби және адамгершілік қасиеттеріне байланысты. Мұғалім тек білім беруші емес, ол – тәрбиеші, бағыт беруші және қолдаушы тұлға. Әр баланың ішкі әлеуетін байқау, оның мүмкіндігіне сену және кішкентай жетістігін де мойындау – ұстаздың басты міндеті.

Сабырлы және түсіністікке негізделген педагогикалық қарым-қатынас балалардың өзін-өзі бағалауын арттырып, оқуға деген қызығушылығын күшейтеді. Осылайша, мұғалім инклюзив ортада тек оқыту емес, сонымен қатар адамгершілік мәдениетін қалыптастыру миссиясын атқарады.

Қазақстандағы инклюзив білімнің дамуы

Қазақстанда инклюзив білім беру мемлекеттік саясаттың маңызды бағытына айналды. «Білім туралы» заңда әр баланың сапалы білім алуға құқығы бекітілген. Бүгінде елімізде инклюзив мектептер мен ресурстық орталықтар саны артып келеді.

Білім беру ұйымдарында психолог, логопед, дефектолог және тьютор қызметтері енгізіліп, арнайы бағдарламалар жасалуда. Бұл шаралар ерекше қажеттіліктері бар балалардың әлеуметтенуіне жағдай жасап, қоғамның оларға деген көзқарасын өзгертуде.

Сонымен қатар, инклюзив білім қоғамдағы толеранттық мәдениетті нығайтады. Себебі мұндай ортада өскен бала болашақта өзгелерге қамқор, сабырлы және әділ азамат болып қалыптасады.

Инклюзив орта – адамгершілік пен сабыр мектебі

Инклюзив сынып – өмірдің шағын моделі. Мұнда әртүрлі балалар бір мақсатта бірігіп, өзара көмектесуді үйренеді. Олар өзгелердің ерекшелігін қабылдап, айырмашылықты байлық ретінде көреді.

Мұндай тәжірибе тек ерекше балалар үшін емес, барлық оқушылар үшін пайдалы. Себебі олар адамгершілік, сабыр, жауапкершілік, өзара құрмет сияқты өмірлік құндылықтарды игереді. Осы қасиеттер адамның болашағына, кәсіби және әлеуметтік табысына тікелей әсер етеді.

Қорытынды

Инклюзив білім беру – тек педагогикалық жүйе емес, ол – қоғамның рухани кемелдену жолы. Әр баланың мүмкіндігін мойындау, оған тең мүмкіндік беру – адамгершіліктің ең жоғарғы көрінісі.

Инклюзив ортада тәрбиеленген ұрпақ өзгеге түсіністікпен қарап, қиындыққа сабырмен төтеп беруді үйренеді. Сондықтан инклюзив білім – шын мәнінде адамгершілік пен сабыр мектебі, ал мұндай мектептер қоғамның рухани тірегіне айналады.

Пайдаланылған әдебиеттер:

1. ҚР «Білім туралы» заңы. – Астана, 2020.

2. Водопьянова, Н.Е. Психология инклюзивного образования. – Москва: Академия, 2021.

3. UNESCO. Inclusive Education: the Way of the Future. – Paris, 2022.

4. Назарбаев, Н.Ә. Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру. – Астана, 2017.

5. Баранова, И.В. Инклюзивті білім берудің психологиялық-педагогикалық негіздері. – Алматы, 2023.