Абильдаева Айгерим Талгатовна

Ермек Баян Ермекқызы

Кауынбаева Гулназ Кайратовна

ИННОВАЦИЯЛЫҚ

ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ

ТАРИХ САБАҚТАРЫНДА

ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ

ОҚУШЫЛАРДЫҢ

ҚЫЗЫҒУШЫЛЫҚТАРЫН

АРТТЫРУ

(әдістемелік оқу құралы)

Алматы, 2025

ӘОЖ 94 (574) (075.8)

КБЖ 63.3 (5 Каз) я 73

К 30

Пікір жазған:

М.Х. Дулати атындағы Тараз өңірлік университеті, филология ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессоры:

Есенова Н.Б.

Құрастырушылар:

Алматы облысы Қарасай ауданы

«Көкөзек ауылындағы жайлы мектеп» КММ

тарих пәні мұғалімі Абильдаева Айгерим Талгатовна

тарих пәні мұғалімі Ермек Баян Ермекқызы

«Көкөзек ауылындағы орта мектебі» КММ

тарих пәні мұғалімі Кауынбаева Гулназ Кайратовна

Кауынбаева Г.К., Ермек Б.Е., Абильдаева А.Т.

К 30 Инновациялық технологияларды тарих сабақтарында қол-дану арқылы оқушылардың қызығушылықтарын арттыру: әдістемелік оқу құралы. Алматы, 2025. – 67 б.

ISBN 978-601-7030-38-4

«Инновациялық технологияларды тарих сабақтарында қолдану арқылы оқушылардың қызығушылықтарын арттыру» әдістемелік- көмекші құрал жалпы орта білім беретін мектептердің тарих пәні мұғалімдеріне арналған. Ұсынылып отырған әдістемелік-көмекші құрал жаңартылған білім беру бағдарламасы аясында тарих пәнін оқытудың озық технологияларын пайда-лану арқылы оқушы тұлғасының дамуына және қабілетін арттыруда жүргізілуі тиіс жұмыстардың маңызыдылығы жайында ғылыми тұжырымдармен қамтыл-ған. Инновациялық технологияны меңгеру әрбір оқытушының интеллектуал-дық, кәсіби, рухани-адамгершілік, азаматтық және басқа да көптеген адами келбетінің қалыптасуына игі әсерін тигізеді, өзін-өзі дамытып, оқу тәрбие үрдісін ұйымдастырудың тиімділігі бойынша теориялық және әдістемелік тұрғыдан баяндалады.

ӘОЖ 94 (574) (075.8)

КБЖ 63.3 (5 Каз) я 73

I SBN 978-601-7030-38-4 © Авторлар ұжымы, 2025

ХАТТАМА № _001/0182

Алматы қаласы

«Bilim_gilim» әдістемелік

көмек көрсету орталығы «24» наурыз 2025 ж

Оқу-әдістемелік кеңесінің мәжілісі

Қатысқандар:

Төрайым: Мухаметхан Н.Д «Bilim_gilim» әдістемелік көмек көрсету орталығының директоры.

Орталық филиалының төрағалары, бөлім әдіскерлері, портал редакторлары.

Хатшы: Амангельдиева Б.А «Bilim_gilim» әдістемелік көмек көрсету порталының редакторы

Күн тәртібінде

Кауынбаева Гулназ Кайратовна, Ермек Баян Ермекқызы, Абильдаева Айгерим Талгатовна ұсынған «Инновациялық технологияларды тарих сабақтарында қолдану арқылы оқушылардың қызығушылықтарын арттыру» тақырыбында жазылған авторлық бағдарламаны\әдістемелік құралдың қаралуы бойынша

Тыңдалды:

1. М. Х. Дулати атындағы Тараз өңірлік университеті, филология ғылымдарының кандидаты, қауымдастырылған профессоры Н.Б.Есенова Авторлық жұмыстың\әдістемелік нұсқаудың өзектілігі балалардың пән бойынша сөйлеудағдыларын қалыптастыру арқылы тілін дамытуға ықпал етеді. Балалардың ой-өрісін жетілдіріп, ойын еркін жеткізуге дағдыландырады. Заман талабына сай сауаттылығын арттырып, дамытады. Және олардыңөзін-өзі үздіксіз жетілдіруіне, әрі қарай өзін-өзі тәрбиелеуіне мүмкіндік жасайды. Білім берудің басқа салаларында да практикада қолдануға дайын құжат.

Жұмыстың ғылымилығы: Өзекті тақырып ретіндетолық ашылған. Тапсырмалардың ішкі бірлігі сақталған, логикалық байланысы толық қамтылған.

Жұмыстың тұжырымдары мен қорытындыларының негізі мен дәйектілігінің дәрежесі:

Бүгінгі таңдағы маңызды құрал ретінде білім беру саласына аса қажетті құжат.

Жұмыстың практикалық маңыздылығы: толық қамтылған, рәсімдеу талаптары дұрыс. Жұмыстың мазмұны бойынша кемшіліктер мен ескертулер: Жалпы, авторлық бағдарлама талапқа сай. Білім стандарттарын негізге ала отырып жоғыры, сапалы деңгейде жазылған.

2. Абиева Ұ.Б., Педагогика тарих ғылымдарының магистрі: Ұсынылып отырған жұмыстың ережеге сай жазылуы және көшірілмеген түпнұсқалық сертификатының бар болуы негізінде әдістемелік құралдың жазылу қағидалары толық сақталған. Қазіргі таңда балаларға сапалы білім мен тәрбие беру үдерісіндегі өзекті тақырыптардың бірі болғандықтан, бұл жұмысты білім беру, тәрбие беру мекемелерінде пайдалануға болады деп ұсынамын.

Шешім:

Жұмысты пайдалану бойынша қорытындылар мен ұсыныстар: Авторлық бағдарлама \әдістемелік нұсқаулық қолданысқа толық дайын.

ҚАУЛЫ ЕТТІ: Кауынбаева Гулназ Кайратовна, Ермек Баян Ермекқызы, Абильдаева Айгерим Талгатовна ұсынған «Инновациялық технологияларды тарих сабақтарында қолдану арқылы оқушылардың қызығушылықтарын арттыру» тақырыбында жазылған авторлық бағдарламаны\әдістемелік құралдың қаралуы бойынша атты авторлық бағдарлама/әдістемелік құрал бекітілсін және Республикалық (облыстық,қалалық) көлемде таратылып, баспаға ұсынылсын.

Рецензент:

М . Х. Дулати атындағы

Тараз өңірлік университеті, филология ғылымдарының кандидаты,

қауымдастырылған профессоры: Есенова Н.Б.

«Bilim_gilim» әдістемелік көмек көрсету

орталығының директоры Мухаметхан Н.Д.

«Bilim_gilim» әдістемелік көмек

Көрсетуорталығының хатшысы: Амангельдиева Б.А.

Кауынбаева Гулназ Кайратовна, Ермек Баян Ермекқызы, Абильдаева Айгерим Талгатовна ұсынған «Инновациялық технологияларды тарих сабақтарында қолдану арқылы оқушылардың қызығушылықтарын арттыру» тақырыбында жазылған авторлық бағдарламаны\әдістемелік құралдың қаралуы бойынша

ПІКІР

Ұсынылып отырған авторлық бағдарламаның/әдістемелік құралдың нәтижесінде балалар өз бетімен пәнді меңгеруге талпынады, логикалық ой өрісі артады, сауаттылығы дамиды. Авторлық бағдарламада қамтылған тапсырмалар жинағы арқылы балалардың шығармашылық қабілеті мен пәнге деген қызығушылығын арттыруға болатындығы айқын. Тақырып бойынша қойылған мақсат-міндеттері күтілетін нәтижелерімен ұштаса құрастырылған.

Авторлық жұмыстың\әдістемелік нұсқаудың өзектілігі балалардың пән бойынша сөйлеудағдыларын қалыптастыру арқылы тілін дамыту, ой-өрісін жетілдіру, ойын еркін жеткізуге үйретуарқылы сауаттылығын арттырып, дамытады және оларға үздіксіз өзін-өзі жетілдіріп, әрі қарай өзін-өзі тәрбиелеуге және білім берудің басқа салаларында практикада қолдануға дайындайды.

Жұмыстың ғылымилығы: Өзекті тақырып ретіндетолық ашылған. Тапсырмалардың ішкі бірлігі сақталған, логикалық байланысы толық қамтылған.

Жұмыстың тұжырымдары мен қорытындыларының негізі мен дәйектілігінің дәрежесі:

Бүгінгі таңдағы маңызды құрал ретінде білім беру саласына аса қажетті құжат.

Жұмыстың практикалық маңыздылығы: толық қамтылған, рәсімдеу талаптары дұрыс. Жұмыстың мазмұны бойынша кемшіліктер мен ескертулер: Жалпы, авторлық бағдарлама талапқа сай. Білім стандарттарын негізге ала отырып жоғыры, сапалы деңгейде жазылған.

Жұмысты пайдалану бойынша қорытындылар мен ұсыныстар: Авторлық бағдарлама \әдістемелік нұсқаулық қолданысқа толық дайын.

ҚАУЛЫ ЕТТІ: Кауынбаева Гулназ Кайратовна, Ермек Баян Ермекқызы, Абильдаева Айгерим Талгатовна ұсынған «Инновациялық технологияларды тарих сабақтарында

қолдану арқылы оқушылардың қызығушылықтарын арттыру» авторлық бағдарламаны\әдістемелік құралдың қаралуы бойынша

Аталған авторлық бағдарламаның/әдістемелік құралдың әзірленуі барлық талаптарға сай жасалынған.

Рецензент:

М. Х. Дулати атындағы

Тараз өңірлік университеті, филология ғылымдарының кандидаты,

қауымдастырылған профессоры: Есенова Н.Б.

«Bilim_gilim»» әдістемелік

көмек көрсету

орталығының директоры: Мухаметхан Н.Д.

Кауынбаева Гулназ Кайратовна, Ермек Баян Ермекқызы, Абильдаева Айгерим Талгатовна ұсынған «Инновациялық технологияларды тарих сабақтарында қолдану арқылы оқушылардың қызығушылықтарын арттыру» тақырыбында жазылған авторлық бағдарламаны\әдістемелік құралдың қаралуы бойынша

ПІКІР

Ұсынылып отырған бағдарлама/ әдістемелік нұсқаулық арқылы балалар өз бетімен пәнді меңгеруге талпынады, логикалық ой өрісі артады және функционалдық сауаттылығы дамиды. Бұл құралда қамтылған тапсырмалар жинағы арқылы балалардың шығармашылық қабілеті мен пәнге деген қызығушылығын арттыруға болатындығы айқын. Тақырып бойынша қойылған мақсат-міндеттер күтілетін нәтижелерімен ұштаса құрастырылған.

Бағдарламаның /әдістемелік нұсқаулықтың/ өзектілігі негізгі жалпы білім берудің мемлекеттік білім стандартының талаптарына және білім беру, тәрбиелеу мекемесі бағдарламасының талаптарына сәйкес жасалған. Бағдарлама балалардың пән бойынша функционалдық сауаттылығын арттырып дамытады және оларды өз бетімен және үздіксіз өзін-өзі жетілдіріп, әрі қарай өзін-өзі тәрбиелеуге және білім берудің басқа салаларында да практикада қолдануға дайындайды. Оқу іс-әрекетінде интегративті тәсіл жүзеге асады. Негізгі міндеттері сабақта және өзіндік жұмыста атқарылады. Оқытудың құзыреттілікке бағдарлануы прагматикалық сипаттағы педагогикалық мәселелерді шешуге мүмкіндік береді, балаларды нақты әлемде шебер жұмыс жасауға дайындайды. Бағдарламада балалардың пән бойынша білімін тереңдетіп, сауаттылық дағдысын қалыптастыруға бағытталған тапсырмалар олардың білім-білік дағдыларын қалыптастырумен қатар, өмірге деген көзқарасын өзгертіп, оларды дамытуда шешуші роль атқарады.

Аталған әдістемелік нұсқаулықтың/авторлық бағдарламаның әзірленуі барлық талаптарға сай жасалынған.

Рецензент:

Қызылорда қаласы

Б олашақ университетінің

«Арнайы педагогика және психология"

кафедрасының аға оқытушысы,

п.ғ.к.,РЖА профессоры,

облыстық білім басқармасының

балалар оңалту орталығының

түзету маманы Жанибекова С.С.

КІРІСПЕ

«Еліміздің ертеңі бүгінгі жас ұрпақтың қолында, ал жас ұрпақ тағдыры ұстаздың қолында»

Н.Ә.Назарбаев

ХХІ ғасыр ғылым ғасыры. Сондықтан жас ұрпаққа, жас буынға жаңаша білім беру жолында түбегейлі өзгешеліктер жүріп жатыр. Жан жақты тұлға, яғни дарынды, шығармашылық тұлға қалыптастыру білім мен тәрбие берудегі мемлекеттік істің ең маңыздысы. Мақсатты білім беру тұлға дамуын жүзеге асыратын мәселе.

Адамзат баласының өз ұрпағын оқыту тәрбиелеудегі ең озық тиімді ізденістерін, тәжірибелерін жалғастырып, тың жолдар іздеу педагогика-ның озық үлгілерін жаңашылдықпен дамыту жалғаса бермек.

Білімнің сапасын көтерудің қазіргі таңда жолдары көп. Ең бастысы білімді де білікті, ұшқыр ойлы шығармашылық қабілеті мол ұстаздың шәкіртімен бірлесе еңбек етуі талап етіледі.

Білім сапасы дегеніміз мектепте білім алып отырған шәкірттің немесе мектеп бітірушінің білім алу әзірлігінің сапасы мен білім беру қызметінің сапасын қамтитын түсінік.

Мұғалімнің басты ролі тұлғаның жеке дамуына негізделген, жан жақты зерттелетін, сараланған білім беру үлгісінің басым бағыттарын айқындау, нәтижесінде еліміздің әлемдік өркениетке негізделген білім саясатының стратегиялық мақсаттарын жүзеге асыру.

Осыған орай, нәтижеге бағытталған жалпы орта білім берудің жаңа жүйесіне ауысу білім беруді басқару жүйесіндегілерден мұғалімдердің кәсіби біліктілігін арттыруда жаңаша көзқарасты, ал мұғалімдерден негізгі кәсіби құзырлылықтарын дамытуды талап етеді.

Тарихқа деген қызығушылығын арттыру үшін сапалы білім берудің тиімді жолдарын таңдау, тарихи және мәдени мұралармен таныстыру, қосымша элементтерді пайдалану мен тарихи деректерді оқып үйренуге дағдыландыру, баяндама, рефераттар, хабарлама жасату, өз бетінше оқып білім алып, шығармашылықпен айналысуына жағдай жасау сияқ-ты жаңа педагогикалық технологиялар мен инновациялық бағыттарды, әдістер мен тәсілдер енгізу және т.б.

Осыған орай, біз яғни мұғалімдер қауымы орыстың ұлы педагогы К.Ушинскийдің «Мұғалім өзінің білімін үздіксіз көтеріп отырғанда ғана мұғалім, оқуды, ізденуді тоқтатысымен оның мұғалімдігі де жойылады » деген сөзін әр уақытта естен шығармауымыз керек.

Түрлі әдіс тәсілдерді пайдалана отырып, сапалы білім, саналы тәрбие беруде сабақтың тиімді түрлерін қолдану керек.

Көрнекті педагог А.С.Выготский баланы дамыту әрекеттері оқыту барысында іске асатынын дәлелдей келіп, бала дамуының екі түрлі ортасы болатыны жайында теория ұсынды. Бірінші ортасы айналасын-дағы үлкендердің әсері, қабілетінше еркін атқара алатын іс әрекеті болса, екінші ортасы сабақ үстіндегі әрекеті.

Ал біздің мақсатымыз баланың сабақ үстіндегі оқу әрекетін тиімді әрі қызықты етіп ұйымдастыру.

Креативті тұлғаны қалыптастырудың бір жолы сыни тұрғысынан ойлауды үйрету. Сондықтан сыни тұрғыдан ойлау әдісін әр сабаққа пайдаланған дұрыс. Сабақта тарихи фактілерді білумен қатар, оқушы-ның оған деген көзқарасын сұрау керек.

Оқушыны өз бетінше ойын еркін жеткізуге, талдауға, салыстыруға дағдыландыру білім сапасын көтеруге итермелейтін амалдың бір түрі. Егер оқушы пәнге шын ынтасымен қатынасып, өз біліміне баға беріп, сараптау жасай алса оның сапалы білім алуына мүмкіндігі жоғары-лайды.

Сонымен қоса сабаққа енгізу керек ерекшеліктің бір түрі рефлексия кезеңі. Бұл әдістің тиімділігі әр оқушы сабақтағы іс әрекетіне талдау жасап, өзін өзі реттеуге мүмкіндігі болады. Әр сабаққа мақсат құрып, күтілетін нәтижені анықтап, олардың сабақ барысында не арқылы бағаланатынын көрсетіп отыру керек.

Осындай әдіс тәсілдерді қолдану бірден нәтиже бере қоймайтыны анық. Себебі әр өзгерістің сәтті және сәтсіз жақтары болуы мүмкін. Бірақ, кездескен қиындықтарды оқушылармен бірлесе отырып шешу арқылы көздеген мақсатқа жетуге болады деп ойлаймын.

Қазіргі әлемде болып жатқан қарқынды өзгерістер әлемдік білім беру жүйесін қайта қарау қажет екенін паш етті. Қарқынды өзгеріп жатқан әлемде білім саласындағы мамандар үшін ең маңызды мәселе болып отырғаны «XXI ғасырда нені оқыту керек?» және де екіншісі – ол « мұғалімдер оқушыларды XXI ғасырға қалай дайындайды?». Заманауи оқыту тәсілдері оқушының болашақта алған білімін қолдана алуына басты назар аудару, XXI ғасырда талап етілетін дағдылардың мәні осында. Баланың бойына қалай оқу керектігін үйренуді қалыптас-тыруға мән бере отырып, оны тұлға ретінде дамытуға мұғалімнің бағыт беруші ретінде алатын орны бөлек болып отыр. Функционалдық сауат-тылықты қалыптастыру – заман талабына сай өскелең ұрпақтың өмірге бейімділігі, халықаралық стандарт деңгейінде сапалы білім мен тәрбие алуының негізгі құралы.

Қазақстан Республикасының Білім туралы Заңында: «Білім беру жүйесінің басты міндеті – ұлттық және жалпы адамзаттық құндылық-тар, ғылым мен практика жетістіктері негізінде жеке адамды қалып-тастыруға және кәсіби шыңдауға бағытталған білім алу үшін қажетті жағдайлар жасау, оқытудың жаңа технологиясы мен инновациялық әдіс-тәсілдерді енгізу, білім беруді ақпараттандыру, халықаралық ғаламдық коммуникациялық желілерге шығу» – деп білім беру жүйесін одан әрі дамыту міндеттерін көздейді. Бұл міндеттерді шешу үшін мектеп ұжымдарының, әрбір мұғалімінің күнделікті ізденісі арқылы, барлық жаңалықтар мен қайта құру, өзгерістерге батыл жол ашарлық жаңа практикаға, жаңа қарым-қатынасқа өту қажеттігі туындайды. Заман талабына сай оқыту технологиясының тиімдісін пайдалану оқу үрдісінде жетістікке жетудің бірден бір кепілі. Өткен ғасырдың 90 жылдарында бүкіл әлемдегі философтар мен психологтар, педагогтар озық тәжірибелерге сүйене отырып, сан түрлі оқыту технологияларын жасады.

Жаңа педагогикалық технологиялар - бұл білімнің басында мақсат-тарымен біріктірілген пәндер мен әдістемелердің, оқу-тәрбие үрдісін ұйымдастырудың өзара ортақ тұжырымдамасымен байланысқан мін-деттерінің, мазмұнының, формалары мен әдістерінің күрделі және ашық жүйелері, мұнда іс-әрекет оқушының дамуына жағымды жағдай-лар жиынтығын құрайды.

Қазіргі кезде егемен елімізде білім берудің жаңа жүйесі жасалып, әлемдік білім беру кеңістігіне енуге бағыт алуда. Бұл оқу-тәрбие үрді-сіндегі елеулі өзгерістерге байланысты болып отыр. Себебі, білім беру парадигмасы өзгерді, білім берудің мазмұны жаңарып, жаңа көзқарас, жаңаша қарым-қатынас пайда болуда.

Ғылым мен техниканың жедел дамыған, ақпараттық мәліметтер ағыны күшейген заманда ақыл-ой мүмкіндігін қалыптастырып, адам-ның қабілетін, талантын дамыту білім беру мекемелерінің асты міндеті болып отыр. Ол бүгінгі білім беру кеңістігіндегі ауадай қажет жаңару оқытушының қажымас ізденімпаздығы мен шығармашылық жемісімен келмек. Сондықтан да әрбір оқушының қабілетіне қарай білім беруді, оны дербестікке, ізденімпаздыққа, шығармашылыққа тәрбиелеуді жү-зеге асыратын жаңартылған педагогикалық технологияны меңгеруге үлкен бетбұрыс жасалуы қажет. Өйткені мемлекеттік білім стандарты деңгейінде оқу үрдісін ұйымдастыру жаңа педагогикалық технология-ны ендіруді міндеттейді.

Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаев «Қазақстан жолы – 2050: Бір мақсат, бір мүдде, бір болашақ» атты Қазақстан халқына Жолдауында: «Орта білім жүйесінде жалпы білім беретін мек-тептерді Назарбаев зияткерлік мектептеріндегі оқыту деңгейіне жеткізу керек. Мектеп түлектері қазақ, орыс және ағылшын тілдерін білуге тиіс. Оларды оқыту нәтижесі оқушылардың сындарлы ойлау, өзіндік ізденіс пен ақпаратты терең талдау машығын игеру болуға тиіс»- деген болатын. Сондықтан да оқу орындарында толыққанды сапалы білім алған, оның бағдарламасын толық меңгерген ұрпағымыздан болашақта жақсы маман, білімді азамат шығары анық. Өйткені ХХI ғасыр жан-жақты дамыған, білімді, өз ісіне және өзгенің ісіне әділ баға бере алатын, өзіне сенімді, Отанының әлеуметтік-экономикалық дамуына зор үлесін қоса алатын азамат тәрбиелеуді талап етіп отыр.

Қоғамның мамандардың білімімен қатар біліктіліктеріне негіздел-ген ғаламдық ақпараттық ортаға айналуы білім беру үдерісін ұйымдас-тыруға инновациялық тұрғыдан келу мәселесінің өзектілігін арттырды. Нәтижесінде қазіргі кезде білім беру жүйесіне барынша жоғары талап-тар қойылады: ол ауқымды, қарқынды, жылдам өзгеретін әлемде кәсіби қызметке даяр мамандарды дайындауы тиіс, мұнда адам алдында үнемі бейстандартты міндеттер туындайды, олардың шешімі өз қызметін құру және талдау машықтары мен дағдыларының болуын болжайды. Жоғары білім беру жүйесінде білікті маман дайындаудың инновация-лық әдістері жетекші орын алады, олар болашақта қоғам дамуын іске асыруды қалыптастыру мен қамтамасыз етуге тікелей қатысады. Қазіргі білім берудің өзекті мәселелерінің бірі оқу әдістері мәселесі болып табылады, теориялық, сондай-ақ тікелей іс-тәжірибелік тұрғыда. Оқы-тушы белгілі білім беру мен талап етуге дағдыланған дәстүрлі әдісте-мелермен салыстырғанда оқытудың интербелсенді формаларын қолда-нуда оқушы білімге апарар жолды өзі ашады. Оқушы басты әрекет етуші тұлға болады. Аталған жүйеде оқушыға білім беру траектория-сын құруға белсене қатысатын оқытушының алатын орны да маңызды. Оқытудың интербелсенді формалары білім беру бағдарламаларының сәтті іске асуына мүмкіндік береді. Оқытудың интербелсенді әдістері имитациялық және рөлдік ойындардан, пікірсайыстардан, үлгілеуші жағдайлардан құралады.

Инновациялық үрдістің негізі – жаңалықтарды қалыптастыру, қол-дану, жүзеге асырудың тұтастық қызметі. Кез келген жаңа әдіс жекелік, сондай-ақ уақытша жоспарға жатады. Бұл яғни, бір оқытушы үшін табылған жаңа әдіс, жаңалық басқа оқытушы үшін өтілген материал тәрізді. Инновацияны «жаңашыл», «жаңа әдіс», «өзгеріс», «әдістеме», «жаңашылдық», ал инновациялық үрдісті «жаңа әдістеме құралы» деп қарауға болады. Инновация білім деңгейінің көтерілуіне жағдай туғы-зады.

Қазіргі білім беру саласындағы оқытудың озық технологияларын меңгермейінше сауатты, жан-жақты маман болу мүмкін емес. Иннова-циялық технологияны меңгеру әрбір оқытушының интеллектуалдық, кәсіби, руханиадамгершілік, азаматтық және басқа да көптеген адами келбетінің қалыптасуына игі әсерін тигізеді, өзін-өзі дамытып, оқу-тәрбие үрдісін тиімді ұйымдастыруына көмектеседі. Инновациялық - педагогикалық технологиялар шығармашылық қабілеттерін арттыруға өз үлесін қосады.

Оқытуды екі түрлі мағынада қарауға болады. Біріншісі – оқу ор-нында арнайы пәндерді оқыту. Екіншісі - өмірді оқыту, өмірге үйрету. Тәрбиелеу мен оқыту – егіз ұғым. Оқыта отырып тәрбиелейміз, тәрбие-лей отырып оқытамыз. Оқыту тәрбиеге қарағанда нақтылау. Оқыту үйрету арқылы іске асады. Бұл оқытудың маңызы. Оқыту – тәрбиенің құрамды бөлігі, қайнар көзі, жүйелі түрі. Оқыту арқылы тәрбиенің саналылығын, руханилығын, әсемділігін, адамгершілікке баулу жолын, еңбекшілігін, т.б. айқындар толықтыруға болады. Оқыту – тәрбиенің интеллектуалды түрі. Оқытудың саралап – деңгейлеп оқыту техноло-гиясы бойынша әдістемелік жүйесі, осы мақсатта сапалы нәтижеге жеткізуге мүмкіндік беретін танымдық іс-әрекеттер түрлерінің мазмұ-нын, белгілі деңгейде белсенділігін көздейді. Осы екі үрдістің өзара сапалы нәтижесінде оқушының өз ісіне сенімділігін, жауапкершілік сезімін, шығармашылық қабілеттілігін қалыптастыру мақсатын жүзеге асыруға жағдай туғызатын оқытудың жаңа технологияларының негізгі түрлері анықталады.

Еліміздің барлық білім ұйымдарында білімнің жаңа жүйесі енгі-зіліп жатыр. Мұндағы негізгі мақсат – жаһандану заманында білімнің бүкіләлемдік кеңістігіне ену. Осыған орай, білімнің мазмұны да, оған қойылатын талаптар да өзгереді. Сол себепті қазір жалпы барлық оқу орындарында оқытудың жаңа технологиялары қолданыла бастады. Сондықтан жаңашылдық керек, яғни, жаңаша жүйе негізінде оқу орны оқушылардың белсенділігін арттыру, өзіне сенімділігін қалыптастыру, танымдық-шығармашылық қабілетін дамыту олардың белсенділік - сенімділік сапаларын диагностикалық әдіс-тәсілдермен анықтауға, сабақта, сабақтан тыс уақытта өз ойын еркін жеткізе білуге үйретуге, қоғамда болып жатқан оқиғаларға қатысты көзқарастарының болуына, жаңаша тәртіп нормаларын, белгілерін, көрсеткіштерін анықтауға көме-гін тигізеді.

Білім беру үдерісіне инновациялық технологияларды енгізу мен болашақ мамандардың негізгі кәсіби біліктіліктерін қалыптастырудың тиімді формаларына төмендегілер жатады жобалар құру, көпшілік алдына баяндама әзірлеу; кәсіби маңызды мәселелерді пікірсайыстық талқылау; серіктестікте оқыту; мәселелі жағдайлар құру; кәсіби бағыт-талған бейнефильмдер мен презентациялар және т. б. дайындау.

Қазіргі замандағы тарих пәнінің міндеті – ақыл-ой потенциалы жетілген, өткенді есте сақтай алатын адамды жасау ғана емес, өзінің ұлттық бастауын жақсы білетін, бұл дүниеде өзінің орнын таба алатын тұлғаны қалыптастыру. Кез келген ортада еркін пікір алмаса алатын, өз көзқарасын дәлелдеп, қорғай алатын белсенді азамат тәрбиелеу үшін оқыту үдерісінде жаңа тәсілдерді тиімді пайдалану арқылы іске асыруға болады.

«Адам ұрпағымен мың жасайды» дейді дана халқымыз. Ұрпақ жарастығы миллион жылдарды қамтып келеді. «Надан жұрттың күні – қараң, келешегі тұман» - деп М.Дулатов айтқандай, тәуелсіз еліміздің тірегі – білімді ұрпақ емес пе. Сол білімді ұрпақты тәрбиелеу, оқыту ұстаздың басты парызы болып табылады.

ЖАҢАРТЫЛҒАН БАҒДАРЛАМА-БІЛІМ БЕРУДІҢ

ЖАҢА МАЗМҰНЫ

Қазақстан Республикасында орта білім беру мазмұнын жаңарту шеңберінде білім беру үдерісінің құрылымы мен мазмұнына елеулі өзгерістер енгізілуіне байланысты үш апталық курс бағдарламасын және «Тәжірибедегі рефлексия» жалпы білім беретін мектептердегі педагогика кадрларының кәсіби даму бағдарламасы бойынша мектеп тренері курсын аяқтап былтырғы оқу жылынантарих пәнін орта және жоғары сынып оқушыларына жаңа білім беру бағдарламасы бойынша оқытудамын.

Қазақстан 2030 стратегиялық бағдарламасы білім берудің ұлттық моделінің қалыптасуымен және Қазақстанның білім беру жүйесін әлемдік білім беру кеңестігіне кіріктірумен сипатталады. Қазіргі таңда қазақ тілі-мемлекеттік тіл, қарым-қатынас тілі – орыс тілі және ағылшын тілі – әлемдік кеңістікті тану тілін оқытуда жаңа идеяларды әр сабақта жан-жақты қолданып, жаңаша оқытудың тиімді жолдарын тауып, жүйелі түрде қолдану-заман талабы болып отыр. Оқытудың парадигмасы өзгерді. Білім берудің мазмұны жаңарып, жаңаша көзқарас пайда болды. Осыған байланысты ұстаздар алдында оқытудың әдістәсілдерін үнемі жаңартып отыру және технологияларды меңгеру, оны тиімді қолдана білу міндеті тұр. Мемлекетіміздің білім беру үдерісіне енген жаңартылған білім беру бағдарламасы - заман талабына сай келешек ұрпақтың сұранысын қанағаттандыратын тың бағдарлама.

Қай елдін болсын өсіп-өркендеуі, ғаламдық дүниеде өзіндік орын алуы оның ұлттық білім жүйесінің деңгейіне, даму бағытына байла-нысты. «Ұрпағы білімді халықтың болашағы бұлыңғыр болмайды» дегендей, жас ұрпаққа сапалы, мән-мағыналы, өнегелі тәрбие мен білім беру-бүгінгі күннің басты талабы.Шындығында мұғалімнің алдында оқушыларға білім мен тәрбие беруде үлкен жауапкершілік тұр. Әрбір оқушыны оқытып тәрбиелеуге байланысты мәселелерді өздігімен және шығармашылық ынтамен шешуге қабілетті жаңашыл мұғалім керек. Жаңа, тез өзгермелі, білімді де білікті, тың серпіліске, өзгеруге дайын және жаңа талап межесінен көріне алатын шығармашыл да кәсіби шебер мұғалімдерді қажет етіп отырғанына көзіміз жетті. Оқушылар-дың мектепте табысты оқуы ғана емес, өмірде де табысты болуы мұға-лімнің қабілетіне, оның құзыреттілігіне байланысты екенін терең түсіндік. Мұғалім оқушылар үшін қандай да бір пән бойынша білім беретін адам ғана емес, сондай-ақ олардың оқудағы еңбегін қызықты, тиімді ұйымдастыра алатын, оларға үлгі болатын ерекше тұлға болуы керек. Жаңа заман мұғалімнен күнделікті оқушылармен қарым-қатынас барысында әрбір жағдаят үстінде ерекше білім деңгейін көрсетуді және шығармашыл шешім қабылдай алуын талап етіп отыр. Оны қанағаттандыру үшін қазіргі заманның мұғалімі жаңашыл, икемді, өзгерісті тез қабылдай алатын, жан-жақты, жаңа педагогикалық иннова-циялық технологияларды меңгерген болуы керек.

Соңғы жылдары педагогикалық теорияда және оқу-тәрбие үдерісін-де айтарлықтай өзгерістер болып жатыр. Білім берудегі жаңғырту мен инновациялық үрдістердің жалғасуына ықпал етудің маңызды факто-рының бірі мұғалімнің кәсіби шеберлігі. Солай бола тұра «кәсіби ше-бер» түсінігіне пәндік, дидактикалық, әдістемелік, психология-педаго-гикалық білім мен дағды ғана емес, педогогтің жеке тұлғалық потен-циалы, кәсіби құндылықтары да жатады. ҚР-ның педагог қызметкер-лерінің біліктілігін арттыруға арналған үш айлық курс бағдарламалары, білім беру жүйесінде педагогтар алдына жаңа міндеттер қойып, оларға үн тастады десек те болады. Білім мазмұнын жаңарту тікелей шығарма-шылық ізденістегі мұғалімнің кәсіби шеберлігіне байланысты. «Мұға-лім көп әдісті білуге тырысуы керек. Оны өзіне сүйеніш, қолғабыс нәрсе есебінде қолдануы керек»,-деп Ахмет Байтұрсынов айтқандай, қазіргі заман талабына сай білім беру мәселесі сол қоғам мүддесіне сай болуы керек. Өз ісінің шебері ғана жоғары жетістіктерге жетеді. Қазіргі таңда пәнді жақсы, терең білетін, күнделікті сабақтағы тақырыпты то-лық қамтитын, оны оқушыға жеткізе алатын, әр түрлі деңгейдегі тап-сырмаларды білу іскерлігі, оқытудың дәстүрлі және ғылыми жетілдіріл-ген әдіс-амалдарын, құралдарын еркін меңгеретін, оқушылардың пәнге қызығушылығын арттыра отырып дарындылығын дамытудағы іздену-зерттеу бағытындағы тапсырмалар жүйесін ұсыну өмір талабы. Тарих пәнін әр сабаққа әр түрлі тиімді әдіс-тәсілдерді қолдана отырып, оқу-шылардың білім сапасын арттыру ең басты мәселе.

Білім беру бағдарламасының негізгі мақсаты-білім мазмұнының жаңаруымен қатар, критериалды бағалау жүйесін енгізу және оқытудың әдістәсілдері мен әртүрлі құралдарын қолданудың тиімділігін арттыру-ды талап етеді.

Тарих пәніне арналған оқу бағдарламаларындағы оқу мақсаттары оқушылардан шынайы проблемаларды анықтап зерттей білуді талап етеді. Негізінен жаңартылған білім жүйесі құзыреттілікке және сапаға бағытталған бағдарлама. Жаңартылған білім берудің маңыздылығы – оқушы тұлғасының үйлесімді қолайлы білім беру ортасын құра отырып сын тұрғысынан ойлау, зерттеу жұмыстарын жүргізу, тәжірибе жасау, АҚТ-ны қолдану, коммуникативті қарым-қатынасқа түсу, жеке, жұп-пен, топта жұмыс жасай білу. Жаңа білім беру бағдарламасы сыни тұрғыдан ойлауға, шығармашылықты қолдана білуді және оны тиімді жүзеге асыру үшін қажетті тиімді оқыту әдістәсілдерді (бірлескен оқу, модельдеу, бағалау жүйесі, бағалаудың тиімді стратегиялары) үйретеді.

Жаңартылған білім беру бағдарламасының ерекшелігі спиральді қағидатпен берілуі. Оған оқу мақсаттарын зерделей отыра тапсырма-ларды. ықшам сабақтарды құрастыру барысында көз жеткіздік.

Бағалау жүйесі де түбегейлі өзгеріске ұшырап, критериялық баға-лау жүйесіне өтеді.Критериалды бағалау кезінде оқушылардың үлгерімі алдын ала белгіленген критерийлердің нақты жиынтығымен өлшенеді. Оқушылардың пән бойынша үлгерімі екі тәсілмен бағаланады: қалып-тастырушы бағалау және жиынтық бағалау. Бұл бағалау түрлері бала-ның жан-жақты ізденуіне ынталандырады. Критериялық бағалау жүйесі Филиппин, Сингапур, Жапония, Франция, Финляндия сынды дамыған елдерде пайдаланылады. Бұл бағалау жүйесінің артықшылығы, бала-ның ойлау қабілетін дамытып, ғылыммен айналысуына ықыласын ту-ызады. Қалыптастырушы бағалау күнделікті оқыту мен оқу үдерісінің ажырамас бөлігі болып табылады және тоқсан бойы жүйелі түрде өткі-зіледі. Қалыптастырушы бағалау үздіксіз жүргізіле отырып, оқушылар мен мұғалім арасындағы кері байланысты қамтамасыз етеді және балл не баға қоймастан оқу үдерісін түзетіп отыруға мүмкіндік береді. Жиынтық бағалау оқу бағдарламасынның бөлімдерін (ортақ тақырып-тарын және белгілі бір оқу кезеңін (тоқсан, оқу жылы, орта білім деңгейі) аяқтаған оқушының үлгерімі туралы ақпарат алу мақсатында балл және баға қою арқылы өткізіледі. Қалыптастырушы бағалау және жиынтық бағалау барлық пәндер бойынша қолданылады.

Кіріктірілген білім беру бағдарламасында қазақ тілі пәнінің берілу жайы да өзгеше. Бағдарлама оқушының төрт тілдік дағдысын: тыңда-лым, айтылым, оқылым, жазылым жетілдіруге бағытталған. Бұл төрт дағды оқу жоспарында «Шиыршық әдісімен» орналастырылған және бір-бірімен тығыз байланысты. Яғни, жыл бойына бірнеше рет қайта-ланып отырады және сынып өскен сайын тілдік мақсат та күрделене түседі.

Бүгінгі күні барлық елдер жоғары сапалы білім жүйесімен жұмыс істеуде. Өйткені қазіргі заманда елдің бәсекеге қабілеттілігі оның азаматтарының парасаттылығымен анықталады, сондықтан білім беру жүйесі болашақтың талабына сәйкес дамуы тиіс. Оқушыларды зама-науи әдіс-тәсілдермен оқытып, ой-өрісі кең, саналы, еркін азамат етіп тәрбиелеу қажеттілігі де осы себептен туындап отыр. Оның үстіне білім берудің жүйесін қарқынды дамытқан бұл үрдістің жалпы білім беретін мектептерге де енгізіле бастауы көңілді қуантады.

ТАРИХ САБАҚТАРЫНДА ЗАМАНАУИ ӘДІС-ТӘСІЛДЕР

МЕН ТИІМДІ

ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ ОҚУШЫЛАРДЫҢ ҚЫЗЫҒУШЫЛЫҚТАРЫН АРТТЫРУ

«Сабақ беру – үйреншікті жай шеберлік емес,

ол – үнемі жаңадан жаңаны табатын өнер»

Жүсіпбек Аймауытов

Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңының 8-бабында «Білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі – оқытудың жаңа техно-логияларын енгізу, білім беруді ақпараттандыру, халықаралық ғалам-дық коммуникациялық желілерге шығу» деп атап көрсеткен. Қазіргі ақпараттық қоғамда өндірістің дамуының негізгі құралы болып ақпа-раттық ресурстардың қажеттілігі көрінеді. Сондықтан білім беру сала-сы да өзінің дамуы үшін жаңа қадамдарға баруда. Осыған байланысты адамға ақпараттар кеңістігінде дұрыс бағытты таңдауға мүмкіндік жа-сай алатын оқытудың инновациялық технологиялары пайда болуда. Білім беруді ақпараттандырудың қағидалары:

• қоғамның әрбір мүшесі үшін алынатын білімдер мен мәлімет-тердің түсініктілігі;

• жеке тұлғаның интеллектуалдық және шығармашылық қабілет-терін дамыту;

• білім мен тәрбиенің бірізділігі;

• жалпы компьютерлік сауаттылық;

• оқыту мен тәрбиелеудің жылдамдығы.

Нәтижелері:

• Инновациялық әдістер мен ақпараттық технологияны қолдану арқылы білімнің сапасын көтеру;

• Инновациялық әдістер мен ақпараттық технологияларды енгізу арқылы білім беру мазмұнын жаңарту;

• Инновациялық әдістер мен ақпараттық технологияны қолдану саласы бойынша оқушылардың мамандыққа баулу механизмін құру;

• Мультимедиялық электрондық оқулықтарды, виртуалдық лабо-раторияларды және бақылау программаларын жасақтап, қамтама-сыз ету;

• отандық білім беру жүйелерін біртұтас әлемдік ақпараттық білім-дік кеңістікке ену арқылы сабақтастыру;

Республикалық білім беру мекемелерін басқарудың біртұтас ақпа-раттық желісін құруға негіздеп, білім берудің басқару салаларының ақпараттық желісін құру.

Компьютерді мұғалім қосымша материалдар, әртүрлі анықтамалық мәліметтерден ақпараттар беру үшін көрнекі құрал ретінде пайдалана алады. Мұғалім ақпараттанушы емес, оқушының жеке тұлғалық және интеллектуалды дамуын жобалаушы. Ал бұл мұғалімнен жоғары құ-зырлықты, ұйымдастырушылық қабілеттілікті, оқушыларды қазіргі қоғамның түбегейлі өзгерістеріне лайық бейімдеу, олардың зерттеу-шілік дағдыларын дамыту бағыттарын талап етеді.

Инновациялық әдістер мен ақпараттық технологиямен орындала-тын қызмет өзінің кез келген нақты формасында тиімдірек орындалады, адам өркениетті бола бастайды.

Ұрпақ үшін кітаптың маңызы қандай болса, компьютерде оқушы үшін қоршаған әлемді танудың табиғи құралы болып табылады. Олай болса барлық сабақтарды компьютерлердің қуаттануымен жүргізуді үйрену – бүгінгі күннің кезек күттірмейтін өзекті мәселелерінің бірі.

Қазіргі заманғы ақпараттық технологияларды пайдалану өз білімін көтеру тиімділігін де арттырады. Бұл бірінші кезекте сандық түрде жазылған ақпараттарды пайдалану кезінде қажетті мәліметтерді оңай табуға мүмкіндік береді. Қазіргі кезде көптеген әлемге танымал энцик-лопедиялар, сөздіктер электронды түрге айналдырылған. Компьютердің көмегімен тек белгілі бір аудиторияларда ғана емес, сонымен бірге қашықтықтан оқыту үрдісі де дамып келе жатыр. Ол үшін Интернет желісіне қосылған компьютер керек. Қашықтықтан оқыту кезінде тапсырманы және онымен бірге ұсынылған оқулықтарды қарап отырып білім алғысы келетін адам өзі ізденіп, жауаптарын салып жібереді. Немесе бірлескен телеконференцияларға қатысады. Оқытудың бұл түрі анағұрлым арзан, әрі қалаған уақытыңда оқуыңа, тапсырмаларды орын-дауына мүмкіндік береді.

Инновациялық әдістер мен оқытудың ақпараттық технологияларын тарих сабағында қолдану арқылы оқушылардың қызығушылығын дамыту: I. Инновациялық технологиялар.

Инновациялық технологияны бәсекеге қабілетті ұлттық білім беру жүйесін дамытуға және оның мүмкіндіктерін әлемдік білімдік ортаға енудегі сабақтастыққа қолдану негізгі мәнге ие болып отыр. Иннова-циялық технология есептеуіш техникасымен жұмыс істеуге, оқу бары-сында компьютерді пайдалануға, электрондық күнделік жүйесін, элек-трондық оқулықтарды, интерактивті құралдарды қолдануға, интернетте жұмыс істеуге, компьютерлік оқыту бағдарламаларына негізделеді.

Оқушылардың жаңа технологиялар көмегімен қалыптасатын және жүзеге асырылатын ойлау қабілеті бұрынғы технологиялар арқылы берілетін ойлау жүйесінен өзгеше болатындықтан, тек ойлау қабілеті түсінігі ғана емес, жаңа жағдайда психикалық функциялардың басқа жақтары да қайта қарастырылуы тиіс. Осының бәрі жаңа ақпараттық және педагогикалық технологиялар жасау саласында, білім парадигма-сын құруда тың инновациялық жұмыстар жүргізуді талап етеді. Ком-пьютерлік техниканың дидактикалық мүмкіндіктерін педагогикалық мақсаттарға қолдану, білім мазмұнын анықтауда, оқыту формалары мен әдістерін жетілдіруде жақсы әсерін тигізеді.

II. Оқушылардың тарих сабағына деген қызығушылығын оятудағы сын тұрғысынан ойлау технологиясын пайдаланудың тиімділігі.

Қазақстан Республикасы «Білім туралы» Заңының бабына сәйкес мұғалімдер білім алушылар мен тәрбиеленушілер және тиісті мемле-кеттік жалпы міндетті білім беру стандартында көзделген деңгейден төмен емес білім, шеберлік пен дағды алуын қамтамасыз етуге міндетті. Қазіргі білім беру саласындағы оқытудың озық саласы технология-ларын меңгермейінше сауатты жан-жақты маман болуы мүмкін емес. Инновациялық технологияны меңгеру мұғалімнің интеллектуалдық, кәсіптік, адамгершілік, рухани азаматтық және де басқа көптеген адами қабілетінің қалыптасуына игі әсерін тигізеді, өзін-өзі дамытып, оқу-тәрбие үрдісін тиімді ұйымдастыруына көмектеседі. Білім саласына еніп отырған жаңа технологиялардың ерекшелігі – өсіп келе жатқан жеке тұлғаны жан – жақты дамыту. Инновациялық білімді дамыту, жаңа идеялар мен жаңалықтарды өмірге әкелу. Бұрынғы оқушы тек қана тыңдаушы, орындаушы болып келсе, ал казіргі заманның оқу-шысы өздігінен білім іздейтін жеке тұлға екендігіне үлкен мән береміз. Өйткені, оқытудың әр түрлі технологиялары зерттелініп, жаңашыл педагогтардың іс – тәжірибесі зерттеліп мектеп өміріне енуде. Орта білім беру жүйесінде әлемдік жоғары деңгейге қол жеткізген анағұр-лым танымал білім беру әдістемелері арасында сындарлы теориялық оқытуға негізделген тәсіл кең тараған. Бұл теория оқушылардың ойлауын дамыту, олардың бұрынғы алған білімдері мен жаңа немесе сыныптағы түрлі дерек көздерінен, мұғалімнен, оқулықтан және доста-рынан алған білімдерімен өзара әрекеттесуі жағдайында жүзеге асады деген тұжырымға негізделеді. Бағдарламаның негізгі мазмұны жеті модуль түрінде қарастырылады. Осыған орай оқу-тәрбие процесін ұйымдастыруда оқытудың жаңа технологияларын жетік меңгеріп қана жетуге болады.

Олар үшін:

• білім алуды қамтамасыз етуге даярлауы тиіс;

• оқушыларға үздіксіз білім алуды үйрету керек;

• мұғалім оқушылардың білімге деген құштарлығын дамытуға көңіл бөлуі керек;

• оқушылардың жас ерекшеліктеріне сай оқытудың мазмұны шектелмеуі тиіс;

• оқытудың өз тәжірибесі, оқытудың негізі, оқыту барысында болжам, қиял, ойлап табу пайдалануы қажет;

• сезу, ойлау шығармашылық қасиеті ретінде қарастырылуы тиіс;

Мектепте білім беруді жақсарту мұғалімге байланысты екені сөзсіз. Сондықтан да қазіргі мұғалімдердің білім сапасын арттыруға көп көңіл бөлуде. Соған орай білім берудің жаңа технологияларын (білім беруді ізгілендіру, ойын арқылы оқыту, өздігінен дамыту т.б.) мақсатқа сай қолдана білу қажет.

Оқытудың заманауи технологиясын жете меңгеріп, оны оқушылар-дың жас және психологиялық ерекшелігіне қарай таңдап пайдаланудың маңызы зор. Педагогикалық инновациялық технологиялар іс-әрекетке, оқыту барысында жүзеге асатын педагогикалық жүйе. Педагогикалық жүйе-жеке, дара тұлғаны жетілдірге, қалыптастыруға бағыттау мен белгілі бір мақсатқа жету жолындаы арнайы педагогикалық ықпалды ұйымдастыруға қажетті өзара байланысқан әдістердің, құралдардың жиынтығы.

Оқыту барысында жаңа технологиялық әдістерді пайдалану шә-кірттердің ойлана білу қабілеттерін дамытады, олардың білім сапасын жақсартады, ой өрісін кеңейтеді, есте сақтау қабілеттерін өсіреді. Оқыту мен дамыту әдістерінің екеуі де жеке тұлғаның қалыптасуына үлкен ықпал ететін маңызды айғақтар болып саналады.

Мектепте оқытуды ұйымдастыратын бірден - бір нұсқа сабақ болса, сабақтың нәтижелі болына ықпал ететін нұсқа сол сабақты өткізудің әр-түрлі әдіс-тәсілдері, яғни жаңашыл сабақ. Қазіргі кезде шығармашы-лықпен жұмыс істейтін мұғалімдердің тынымсыз ізденуі нәтижесінде оқу-тәрбие жұмысының тиімділігін арттырудың жаңа технологиялары өмірге келді.

Қазіргі білім беру саласында оқытудың жаңа технологияларын меңгермейінше сауатты, жан-жақты маман болуы мүмкін емес.

Жаңа технологияны меңгеру мұғалімнің кәсіптік, адамгершілік, рухани және де көптеген адами келбетінің қалыптасуына әсерін тигі-зеді. Өзін-өзі дамытып, оқу-тәрбие үрдісін ұйымдастыруына көмектеді. Жаңа технологияларды күнделікті сабақ үрдісінде пайдалану үшін әр мұғалім өзінің алдында отырған оқушыларының жас ерекшеліктерін ескере отырып, педагогикалық мақсат-мүддесіне байланысты өзінің шеберлігіне байланысты таңдап алады. Жаңа технологияны жүзеге асыруда мұғалім белсенділігі, шығармашылық ізденісі, өз маманды-ғына деген сүйіспеншілігі, алдындағы шәкірттерін бағалауы ерекше орын алады. Жаңа техногияның өзі әр түрлі атқарушылардың шеберлі-гіне байланысты әр қилы жүзеге асырылуы мүмкін. Мұғалімдерге шығармашылық еркіндік берілуі. Әр сабақтың сапалы болып, оның тиімділігін арттыру-ізденімпаз, шығармашылығы шыңдалған ұстаздың қолында.

Осындай оқытудың жаңа технологияларының біріне-сабақты, дәрісті өткізуді «Сыни тұрғыдан ойлау бағдарламасы» бойынша ұйым-дастыру жатқызылады. Бұл әдісте талданып отырған мәселе бойынша әр бір оқушы өз топшылауын, өз пайымын білдіреді, өзіндік дәлелдер келтіреді, басқалардың ой түйіндерін сынайды, олардың мәнді, мағы-налы жақтары жөнінде өз пікірін, өз тоқтамын жасайды. Бұл әдіс шәкірттерге де, оқытушыларға да үлкен жауапкершілікті жүктейді. Оқуыту әдістерін жетілдіруге, дамытуға олардың тиімділігін арттыруға көмектеседі.

Тарих - мектептегі оқу пәні ретінде жалпы негізгі білім беретін барлық гуманитарлық және қоғамтанушылық курстардың негізін құ-райды. Тарих ұлттық өзіндік сана - сезімді және адамгершілік этикалық нормаларды қалыптастыра отырып, оқытудың дүниетанымдық негізін қалыптастырады. Тарихтың басқа пәндермен өзара байланысы талдау, жинақтау сияқты ортақ логикалық таным - әдістерін қолдануға мүмкін-дік береді. Мысалы, гуманитарлық циклдағы пәндермен байланысы картамен, мәтінмен жұмыс істеу, оқиғалармен құбылыстардың ерекше-ліктерін айқындау сияқты ортақ әдіс - тәсілдері негізінде іске асады. Тарихқа деген қызығушылығын арттыру үшін сапалы білім берудің тиімді жолдарын таңдау, тарихи және мәдени мұралармен таныстыру, қосымша элементтерді пайдалану мен тарихи деректерді оқып білім алып шығармашылықпен айналысуына жағдай жасау сияқты жаңа педагогикалық технологиялармен инновациялық бағыттарды, әдістер мен тәсілдерді енгізу.

Бүгінгі таңда сабақ өткізудің түрлері өте көп.

Шәкірттердің сыни тұрғыдан ойлау қабілеттерін дамытуға арнал-ған оқытудың әдіс-тәсілдері білім алушыларға құбылыстардың себеп-терін толық ұғынуға, ережелер мен заңдылықтардың сырларын терең түсінуге, олардың ғылыми білімдегі орнын аңғаруға қолайлы жағдаят-тар жасайды. Мұндай әдістер, әсіресе, табиғатынан тұйық, өз ойын тәптіштеп түсіндіруге шалағай, өздеріне сенімсіздеу, талданған мәселе-лерден, баяндалған тақырып мазмұнынан тиісті байлам, түйін жасауда жасқаншақтық байқататын оқушыларға пайдасы ұшан теңіз екеніне көзіміз жетті. Сабақ барысында шәкірт тердің сыни тұрғыдан ойлау қабілеттерін жетілдіруге, дамытуға арналған оқыту технологиясы олар-ға еркін ойлауға, байқалған, баяндалған мазмұнынан тәуелсіз пайым-дамалар жасауға мүмкіндік береді, шығармашылық белсенділігі жоға-рылайды, ұжымдық ойласу, ұжымдық тұжырымдар жасауға белсене атсалысады, ұжымдық қорытындыда өз үлесі бар екенін сезіп, қуаттана марқаяды, келесі мәселелер түйінін шешуге еркін араласады, өз ойын жасқанбай айтуға үйренеді. Тақырыптың негізігі өзегін, бағытын, мән-мағынасын түсінеді, тіл байлығын жетілдіреді, өз ойын қысқа, мазмұн-ды, мағыналы, дәлелді баяндауға дағдыланады, пәнге қызығушылығы артады, ғылым негіздерін игеру әдістерін меңгереді, сөйтіп өзін келесе мәселені талдауға дайындайды.

Сын тұрғысынан ойлау - сынау емес, шыңдалған ойлау. Оқушының бұл жұмысты дұрыс ұйымдастырған жағдайда өз даму деңгейіне сәйкес ойы шыңдалып, белгілі бір жетістіктерге жетері сөзсіз. Жұмыс жасау барысында мұғалім оқушының өзін ізденуге жетелейді. Біздің мінде-тіміз-оқушыға оны бойында жасынып жатқан мүмкіндіктерін ашып көрсету.

Оқушы бұрын тек тындаушы болса, енді ізденуші, ойланушы, өз ойын дәлелдеуші болады, ал мұғалім осы әрекетке бағыттауда, оқуды ұйымдастыруда жетекші рөл атқарады.

Бұл стратегия сабақ жүйесінде іштей үш кезеңге бөлінеді:

Қызығушылықты ояту:

Бұл кезеңде оқушыларды сабаққа психологиялық тұрғыдан дайын-дай отырып, қызығушылықтарын арттырудың әртүрлі әдіс амалдары қарастырылады. Сондай-ақ оқушыларды қалай қызықтыру керек деген сұраққа жауап деп қарауға болады;

• шын мәніндегі мәселені ұсыну және оқыту мақсатын бірлесіп дайындау;

• оқушының бұрынғы тәжірибесімен байланыс орнату;

• жаңа идеяны түсінуге дайындау;

Оқушы өз білетінін еске түсіреді, қағазға жазады, көршісімен бөліседі, тобында талқылайды. Бұл кезеңде «Ассоциация», «Топтау», «Түртіп алу», «Болжау», «Әлемді шарлау», «броундық қозғалыс», «стикердегі диалог» әдістерін пайдалануға болады.

Мағынаны тани білу-жаңа білімді игеру кезеңі:

Бұл кезеңде оқушы жаңа ақпаратпен танысады. Тақырыпты мұға-лім түсіндіріп оқып бермейді. Тақырып бойынша оқушылар өздері жұмыс істейді және топпен жұмыс жасап белсенділік көрсетуге жағдай жасалады. Оқушының білімін қалыптастыру деңгейінде, оны зерттеу, талдау, жауап табу үшін жеткілікті материал болу керек, ол үшін:

-материалды меңгеру;

-белгілі және жаңа білімді бөлу;

-сұрақ қою;

-барлық мүмкін байланыстарды өткізу; «Өзара оқыту әдісі», «Кең ауқымды лекция» әдісі, «Инсерт» әдісі, «Білемін, білгім келеді, үйре-немін», т.б. әдістәсілдерді қолдану оқушының өздігінен білім алу, шы-ғармашының ісәрекеттерінің оянуы, бір сөзбен айтқанда, өзіндік еңбек ету кезеңіне айналдырады.

3. Ой толғаныс:

Жаңа алынған білімді айқындайтын және ұштайтын деңгейде оқу-шыда шешім қабылдай алатын мүмкіндік болу керек:

-оқығанын өзіндік ойлау тұрғысынан көрсете білу;

-өз сұрақтарын қою және оған жауаптар табу;

-болжау жасай білу және олардың дұрыстығын тестілеу;

-жаңадан пайда болған жағдайларды тез түсінуге осы білімді қолдану;

Толғануды тиімді етуге лайықталған:«Бес жолды өлең», «Вен диаг-раммасы», «Кейіпкерге хат», «Кубизм», «Т кестесі» т.б. әдіс-тәсілдер әр сабақтың ерекшелігіне ауыр-жеңілдігіне қарай лайықты қолданылады. Бұл әдістің тиімділігі сабақтан тысқары қалатын оқушы болмайды. Сын тұрғысынан ойлауды үйрету үшін мына шараларды орындауы шарт:

Сын тұрғысынан ойлауды үйрету үшін уақыт керек.

Оқушыларға өз ойын ашық, еркін айтуға рұқсат беру. Әр түрлі идеялар мен пікірлерді қабылдау. Үйрену барысында оқушылардың белсенді іс-әрекетін қолдау. Оқушылардың бір-бірінің жауабына жаса-ған сынының дәлелді, дәйекті болуын талап ету.

Кейбір оқушылар қолайсыз жағдайға түсіп қалса, әжуаламау, келеке етпеу. Сын тұрғысынан ойлауды бағалау, оқушылар арасында сенімділікпен жұмыс жасау, бар ынтасымен оқуға берілу, пікірлерді тыңдау, құрметтеу, өз пікірін ашық білдіруін талап ету.Балалар шешімі мен осы мәселе туралы не ойлаймын жаңа мазмұнды алынған ақпарат менің бұрынғы білетініме сәйкес келе ме? Маған бұл жаңа ойлар қаншалықты әсер етті. СТО – өз алдына сұрақтар қойып жауап іздеу. Берілген сұрақтарға «Ал егер бұлай болса»-деп өз пікірін айтқызуға оны дәлелдей білуге үйрету басқалардың келтірген аргументтерінің қисынын зерттейді. Білімді меңгеру үшін қажетті дағдыларды өз бетімен қолдануға үйрету. Оқушы бойында білуге деген құштарлықты дамыту. Ізденіс жасауға арналған стратегияларды, білім алу стратегия-ларын үйренуге деген құлшынысты қалыптастыру.

Оқу мен жазуды сыни тұрғыдан ойлау дегеніміз не?-деген сұраққа американдық профессор Дэвид Клустер, сыни деп айтуға келмейтін құбылыстарға тоқтала отырып, сыни тұрғыда ойлауды анықтайтын үш пункті ұсынады:

Біріншіден, сыни тұрғыдан өзіндік жеке ойлау болып табылады дейді мысалы сабақ барысында әр оқушының өз ойлары мен пікірлерін басқалардан тәуелсіз құруы.

Екіншіден, сыни ойлауды тудыратын білім дәлелдемелері екеніне тоқталады.

Үшіншіден, сыни тұрғыдан ойлау сұрақтар қойып шешімін табуды қажет ететін мәселені анықтаудан басталатындығы.

III Оқушылар қызығушылығын тудыруда ақпараттық білім беру ортасының құзырлығын дамыту мүмкіндіктері. Орта білім беру жүйе-сіндегі технологияның рөлі ақпараттық білімнің, ақпараттық орта мен адамның өзара қарым – қатынасын үйлесімді етудегі және жаңа ақпа-раттық қоғамда кәсіпкерлік қызметтің басты құрамды бөлігі болып табылатын ақпараттық технологияны қалыптастырудағы, сондай-ақ оның әлемнің жүйелік – ақпараттық бейнесін қалыптастырудағы ала-тын орнымен қамтамасыз етіледі.

Ғылыми – техникалық прогресс заманында білім беруді демокра-тияландыру мен ізгілендірудің басты факторларының бірі - оны ақпа-раттандыру.

Ғылыми-техникалық прогрестің қарыштап дамуы мен қоғамның ақпараттануы оқу-тәрбие процесінде оқушының өзіндік таным қыз-метін атқара білу әдіс-тәсілдерін меңгеруін,өзгермелі ситуация жағдай-ында шапшаң бағдарлай білу, компьютер тәрізді таным құралдарын пайдалана білуін талап етеді. Басты мақсат - өзіндік таным қызметін жасай алатын тұлғаны тәрбиелеу. Біріккен Ұлттар Ұйымының шешімі-мен «ХХІ ғасыр – ақпараттандыру ғасыры» деп аталады. Қазақстан Республикасында ғылыми техникалық прогрестің негізгі белгісі – қо-ғамды ақпараттандыру болатын жаңа кезең енді. Қоғамды ақпарат-тандыру экономиканың, ғылымның, мәдениеттің дамуының негізгі шарттарының бірі. Осы мәселені шешудегі басты роль мектепке жүк-теледі. Қазіргі таңда әлеуметтік жағынан қорғанған адам ол технология ауысуына әне нарық талабына сай терең білімді,әрі жан-жақты адам.

Қазіргі білім жүйесінің ерекшелігі - тек біліммен қаруланып қана қоймай, өздігінен білім алуды дамыта отырып, үздіксіз өз бетінше өрлеуіне қажеттілік тудыру.Елімізде білім берудің жаңа жүйесі жасалып,оның мазмұнының түбегейлі өзгеруі, оның дүниежүзілік білім кеңістігіне енуі бүкіл оқу әдістемелік жүйеге, мұғалімдер алдына жаңа талаптар мен міндеттер қойып отыр. Бұдан шығатыны, ХХІ ғасырдың алғашқы жылдарының бірі - «Білім - бүкіл өміріңе» қағидасынан «Білім - бүкіл өмір бойына» қағидасына өте алатын білім жүйесінің ұйымдық құрылымдарын іздеу болып табылады. Қазіргі білім беру ісінің шарт-тарының бірі болып оқушының өзіне керекті мәліметті өзі іздеп табуына үйретіп, олардың өз оқу бағыттарын өзінің таңдай білуі деп есептеледі. Біздің ойымызша, ақпараттық білім беру ортасын жобалау-дағы басты мақсат оқушының өздігінен оқуға талаптандыру, яғни ізденімпаздыққа үйрету болып саналады.Ақпараттық пәндік орта ақпараттар ішінен керектісін іздеуге және сонымен өз саласында жұмыс істеуге бағытталған ақпараттық білім беру ортасының бір түрі. Оқу әдістерін жетілдіру тікелей білім беру жүйесінде тұтастай ақпарат технологиясын дамытуға үлесін қосты. Жалпы педагогика,әдістемелер және компьютердің түйісуінде жаңа бағыт оқытудың ақпараттық технологиялары дүниеге келді. Оқу арқылы ақпараттың 10%, тыңдау көрнекі құралдар арқылы 20% ұштастырылса,40-50% оқыту процесінде оқушы белсенділігін арттыратын мүмкіндіктер жасалса, білімнің 70% есте сақталады екен. Нағыз өмір шындығымен ұштастырылған ақпараттың бала ойында қалу дәрежесі 90 %. Олай болса мәліметті есте сақтау қолданылатын әдіс-тәсілге байланысты. Сол әдіс-тәсілдің бірі әр сабақта компьютерді пайдалану. Компьютер арқылы түрлі суреттер, графикалық сызу, дыбыс, музыка тыңдау, мұғалімнің тақтаға жазы түсіндіргенінен әлдеқайда тиімді, әрі әсерлі. Оқу үрдісінде компьютерді қолдануға негізделген жеке әдістемелер оқу мақсаттары мен жағдай-ларына байланысты қолданылуы қажет. Кейбір жағдайда оқушылардың сұранысын терең ұғыну қажет болса, кей жағдайда пәндік саладағы білімді талдау маңызды роль атқарады.

Ақпараттық технологияларды пайдаланудың артықшылықтары мынадай: 1. Олар оқытудағы тақырып шеңберіндегі немесе белгілі бір уақыт аралығында айтылуға тиіс мәліметтер көлемін ұлғайтады.

Білімге бір-бірінен үлкен арақашықтықта орналасқан әр түрлі оқу орнында отырып қол жеткізуге болады.

Оқытудың жүйесі көп деңгейлі жетілдіруі олардың таралымдалуы мен оқу сапасын арттырады.

Компьютердің көмегімен оқушы өз бетінше немесе өзге оқушы-лармен топтасып бірге жұмыс істеуге мүмкіндік алады.

Компьютерлер көрнекі, бейнелі ойлауды, қозғалыстың ауызша қарымқатынас машықтары мен әрекеттерді және әлеуметтенуді дамыту үшін мүмкіндіктер туғызатыны туралы дәлелдеп көрсетеді.

Компьютер оқытуда қолданудың екі негізгі бағытын көрсете кетелік:

1. Оқу курсындағы жаттығуларды арнайы жасалған ортада орындау.

2. Оқушылар ақпараттық технологиялар негізінде басқа пәндерді өздігінен меңгереді.

Ақпараттық технологияларды пайдалану, компьютерлік оқыту бағдарламаларын құру және қолдануды білдіреді. Ол бағдарламаларда дәстүрлі оқытудан ерекше педагогикалық үйретушілік логикасы жүзеге асырылады. Мектептегі сабақтар жаңаша ұйымдастырылады және мұғалімнің қызметі мен рөлі өзгереді.

Жаңа технологиялардың көмегімен оқушылардың білімін жетіл-діру мен оқу сапасын арттыруға болады. Қай халықтың, қай ұлттың болсын толығып өсуіне, рухани әрі мәдени дамуына басты ықпал жасайтын тірегі де, түп қазығы да – мектеп. Қазақ мектептерінің білім деңгейін көтеру және онда жаңа ақпараттық технологияларды пайдала-ну арқылы оқу-тәрбие үрдісін тиісті деңгейге көтеру, педагогикалық ұжымның жүйелі жұмыстарының нәтижесінде ғана жүзеге аспақ.

Сонымен қатар сыни тұрғыдан ойлау бағдарламаса бойынша жүргізілген сабақтар іздеудің мән-жайына қаныға, білімді тереңінен айтуға төселеді, дәлелдер келтіру, дәлелдеу тәсілдеріне жаттығады, теория мен практиканың бірлігін игереді, жеке және топпен бірлесіп мәселе түйінін шешу жолдарын табуға жаттығады, өз жолдастарының пікірімен санасуға, өткір сындарды тыңдап одан тиісті қорытындылар жасай білуге машықтанады. Бұл бағдарламаны өз сабақтарымда әдіс-тәсілдерін қолдану барысында түсінгенім оқушылардың бірін - бірі тыңдап, құрметтеуіне үйретуі, бұрын үндемей отыратын балалардың сабақ барысында қызу араласуы сабақтың ерекше, олардың еркін сөйлеп, ойларын ашық жеткізуге мүмкіншілік туғызады. Бұндай әрекет сабақтың барлық үш кезеңінде байқалып отыратындығы сөзсіз. Осы «Сын тұрғысынан ойлау» бағдарламасы арқылы оқытудың тиімді екенін атап айтуға болады.

Білім беру процесі - ақпараттық қоғам жайындағы жас өспірімдерді жанжақты даярлайтын процестер болуы қажет.Сондықтан білім беру жүйесінде компьютерлерді пайдаланудың маңызы зор.Өйткені компью-тер адам қызметінің барлық саласында еңбек өнімділігін арттыру құралына айналды. Болашақ мамандардың ақпараттық мәдениеті негіз-дерін қалыптастыру оқушылардың компьютерде жұмыс жасауды игеру-мен тығыз байланысты.

ИНТЕРАКТИВТІ ОҚЫТУ ТЕХНОЛОГИЯСЫНЫҢ

ӘДІС-ТӘСІЛДЕРІН

ТАРИХ САБАҒЫНДА ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ

ОҚУШЫЛАРДЫҢ БІЛІМ

САПАСЫН АРТТЫРУ ЖОЛДАРЫ

Бүгінгі жаңа ғасырдың жаңашыл шәкірттерін тәрбиелеуші мұға-лімдер - сонау ұстаз деген есімнің ұлылығын дәлелдеп кеткен, ұлы ұстаздардың еңбегімен сусындаған, әмбебап жандар. Бүгінгі таңдағы ұстаздар қауымының жан-жақты дамыған, жеке тұлға қалыптастыруда атқарып жатқан еңбектері ұшан – теңіз.Жаңашыл ұстаз болмысы, біріншіден, мұғалім – үздіксіз ізденуші.Қазақстан Республикасының ұстаздарының негізгі мақсаты – қоғам дамуының қазіргі кезеңіне сай жастардың саналы ойлауын қалыптастыру, шығармашыл, өз маманды-ғын дұрыс таңдаған, ой-өрісі жоғары жеке тұлға дайындау.Ұстаздың тағы бір ерекше қасиетінің бірі – жетелеуші, алға ұмтылдырушы. «Мұғалім өз ісіне деген сүйіспеншілікті оқушыға деген сүйіспеншілік-пен ұштастыра алғанда ғана шын мәніндегі мұғалім болмақ…Егер мұғалім өз ісін ұната білсе, ол жақсы мұғалім болады.»- деген еді Л.Н.Толстой.

Қоғамның дамып-өркендеуі, оның әлеуметтік-мәдени этностық ерекшеліктерін толық меңгеріп, өзгерістер, жаңалықтар, ұғымдар туралы болып жатқан барлық мәселелерге мән бере отырып, салауатты өмір салтын құруда, білім беру саласындағы инновацияны меңгеруде, қоғамымызды ізгілендіруде мұғалімдерге, олардың кәсіптік сапала-рына, білімділігі, ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізуге қабілеттілігі, мәдениеті, парасаттылығы, т.б. қасиеттеріне байланысты екендігін, мұғалімдік мамандықтың жан-жақты білімді, шынайы сезімтал болу-ды, шәкірттеріне шексіз сүйіспеншілікті беруді талап ететінін, еңбегі-нің нәтижесі әр күн сайын балаларға қуаныш әкелгенде ғана жемісті болатынын ұғындыру.Бүгінгі таңда ғасырлар қойнауында жатқан ұлттық тәрбиенің озық әрі өнегелі дәстүрлерін, асыл қасиеттерін оқушылардың бойында қалыптастыру, этнопедагогика материалдарын ұтымды пайдалану – аса маңызды міндеттердің бірі. ХХІ ғасыр – қатаң бәсеке ғасыры. Еліміздің білім беру жүйесі әлемдік білім беру кеңіс-тігіне бағыт алуда. Бүгінгі күні қазақ халқының ұлттық мәдениетінің қайта өркендеу жағдайында жеткіншек ұрпақты ұлттық дәстүрлерде тәрбиелеудің заңды объективті қажеттігі туды. Қай заманда болсын жас ұрпақтың өнеге тұтар өзіндік ұлттық тәлім-тәрбиесі болатындығы белгілі. Егеменді Қазақстан Республикасының болашақ ұрпақтарының сана-сезімін, ұлттық психологиясын, оның ерте замандағы ата-бабалар салт-дәстүрімен сабақтастыра тәрбиелеу қазіргі күннің ең өзекті мәселесі екендігін өмірдің өзі көрсетіп отыр.

Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңында «Білім беру жүйесінің басты міндеті – ұлттық және жалпы адамзаттық құндылық-тармен практика жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптастыруға және кәсіби шыңдауға бағытталған білім алу үшін қажетті жағдайлар жасау; оқытудың жаңа технологияларын енгізу, білім беруді ақпарат-тандыру, халықаралық ғаламдық коммуникациялық желілерге шығу» делінген. Қазіргі мектеп жағдайындағы білім берудің ұлттық моделіне оқыту мен тәрбие берудің соңғы әдіс-тәсілдерін, инновациялық техно-логияны игерген, психологиялық, педагогикалық жұмыста қалыптас-қан, ескі сүрлеуден тез арада арылуға қабілетті және нақты тәжірибелік іс-әрекет үстінде өзіндік даңғыл жолын салуға икемді, шығармашылық педагогикалық зерттеуші болуды талап етеді. Қазіргі заман ағымына байланысты оқушылардың білімге қызығуын арттыру үшін мұғалім-дерге жаңа талаптар қойылуда. Сол себепті оқытудың әр түрлі техно-логиялары жасалып, мектеп тәжірибесіне енгізілуде. Жан-жақты ізде-ністің нәтижесінде білім беру саласында жаңа педагогикалық техноло-гиялардың саны да, сапасы да өсіп келеді. Технология – белгілі бір істегі адамның әдісі, шеберлігі. Осы шеберлік арқылы мұғалімнің өз сабағын оқушыға жоғары сатыда жеткізуіне мүмкіндік береді. Мұғалім үнемі шығармашылықпен, ізденіспен жұмыс жасап отырса жаңашылдыққа жақын болғаны. Өзгелердің үлгісін өз ісінде пайдалана білсе, оған өзіндік қолтаңбасын қосып отырса – оқушы тәрбиелеу мен білім берудегі жетістігі сол болмақ. Қазіргі педагогикалық әдебиет-терден 50-ден астам оқыту технологиялары қолданысқа енгізілгені белгілі болып отыр. Қазақстан өз тәуелсіздігін алып, жаңаша құрылы-мы бар демократиялық қоғам құруға кіріскеніне біршама уақыт өтті. Еліміздің болашағын жасайтын жастар білімімен қатар шығармашы-лық қасиеті жоғары, өзіндік көзқарасы бар, елге тұлға болатын азамат-тар болуы керек. Ал ол азаматтарды оқытып, тәрбиелеп шығаратын негізгі орта – мектеп. Сондықтан қазіргі мектеп ішінара қайта құруларға жол беріп, көп істерде оң өзгерістерге қол жеткізуде. Тарих пәні мұғалімдерінің міндеті – мәдениетті түрде білімді, іскер, жеке тұлғаны дамыту, ұлтымыздың рухын көтеру, осы мақсатқа жететіндей тиімді жол іздеу.

Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың 2030 жылға дейінгі бағдарламасын іске асыруға белсене қатысатындар, кең байтақ Қазақстанның байлығына ие болатындар, сол байлықты өз иелігіне жұмсайтындар, сөз жоқ, қазіргі мектеп қабырғасында жүрген біздің оқушыларымыз екеніне ешкім күмән келтіре алмайды. Менің де мұғалім ретінде алдыма қойған мақсатым – оқушыларға ұлттық педагогикалық тәрбие мен білім берумен қатар олардың шығармашылық қабілеттерін арттыру. Сол себепті сабақты идеялық жағынан ғылыми негізде, өмірмен байланыс-ты ұйымдастыру оқушының қызығуын, білім құмарлығын таныту, әр сабақта оқушыларды ойлануға, өздігінен ізденіс жасауға баулып, ойын ауызша, жазбаша жинақтап баяндай білуге, мәдениетті сөйлеуге үйрету арқылы ұлттық әдетғұрыпты бойына сіңіруге дағдыландыру – әрбір ұстаздың абыройлы борышы. Бұл ретте өзім сабақ беретін тарих сабағымда оқытудың көптеген әдістерінен құралған интерактивті оқы-ту технологиясының тиімді әдістерін қолданамын.

Интерактивті оқыту әдістері тұлғааралық қарым – қатынасқа негізделеотырып, “жеке тҰлғаны дамытуға бағытталатын” қазіргі білім беру парадигмасын қанағаттандырады. Сонымен бірге, сапалы білім алудың алғышарттары болып табылатын таным белсенділігі мен ізденіс дербестігін қалыптастырып қана қоймай, ары қарай дамытады.

Интерактивті ағылшын тілінен аударғанда inter – аралық, action – әрекет.

Баланың жеке өздігінен ізденуіне мүмкіндік беру;

Топтасып оқып үйренуге жағдай жасау;

Өздерін – өздеріне бағалату;

Іс – әрекет барысында білім алу;

Оқушы өз ойын еркін айту ұшін мҰғалім мына тәсілдерді қолдануы тиімді.

Алғыс сезіміңізді білдіріп, үнемі көтермелеп отыру;

Ешқашан “жауабыңыз дұрыс емес” демеңіз, ондай жағдайда

Тек сыныптан «келісесіздер ме» деп сұрау;

Зейінсіз енжар оқушыны анықтау, мүмкін оларда ой не ғажайып пікір болуы.

Осыған орай өзім сабақ беретін 8-10 сыныптарда осыған сәйкес өз тобымда ұйымдастырылған іс –әрекетті Д.Б. Эльконин, В.В. Давыдов-тың «Дамыта оқыту технологиясы», В.Ф. Шаталовтың «Тірек сиг-налдары арқылы оқыту технологиясы», Ж. Қараевтың «Деңгейлеп оқыту технологиясы», М.М. Жанпейісованың «Модульдік оқыту технологиясы» т.б. технологияларының элементтерінің жиынтығы, оқытудың интерактивті оқыту технологиясының әдіс – тәсілдерін қол-дану арқылы оқушылардың білім сапасын арттыруға ықпал жасаймын. Ең алдымен әрбір сабақтың өтуіне мұғалім үшін әдістемелік көмек технологиялық карта жасаймын.

Өзім сабақ беретін 5 «б» сыныбында «Алғашқы адамдардың тҰрмыс – тіршілігі мен кәсібі, қоныстары» тақырыбында эврика – компьютерлік сабақ өткіздім. Сабақта компьютерлік оқыту техноло-гиясы, Ұжымдық оқыту технологиясы, Сын тұрғысынан оқыту техно-логиясын қолданып сабақ міндеттерін нақтылау барысында техноло-гиялық карта дайындадым.

/Технологиялық карта /

Сонымен қатар оқушыларды топқа бөлу арқылы интерактивті оқыту технологиясының әдіс тәсілдерін қолданамын. Мысалы 6 сыны-бымда «Мыс-тас дәуірі (Энеолит) »тақырыбында өткен сабағымды оқушыларды4 топқа бөлу арқылы өткіздім. Әр топқа тақырыпқа сай атау бере отырып кестемен шығармашылық жұмыс тапсырылады.

Топтық негізде өткен сабақты ұнемі қолдану барысындағы ерекшеліктеріне тоқталсам.

Топтар алдын ала мұғалім басшылығымен жасақталады;

Көбіне топтар тең шамалас, әртектес болады;

Топтық тапсырманың әр мүшесі әр бағытын орындайды;

Жеке оқушының емес, топтың жұмысы бағаланады;

Топ атынан сөйлейтін оқушыны өзге топ не мұғалім таңдайды;

Жеке білімді тексеру бөлек жүргізіледі.

Сонымен қатар сабақ барысымда білім мен білікті жинақтау мақсатында тірек – сызбаларды қолданамын. Мысалы «Жапониядағы феодалдық құрылыс» тақырыбында өткен сабағымда оқушыларға тапсырма тірек – сызба тұрінде берілді.

Тірек – сызба негізде өткен сабақты ұнемі қолдану барысын-дағы ерекшеліктеріне тоқталсам.

Логикалық ойлау қабілетін жетілдіреді.

Тез әрі жылдам тапсырманы орындай алады.

Оқу материалын терең меңгереді.

Көру арқылы есте сақталу қабілеті артады.

Сынақ емтихандары үшін анықтамалық қайнар болып табылады.

Ғылыми техникалық прогреске, өркениетке сәйкес оқушыларға терең білім беру,туған ел тарихына құштарлығын ояту, туған ел тарихын құрметтеу, елін, жерін, Отанын сүюге баулу,ұлтжандылыққа тәрбиелеу мақсатымен 5 сыныпта «Өлкетану дегеніміз не?» тақыры-бында өткен сабағымда туып-өскен ауылымыз Қарасудың тарихы, ауылдың зиялы азаматтары мен Ұлы Отан соғысына қатысқан арда-герлер, пәк аналар туралы мәліметтер бере отырып, әр оқушыға үй тапсырмасы ретінде шығармашылық жұмыстар бердім.

Сонымен қатар сабақ барысында жаңа сабақты қорытындылау дискуссиялық өрнек толтыруды оқушыларға тапсырма ретінде бере отырып жаңа білімді игеруін бақылаймын Мысалы 9 сыныпта өткен «Ұлыбритания (1945-2006 жж)» сабағымда жаңа сабақты қорытын-дылау мақсатында дискуссиялық өрнек толтыруды оқушыларға тап-сырма ретінде бердім.

Тарих сабағында ескеретін жайлардың бірі – өмірдің жаңалықта-рына бет бұрып, жаңаша білім беру тәсілдерін ойлап табу – әр пән мұғалімінің негізгі мақсаты.

Интерактивті оқыту әдістері дәстүрлі оқыту әдістерінен оқу үрді-сінде оқушылардың өзінің өмірлік тәжірибелерін пайдалану арқылы есте берік сақтауымен, мәліметтерді талдап, жинақтау арқылы жеке және кәсіптік қабілеттерін аша алуымен ерекшеленеді.

Интереактивті оқытудың тиімді жақтары:

Оқушылар ақпарат алумен қатар өздерінің белгілі бір мәселені шешу жолын қисынды түсіндіріп береді.

Оқушылар ойларының тереңдігіне талпынады.

Мұғалімнің жетешілігі арқылы білімдерін әрі қарай дамытады.

Осыған орай тарих пәнінен көп жылдардан бері қолданып келе жатқан интерактивті оқыту технологиясы бойынша 2017-2018 оқу жылдарының білім сапасына сараптама жасасам 6-11 сыныптардың білім көрсеткіші 42%-54% артқандығын аңғаруға болады. Осыған орай тарих сабағында өзім қолданып жүрген интерактивті оқыту технологиясы – білім берудің болашақ көкжиегін кеңейтетініне сенімім зор. Қорыта келе айтарым, мұғалім ізденісі білім кепілі. Демек жаңа технологиямен қаруланған мұғалім ғана, өркениетті ел болаша-ғын тәрбиелей алады.

Жаңа технологияны білім беру саласында тиімді пайдалану оқу-шылардың өзіндік жұмысының сапасын арттыруға көмектеседі. Тәуел-сіз Қазақстанның келешегі жас ұрпақтың қолында, ал жас ұрпақ – ұлттың ұлт болып қалуының кепілі.

САБАҚ ЖОСПАРЛАРЫ

Қалыптастырушы бағалау парағы

ҚОРЫТЫНДЫ

«Қыран түлегіне қайырылмас қанат сыйлайды, ұстаз түлегіне алға бастар талап сыйлайды» дейді халқымыз. Жаңа технологиялар-ды пайдалана отырып, жас ұрпақтың танымдық қабілетін дамытып, тілге, әдебиетке деген қызығушылықтарын арттыру – құнарлы жерге сепкен «білім» егінінен мол өнім алуға тырысумен тең.

Жалпы қорыта айтқанда тарих жне қоғамтану пәндерін оқутудың мақсаты – оқушылардың танымдық міндеттерін қалыптастыру, шы-ғармашылық қабілеттері мен қызығуын жетілдіру, білімге құшта-рлығын ояту. Мұғалім сабақта әдіс-тәсілдерді пайдалана отырып, балалардың ұсыныс пікірлерін еркін айтқызып, ойларын ұштауға және өздеріне деген сенімін арттыруға мүмкіндік туғызып отыруы қажет. Әдіс-тәсілдер арқылы өткізген әрбір сабақ окушылардың ойлауына және қиялына негізделіп келеді, баланың тереңде жатқан ойын дамытып, оларды сөйлетуге үйретеді. Түрлі әдістемелік тәсіл-дер пайдалану арқылы қабілетті әртүрлі балалардың ортасынан қабілеті жоғары баланы іздеп, онымен жұмыс жасау, оны жан- жақты тануды ойлап, оқушылардың шығармашылық деңгейін бақылап отыру әрбір мұғалімнің негізгі міндеті.

Выготский: «Әр баланың өзінің деңгейі болатындай әр балаға берілетін тапсырманың көлемі оның деңгейіне лайықтап беріледі. Әр баланы өзінің даму зонасында жетілдіру керек» - деген екен. Негізгі мақсатымыз баланың жеке қасиеттерін ашу арқылы тәрбиелей отырып, танымдық қабілетін қалыптастыру және ой-өрісін дамыту арқылы олардың шығармашылық қабілеттерін дамытуда өзіндік жұмыс түрлерінің маңызын ашу.

Өзгеріске, жаңалыққа толы бүгінгі заман : мұғалімге сегіз қырлы бір сырлы ерен қасиет иесі болуды міндеттейді. Ұстаз алдында отырған бірі шапшаң, бірі баяу, енді біреулері төмен қабылдайтын зейіні, қабілеті, қабылдауы, есте сақтауы әрқилы шәкірттердің жүре-гіне жол тауып олардың шығармашылық қабілетін дамыту күрделі құрылым екені даусыз.

Шәкірттерге әсер ету жолдары түрліше. Тәжірибелі мұғалім ізде-ністі әр баланың жан- дүниесіне үңілуден бастайды. Әрбір шәкірттің жан дүниесінің есігін ашатын кілтін қолға түсіру – сезімталдық – көрегендік – сергектікбілімпаздық – ізденімпаздық – шығармашылық қабілетін байқап, оқытып жүрген шәкірттерінің өзіндік ерекшелікте-рін жете зерттеп, біліп алған соң, әдіс-тәсілдерді солардың қабылдау деңгейіне қарай іріктеп талдап қолданады. Тиімді, пайдалыларын жетілдіре түседі.

«Армансыз адам қанатсыз құспен тең» демекші, менің ұстаз ретінде де, еліміздің ұлтжанды азаматшасы ретінде де арманым еліміздің әрбір азаматы терең білімді, интеллектуалды, заманауи техникаларды еркін меңгере алатын, әрқайсысы еліміздің дамуына өз үлесін қоса алатын болса деймін. Ол үшін оларға білім беретін ұстаздар өз пәнін жетік меңгерген, теория мен практиканы оқушылар бойына сіңіре алатын шығармашыл, ізденімпаз, ең бастысы еңбекқор болуы қажет. Менің оқушыларымның арасынан осындай ұстаздар шықса онда менің еңбегімнің жанғаны деп ойлаймын. Сондықтан, өз шәкірттеріме білімімді одан әрі жетілдіре отырып беру, талантты да талапты оқушылар оқытып тәрбиелеу – негізгі мақсатым.

Жаңа бағдарламаның мәні, баланың функционалдық сауаттылы-ғын қалыптастыру. Оқушы өзінің мектеп қабырғасында алған білімін өмірінде пайдалана білуі керек. Сол үшін де бұл бағдарламаның негізі «Өмірмен байланыс» ұғымына құрылған. Ұстаздарға үлкен жауапкершілік міндеттелді. Оқушылардың бойына ХХІ ғасырда өмірдің барлық салаларында табысты болу үшін, қажетті дағдыларды дарыту үшін, мұғалімдер тынымсыз еңбектену керек. Жаңартылған оқу бағдарламасы аясында тек өз пәнін, өз мамандығын шексіз сүйетін, бала үшін ұстаз ғұмырын құдіретті деп санайтын білімді мұғалімдер ғана жұмыс істей алады. Үйренгеніміз де, үйренеріміз де көп Үнді халқының тарихи тұлғасы Махатма Гандидің «Егер сен болашақтағы өзгерісті байқағың келсе, сол өзгерісті уақытында жаса» деген ілімін негізге ала отырып, оқушы бойындағы қабілетті жетілдіріп, оқушыларды болашаққа жетелеп, жақсы істі бастағалы отырмыз. Жаңартылған білім – болашақтың кепілі.

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. С.Әлкен. Жаңа технологиялар арқылы шығармашылыққа баулу. «Қазақстан тарихы» №1, 2006 ж

2. Р.Қ. Қарсыбаева. Сын тұрғысынан оқу мен жазуды дамыту технологиясының ерекшелігі. «45-Минут» №1, 2009 ж.

3. С.Мирсентова. Оқыту ізденіс ретінде және ізденіс оқыту ретінде. Қарағанды. 2011 ж.

4. С.Т.Мұхамбетжанова. «Ақпараттық технология және қашықтықтан оқыту».

5. «Қазақстан Республикасының білім беру жүйесін 2015 жылға дейін дамыту» Тұжырымдамасы.

6. «ҚР Білім туралы» Заңы.

7. Инновациялық педагогикалық технологиялар. Қ.Сарбасова. (2006 ж)

8. Мұғалімге арналған нұсқаулық 1 деңгей, 2 басылым, 2014 – жыл

9. А.К.Исабекова «Деңгейлік курстарда қолданылатын психо-логиялық тренингтер жинағы» Көкшетау,2014ж

10. Білімдегі жаңалықтар // 2007. №4 26-28 б.

11. Қазақстан мектебі журналы №8, 2004 жыл

12. Қазақстан тарихы – әдістемелік журнал. Алматы 2006-2010ж.

13. Төлеубаева К. Тарихты оқытудагы эдістемелік технология-лары // «Қазақ тарихы», № 5, 2009 ж.

14. Т.Т.Тұрлығұл. Мектепте Қазақстан тарихын оқытудың тео-риясы мен әдістемесі Алматы: «Ғылым» Ғылым баспа орталығы 2003ж.

15. Алтынсаринның таңдамалы педогогикалық мұралары. Құ-растырғандар: С. Қалиев Алматы: рауан 1991ж

16. Жалпы білім беретін мектептерде 1992-1993 жыл оқу жы-лында тарих пінін оқыту туралы. Құрастырушылар Р. Құсайынова, Т. Тұрлығұл Алматы: Республикалық баспа кабинеті 1992 жыл.

Кауынбаева Гулназ Кайратовна

Ермек Баян Ермекқызы

Абильдаева Айгерим Талгатовна

ИННОВАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ

ТАРИХ САБАҚТАРЫНДА ҚОЛДАНУ АРҚЫЛЫ

ОҚУШЫЛАРДЫҢ ҚЫЗЫҒУШЫЛЫҚТАРЫН

АРТТЫРУ

(әдістемелік оқу құралы)

Техникалық редакторы: Нақыпов М.Н.

Басуға 25.03.2025 жыл қол қойылды.

Пішімі 60х84 1/16. Офсеттік қағаз №1. Көлемі 4,2 б.т.

RISO басылымы. Таралымы 100 дана.

ЖШС «Жания-Полиграф» баспаханасында басылды.

Алматы қаласы, Жандосов көшесі, 58, оф. 114.