Инварианттық және вариативтік компонент: Сабақ кестесін қалай тиімді құруға болады?

Инварианттық және вариативтік компонент: Сабақ кестесін қалай тиімді құруға болады?

Мектеп өміріндегі ең күрделі әрі жауапты процестердің бірі — сабақ кестесін құру. Сырт көзге бұл жай ғана пәндерді күндерге бөліп жаза салу сияқты көрінгенімен, оның артында үлкен педагогикалық, психологиялық және гигиеналық ғылым жатыр. Қазіргі білім беру бағдарламасы екі негізгі бөліктен: инварианттық (міндетті) және вариативтік (таңдау бойынша) компоненттерден тұрады.

Болашақ журналист ретінде мектеп өмірін сырттай бақылай келе, оқушылардың шамадан тыс шаршауы немесе, керісінше, сабақты жеңіл меңгеруі дәл осы екі компоненттің кестеде қалай орналасқанына тікелей байланысты екенін түсіндім. Сабақ кестесін тиімді құрудың негізгі қағидаларын талқылайық.

Қос компоненттің мәні неде?

• Инварианттық компонент: Бұл — мемлекеттік стандарт бойынша барлық мектептерде оқытылуы міндетті іргелі пәндер (математика, қазақ тілі, тарих, физика және т.б.). Ол баланың базалық білім деңгейін қалыптастырады.

• Вариативтік компонент: Бұл — мектептің бағытына (жаратылыстану-математика немесе қоғамдық-гуманитарлық) және оқушының жеке қызығушылығына қарай таңдалатын арнайы курстар, үйірмелер мен факультативтер. Дәл осы компонент баланың шығармашылық және кәсіби бағдарын айқындауға көмектеседі.

«Сабақ кестесі — бұл жай ғана пәндер тізімі емес, бұл — баланың күндізгі энергиясы мен интеллектуалдық әлеуетін басқарудың басты құралы».

Тиімді кесте құрудың 4 маңызды қағидасы

Сабақ кестесін құру барысында оқушылардың апталық және күндізгі жұмыс қабілетінің динамикасын ескеру қажет. Ғылыми зерттеулерге сүйенсек, тиімді кесте мынадай заңдылықтарға бағынады:

1

Аптаның ең өнімді күндерін анықтау

Апталық жүктеме

Оқушының жұмыс қабілеті дүйсенбіде төмен болады (бейімделу кезеңі), сейсенбі мен сәрсенбіде шыңын жетеді, ал жұмада шаршау деңгейі артады. Сондықтан ең қиын инварианттық пәндерді (математика, физика) сейсенбі, сәрсенбі күндеріне қойған тиімді.

2

Күрделілік шкаласын сақтау

Күндізгі биоритм

Күнделікті бірінші сабақта ми әлі толық оянбайды, ал 5-6 сабақтарда шаршау пайда болады. Ең қиын пәндер 2-ші және 3-ші сабақтарда өтілуі тиіс.

3

Вариативтік бөлімді дұрыс кіріктіру

Компоненттерді үндестіру

Таңдау курстары мен факультативтерді (вариативтік компонент) негізгі ауыр сабақтардың арасына немесе ең соңына қойған абзал. Бұл баланың миын демалдыруға, бағытын басқа арнаға бұруға мүмкіндік береді.

4

Апта ортасындағы демалыс

Жеңілдету күндері

Бейсенбі күні оқушылардың бойында апталық шаршау белгілері байқала бастайды. Осы күні кестені сәл жеңілдетіп, шығармашылық, спорттық немесе практикалық бағыттағы вариативтік курстарды көбірек енгізген дұрыс.

Болашақ журналистің түйіні

Мен, болашақ журналист ретінде, мектептегі оқу жүктемесі мәселесін жиі зерттеймін. Көп жағдайда оқушылардың сабақ үлгермеуі білімнің аздығынан емес, кестенің дұрыс құрылмауынан туындайтын физикалық шаршаудан болады. Егер инварианттық және вариативтік компоненттер өзара үйлесім тауып, кесте санитарлық-гигиеналық талаптарға сай жасалса, білім сапасы да, баланың мектепке деген ынтасы да арта түсері анық.

Қорытынды

Сабақ кестесін тиімді құру — мектеп әкімшілігі мен директордың оқу ісі жөніндегі орынбасарларынан (завучтардан) үлкен шеберлікті талап ететін өнер. Вариативтік компонентті жай ғана «сағат толтыру» үшін емес, баланың талантын ашу үшін пайдалану керек. Ұстаздар мен әдіскерлер қауымы осы екі компонентті шебер шендестіре білгенде ғана, біздің мектептеріміз шаршаған оқушылардың емес, ізденімпаз зияткерлердің ордасына айналады.