Сабақ : № Сыныбы: Күні:

Сабақ тақырыбы: Ішкі, сыртқы және аралас секреция бездері. Эндокриндік жүйе. Гормондардың қасиеттері, мүшелер жұмысын реттеудегі маңызы. Бүйрек үсті бездерінің гормондары: адреналин, норадреналин, олардың қызметі. Гипофиз. Өсу гормоны. Гипофиздік елгежейлілер мен алыптар.

Сабақ мақсаты:

Білімділік мақсаты: Оқушыларға алған білімдерін пысықтай отыра, гуморальдық реттелу жайында түсінік қалыптастыру арқылы білім  деңгейлерін нығайту.

Дамытушылық мақсаты:  Гуморальдық реттелу мен жүйкелік  реттелудің маңызы ағзаның жұмыс қызметі үшін ерекше екендігі мысалдар арқылы айта отыра оқушылардың білімдерін дамыту, пәнге деген қызығушылықтарын арттыру арқылы олардың құзырлы қалыптастыру. 

Тәрбиелік мақсаты:  Отансүйгіштікке, елбасын қүрметтеуге, қоршаған орта мен табиғатты аялауға, салауатты өмір салтың ұстануға, өздерінің жеке гигиеналарын дұрыс қалыптастыруға, денсаулықтарын күтіп ұстауға тәрбиелеу.

Оқыту нәтижесі: Оқушыларішкі секреция бездерінің түрлерін ажырата алады және олардың бөліктерін атай алады.

Сабақ көрнекілігі: слайд, оқулық, плакаттар.

Сабақта қолданылатын әдіс-тәсілдер: қызығушылығын ояту, миға шабуыл, мағынаны тану, кім жылдам, сұхбат.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

-Сәлеметсіздер ме?

-Сыныпта кім кезекші?

-Сыныпта кім жоқ?

-Оқушыларға сәттілік тілеу.

ІІ. Үй тапсырмасын тексеру. «Ой қозғау», сұрақ-жауап,кесте толтыру.

1. Мүше дегеніміз не?

2. Молекула – жасуша – ұлпа – мүшелер – мүшелер жүйесі – ағза сызбанұсқасын қалай түсіндіресін?

3. Жүректің мүшелер жүйесі не? Қызметі мен құрылысы қандай?\

4. Мүшелер жүйесі дегеніміз не? 

5. Ауа тамырлары қай мүшелер жүйесіне кіреді?

2. Адасқан объектілер

 Жауаптары: 1. 1-4-3. 2. 2-7-6.  3. 3-6-5  4. 4-1-2  5. 5-2-7  6. 6-3-4. 7. 7-5-1

III. Жаңа сабақты түсіндіру.

Мұғалім: Адам денесі сыртқы орта әсерлерінен өзгеріске ұшырайды ,қалай ойлайсыңдар қандай өзгерістер болады?

Және оны нелер реттеп отырады?

Адам организмінде қажетсінулеріне және қоршаған орта өзгерістеріне сәйкес әр алуан физиологиялық процестер үнемі жүріп отырады. Алайда мүшелердің процестерге қатысуы әр түрлі дәрежеде байқалады. Физиологиялық процестердің гуморальдық реттелуі биологилық белсенді химиялық заттар— “““гормондар“““көмегімен жүзеге асырылады. Гормондарды арнайы бездер бөледі, олар қан мен лимфаға түсіп, бүкіл организмге таралады, салыстымалы түрде баяу,бірақ өте аз мөлшерде де өте белсенді әрекет етеді. Сыртқы секреция бездері де бар, олардың секреті (сөл) қуысқа (ауыз, асқазан, ішек) немесе сыртқы ортаға бөлінеді (тер, жас, май, сүт бездері). Олар әдетте үлкен емес, милиграммен немесе граммен өлшенеді. Ішкі секрецияның маңызды безіне ““гипофиз““(массасы 0,5-0,7г) жатады. Ол анатомиялық әрі қызметтік тұрғыда мимен байланысты. Гипофиздің артқы бөлігінің гормондары организмнен зәрдің бөлінуін азайтады, зат алмасуды өзгертеді, ұсақ артериялардың жиырылуын күшейтеді, артиялық қысымын жоғарылатады. Артқы бөлік гормондарының жеткіліксіз болуы бүйрек қызметінің бұзылуына апарып соғады, нәтижесінде көп мөлшерде зәр бөлінеді (тәулігіне 20л-ге дейін). Гипофиздің алдыңғы бөлігінің гормондары жыныс бездерінің дамуы мен өсу процестерін, сүттің түзілуін (лактация) реттеп, қалқанша бездің дамуы мен бүйрек үстті безінің қыртысты қабатының өсуіне әсер етеді,, өсу гормонын түзеді, көмірсу, май, нәруызды қарқынды синтездеу арқылы өсуді реттейді. 1921 жылы америкалық ғалымдар гипофиздің өсу гормонын бөлетіні туралы пікір айтты. Өсу гормонынынң жеткіліксіздігі кейде ““ергежейлікке““, ал артық мөлшері ““алыптылыққа““ (гигантизм) себепші болады. Египеттік ергежей Агибаның бойы тек 38 см болса, Рим императоры Максимиланың бойы 2,5 , орыс шаруасы Махновтың бойы 2,85 м болған. Жас ұлғайған кезде өсу гормонының артық синтезі акромелагия ауруына—дененің кейбір бөліктерінің өсуіне (қол, аяқ, төменгі жақ сүйек, мұрын, т.б.) себепші болады.

Мүшелер және мүшелер жүйесінің жұмысы жүйкелік және гуморальдық реттелу арқылы жүреді. Гуморальдық (лат hиmоr - сұйықтық)

Жүйелік реттелу рефлекстер арқылы жүреді.

Гуморальдық реттелу қан құрамындағы заттардың әсерінен болады.

Жүйелік реттелу және гуморальдық реттелу бір-бірімен тығыз байланыста.

эпифиз

Қалқанша безі

Қалқанша маңы безі

Ұйқы безі

Бүйрек үсті безі

Жыныс бездері

гипофиз

гипофтз

IV. Жаңа сабақты бекіту.

«Сен маған , мен саған» оқушылар бір –бірлеріне сұрақтар қояды.

V. Үйге тапсырма. Тақырыпты оқып, мазмұнын түсіну. материал жинақтау.

VI. Бағалау.

VII. Рефлексия.

-Мен бүгінгі сабақта түсінбедім

-Мен келесі сабақта білгім келеді

- Осы сабақта білгенім