Жаңартылған білім берудің дене шынықтыру сабағындағы тиімділігі.

Тақырып бойынша 11 материал табылды

Жаңартылған білім берудің дене шынықтыру сабағындағы тиімділігі.

Материал туралы қысқаша түсінік

Қазіргі білім беру мазмұнын жаңарту бағдарламасы негізінде «Дене шынықтыру» пәнінің мәртебесі артты деуге болады. Мұнда пән белгілі нормативтерге бекітілген талаптар бойынша тек дене шынықтырып қана қоюға бағытталмайды. Арнайы педагогикалық тәсілдерге негізделеді. Жеке адамға бағытталған тәсіл арқылы бала организмінің функционалдық мүмкіндіктеріне сәйкес келетін дене жүктемелерін мөлшерлеуді көздейді. Әрекет ету тәсілі бала қозғалыс арқылы дамитындығын қарастырса, құзыреттілік тұрғыдан келу негізгі біліктіліктерді меңгеруді көздейді. Сондай-ақ, денсаулықты сақтау тәсілі үйрету процесінде баланың денсаулығын міндетті түрде сақтауды қарастырады.

Материалдың қысқаша нұсқасы

Ж. А. Арипбаев

ҚАЗАҚТЫҢ ҰЛТТЫҚ ОЙЫНДАРЫНЫҢ ӘДІСТЕРІН ҮЙРЕНУ

(Әдістемелік нұсқаулық)

2025 жыл

МАЗМҰНЫ

Алғы сөз ............................................................................... Үйірме бағдарламасының мазмұны ………………….		3 5
Дене тәрбиесінің әдістері .........................................		6
Дене тәрбиесінің қағидалары ....................................		10
Үйірме жұмыстарын жүргізуде ұлттық ойындардың тәрбиелік мәні ...........................................................................		15
Ұлттық ойын түрлері ................................................		17
Қосымшалар ..............................................................		25
Әдебиеттер тізімі ...............................................................		28

Кіріспе

Өзектілігі. ҚР БжҒМ Ы.Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясын ұсынған 2026-2027 оқу жылына ҚР жалпы орта білім беретін ұйымдарда оқу процесін ұйымдастырудың ерекшеліктері туралы әдістемелік нұсқау хатта: Дарынды балаларға арналған арнайы білім беру ұйымдарында, гимназияда, мектеп-гимназиялар мен лицейлерде, мектеп-лицейлерде, жалпы білім беретін мектептерде пәндерді тереңдетіп оқыту үшін факультативтер және оқушылардың таңдауы бойынша қосымша курстарды, үйірмелер ұйымдастыру қажет делінген болатын. Мұның себебі, Қазақстан Республикасының дене бітімі және рухани дамыған, терең білімді азаматын қалыптастыру қажет. Осы орайда әдістемелік нұсқаулық ең алдымен бүгінгі қоғамдық практика сұранысынан туындайды. Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев «Қазақстан-2050» стратегиясында халықтың ұлттық моделі мен салт-дәстүрлерін есепке ала отырып, білімі мен білігі жағынан өркениетті елдердегі замандастарымен қатар тұра алатын, бойында ұлттық, отаншылдық рухы мықты қазақстандықтардың жаңа ұрпағын тәрбиелеу қажеттігі баса айтылды. Сондықтан да дене шынықтыру пәніне қосалқы үйірме жұмыстарында қазақтың ұлттық ойындарын жүргізуде оның тәрбиелік, танымдық маңызы өте жоғары..

Оқушыларды дене мәдениетіне тәрбиелеуде дене шынықтыру сабақтарымен қатар үйірмелер, спорт секцияларын жүргізуге ерекше мән беріледі. Үйірме жұмыстары төмендегідей түрлерге бөлінеді: спорт түрлерінен өткізілетін секциялар, көпшілік дене шынықтыру шаралары, спорт түрлерінен өткізілетін жарыстар, дене шынықтыру спорт мерекелері.

Әдістемелік нұсқаулықта үйірме жұмысын жүргізуде қолданылатын дене тәрбиесінің әдістері, қағидалары мен ұлттық ойындар жайлы мәліметтер, үйірме жоспарлары жинақталған.

Үйірмеде тұлғаны қалыптастыру, оқушының танымдық белсенділігінің дамуына бағытталған. Мазмұны оқушы, қоғам мен жанұя сұраныстарын ескере, қазіргі педагогикалық ғылым жетістіктерін айқындайды.

Оқыту мақсаты: салауатты өмір салтын ұйымдастыруда ұлттық ойындарды шығармашылық жолмен қолдану.

Оқыту міндеттері:

- денсаулықты нығайту, ағзаның қызметтік мүмкіндіктерін арттыру және негізгі физикалық (дене) қасиеттерін дамыту;

- дамыту және сауықтыру бағытындағы дене жаттығулары, ұлттық ойындар түрлерінің іс-қимыл әдістері мен техникасы арқылы қимылдық тәжірибені байыту, қимыл-қозғалыс мәдениетін қалыптастыру;

- ұлттық ойындар туралы, олардың тарихы, қазіргі дамуы және салауатты өмір салтын қалыптастырудағы рөлі туралы білімдерді игеру;

- өз денсаулықтарына ықтиярлықпен қарау, денсаулықты сақтау мен нығайту қажеттілігін қалыптастырып тәрбиелеу;

- тұлғаны оң қасиеттерге тәрбиелеу, оқу және жарыс әрекеттерінде ұжымдық әрекеттестік пен ынтымақтастықтың межелерін сақтау.

«Ұлттық ойындар» дене шынықтырудан дарындылығы бар оқушыларға бағытталған. Аптасына 1 сағат, жылына 34 сағат. Қызығушылық танытатын бастауыш сынып оқушыларын (3 сынып) қатыстыру жоспарланған.

Күтілетін нәтижелер:

оқушының ұлттық ойындарды терең түсіну қабілеті дамытады, алған білімдерін сыныптан тыс жерде, кез -келген жағдайда тиімді пайдаланатын болады;

Үйірме жүргізу түрлері мен әдістерін оқытушы негізгі материалдың дидактикалық мақсаты мен мазмұнына қарай таңдап үйлестіреді.

Сабақтың түрлері: практикалық сабақтар, дәріс, эстафеталық ойындар т.б.

Оқушылардың білімдерін бақылау: түрлі жарыстар.

Оқушылардың білім дәрежелерін анықтау олардың күнделікті білім деңгейін қадағалау осы оқу бағдарламасының үлгісін жүзеге асыру барысында белгіленген уақытта оқушылардың өзін-өзі тексеруі қарастырылған, бірақ емтихан қарастырылмаған.

Үйірме бағдарламасының мазмұны

3 сынып (Жылына 34 сағат, аптасына 1 сағаттан)

№	Сабақ мазмұны	Сағат саны	Мерзімі
1	Білім негіздері: қазақ ұлттық ойындары мен қозғалмалы спорттық ойын негізінің қауіпсіздік ережесі.	1
2	«Теңге алу»	1
3	«Айгөлек»	1
4	«Соқыртеке»	1
5	Спорттық ойын. Допты оң қолмен алып жүру	1
6	«Орамал тастау»	1
7	«Мысық пен тышқан»	1
8	«Ұшты-ұшты»	1
9	«Қаппен жарысу»	1
10	«Көкпар ойыны»	1
11	«Жаяу жарыс»	1
12	«Қуыр-қуыр қуырмаш»	1
13	«Арқан тартыс»	1
14	«Ақ серек, көк серек».	1
15	«Күшің жетсе-үзіп кет»	1
16	Спорттық ойын. Допты сол қолмен алып жүру	1
17	«Нысанаға дәл тигізу»	1
18	Білім негіздеріндегі қауіпсіздік ережесі. Орнынан тұрып себетке доп лақтыру	1
19	Орнынан әріптесіне қарама-қарсы тұрып допты жерге соғып беру	1
20	Орнынан әріптесіне қарама-қарсы тұрып допты кеуде тұсынан тұра қолына беру	1
21	Орнынан әріптесіне қарама-қарсы тұрып допты жоғарыдан екі қолмен лақтырып беру	1
22	Екі адым аттап допты себетке лақтыру	1
23	Орнында оң немесе сол қолмен әріптесіне допты жерге соғып беру	1
24	«Сиқырлы таяқ» ойыны	1
25	«Аңшы мен үйрек»	1
26	Спорттық ойын. Допты алма кезек алып жүру	1
27	«Асық ату»	1
28	«Сақина жасыру» ойыны	1
29	Секіру түрлері. «Ең мерген»	1
30	«Соқыртеке»	1
31	Қозғалмалы ойындар элементтері	1
32	«Мойын арқан» ұлттық ойыны	1
33	Нысанаға дәл тигіз	1
34	«Асық ату» ұлттық ойыны	1
Барлығы:		34

ДЕНЕ ТӘРБИЕСІНІҢ ӘДІСТЕРІ

«Дене тәрбиесі», «дене шынықтыру» деген сөз «дене мәдениеті» деген ұғымды білдіреді. Бұл дененің жақсы-өсіп жетілуіне мәдениетті түрде қарай біл дегенді білдіреді. Дене шынықтыру жаттығуларымен шұғылданған адамның күші молайып, жігерлі болып өсуіне септігін тигізеді. Оқушы өз бойында рухани мәдениетпен қатар дене тәрбиесі мәдениетін де қатар алып жүру керек.

Әр түрлі жаттығушылар тобымен әр қилы жағдайда белгілі бір міндеттер орындау үшін дене тәрбиесі жаттығуларын қолдану, пайдалану жолын дене тәрбиесінің әдістері дейміз.

«Әдіс» деген түсініктен біз «әдістеме» түсінігін ажырата білуіміз керек. Әдістеме деп дене тәрбиесі үрдісінде белгілі бір нәтижеге жету жолына бағытталған амалдар мен әдістер жүйесі айтылады.

Дене тәрбиесінің барлық әдістері арнайы және жалпы болып екі топқа бөлінеді.

Дене тәрбиесінің арнайы әдістері: а) қатаң шектелген жаттығулар әдістері; ә) ойын әдісі; б) жарыс әдісі.

Дене тәрбиесінің жалпы әдістері: а) сөзді қолдану әдістері; ә) көрнекілікті қолдану әдістері.

Ойын әдісі

Дене тәрбиесі үрдісінде спорттық және қозғалмалы ойындардың элементтерін қолдану – ойын әдісі деп аталады. Ойын әдісінің мынандай өзіне тән ерекшеліктері мен белгілері бар:

1. Белгілі бір мақсатқа жету үшін ойынның жоспары және тәртібі арқылы ойнаушыларды ұйымдастыру.

2. Ойын әрекеттері кезінде ойнаушылардың бәсекелестік, жеңіске деген ұмтылысының, көңіл-күйлерінің көтерілуі.

3. Ойын барысында жаттығушылардың өз бетімен қимыл-әрекет жасауға шешім қабылдауы (ойынға қатысушы жүгірудің, секірудің, лақтырудың жолын өзі таңдайды).

4. Қимыл-әрекеттердің алуан түрлілігі, олардың ойын барысында, әр түрлі жаттығуларда кенеттен пайда болуы.

5. Ойын барысындағы ойынға қатысушылардың әр түрлі қарым-қатынастары.

Ойын әдісінің көмегімен дене қасиеттерін (күш, төзімділік, шапшаңдық, ептілік, жылдамдық жне т.б) кешенді дамытуға, бұрын үйренген қимылдарды жетілдіру және оқушылардың өзіндік қасиеттерін тәрбиелеуге (батылдық, тапқырлық, ұйымдастырушылық, өз бетімен шешім қабылдаушылық), бұдан басқа да көптеген мақсаттарды жүзеге асыруға болады. Жаттығуларды ойын әдісімен жүргізу оқушыларды қызықтырып, жақсы әсер қалдырады, бірқалыптылықтан құтқарады.

Жарыс әдісі

Дене тәрбиесі жаттығуларын жарыс, бәсеке түрінде орындауды жарыс әдісі дейміз. Жарыс әдісінің ең негізгі белгісі – біріншілікте қарсыласыңды, команданы, топты жеңу үшін бәсекелесу, күрес, күш сынасу жағдайында жоғарғы көрсеткіштерге жетуге ұмтылу. Бұл әдіс әр түрлі мақсаттарды орындауға қолданылады. Мысалы, адамгершілік, жігерлілік, дене қасиеттерін тәрбиелеу, күрделі жағдайда қимылдың ептілігі мен дағдысын жетілдіру. Жарыс әдісі адам ағзасының мүмкіншіліктеріне жоғарғы талаптар қояды да, оның ары қарай тез дамуына ықпал етеді. Бұл жарыс әдісінің міндетті түрде орындалуы үшін керекті шарт: жарыс, бәсеке жаттығуларына оқушылар өте жақсы дайындықпен келулері керек, ол болмаса берілетін үлкен қарқынды жүктемелер олардың денсаулығына зиян келтіруі мүмкін.

Сонымен қатар бұл әдіс оқушылардан жаттығуды орындау кезінде пайда болатын міндетке өз шешімін тез қабылдауын талап етеді.

Қатаң шектелген жаттығу әдістері

Жаттығу кезінде көп қайталанатын жүктеме мен тынығуды алмастыра орындайтын қимыл-әрекетте қатаң шектелген жаттығу әдістерін пайдалану көптеген мүмкіншіліктерге қол жеткізуге мүмкіндік ашады:

1. Жүктеме көлемін қатаң мөлшерлеу - бұл әдісті қолдану кезінде жүктемені ең төменгі шамаға дейін жоғарылатып, басқаруға болады.

2 Әр түрлі дене қуатының қасиетін дамыту және жаттығу арқылы жеке дене мүшелеріне әсер ету.

3. Дене тәрбиесі үрдісінде жеке үйретуді пайдалану.

4. Кез келген күрделі жаттығуларға үйрету.

5. Дене тәрбиесі жаттығуларын әр түрлі жастағы адамдар арасындағы сабақ, жаттығуу кездерінде пайдалану мүмкіншілігі. Біз осы әдістің көмегімен жаттығуларды жас балалардан бастап егде жастағы адамдарға дейін қолданамыз.

Қатаң шектелген жаттығу әдістері екі топқа бөлінеді: а) қимыл-әрекетке үйрету; ә) дене қасиеттерін жетілдіру.

Қимыл-әрекетке үйрету әдістері

Қимыл-әрекеттердің күрделілігіне қарай тұтас та, бөлшектеп те үйренуге болады. Тұтас үйрету әдісін жаттығуларды бөлшектемей толық үйрету кезінде мынадай жағдайларда қолдануға болады:

- қарапайым қимыл-әрекетке үйрету кезінде;

- дене қуаты және техникалық дайындығы жоғары оқушылармен жүргізілетін жаттығу сабақтарында;

- қимыл-әрекетті бөлшектеп үйретуге болмайтын, бөлшектесе техника негізінің сапасы болмайтын жағдайда;

- бұрын үйренген жаттығуларды жетілдіруде.

Жаттығуларды бөлшектеп үйрету әдісі кезінде қимыл-әрекетті бөлшектеп жеке-жеке меңгеріп, сонан соң бәрін қосып толық қайталайды. Мысалы, гимнастика сабағындағы алға аунап түсу, басқа тұру, жанға айналу жаттығуларының техникасын жеке-жеке үйреніп, меңгергеннен кейін толық қайталау және т.б.

Күрделі қозғалыс техникасын үйренуді жетілдіруге жақындататын жаттығулар қолданылады. Мұндай жаттығулардың техникасы негізгі, күрделі жаттығудың бөлшектеріне ұқсас болып келеді. Бұл жаттығулар біртұтас түрде, оқушыларға түсінікті және қолайлы болуы керек.

Дене қасиеттерін дамыту әдістері

Дене қасиеттерін дамытуға бағытталған қатаң шектелген жаттығулар әдістері әр түрлі формадағы жүктеме мен тынығудың түрлерін ұштастыру мүмкіндігіне байланысты пайдаланылады. Жүктеме дегеніміз – дене тәрбиесі жаттығуларымен адам ағзасына әр түрлі көлемде күш түсіру. Жүктеменің шамасы оның қарқындылығы мен көлеміне байланысты. Жүктеменің көлемі – орындалған дене қуаты жұмысының саны (мысалы, 12 минуттық жүгіру, жаттығуды қайталап отыру уақыты т.б.).

Жүктеме қарқындылығы - ол белгілі бір уақытта дене тәрбиесі жаттығуларын қарқынды, тездетіп орындау. Жүктеменің ішкі және сыртқы қарқынды көрсеткіштері болады. Сыртқы көрсеткіш – қозғалыс жылдамдығы (жүгіру, шаңғы жарысы, суда жүзу т.с.с.), спорт ойындарындағы ойын қарқыны т.б. Қарқындылықтың ішкі көрсеткіштері – жүректің соғу жиілігі, белгілі бір уақытта күш жұмсау өлшемі. Адам ағзасына әсер ету көлеміне байланысты жүктеме:

- кіші (жүректің минутына 130 ретке дейін соғуы);

- орта (жүректің минутына 131-155 рет соғуы);

- үлкен (жүректің минутына 156-175 рет соғуы);

- жоғары (жүректің минутына 176-190 рет соғуы);

- өте жоғары (жүректің минутына 190-нан көп рет соғуы) болып бөлінеді.

Спортшының жаттығуларды орындау кезінде, жұмыс істеу қарқынына байланысты жүктеме бірқалыпты және ауыспалы болып келеді. Бірқалыпты жүктеме – ол спортшының белгілі бір уақытта жаттығуды орындаудағы қарқынының өзгеруі (ол жоғары немесе төмен болып өзгеруі мүмкін). Жүктеме әрқашан да тынығумен кезектесіп отыру керек.Тынығу аралықтарының үш түрі бар. Олар: қарпайым, қатаң шектеулі және төтенше.

1. Қарапайым немесе толық тынығу аралығы деп бір жаттығуды орындап болып келесі қайталанар жүктеменің алдында ағзаның жұмыс қабілетінің толық бастапқы қалыпқа келуін айтамыз. Толық қалпына келуін тамыр соғысын есептеу арқылы анықтаймыз. Мысалы, жаттығу орындағаннан кейін жүрек соғысының 180 соғу / мин, толық қалпына келуі 60 соғу/мин.

2. Қатаң тынығу аралығы дегеніміз - бір жаттығуды орындап болып, келесі қайталанар жүктеме жаттығушының ағзасының жұмыс қабілетінің толық бастапқы қалпына келмеген кезде қайталануы.

3. Төтенше тынығу аралығы дегеніміз – келесі жүктеме ағзаның жұмыс қабілетінің көтерілген кезіне, жаттығушының өзіндік дайындық ниетінің толық көрінген кезіне тап келуі. Мазмұны жағынан тынығу бәсең ( мысалы: қозғалмай жату, бұлшық еттердің белсенді қызмет етпеуі) және белсенді болып екіге бөлінеді. Белсенді тынығу – спортшының алдыңғы жаттығуға қарағанда қарқыны аз түріне көшуі (мысалы, жүгіруден соң ақырын жүру).

Дене қасиеттерін дамыту үшін мынандай әдістер қолданылады:

Бірқалыпты орындау (стандартты) әдісі. Бұл тәсіл жаттығуларды үзбей, ұзақ уақытта, бір қарқынды орындауды талап етеді (мысалы, ұзақ уақыт бірқалыпты жүгіру, жүзу, т.б.). Жүктеме бұл кезде жоғары деңгейдің 70 пайызынан аспауы керек, жүрек соғуының жиілігі минутына 130-150 рет). Ұзақ уақыт бірқалыпты істелген жұмыс жүрек-қан тамыры және тыныс алу жүйелерін нығайтады және ағзаның жалпы төзімділігін дамытады.

Өзгермелі орындау әдісі. Бұл әдісте жүктеме қарқыны жаттығуды орындау кезінде өзгеріп отырады (мысалы, 400 метр аралыққа жүгіруде жылдамдық - бірінші 100 метр жүгірген кезде 1/2 жартылай күшпен, екінші, 100 метрде қатты қарқында, үшінші 100 метрде – еркін, төртінші 100 метрде 3/4 күшпен орындалып отырады. Жүктеме бұл жүгіру кездерінде кіші жүктемеден үлкенге және керісінше өзгеріп отырады. Өзгермелі орындау әдісінің көмегімен біз жалпы төзімділікті және жылдамдық төзімділігін дамытамыз, спортшыларды жігерлілікке тәрбиелейміз.

Қайталап орындау әдісі. Бұл әдіс кезінде жаттығу көп қайталанады, аралықтағы тынығуда ағза толық бастапқы қалпына келуі қажет (мысалы, қысқа қашықтыққа өте жоғары жылдамдықпен жүгірген кезде, аралық тынығу толық болуы қажет). Қайталап орындау әдісі күшті, жылдамдықты және күш жылдамдығын, жылдамдық төзімділігін арттырады.

Аралық орындау әдісі

Бұл әдістің мәнісі көп қайталанған жаттығудың орындау қарқыны жоғары (минутына 160-180 рет жүрек соғу жиілігі) және тынығу аралығы қатаң болуында. Жаттығуды орындаған соң тынығу кезінде жүрек соғысы минутына 120-140 ретке жеткенге дейін созылaды да, сонан соң жаттығу қайталанады. Әрбір жаңа жүктеме ағза толық бастапқы қaлпына келмеген кезде беріледі. Тынығу белсенді немесе бәсең болуы мүмкін, жаттығу тізбекпен орындалады (мысалы, 5-500). Бұл әдістің көмегімен аз мерзімде жалпы және aрнайы төзімділік қасиетін дамытуға болады.

Жоғарыда аталған әдістер дене тәрбиесі тәжірибесінде жеке ғaна емес, топтастырыла, жіктестіріле қолданылады (мысалы, бірқалыпты аралық жаттығулар әдісі, өзгермелі-аралық жаттығулар әдісі т.б.). Осындай әдістерді топтастыру тәсілдері aғзаның функционалды мүмкіндіктерінің өсуіне тиімді әсер етеді және кең көлемде дене қасиеттерін дамытады.

Айнaлмaлы орындау әдісі. Спорт зaл мен спорт алаңдарында шеңбер бойынша орналасқан «бекеттерде» жаттығуларды шеңбер бойымен айналып жүріп орындау айналмалы орындау әдісі деп аталады.

«Бекеттерде» (саны 5-9 болуы мүмкін) қарапайым, үйренген бір жаттығу орындалады (мысалы, штанганы иықта ұстап отырып, тұру, белтемірде тартылу және т.б.). Жаттығуды орындау саны әрбір «бекетте» жеке белгіленеді. Бір сабақта «шеңберді» бір реттен үш ретке дейін тынықпай немесе тынығу аралығымен өтуге болады. Бір айналып жаттығуды орындау уақытын, тынығудың аралық уақытын, жаттығуды қайталау санын мөлшерлеп белгілеу қажет. Шеңберлі орындау әдісінің бірнеше түрі бар:

1. Жаттығуларды ұзақ, үзбей орындау. Сабақ тынығусыз, шеңбер бойынша бірден үш ретке дейін қайталана орындалады. Сабақ міндеті – жалпы және арнайы төзімділікті дамытады.

2. Аралық орындау әдісі бойынша. Жаттығуларды орындау аралығында тынығу қатаң аралықты сақтауға, күш және жылдамдық, күш төзімділігін тәрбиелеуге қолданылады.

3. Бірқалыпты орындау әдісі бойынша. Тынығу аралығы толық. Күшті және жылдамдықты тәрбиелеуге қолданылады.

Шеңберлі жаттығу әдісін қолданар алдында жаттығуларды топтап, жүйелеп алады, «бекеттердің» орындары, жаттығуларды орындау мөлшері белгіленеді.

ДЕНЕ ТӘРБИЕСІНІҢ ҚАҒИДАЛАРЫ

Қозғалыс шеберлігі мен дағдысын қалыптастыру, дене қасиеттерін тәрбиелеу жалпы заңдылықтарға бағынады, ол әдістемеде қағидалар деп аталады. Қағидаларды білу, оларды тәжірибеде қолдану дене тәрбиесі үдерісін жетілдіреді. Дене тәрбиесі үдерісінде төмендегідей әдістемелік қағидалар кең қолданылады:

1. Саналылық және белсенділік.

2. Көрнекілік.

3. Жүйелілік.

4. Біртіндеушілік.

5. Реттілік.

6. Даралық.

Саналылық және белсенділік қағидасы. Бұл қағиданың мақсаты – дене тәрбиесі үрдісі кезінде жаттығушылардың дене тәрбиесі мен спорт әрекеттерін саналы түрде түсінуін, тұрақты ынтығушылық, қызығушылық қалыптастыру және олардың осы әрекеттерге белсенді қатысуын ұйымдастыру.

Саналылық дегеніміз – адамның жалпы өмір заңдылықтарын, әр нәрсенің ақиқаттылығын дұрыс түсінуі, ұғына білуі, келешек әрекетін сол негізде орнықты бағыттай алуы болып табылады. Саналылық негізі – жаттығушының алдына орынды мақсаттар қоя білуі және сол ұмтылған бағытының жетер межесін, нәтижесін алдын ала бағдарлауы, сезінуі. Дене тәрбиесі мұғалімі, спорт түрінен жаттықтыратын жаттықтырушысы оқушыларының алдына өте айқын, ұғынықты міндеттер, оларды қызықтыратын, ұмтылдыратын жақсы, жоғары мақсат қоя білуі керек. Сонда ғана олардың саналарында тұрақты, түсінікті қызығушылық, сол мақсаттарға жетсем деген ұмтылушылық, әрбір жаттығу сабағына деген құлшыныс сезімі пайда болады. Саналылық және белсенділік қағидасы міндеттерін орындау кезінде оқытушы, жаттықтырушы төмендегідей талаптарды, мәселелерді негізге алып орындай алады:

1. Дене тәрбиесінің мақсаты мен міндетін орындауға оқушылардың ынтасын саналы түрде қалыптастыру. Егер оқушы алға қойған мақсаттың маңызын түсініп, оның міндеттерін орындауға ынта танытса, оқу-жаттығу барысы тезірек игеріліп, сапалы болады. Жаттығушылардың алдына кезекті және болашақ мақсаттар қойылуы қажет. Олар үшін болашақ мақсаттар: спорттық разряд алу, Президенттік сынақ нормаларын орындау, мектептің, ауданның құрама командаларына мүше болу т.с.с. Кезекті мақсаттар: бір күрделі жаттығудың техникасын меңгеру, кейбір дене қасиетін дамыту тағы сондай сондайлар. Оқушылар өздерінің денсаулығын нығайту, әр түрлі дене қасиеттерін дамыту үшін ұсынылып отырған тапсырманың мәнін, маңызын айқын түсіне білуі керек.

2. Сабаққа ынталы болу - бұл барлық зейінімен қызыға қатысу, іздене білу. Дене тәрбиесі сабағы кезінде қызықты тапсырмалар беру, ойындар өткізу, жүйелі түрде баға қою, жетістіктерін мадақтау, марапаттау, жеке тапсырма беру оқушыларды ынталандыра түседі. Үйрету және тәрбиелеу үдерістері жаттығушылардың білімін, танымын қалыптастырады. Жаңа амалдар, әдістер, қозғалыстың жаңа элементтерін орындау, әр түрлі тәсілдер іздеу оқушыларды қызықтырады, шығармашылық ізденіске, белсенділікке ұмтылдырады.

3. Жаттығушылардың өз әрекетін байқауға, бақылауға қабілетін ояту. Бұл талапты орындау үшін, оқушылар жаттығуды орындаған кезде сәтті немесе сәтсіз әрекеттеріне өздері талдау жасай білуі, орындау техникасынан қате таба алуы, олардың пайда болуы және оны қалай түзету керек екенін үйренулері керек. Өз көңіл-күйін, жаттыққандығын бақылау, жаттығу күнделігін жүргізе білуі, объективті және субъективті мәліметтерге талдау жасау оқушылардың қабілетін жетілдіреді. Қазіргі кездегі дене тәрбиесі сабақтарында оқушылардың өз әрекеттерін саналы бақылауға ынталандырудың мынандай әдістемелік тәсілдері көп қолданылады:

- жаттығуды үйреткенде қимыл-қозғалысты көрсетпей, тек қана сөзді қолдану әдісі арқылы үйрету;

- мұғалімнің тапсырмасымен дене қасиеттерін дамыту жаттығуларын өз бетімен іріктеп ала білуі;

- жаттығуды орындаған соң, орындау техникасының сапасын өзі бағалау немесе екі-екіден орындағанда оқушылардың біріне -бірі дұрыс баға бере білуі;

- жаңа жаттығуларды үйренгенде қозғалыс дұрыстығын сезінуге көмектесетін арнайы қондырғылар қолдану;

- жаттығуды орындаған соң жаттығу техникасының орындалу сапасы туралы бірден хабарлау, ақыл-кеңестер беру.

Жүйелілік қағидасы. Дене қасиетін дамытудағы және қозғалысқа үйретудегі жақсы нәтиже тек қана дене тәрбиесі жаттығуларын жүйелі орындағанда ғана болады.

Жүйелілік – сабақтар арасында ұзақ үзіліс болмауы, сол арқылы жаттығушылардың дене дайындығы деңгейін түсірмеуі. Сондықтан да жүйелілік қағидасын қолданғанда өткен сабақтың ізін, өтіп жатқан сабақтың әсері басып, нығайып, толықтырып отыруы керек. Қорытындысында көп сабақтың әсерлері қосылып, жаттығушы ағзасының берік бейімделу үрдісі пайда болады, жаттыққандық деңгейі көтеріледі. Сабақтар белгілі бір жүйе бойынша жұмыс және тынығу кезеңдерінің алмасуымен өтеді, бұлардың негізінде бір-бірімен байланысты ағзаның шаршауы және қалпына келу үдерісі жүреді.

Жұмыс кезеңі. Бұл кезеңде белгілі бір жұмыс көлемі орындалады, жұмыс барысында қозғалысты қамтамасыз ететін энергия, қуат көзі таусыла бастайды, ағзаның жұмысқа қабілеттілігі төмендейді. Мысалға бір жаттығу сабағын алуға болады (1,5 сағат).

Ағзаның қалпына келу кезеңі. Бұл кезеңде орындалған жаттығу сабағынан кейінгі уақытта, демалып, тамақтанғаннан соң, ағзаның жұмыс қабілеттілігі, функционалдық көрсеткіштері жұмысқа дейінгі деңгейге келеді.

Өтем кезеңі. Бұл кезеңде ағза толық демалып, жұмысқа кеткен энергия, қуаты қалпына келеді. Тек қана қалпына келмейді, артығымен 100%-дан асады. Жаттығушы ағзаға қаншалықты жоғары жүктеме алса, жоғары өтем кезеңі соншалықты көтеріледі. Дене тәрбиесі сабағының, спорттық жаттығудың маңызы, спорт рекордтарының, спортшылардың жоғары жетістіктерінің мәні осында.

Редикуциялық кезең. Дене жүктемесінен кейінгі ұзақ демалыста ағзаның жұмыс қабілеттілігі жоғары көтеріліп, кейін төмен түсіп, бастапқы деңгейге келеді.

Осы көрініс бойынша қалпына келудің қай сатысында жүктеме қайталана орындалуына байланысты, сабақ және демалыс кезектесуінің төрт нұсқасы пайда болады

1-нұсқа бойынша: Әрбір келесі жаттығу спортшы ағзасының толық бастапқы қалпына келмеген кезде қайталанады. Бұл нұсқа спорттық тәжірибеде күніне 2-3 рет жаттығу сабақтарын өткізгенде кездеседі. Көбінесе кәсіби спортшылар дайындалғанда және үлкен жауапты жарыстарға дайындалу үшін жаттығу жиындарын өткізгенде көп қолданылады.

Орындалу мазмұны: бір жұмыс күні ішінде жаттығушының ағзасына көлемді жүктеме беріледі. Бірінші – таңертеңгілік жаттығу, сағат 7-8 аралығында бір сағат; екінші – күндізгі жаттығу, сағат 10-12 аралығында екі сағат; үшінші – кешкі жаттығу, сағат 16-19 аралығында үш сағат. Бұл жағдайда ағзаның толық өз қалпына келе алмауы қосылып, күшті әсер береді. Берілген көлемдегі жүктеме жаттығушының ағзасының функционалдық бейімделу жай-күйіне қозғау жасайды. Өйткені спортшы көп жаттығып, өзінің 100% деңгейінен төмен түскен сайын жоғарғы өтем кезеңінде жұмысқа біліктілігі, жаттыққандық деңгейі жоғары көтеріледі.

2-нұсқа бойынша: Әрбір келесі жаттығу сабағы жоғарғы өтем кезеңінде қайталанады. Жетісіне 3-4 рет жаттықтыру сабақтары күн ара өткізіледі. Бұл нұсқада ағзаның жұмысқа бейімділігі жайлап көтеріледі, дене қасиеттерін: шапшаңдықты, ептілікті, күшті дамытуға, жылдамдықты дамытуға жаттығу техникаларын үйренуге, жетілдіруге қолданылады.

3-нұсқа бойынша: әрбір келесі жаттықтыру ағзаның толық бастапқы қалпына келу кезеңінде жүргізіледі. Бұл нұсқа күнде, шамамен жетісіне 5-6 рет жаттықтыру жүргізу түріне келеді. Осы күнделікті жүргізілген жаттығулар кезінде, үйренген қимылдың ептілігі мен дағдысы, шеберлігі жетілдіріледі, дене қасиеттері дамиды.

4-нұсқа бойынша: Әрбір келесі жаттығу ұзақ демалу аралығы арқылы қайталанады. (Редикуция кезеңінде). Мысалы, дүйсенбі, жексенбі, жетісіне екі рет. Мұндай анда-санда орындалатын жаттығулар дене тәрбиесі үдерісінде ешқандай нәтиже бермейді.

Сонымен, жұмысқа бейімділікті жақсарту, жаттыққандық деңгейін жоғарылату үшін жаттықтыру сабақтары арасындағы демалуды 1-2 күннен ары созбау керек. Дене тәрбиесі сабақтарын бір жетілік циклде дұрыс қоя білу керек. Мектептердегі дене тәрбиесі сабағы кемінде бір күн аралатып, жетісіне 3-4 рет өткізілсе дұрыс болады, өткен сабақтың әсері толық жоғалмай тұрғанда келесі сабақ өткізілуі тиіс. Жаңа жаттыға бастаған жаттығушылармен спорт түрлерінен өткізілетін жаттығу сабақтары да жетісіне үш реттен аз өткізілмеуі керек. Жетісіне үш реттен аз өткізілген жаттығу және дене тәрбиесі сабағынан денсаулыққа, адам ағзасына ешқандай пайда болмайды.

Реттілік қағидасы. Қимыл-әрекетке үйрету және дене қасиетін дамыту реттілігіне арналған талаптар үш дидактикалық ережеден тұрады: 1) Жеңілден – қиынға. 2) Қарапайымнан – күрделіге. 3) Меңгерілген қимыл-әрекеттен -меңгерілмеген қимыл-әрекетке.

Бұрыннан меңгерілген қимыл-әрекеті мен дағдысының негізінде жаңа қозғалыстарды үйрету, қалыптастыра білу керек. Әрбір спорт түрінің негізгі жаттығуларын үйреткенде оларды рет-ретімен іріктеп, қарапайым, жеңіл орындалатын қимылдарды алдымен, сонан соң күрделі жаттығуларды ақырындап күрделілендіріп отыру керек. Дене тәрбиесі үдерісінің реттілік қағидасының ерекшелігі де осы жаттығулардың сабақтастық негізіне бағытталған. Оқу материалдарын жоспарлағанда өткен сабақтың мазмұны келесі сабақпен жалғасып отыруын ойластыру керек.

Біртіндеушілік қағидасы. Орындалатын жаттығулар техникасының біртіндеп күрделі болуын, жүктеме көлемі мен қарқыны біртіндеп өсуін біртіндеушілік қағидасы дейміз. Сабақ жүктемелерін демалыстан кейінгі кездерде немесе жаттығу сабақтары жаңа басталған кездерде жеңіл, кіші, аз көлемде, ақырын қарқында беріп, бірте-бірте жоғарылатып отырған дұрыс. Жүктеменің біртіндеп өсуінің үш түрі бар:

1. Түзу сызықты – көтерілу түрі. Бұл түр кезінде жүктеме біртіндеп артады, жаттыққандық деңгейі баяу, жайлап жоғарылайды, жаттығу сабақтары арасындағы демалу уақыты ұзақ болады. Бір жетіде 3-4 рет жаттығу сабақтарын жүргізу.

2. Сатылы түрі. Көптеген жаттығу сабақтарында дене жүктемесі тұрақты, жоғары көтеріліп отырады. Ол ағзаның бейімделу үрдісін тездетеді, оны тұрақтандырады.

3. Толқынды түрі. Бұл түр кезінде жүктеме жоғарылап қана емес, төмендеп те тұрады. Жаттығу деңгейін жоғарылату үшін келесі толқынды жоғары деңгейге көтеру керек. Соның арқасында жаттығу жүктемесін ең үлкен мөлшерде беруге болады. Қазіргі жаттығу үдерісінде көбінесе осы толқынды түр қолданылады.

Қозғалыс әрекетін үйретуде оқу материалына екі түрлі жоғары талаптар қойылады:

1. Түзу сызықты - бұл әрбір сабақта жаңа міндеттер қоя білу.

2. Сатылы – жаттығушыларға оқу материалын бірнеше сабақтар көлемінде игеруге талап қояды, ал жаңа тапсырма жаттығушылардың өткен сабақтар міндеттеріне бейімделген кезінде ғана беріледі.

Оқушылардың функционалдық мүмкіншіліктері тұрақты өсіп отыруы оларға жоғары талаптар қоюды керек етеді. Сондықтан да жаттығушылардың дайындық деңгейі қандай биік болса, сондай жоғары талаптар қойылады. Қойылған талаптардың дамуы жаңа тапсырмалардың түсініктілігіне, жүктеме көлемінің дұрыс берілуіне байланысты. Қимыл-әрекетті меңгеру, жүктеме көлемін өзгертуді дене тәрбиесі мұғалімі мектеп бағдарламасын, Президенттік сынақ нормативтерін басшылыққа ала отырып белгілейді.

Даралылық қағидасы. Даралылық қағидасы дегеніміз бұл – дене тәрбиесі дерісінде оқушылардың жеке ерекшеліктерін ескеру түрінде жүргізіледі. Даралылық қағидасы әр адамның дайындық деңгейіне, жыныс және жас ерекшеліктеріне байланысты болып келеді. Жеке басының, психикасының ерекшеліктеріне, жүктемеге шыдамдылығына, сыртқы орта әсерін сезіну мүмкіншіліктеріне, жұмыс істеу стиліне байланысты болады.

Даралылық қағидасы дене тәрбиесі үдерісінде төмендегідей түрлерде қолданылады:

- топтық жұмыс арқылы. Бұл жағдайда жаттығушылар сыртқы бейне сипаттары бойынша бөлінеді (жыныс, жас ерекшеліктері, дене дайындығы тағы сондай сондайлар). Бастапқы үйрету кезеңдерінде, негізгі жарыс жаттығуларының техникасын үйренгенде, жалпы денені дамытқанда топтық жұмыс істеу жолы өте тиімді:

- жекелей жұмыс істеу арқылы спорттық шеберлігі артуына байланысты жұмыстың топтық түрі жекелей жұмыс істеу түріне ауысады. Бұл жұмыс оқушылардың төмендегідей ерекшеліктерін ескеріп жұмыс істесе нәтижелі болады: сынақ және оның көрсеткіштеріне көңіл бөлінсе; оқу материалдарын меңгеру, жүктемелерге бейімделу мүмкіншіліктері ескерілсе; әр түрлі оқу әдістерін түсіну зеректігі ескерілсе (көрсету, түсіндіру, көрнекі құрал көрсету т.б.).

Даралылық қағидасы мынандай жұмыстар арқылы іске асырылады:

- жеке үй тапсырмалары арқылы;

- дене тәрбиесі сабағында берілетін әр түрлі тапсырмалар арқылы (жақындататын, дайындық, негізгі жаттығулар т.б.);

- түрлі спорттық құрал-жабдықтар арқылы.

Дене тәрбиесі тәжірибесінде қағидалар әрекеті бір-бірімен байланысты болып, біріге кездесіп отырады. Осындай жағдай педагогтерді әдістемелік қағидаларды кешенді пайдалануға мәжбүрлейді. Дене тәрбиесі сабақтарын, жаттығуларды жүргізу кезінде көрнекілік қолданылып, реттілік және біртіндеушілік қағидалары, оқушылардың зейінділігі мен жеке ерекшеліктері ескерілсе, сабақтар арасындағы жүйелілік сақталса, бағдарлама материалдарын жақсы меңгеруде, дене жүктемесін үзбей жоғары деңгейде ұстауда дене тәрбиесі мұғалімінің алдында көптеген мүмкіншіліктер ашылар еді.

ҮЙІРМЕ ЖҰМЫСТАРЫН ЖҮРГІЗУ КЕЗІНДЕГІ ҚАЗАҚТЫҢ ҰЛТТЫҚ ОЙЫНДАРЫНЫҢ ТӘРБИЕЛІК МӘНІ

Үйірме жұмысын жоспарлауды оқушылардың қабілеттерін қалыптастырудан бастау қажет. Оқушылардың спорттық қабілетін дамыту дене тәрбиесі сабағынан бастау алып, сыныптан тыс жүргізілетін секция, үйірмелерде терең жетілдіріліп, жекелеген оқушылармен жүйелі жұмыс жасалып, қабілетіне қарай жаттығулары мен жүктемелері беріледі де жас ерекшелігіне қарай топтарға бөлініп жұмыс жасалады. Спорт секцияларына, үйірмелеріне оқушылар ата-аналарының өтініші бойынша қабылданады. Таңдаған спорт түрлеріне байланысты қауіпсіздік ережелерімен таныстырылып, жоспарлы жұмыстар жүргізіледі. Осы үйірме жұмыстарын ұлттық ойындар бойынша өткізсе, болашақ ұрпақтың тәрбиесіне үлкен үлес қосқан болар едік. Үйірме жұмыстарын жүргізуде ұлттық ойындардың тәрбиелік мәні өте зор.

Қазақтың белгілі ғалым ағартушылары А.Құнанбаев, Ш.Уәлиханов, Ы.Алтынсарин халық ойындарының балаларға білім берудегі тәрбиелік мәнін жоғары бағалап, өткен ұрпақтың дәстүрі мен атын құрметтеп, адамдардың ойы мен іс-әрекетін танып түсінуде жастардың эстетикалық, адамгершілік ой талабының өсуіне оның атқаратын қызметін жоғары бағаласа, М.Жұмабаев ұлттық ойындарды халық мәдениетінің бастау алар қайнар көзі, ойлау қабілетінің өсу қажеттілігі, тілдің, дене шынықтыру тәрбиесінің негізгі элементі деп тұжырымдаған болатын. Ұлттық ойындар халық тәрбиесінің дәстүрлі табиғатының жалғасы. Ежелден дәстүрлі ойындарда халықтың өмір сүру үрдісі, тұрмыс-тіршілік еңбегі, ұлттық дәстүрлері, батырлық-батылдық туралы түсінігі, адалдыққа, күштілікке ұмтылуы, шыдамдылық, т.б. құндылықтарға мән берілуі – халық данышпандығының белгісі. Е.Сағындықов өз еңбегінде: «Қазақтың ұлттық ойындары тақырыпқа өте бай және әр алуан болады», - дей келіп, ұлттық ойындарды негізінен үш салаға бөліп топтастырған. Кезінде ұлттық ойындарды зерттеген авторлар қатарында М.Тәнекеев, Б.Төтенаев, М.Балғымбаев, Ә.Бүркітбаев, т.б. есімдерін атауға болады.

Ойын баланың көңілін өсіріп, бойын сергітіп қана қоймай, оның өмір құбылыстары жайлы таным-түсінігіне де үлкен әсер етеді. Балалар ойын арқылы бір-бірімен тез тіл табысып жақсы ұғысады, бірінен-бірі ептілікті үйренеді. Оның үстінде дене қимылы арқылы өзінің денсаулығын нығайтады. Халқымыз ойындарға тек балаларды алдандыру, ойнату әдісі деп қарамай, жас ерекшеліктеріне сай оларды көзқарасының, мінез-құлқының қалыптасу құралы деп ерекше бағалаған. Қазақтың көне жыр-дастандарында ұлттық ойындар балаларды тәрбиелеуде ерекше орын алғандығы айқын көрінеді. Ойындардың үйретуші мүмкіндіктері туралы бұрыннан белгілі. Көптеген белгілі педагогтар оқыту процесінде ойындарды қолдану тиімділігіне өте баса назар аударған. Ойында адамның, әсіресе баланың қасиеттері ерекше толық және кейде күтпеген жерден пайда болады. Ойын - эмоциялық және ақыл кұштерінің қысымын талап ететін, ерекше ұйымдастырылған жұмыс болып табылады. Ұлттық ойындарымыздың көбі балаларды денесінің дұрыс жетілуіне, күш-куатын молайтумен бірге шапшандыққа, дәлдікке дағдыландырады, ақыл-ойының толысуына, есейіп өсуіне де үлкен пайдасын тигізеді. Үйірме, сабақ барысьшда ұлттық ойынды пайдалануда оның танымдық, тәрбиелік маңызын да елеп, ескеру керек. Үйірме барысында спорттық ойындар «Қыз қуу», «Көкпар», «Соқыр теке», «Аударыспақ», «Арқан тарту», «Ақ сүйек», «Теңге алу», «Білектеу» жатады. Асық ойыны: «Алшы», «Асық ату», «Хан талапай». Ал «Тоғыз құмалақ» ойыны ойлануды қажет ететін математикалық ойлану жүйесіне арналған ойын түрі. Ұлттық ойындар адамгершілікке тәрбиелей отырып, жас өспірімдердің дене ақыл-ой жағынан да жетілуіне мүмкіншілік береді, балаларды ұжымдық бірлестікке, достық қарым-қатынасқа баулиды. «Арқан тарту» ойыны балаларды ұжымдыққа, көздеген мақсатқа жетуіне ықпал етеді. «Соқыр теке» ойыны тапқырлыққа, ептілікке, терең ойлана білуге, шыдамдылыққа тәрбиелейді.

«Ақ сүйек» ойыны байқағыштыққа, батылдыққа, жүйріктікке баулиды. Сондай-ақ үйірме барысында «Аңшы мен қояндар», «Аң мен аңшы», тағы басқа қимылдық ойындарды пайдалану арқылы да бүлдіршіндерді байқампаздыққа, шапшаңдыққа тәрбиелеймін.

Мамандар қозғалмалы ойындарды төрт топқа бөледі:

Табиғи заттарды қолданып ойнайтын ойындар: асық, бестас, лек жалау, сиқырлы таяқ, бақай пісті, жылмаң т.б.;
Жануарлар бейнесін елестетіп ойнайтын ойындар: соқыр теке, түйе-түйе, ақ байпақ, көк сиыр және т.б.;
Мүліктік бұйымдарды қолданып ойнайтын ойындар: шалма, бөрік жасырмақ, түйілген шыт, тақия телпек, белбеу тастау, орамал тастау, т.б.
Құрал-жабдықсыз ойнайтын ойындар: айгөлек, ақсерек-көксерек, шымбике, мәлке тотай, тоқтышақ, шертпек, жасырынбақ, бұғынай, т.б.

ХХ ғасырдың басында өмір сүрген этнограф М.Гуннер қазақтың ұлттық ойындарын былайша жіктейді:

1. Жалпы ойындар;

2. Қарсыласу мен күресу сипатындағы ойындар;

3. Ашық алаңқайдағы ойындар;

4. Қыс мезгіліндегі ойындар;

5. Демалыс ойындары;

6. Ат үстіндегі ойындар;

7. Аттракциондық-көрініс ойындар.

Қазақтың ұлттық қозғалыс ойындарын спорттық ойындардан ажыратып, алғаш рет бөліп қараған ғалым М.Гуннер қазақтың ұлттық ойындарына топтамалық жіктеу жасай отырып, ұлттық ойындарды оқу үдерісінде пайдалануға ұсыныс жасайды.

Еліміздің егемендік алуы Қазақстандағы дене шынықтыру, ұлттық ойындар мәселесіне басқаша сын көзбен қарауды талап етеді. Осыған орай соңғы жылдары біздің қарастырып отырған ізденіс тақырыбымызға орай бірнеше ғылыми еңбектер жарық көрді. Е.Мұхиддинов қазақтың ұлттық ойындарын дамыған қоғамдағы әлеуметтік-экономикалық құрылыммен байланысты қарастырады. Дене шынықтыру пәнінің теориялық дәлелдемесін қазақтың ұлттық ойындарының тәжірибелік жағымен біртұтас алып қарайды.

А.Құралбекұлы мен С.Әкімбайұлы жалпы білім беретін қазақ мектептерінің дене шынықтыру жүйесінде қазақ этнопедагогикасы материалдарына, оның ішінде халық шығармашылығы мен қазақтың ұлттық ойындарын тиімді пайдаланудың ғылыми теориялық-әдістемелік негіздеріне сүйене отырып талдау жасаған болатын.

Қорыта келе ұлттық ойындарды көбірек қолданудың нәтижесінде балалардың ойын ойнап үйренуге деген қызығушылықтары арта түсер еді. Ұлттық ойындар арқылы баланың бойында адамгершілік қасиеттері мен іс-әрекетке деген қызығушылығы қалыптаса бастайды. Бұл өз кезегінде шығармашылық қызметтің күрделі нысандарына одан әрі өту үшін негіз құрады. Ұлттық ойын балаларды басқа адамдармен өзара қарым-қатынас жасау қабілетін дамытуға үлкен әсер етеді. Өз әрекеттерімен ойында түсіндіруге, оларды басқа балалардың әрекетімен келісе білуге үйренеді. Ойын сабақ, үйірме кезінде балалардың танымдылық белсенділігін дамытуға көмектеседі. Балалар ұлттық ойындарды ойнау арқылы кеңістікті бағдарлауға үйрене отырып, ойынның мақсатын меңгереді.

5.ҚАЗАҚТЫҢ ҰЛТТЫҚ ОЙЫНДАРЫНЫҢ ТҮРЛЕРІ

Арқан тарту

Ойынның мақсаты: Оқушылардың ойынға деген қызығушылықтарын арттыру, ептілікке, сыйластыққа тәрбиелеу. Бұл ойынды ойнау үшін, бірінші бес-алты ойыншы тартқанда үзілмейтін арқан дайындап алу қажет. Бәрі дайын болған соң, балалар екі топқа бөлінеді де, арқанды екі жаққа тартады. Арқанды тартқан кезде орта сызықтан өзіне қарай қарсылас команданы тартып шығарған топ жеңіп шыққан болады. Ойын қайта басталады. Ойын ойынға қатынасушылардың күш-қуатын дамытуға, таза ауада дем алып, еңбектенуге үйретеді.Ойынды жеңіске жету үшін қара күшпен қатар әр топтың қозғалысындағы бірыңғайлық, ұйымшылдық қажет.

Күшің жетсе - үзіп кет

Ойнаушылар кең алаңға, не мектеп ауласына жиналып келіп, екі топқа бөлінеді. Екі топ 15-20 қадамдай қашықтықта біріне-бірі қарама-қарсы тұрысады. Бір жағында тұрған балалар былай деп шақырады.

Қаңжығадан қан керек

Тебінгіден тер керек,

Сонау топтың ішінен,

Әлі-күші кем сен керек! - деп, қарсы топтың ішінен бір ойыншының атын атап шақырады. Шақырылған бала ұстасып тұрған топтың бір жерінен бар пәрменімен үзіп өтуге тырысады. Үзіп шықса, сол жерден екі ойыншыны өз тобына алып кетеді. Үзе алмаса, қарсы топта қалып қояды. Белгіленген уақытқа дейін қай жағының «тұтқыны» көп болса, сол жағы ұтқан болып есептеледі. Ойын дене күшін шыңдауды, оны орынды пайдалануды үйретеді.

Көтеріспек, Атбақыл

Асықпен ойнатылатын ойындардың бірі – «Атбақыл» немесе «Көтеріспек» деп аталады. Ойынға екі-екіден қатынасады да, қалғандары көрушілер болады. Ойынға қатынасушылар кез келген жерді таңдап алады да, өздері тұрған жерлеріне белгі соғады. Сол белгі соққан жерден біреуі қолындағы асығын (не топайын, сиыр асығын, «топай» деп атайды) алыстата иіріп тастайды. Екінші ойыншы қолындағы асығымен немесе топайымен оны атады. Егер де ол тигізсе, бірінші ойыншы оны сақасы барып түскен жерге дейін арқалап барады. Енді екінші ойыншы сақасы түскен жерде тұрып, асығын не топайын алыстата иіріп тастайды. Бірінші ойыншы оны атады. Тигізсе, сақасы жатқан жерге дейін екінші ойыншы арқалап апарады, егер асыққа тимей кетсе, екінші ойыншы ойынды жалғастырады. Ойын осылайша жалғаса береді де, ойыншылардың өзара келісімі бойынша тоқталады.

Жаяу көкпар

Бұл ойын жазды күні, кең жазықта ойналады. Ойын өтетін жердің ұзындығы 50-60 метр, көлденеңі 25-30 метрден кем болмайды. Сол жазық алаңның бір шетіне шағын дөңгелек шеңбер сызылады да, ішіне құм түйілген ақ шүберек қойылады. Алаңның екінші шетінен де сондай сызық сызылып оны көмбе деп белгілейді. Ортадан сызық сызылады. Ойынға қатынасушылар екі топқа бөлінеді де сол ортадағы сызықта сап құрып тұрады. Ойынды жүргізу үшін екі топқа ортақ бір басқарушы тағайындалады. Орамал жатқан және көмбе етіп белгіленген жерде екі ойыншы бақылаушы болып тұрады. Басқарушының берген белгісі бойынша ойын басталады. Әр топтың ойыншысы құм түйілген шүберекке бұрын жетіп, оны көмбеге жеткізуге тырысады. Топтың қалған ойыншылары оған көмекке келеді. Ал қарсы топ, одан шүберекті алып, өздері апаруға тырысады. Қызу тартыс басталады. Ойынға қатысушылар айла-амал қолданып, алаңның ішінде бұлтарып қаша жүріп, өз тобының көмбеге бұрын әкелуін қарастырады. Бірақ белгіленген межелі жерден шығуға болмайды. Көмбеге белгіленген мерзімде жеткізген ойыншы ұпайды көбірек алады. Ойынға допты да пайдалануға болады.

Ойын жастардың дене күшін, жүгіру қабілетін жетілдіріп, денелерін шыңдап, денсаулықтарын жақсарта түседі.

Қыз қуу

Қазақ халқының өте көнеден келе жатырған ойындарының бірі – «Қыз қуу». Ол республикамыздағы халықтар арасында кеңінен тараған ұлттық ат ойыны тобына жатады. Сонау ертеден келе жатқан спорт ойыны, ертеде «Қыз қашар», «Қыз қуалар» деп аталғаны болмаса, біздің заманымызға дейін оншама өзгеріссіз жеткенін атап өтуіміз керек. Бұл жарыс өзінің түрі жағынан біздің заманымыздан бұрын қандай болса, қазір де сол күйінде қалды. Сол заманғы тәртіп бойынша жарыс жігіт пен оның қалыңдығы арасында өткізілген (біздің заманымыздан бұрын VIII-VII ғасырларда Қазақстанның территориясын жайлаған кейбір тайпалардың арасында осындай тәртіп болған). Егер жігіт жарыста жеңілсе, ол өзіне қойылатын талапты ақтай алмағаны үшін оның қызбен некелесуге құқы болмаған. Ертедегі аңыз-ертегілерге қарағанда, қазақтарда тағы бір мынадай әдет-ғұрып болған. Осы әдет бойынша жарысқа екі рудың қыз бен жігіті түскен. Жігіттің жеңілуі оған салынатын айыппен қоса, өз руында еті тірі жігіт пен жүйрік атының жоқтығы үлкен кемістік болып табылған. Егер қыз жеңілген деп табылса, оның жағының келісім бойынша, ешқандай қалыңсыз-ақ ол жеңген жігітке тұрмысқа шығады.

Бұл сияқты ескі әдет-ғұрып әлдеқашан ұмыт болды. Қазіргі қыз қуу өзінің мазмұны жағынан одақтағы ұлт республикаларының мәдениетіне енген халықтық спорттардың қай-қайсысынан болса да кем түспейді.

Қазіргі кездегі қыз қуу спорт жарысында күшті теңдестіру үшін әлсіз жаққа берілетін тиімді шартты еске салады. Жарыс мынадай тәртіппен өткізіледі. Сөреге қыз бен жігіт шақырылады. Жігіт қыздан 10-15 метр кейін тұрып жарысқа қосылады.

Жігіт қызды қуып жетсе, өзінің жеңгендігін білдіру үшін оның білегінен орамалды алуға тырысады. Ал қыз оның керісінше, қуғыншыдан қашып құтылып, сөреге бұрын жетуге әрекет жасайды.

Қыз қууды қазіргі бағытымен келешекте де дамытудың үлкен спорттық маңызы бар. Оны ұлттық спорт ойындарының қызғылықты бір түріне айналдыру үшін мүмкіншілік бар деуге толық негіз бар. Ол өзінің маңызы жағынан дене тәрбиесін беруде бүгінгі талапқа толық сай келеді.

Теңге алу

Ертеден келе жатқан ойындардың бірі – «Теңге алу». Теңге ілу де ат спортына жататын ойынның бірі. Теңге алу ойыны тегіс жерде өткізіледі. Ойынға жасы 18-ден асқан адамдар ғана қатысады. Ол ертеде үлкендігі ақ тоқымдай киіздің үстінде 50, 20, 15 тиындық майда ақшаларды салып қоятын болған. Қазір тақыр жердің ойықтау тұсына ақ шүберекке түйілген зат тасталады.

Ойыншылар қос тартпалы мықты ерттелген атқа мініп 30-40 метрдей жерден шауып бара жатып, ақ киіздің үстінде жатқан тиынды немесе ақ шүберекке түйілген затты еңкейе беріп, іліп алып кетулері керек. Ақшаны ат үстінен алған адам иеленіп кетеді. Қазір шүберекке түйілген тиын, не сондай кішірек затты ат үстінен еңкейіп көтеріп әкеткен адам жеңімпаз атанады. Ойыншылар атқа кезек мініп немесе бірнеше атпен кеп ойынға қатынаса береді. Алғашқы адам тиынды іліп кетсе, оның орнына тағы да тиын салынады.

Ойынға жуас жылқылар пайдаланылады. Ат ойыншының қалауынша шабады, бірақ теңге жатқан жерге келгенде, баяулауға немесе тым ағынды шабысқа салуға болмайды. Ол үшін аттар ойынға төселіп, жаттықтырылады.

Қазан доп

Шеңбер сызылады да дәл ортасына қазанға ұқсас шұңқыр тұрады. Қазан шұңқыр мен шеңбердің арасы жарты метрдей болуы тиіс. Шеңберде тұрған балалардың қолында үлкендігі орташа жұмсақ доп болуы тиіс. Ал, бір бала қазанды қорғап, оған допты түсірмеуге тырысады. Ал, шеңберде тұрған балалар қазанды дәлдеп допты қазанға дәл түсіруі керек. Қазанға доп көп түссе шеңберде тұрған балалар жеңіске жетеді! Солай ойын жалғаса береді.

Асық ойындары

Асық ойындары - қазақ халқының ежелден келе жатқан ұлттық ойындарының бірі. Ұлттық ойындарды көбінесе әр халықтың әлеуметтік-экономикалық жағдайларына, шаруашылығының мүмкіншіліктеріне байланысты қалыптасқан. Қазақ халқының ұлттық ойындарының көбі табиғи заттармен ойнауға негізделген. Шаруашылығы мал шаруашылығына негізделгендіктен қазақ халқының ұлттық ойындары да осыған икемделеді. Әсіресе, қойды көп өсіргендіктен, балалар ойынының көбі қой асығымен байланысты болып келеді. Сондықтан асық ойындары қазақтың ұлттық ойындарының ішіндегі арыдан келе жатқан көне ойындарының бірі болып табылады. Асық ойыны баланың жастайынан жүйке жүйелерін шыңдап, оларды дәлдікке, ұстамдылыққа, байсалдылыққа тәрбиелейді. Мұндай қасиеті болмаса, адамда төзімділік, шыдамдылық та болмайды. Ондай қасиеттері болмаса, адам ойында да, өмірде де көздеген мақсатынан шыға бермейді. Бұл ойынның еңбектеген баладан, еңкейген кәріге дейін ойнайтын түрлері болған. Мен осылардың ішінде ел есінде сақталған үлгілерін келтіріп отырмын. Ұлт ойындары осылайша атадан – балаға, үлкеннен – кішіге мұра болып жалғасып отырған. Асық ойыны күндіз де, түнде де ойналады. Күндізгісі – мергендікке, түнгісі – ептілікке баулиды. Асық ойындарында оның жатысына («бүк», «шік», тәйкі», «алшы») көп мағына беріледі. Ал егер асық төбесімен тік тұрса «шоңқы», не екі «аяғымен» тік тұрса – оны «омпы» деп атайды. «Омпы» немесе «шоңқы» – асықтың қалыпты жағдайы емес. Ол жағымен асық өте сирек түседі. Сондықтан «омпы» (шоңқы), ойын ережесіне көбіне қосылмайды, қосылуы өте аз кездеседі.

Алшы ойыны

Асық ойынында тігілген асықтарды атуға жарамды сақа таңдап алынады. Сақа болатын асық салмақты, ірі болуға тиіс. Ол көбінесе еркек қойлардың, не қошқарлардың асығы болып келеді. «Алшы ойыны» сақаның салмақты да алшы тұрғыштығына байланысты. Бұл ұту үшін өте тиімді және қажет.

«Алшы ойынын» ойнаушыларға шек қойылмайды. Ойын басталар алдында, ойын жүргізуші, барлығының сақаларын жинап алып, ойында әркімнің кезегін белгілеу үшін, яғни, кімнен кейін кім асық ату керектігін анықтау үшін, сақаларды иіреді. Иірген кезде кімнің сақасы бірінші алшы түссе, сол бірінші, тәйке түссе екінші, бүк түссе үшінші, шік түссе одан кейін асық ататын болады. Атқан кезде сақасы мен асығы бір жақты түссе, атқан асығын алып, әрі қарай ата береді. Енді бірде асық атқан кезде сақасы алшы түсіп, асық кез келген жағында жатса да асықты алады, тағы атады, ал сақа мен асық екеуі екі түрлі түссе, онда алмайды. Ол атуды тоқтатып, кезекті келесі ойыншыға береді. Екінші ойыншы өз кезегінде сақасын иірген кезде тәйке түссе, онда өзінен кейін кезекте тұрған ойыншы көмбеде тұрып оның тәйке түскен сақасын атады, тигізсе, сақа иесі ойыннан шығып қалады, тигізе алмаса, өзі ойыннан шығады. Кезек алу үшін сақаларын иірген кезде бүк, шік түскен ойыншылар өз кезектерімен көнге тігілген асықты ата береді. Осы ретпен көндегі асықты атып тауысқанға дейін ойнайды да, көдегі асық таусылған кезде асықтарын қайта тігіп, ойынды жалғастыра береді.

Асықты тігіп ойнау

Бір топ бала, жастар жиылып келіп, тегіс жерді таңдап алады да оны тазартып, ортадан төрт бұрышты сызық сызады. Сол төрт бұрышты (шеңбер)ортасынан тең етіп екіге бөледі. Әр жағының қашықтығы балалардың жас мөлшеріне қарай белгіленеді. Сонда 1-1,20 см немесе 1,5 метрге дейін болады. Мұны «көң» (шеңбер) деп атайды. Ойнаушылардың өзара келісімі бойынша көннен 4-5 м не одан да көп мөлшерде асық ататын орын белгіленеді. Оны сызықпен белгілейді. Ойыншылар осы жерден тұрып көндегі (шеңбер) асықты ататын болады. Ойынды кім бірінші болып бастайтынын сақа иіру арқылы анықтайды. Сақасы алшы түскен ойыншы бірінші болып ату кезегін алады.

Ойыншы асыққа дәл тигізіп, оны көнбе (шеңбер)сызығынан шығарса, оны алады да, сақасы түскен жерден қайта атады. Сөйтіп көннен (шеңберден) шығарғандарын ала береді. Егер оның сақасы шеңбердегі асыққа тимей кетсе, асықты келесі ойыншы атады. Ал тігілген асықтарды бұзып, бірақ шеңберден шығара алмаса, қалған ойыншылар асықтарды сол жатқан қалыбында атып, шеңберден шығарып алуға тиіс. Ойын шеңбердегі асықтар бойынша біткенше ойнала береді. Шеңбердегі асық біткен соң, ойынға қатынасушылар бір-бірден шеңберге қайта асық тігіп, ойын қайта басталып, жалғаса береді.

«Ханталапай» ойыны

Қынаға бояған қызыл сақаны «хан сайлап», асықты шашып салатын ойындағы ұпай тапасының ең үлкені «ханталапай» деп аталған. Ойынның мақсаты - балалардың жылдамдығын жеделдету, жүйке жүйелерін шыңдау, тілін дамытып, ойда сақтау қабілеттерін жетілдіру.

Ойынды жүргізуші мұғалім ойынды бастар алдында «Талапай –ау, талапай, табылды ойын алақай» деп өзі айтады және балалар бірге қайталап, қоржындағы асықтарды отырған балалардың алдына шашады. Балалар жарыса «ханталапай» деп дауыстап, асықтарды таласып бөліп алады. Жинаған асықтарын санай бастайды. Әр бала ойынға 5 асықтан тігіп, оларды атуға дайындалады. Хан асығы қолына түскен бала алғашқы боп ойынды бастап, асықтарды атады. Тигізген асықтарды ұтып алады. Тигізе алмай қалған жағдайда, ойын жүргізушінің тапсырмасына жауап береді. Ол үшін балалардың жас ерекшеліктеріне сәйкес интелектуалдық тапсырмалар алдын-ала дайындалады. Тапсырмаға дұрыс жауап берсе, бала келесі асықты атады. Екінші рет тигізе алмаған жағдайда өз кезегін асығы көп келесі балаға береді. Егер бала тапсырмаға жауап бере алмаса, басқа балалардың жауап беруіне болады. Бұл жағдайда асықты ату кезегі дұрыс жауап берген балаға беріледі. Осылайша ойын жалғасады. Ойын соңында әр бала ұпай асықтарын санайды.

Тоғызқұмалақ

Соңғы деректерге қарағанда, оның шығу тарихы 4 мың жылдық кезеңді қамтиды. Ал кейбір мамандардың айтуынша, оның пайда болған кезі бұдан да көп уақыт болуы әбден мүмкін екенін айтады. Тоғызқұмалақ өткен ғасырларда қазақ даласындағы ең кең тараған ойындардың бірі болатын.

Ойынның өзіне тән ерекшелігі - бұл нағыз математикалық есеп ойыны. Ойын барысында тақта үстіндегі тартыстың сырын, яғни күрделі позицияны есептеуді алдын-ала біліп отыру үшін ойыншы математикалық төрт амалды аса жетік біліп, сәт сайын қолданып отыруға тура келеді. Демек, «Тоғызқұмалақ» - үлкендерді былай қойғанда, жас жеткіншектерге спорт әліппесін үйретумен қатар, олардың ой-өрісін, сана-сезімін дамытуға, оқу үлгерімін жақсарта түсуге және сапалы тәрбие беруге өзіндік септігін тигізеді. Тоғызқұмалақ ойыны арнайы тақтада екі адам арасында ойналады. Ойын тақтасы – 2 қазан, 18 отау, 162 құмалақтан тұрады. Ойын басында әр ойыншыға бір қазан, тоғыз отауға тоғыз-тоғыздан салынған сексен бір құмалақ тиесілі. Алғашқы жүріс жасаған ойыншыны – бастаушы, қарымта жүріс жасаған ойыншыны – қостаушы деп атайды. Кейде бастаушы үшін – ақ жағы, қостаушы үшін қара жағы деген тіркестерді де қолданамыз.

Тақтаның жазу үлгісіндегі жалпы құрылысы төмендегідей:

Берілген диаграммаларда бастаушының отаулары мен ондағы құмалақтар мөлшері үнемі төменгі жағында орналасады.

Жүріс жасау ерекшеліктері. Жүріс ойыншылар тарапынан кезектесіп жүріледі. Жүрісті кімнің жасайтыны жеребемен немесе қарсыластардың келісімімен анықталады.

1.Жүріс жасау үшін өз жағыңыздағы отаулардың бірінен біреуін орнына қалдырып, қалған құмалақтарды қолға алып, солдан оңға қарай бір-бірлеп таратамыз. Тарату сәтінде құмалақтар өз отауларымыздан асып кеткен жағдайда, қарсыластың отауына таратамыз. Егер соңғы құмалақ қарсыластың тақ санды құмалағы бар отауына түсіп, ондағы құмалақтарды жұп қылған болса (2, 4, 6, 10, 12), сол отаудағы құмалақтар ұтып алынып, өз қазандығымызға салынады.

Егер соңғы құмалақ қарсыластың жұп санды құмалағы бар отауына түсіп (3 құмалақтан басқа), тақ қылса немесе өз отауымызға түссе, құмалақ ұтып алынбайды. Мәселен, жоғарыдағы тақтадағы алғашқы жағдайда бастаушы №3 отаудағы 9 құмалағын таратса, соңғысы қарсыласының №6 отауына барып түседі және ондағы 9 құмалақ соңғы құмалақпен 10 болып, ұтып алынады және қазанға салынады.

Сол кезде тақтада төмендегідей жағдай қалыптасады.

отаулар	№9	№8	№7	№6	№5	№4	№3	№2	№1
	9	9	9	–	10	10	10	10	10	(0)
	9	9	9	9	9	9	1	10	10	(10)
отаулар	№1	№2	№3	№4	№5	№6	№7	№8	№9

2.Отаудағы жалғыз құмалақ көрші отауға жүргенде орны бос қалады.

3.Жүріс жасаған кезде отауларға құмалақ салмай немесе 2-3 құмалақ бөліп алып жүруге болмайды.

Тұздық алу ережесі. Тоғызқұмалақ ойынында құмалақтан басқа ойында бір рет қарсыластың отауын ұтып алуға да болады. Оны ертеде – «тұзды үй» деп атаған, қазіргі тілде – тұздық деп атайды.

4.Тұздық алу үшін жүріс жасаған кезде, қарсыластың екі құмалағы бар отауына таратылған құмалақтың соңғысын түсіру керек болады. Сонда сол отауда тұрған 2 құмалақты өзіңіздің құмалақпен бірге 3 қылып, отау ұтып алынып, ойынның аяғына дейін сіздің меншігіңізге айналады. Енді жүріс жасалған сайын тұздық алынған отауға түсетін бір құмалақ, міндетті түрде сіздің қазаныңызға салынып отырады. Тұздық алынған отауға арнайы белгі қойылады. Жазбаша түрде – Х деген шартты таңбамен белгіленеді. Мәселен, төмендегі диаграммаға қарайық.

Отаулар	№9	№8	№7	№6	№5	№4	№3	№2	№1
	–	10	10	1	11	11	11	11	11	(0)
	10	10	10	10	10	10	2	11	1	(12)
Отаулар	№1	№2	№3	№4	№5	№	6№7	№8	№9

Осы жағдайда қостаушы ойыншы №7 отаудағы 10 құмалағын тарату арқылы, соңғы құмалағын бастаушының №7 отауына түсіріп, ондағы 2 құмалақты үшеу етіп, осы құмалақтарды ұтумен қатар, осы отауға тұздық жариялайды. Сонда төмендегі жағдай қалыптасады.

Отаулар	№9	№8	№7	№6	№5	№4	№3	№2	№1
	1	11	1	1	11	11	11	11	11	(3)
	11	11	11	11	11	11	Х	11	1	(12)
Отаулар	№1	№2	№3	№4	№5	№6	№7	№8	№9

Ендігі кезде бүкіл ойын барысында №7 отау – қостаушының меншігіне айналады.

5.Тұздық ойында бір рет алынады және №9 отаудан ешқашан алынбайды.

6.Тұздық аттас отаулардан алынбайды.

Мысалы, жоғарыдағы диаграммадағы жағдайда қостаушы ойыншы №7 отаудан тұздық алған болса, бастаушы ойыншы ойын барысында қарсыласының бұл отауынан тұздық ала алмайды.

«Атсырау» ережесі.

Ойын аяқталуға жақындаған сайын ойыншылардың отауларындағы құмалақ таусыла бастайды. Әр құмалақ ұтып алынған сайын немесе тұздыққа түскен сайын қарсыластардың жүріс мөлшері азая береді. Сондықтан ойын соңында қарсыластардың бірінің отауларында жүріс жасай алмайтын жағдай да кездеседі.

7.Ойыншылардың бірінің отауларындағы құмалақты бірінші таусып алып, жүріссіз қалуы – атсырау деп аталады.

8.Атсырауға ұшыраған ойыншының қарсыласы бұл жағдайда қосымша бір жүріс жасап,барлық құмалақтарды өз қазанына салып алады. Мысалы:

Отаулар	№9	№8	№7	№6	№5	№4	№3	№2	№1
	1	1	1	Х	1	–	–	–	–	(78)
	–	–	–	–	–	–	Х	–	4	(76)
Отаулар	№1	№2	№3	№4	№5	№6	№7	№8	№9

Осы тақтадағы жағдайда жүріс бастаушыдан. Ол №9 отаудағы 4 құмалағын таратады. Өз кезегінде қостаушы №1 отауға түскен 1 құмалақты жүреді. Бастаушы №9 отаудағы жалғыз құмалақты 1 отауға салады. Қостаушы кез келген отаудағы құмалақпен, мәселен, 1 отаудағы 1 құмалақпен жүріс жасайды. Сонда төмендегіше жағдай туындайды:

Отаулар	№9	№8	№7	№6	№5	№4	№3	№2	№1
	1	1	1	Х	1	–	1	3	–	(78)
	–	–	–	–	–	–	–	–	–	(76)
Отаулар	№1	№2	№3	№4	№5	№6	№7	№8	№9

Енді қостаушы отауларындағы 8 құмалақты қазанына салып, ойынның есебін жүргізеді.

Есеп 76-86. Қостаушы ұтты.

9. Егер «атсырау» жағдайында қосымша жүріс жасалған кезде, құмалақтар амалсыздан қарсыластың отауларының біріне түсіп, жүріс беретін болса, ойын әрі қарай жалғаса береді.Сонымен бірге ойыншы ойын барысында 82 құмалақ жинаса да, нәтиженің дәлдігі үшін ойынды соңына дейін ойнауы тиіс.

спары № 1

Тараудың аты	Қазақтың ұлттық және зияткер ойындары
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	06. 09. 2025 ж
Сынып: 3	Қатысушылар саны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	Білім негіздері: қазақ ұлттық ойындары мен қозғалмалы спорттық ойын негізінің қауіпсіздік ережесі.
Сабақта қол жеткізілетін оқыту мақсаттары	жарыс кезінде адал ойнау, патриотизм және ынтымақтастыққа жататын мінез құлық көрсету және түсіндіру
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады
	Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Қараша айы – әділдік және жауапкершілік айы; Құзыреттілік: қоғамға қызмет; Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Сәлемдеседі, қатысушыларды түгендейді. Сабақтың тақырыбы мен мақсатын хабарлайды. Қауіпсіздік ережесін еске салады: жаттығу кезінде арақашықтық сақтау, кілемшенің сырғып кетпеуін тексеру. Қыздыру жаттығулары (3 минут): Бір орында жүру – 30 секунд. Иық айналдыру – 8 рет алға, 8 рет артқа. Аяқты кезекпен сермеу – 6 рет. Тізені жоғары көтеріп жүгіру – 20 секунд. Терең тыныс алып, қолды жоғары	Мұғаліммен бірге жаттығуларды орындайды, денесін қыздырады.	?️ Ауызша мадақтау: «Жақсы қыздыңдар!», «Белсенді болдыңдар!»	Гимнастикалық төсеніштер, зал.
Сабақтың ортасы 20 минут	Сабақтың ортасы – 20 минут 1-бөлім. Сабақты түсіндіру (5 минут) Педагогтің әрекеті: Топқа топтастыру: сандар арқылы «1,2,3,4,5» топ (гендерлік, ұйымшыл топтар арқылы саралау). Тапсырма №3. 1-әрекет. Қанталапай ойының (қарқын арқылы саралау) ойнату (1,5 минут). ҚБ.Смайлик. Ең аз жинаған шығып отырады, ең көп жинаған финалға қалады. 2-әрекет. Асық ату ойыны (асық атудың әдістерін қолдану) (7 минут) (қарқын арқылы саралау). Ескертулерін сақтау. ҚБ. Тигізген команда еншісіне асықты алып отырады, ең көп жинаған топ жеңеді. 3-әрекет.Теңге алу ойыны (5 минут) (қарқын арқылы саралау). ҚБ.Смайлик. 4-әрекет. Ойын қорытындысын шығару.	Жаттығуларды орындайды, мұғалімнің түсіндіруін тыңдайды, ӨҚН ережелерін есте сақтайды. Топтық жарысқа қатысады, жаттығуларды дәлдікпен орындауға тырысады. Қимылдарды музыка ырғағымен орындайды.	? «Бағдаршам әдісі» ? – барлығын дұрыс орындадым ? – аздап шатастым ? – көмек қажет Дискрипторлар: ✅ Қауіпсіздік ережесін біледі ✅ Жаттығу ретін сақтады ? «Жұлдызша бағалау» әдісі ⭐ – тапсырманы орындады ⭐⭐ – қозғалысты дұрыс үйлестірді ⭐⭐⭐ – ерекше дәлдік көрсетті Дискрипторлар: ✅ Қозғалыс ретін сақтады ✅ Қимылдарды үйлестіре білді ✅ Командалық рух көрсетті ? Ауызша мадақтау: «Өте жақсы сергідіңдер!»	Гимнастикалық төсеніштер, плакат. Гимнастикалық төсеніштер, жұлдызша белгілер. Музыка, зал кеңістігі.
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Сабақты қорытындылайды: – Қауіпсіздік не үшін қажет? – Қай жаттығу қиын болды? – Бүгін не үйрендіңдер? Үй тапсырмасы: «Денсаулықты сақтайтын 3 жаттығуды сурет салу».	Сұрақтарға жауап береді, өз пікірін білдіреді.	? «Қауіпсіздік баспалдағы» әдісі 1-қадам – білемін 2-қадам – қолдана аламын 3-қадам – өзгеге үйрете аламын Рефлексия: ? «Бағдаршам рефлексиясы» ? – бәрі түсінікті ? – аздап шатастым ? – тағы жаттығу керек	Гимнастикалық төсеніштер, смайлик белгілер.

Үйірме жоспары № 2

Бөлім:
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	13. 09. 2025 ж
Сынып:	Қатысушылар саны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	«Теңге алу»
Сабақта қол жеткізілетін оқыту мақсаттары	патриотизм және ынтымақтастыққа жататын мінез құлық көрсету және түсіндіру
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады
	Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Қараша айы – әділдік және жауапкершілік айы; Құзыреттілік: қоғамға қызмет; Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Сәлемдеседі, қатысушыларды түгендейді, сабақ мақсатын түсіндіреді. Қыздыру жаттығулары: Бір орында жүру – 30 секунд. Қолды айналдыру – 10 рет алға, 10 рет артқа. Денені оңға-солға бұру – 8 рет. Аяқ сермеу – әр аяққа 6 рет. Терең тыныс алу және қолды жоғары созу – 3 рет.	Мұғалімнің артынан еріп, қимылдарды орындайды.	?️ Ауызша мадақтау – «Жақсы қыздыңдар! Белсенді болдыңдар!»	Спорт зал
Сабақтың ортасы 30 минут	Сабақтың ортасы – 20 минут 1-бөлім. Сабақты түсіндіру (5 мин) Педагогтің әрекеті: Теңге ілу Ертеден келе жатқан ойындардың бірі – «Теңге алу». Теңге ілу де ат спортына жататын ойынның бірі. Теңге алу ойыны тегіс жерде өткізіледі. Ойынға жасы 18-ден асқан адамдар ғана қатысады. Ол ертеде үлкендігі ақ тоқымдай киіздің үстінде 50, 20, 15 тиындық майда ақшаларды салып қоятын болған. Қазір тақыр жердің ойықтау тұсына ақ шүберекке түйілген зат тасталады. Ойыншылар қос тартпалы мықты ерттелген атқа мініп 30-40 метрдей жерден шауып бара жатып, ақ киіздің үстінде жатқан тиынды немесе ақ шүберекке түйілген затты еңкейе беріп, іліп алып кетулері керек. Ақшаны ат үстінен алған адам иеленіп кетеді. Қазір шүберекке түйілген тиын, не сондай кішірек затты ат үстінен еңкейіп көтеріп әкеткен адам жеңімпаз атанып, жүлде алады. Ойыншылар атқа кезек мініп немесе бірнеше атпен (әркім өз атымен) кеп ойынға қатынаса береді. Алғашқы адам тиынды іліп кетсе, оның орнына тағы да тиын салынады. Ойынға жуас жылқылар пайдаланылады. Ат ойыншының қалауынша шабады, бірақ теңге жатқан жерге келгенде, баяулауға немесе тым ағынды шабысқа салуға болмайды.	Бұйрықтарды нақты орындап, ұйымшылдық танытады.	? Бағдаршам әдісі Дискрипторлар: ✅ Қауіпсіздік ережесін түсінді ✅ Арақашықтық сақтады Дискрипторлар: ✅ Қозғалыс ырғағын сақтады ✅ Топпен бірлесе жұмыс істеді ? Ауызша мадақтау – «Керемет сергідіңдер!»
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Қорытынды жасайды: – Саптағы қозғалыстарды орындау, – Қауіпсіздік ережелерін білу, Үй тапсырмасы: «Теңге ілу ойынына сурет салу»	Рефлекция жасайды	? «Қауіпсіздік баспалдағы» әдісі 1-қадам – білемін 2-қадам – қолдана аламын 3-қадам – өзгеге үйрете аламын Рефлексия: ? «Смайлик әдісі» ? ? ? – Барлығы түсінікті – Кей жері қиын болды – Тағы қайталау қажет	Спорт зал

Үйірме жоспары № 3

Бөлім:
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	20. 09. 2025 ж
Сынып:5	Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	«Айгөлек»
Сабақта қол жеткізілетін оқыту мақсаттары	«Мәңгілік Ел» жалпыұлттық идеясының Зайырлы қоғам және жоғары руханият құндылығын басшылыққа ала отырып ынтымақтастыққа баулу
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады
	Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Қараша айы – әділдік және жауапкершілік айы; Құзыреттілік: қоғамға қызмет; Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Сәлемдеседі, оқушыларды түгендейді. Сабақтың тақырыбы мен мақсатын хабарлайды. Қауіпсіздік ережесін түсіндіреді: – Баскетбол добын бағытсыз лақтырмау; – Командаластармен қашықтық сақтау; – Теңдік пен әділдік сақтау. Қыздыру жаттығулары: Бір орында жүгіру – 30 сек. Қолмен айналмалы қозғалыстар – 8 рет. Тізе көтеріп жүгіру – 30 сек. Алға еңкею, артқа серпілу – 5 рет. Тыныс алу жаттығуы – 3 рет.	Жаттығуларды мұғаліммен бірге орындайды, денесін қыздырады.		?️ Ауызша мадақтау: «Тамаша бастама!», «Барлығы белсенді!»
Сабақтың ортасы 20 минут	Сабақтың ортасы – 20 минут 1-бөлім. Сабақты түсіндіру (10 минут) Педагогтің әрекеті: «Айгөлек» — қазақ ұлттық ойыны. Ойнаушылар екі топқа бөлінеді, қаз қатар қол ұстасып, құлаштарын керіп тұрады. Бір топтың ойын бастаушысы өлеңмен «айгөлек-ау; айгөлек, айдың жүзі дөңгелек...» деп 2-ші топтың бір адамының атын атап шақырады. Ол адам бар пәрменімен жүгіріп келіп шақырған топтың тізбегін үзіп өтуге тиіс. Егер ол үзіп өтсе, осы топтың адамын алып кетеді, үзе алмаса, өзіосында қалады. Ойын екі топтың екеуінің адамы таусылғанда аяқталады. Адамы таусылған топ жеңілген болып есептеледі.	Педагогтің көрсеткен қозғалыстарын қайталайды, допты бақылау мен тепе-теңдікті сақтауға үйренеді. Командалық ойын барысында допты дәл лақтыруға тырысады, ережені сақтайды. Музыка ырғағымен қозғалып, сергіп қалады.		? Бағалау әдісі: «Қол шапалақтау» — 1 рет – жақсы, — 2 рет – өте жақсы, — 3 рет – тамаша орындау. Дискрипторлар: ✅ Қозғалыс кезінде ережені бұзбады; ✅ Қауіпсіздік арақашықтығын сақтады. Дискрипторлар: ✅ Қауіпсіздік ережесін ұстанды; ✅ Командаластармен үйлесімді жұмыс істеді. ?️ Ауызша мадақтау: «Өте жақсы ырғақ!», «Керемет үйлесім!»	Баскетбол добы, спорт залы. Телефон (ЖИ қолданбасы), баскетбол добы, себет. Музыка, баскетбол добы.
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Сабақтың нәтижесін талқылайды: – Қай жаттығу ең қиын болды? – Командалық ойында не ұнады?	Өз әсерімен бөліседі, өз жетістігін бағалайды.		?️ Ауызша қорытынды бағалау: «Бүгін бәрің әділ әрі белсенді ойнадыңдар!» Рефлексия: ? «Бағдаршам» әдісі: ? – бәрін жақсы орындадым ? – кей тұста қиналдым ? – келесіде жақсырақ боламын	Смайликтер, түсті карточкалар, баскетбол добы.

Үйірме жоспары № 4

Бөлім:
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	27. 09. 2025 ж
Сынып:	Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	«Соқыртеке»
Сабақта қол жеткізілетін оқыту мақсаттары	жарыс кезінде адал ойнау, патриотизм және ынтымақтастыққа жататын мінез құлық көрсету дағдылары қалыптасқан, сол білімді Қазақтың ұлттық ойындары тақырыбын меңгеруде қолдану қарстырылады.
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады

Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Қараша айы – әділдік және жауапкершілік айы; Құзыреттілік: қоғамға қызмет; Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Сәлемдеседі, қатысушыларды түгендейді. Сабақтың тақырыбы мен мақсатын таныстырады. Қауіпсіздік ережелерін еске салады: арақашықтық сақтау, төсеніштің тегістігін тексеру. Қыздыру жаттығулары: Бір орында жүгіру – 1 минут Аяқ пен қолды кезек созу – 6 рет Арқа мен иық бұлшықеттерін айналмалы қимылмен жылыту – 5 рет Алға еңкею, артқа шалқаю – 5 рет Терең тыныс алу – 3 рет	Мұғалімнің көрсетуімен қыздыру жаттығуларын орындайды, денесін жаттығуға дайындайды.		?️ Ауызша мадақтау: «Белсенді орындадыңдар!», «Дайындығың жақсы!»	Спорт залы, гимнастикалық төсеніштер, музыка.
Сабақтың ортасы 30 минут	Сабақтың ортасы – 30 минут 1-бөлім. Сабақты түсіндіру (10 минут) Педагогтің әрекеті: "Соқыртеке" — ұлттық ойын. Ойын үйде де, далада да ойнала береді. Ойыншылар шеңбер құрып, дөңгелене турады да, ортада көзі байланған бір адамды қалдырады. Соқыр теке — сол. Қалған ойыншылар соқыр текені қолымен түртіп қойып, одан айнала қашып журеді. Ал соқыр теке сол түрткен адамды ұстап алып, тануға тиісті. Егер ол устаган кісіні таныса, оның көзін байлап, соңы соқыр теке жасайды. Өйтпеген жағдайда соқыр теке ойыны apы қарай жалғаса береді.	Мұғалім көрсеткен қозғалысты қайталайды, дене қалпын түзетеді, өз қимылын бақылайды. Белсенді қатысады, тепе-теңдігін сақтауға тырысады, достарын қолдайды. Қимылды музыка ырғағымен орындайды, денесін бос ұстайды.		? «Бағдаршам» әдісі: ? – дұрыс орындадым ? – сәл шатастым ? – көмек қажет Дискрипторлар: ✅ Тыныс алуын реттеді ✅ Қауіпсіздік ережесін сақтады Дискрипторлар: ✅ Денені тік ұстады ✅ Қол мен аяқ арасындағы бұрыш дұрыс сақталды ✅ Көпір биіктігі 1 м шамасында ✅ Қозғалыс тұрақты болды ?️ Ауызша мадақтау: «Белсенді орындадыңдар!»	Гимнастикалық төсеніштер, плакат. Телефон (ЖИ қолданбасы), төсеніштер. Музыка, гимнастикалық төсеніш.
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Сабақтың қорытындысын шығарады. Талқылайды: – Қай жаттығу қиын болды? – Көпір жасауда не маңызды? Құндылық байланысы: «Жауапкершілік – өз күшіңді бағағай білу».	Сабақ туралы өз пікірін білдіреді, жетістігін айтады.		Бағалау және рефлексия: ? «Көңіл-күй шамы» әдісі: ? – бәрін орындадым ? – сәл шатастым ? – келесіде жақсырақ боламын	Смайлик және түсті шам суреттері.

Үйірме жоспары № 5

Бөлім:
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	04. 10. 2025 ж
Сынып:	Қатысушылар саны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	Спорттық ойын. Допты оң қолмен алып жүру
Сабақта қол жеткізілетін оқыту мақсаттары	жарыс кезінде адал ойнау, патриотизм және ынтымақтастыққа жататын мінез құлық көрсету дағдылары қалыптасқан, сол білімді Қазақтың ұлттық ойындары тақырыбын меңгеруде қолдану қарстырылады.
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады
	Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Қараша айы – әділдік және жауапкершілік айы; Құзыреттілік: қоғамға қызмет; Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Сәлемдеседі, оқушыларды түгендейді. Сабақтың тақырыбы мен мақсатын хабарлайды. Қауіпсіздік ережесін еске салады: бөренеге мінер алдында аяқ киімнің табаны құрғақ болуы, серіктестермен арақашықтық сақтау. Қыздыру жаттығулары: Бір орында жүгіру – 1 мин Қолды айналдыру – 6 рет Денені бұру – 6 рет Тізені көтеру – 10 рет Терең тыныс алу – 3 рет	Қыздыру жаттығуларын орындап, денесін икемдейді, сабаққа дайындалады.	?️ Ауызша мадақтау: «Белсенді бастадыңдар!», «Тамаша дайындық!»	Спорт залы, гимнастикалық бөрене, музыка.
Сабақтың ортасы 20 минут	Сабақтың ортасы – 20 минут 1-бөлім. Сабақты түсіндіру (10 минут) Педагогтің әрекеті: Допты оң қолмен алып жүру — бұл допты кідіртпей еденге соғып отыру арқылы жүргізу. Алып жүгіргенде саусақтардың жеңіл қимылымен допты төменнен итереді. Доптың шоршуын күтіп, қол төмен ұсталады. Сонан соң оны доппен бірге жоғары көтеріп, допты қайтадан төмен қарай саусақпен итереді, ал қалғанмен ұрмаған дұрыс.	Қимылдарды мұғалімге қарап қайталайды, тепе-теңдікті сақтауға тырысады, қозғалыс дәлдігін арттырады. Белсенді қатысады, өз қозғалысын бақылайды, қарсылас топты қолдайды. Музыка ырғағымен жаттығуларды орындайды, денесін босаңсытады.	? «Қол шапалақтау» әдісі: Жаттығуды сәтті орындаған оқушыларға бір, екі немесе үш рет шапалақ ұрылып марапатталады. Дискрипторлар: ✅ Қозғалыс ретін сақтайды ✅ Қол мен дене үйлесімді қозғалады Дискрипторлар: ✅ Қозғалысты қауіпсіз орындады ✅ Денесін түзу ұстады ?️ Ауызша бағалау: «Керемет ырғақ!», «Жақсы тепе-теңдік!»	Гимнастикалық бөрене, төсеніш. Телефон (ЖИ қолданбасы), бөрене, төсеніш. Музыка, төсеніш.
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Сабақтың қорытындысын шығарады: – Қандай жаттығу ұнады? – Қайсысын орындау қиын болды? Құндылық байланысы: «Жауапкершілік – өз жетістігіңді бағалау».	Сабақ туралы пікірін айтады, өз нәтижесін бағалайды.	?️ Ауызша мадақтау: «Бүгін барлығы жақсы нәтиже көрсетті!», «Келесі жолы бұдан да жақсы болады!» Рефлексия: ? «Жеңіс шеңбері» әдісі: Оқушылар шеңбер құрып, бір ауыз сөзбен өз сезімін айтады: – «Сенімдімін» – «Қызықты болды» – «Келесі жолы жақсырақ боламын»	Смайлик белгілері, музыка.

Үйірме жоспары № 6

Бөлім:	ІІІ - бөлім. Гимнастика арқылы денсаулықты нығайту
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	11. 10.2025 ж
Сынып:	Қатысушылар саны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	«Орамал тастау»
Сабақта қол жеткізілетін оқыту мақсаттары	жарыс кезінде адал ойнау, патриотизм және ынтымақтастыққа жататын мінез құлық көрсету дағдылары қалыптасқан, сол білімді Қазақтың ұлттық ойындары тақырыбын меңгеруде қолдану қарстырылады.
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады
	Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Қараша айы – әділдік және жауапкершілік айы; Құзыреттілік: қоғамға қызмет; Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Сәлемдеседі, қатысушыларды түгендейді. Сабақтың тақырыбы мен мақсатын түсіндіреді. Қауіпсіздік ережесін еске салады: алаңда итерілмеу, дұрыс бағытта жүгіру, допқа кезекпен қатысу. Қыздыру жаттығулары: Бір орында жүгіру – 1 мин. Қолды айналдыру – 8 рет. Алға еңкею – 5 рет. Аяқ сермеу – 6 рет. Тыныс алу жаттығуы – 3 рет.	Жаттығуларды мұғаліммен бірге орындайды, денесін қыздырады.	?️ Ауызша мадақтау: «Белсенді бастадыңдар!», «Жақсы қыздыңдар!»	спорт залы.
Сабақтың ортасы 20 минут	Сабақтың ортасы – 20 минут 1-бөлім. Сабақты түсіндіру (10 минут) Педагогтің әрекеті: "Орамал тастау" — жастардың сүйіп ойнайтын ойындарының бірі. Ол жазда, алаңда, көгалды шөптесін жерде ойналады. Ойнаушыар тең екі топқа бөлінеді де, арасы он адымдай екі сызықтың бойына қарама-қарсы қатарласа тұрады. Жүргізуші қолындағы орамалын бірінші топтың өз жағындағы шеткі ойыншыға береді. Орамалды қағып алған ойыншы сол бірінші буынның сөзі шығатындай етіп айтуы керек. Егер ол екі буынға арналған сөздің алғашқы буынын тез, дұрыс тауып айта алмаса, онда ортаға шығып, өнер көрсетеді. Енді орамалды қарсыластар тобына өзі лақтырады. Лақтырған кезде жаңағыдай сөздердің бірінші буынын айтуы керек. Жазаны жауап бере алмаған ойыншы да тартып, ортаға шығып өнер көрсетеді. Осылайша екі топтың ойыншылары орамалды бір-біріне лақтыра отырып ойынды жалғастыра береді.	Қимыл бағытын сақтай отырып, доппен қозғалу, серіктесіне жол беру, допты қорғау. Командалық әрекетте допты алып жүреді, серіктесіне береді, өз орнын сақтайды. Музыка ырғағымен жаттығуларды орындайды, сергиді.	? Бағалау әдісі: «Қол шапалақтау» – 1 рет – жақсы орындады – 2 рет – өте жақсы – 3 рет – тамаша қозғалыс Дискрипторлар: ✅ Қозғалыс бағытын сақтайды; ✅ Серіктеспен үйлесімді қимылдайды; ✅ Қауіпсіздік ережесін ұстанады. Дискрипторлар: ✅ Ойын алаңында дұрыс бағытта қозғалды; ✅ Қарсыласқа бөгетсіз өтті; ✅ Қауіпсіздік ережесін сақтады. ?️ Ауызша мадақтау: «Керемет сергідіңдер!», «Жақсы қозғалыс болды!»	конустар. конустар. Музыка,
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Сабақтың нәтижесін талқылайды: – Командалық жұмыста не маңызды болды? – Қай сәт қиындық тудырды?	Өз әсерін айтады, жетістігін бөліседі.	?️ Ауызша қорытынды: «Бүгін барлығы әділ әрі бірлесіп ойнады!» Рефлексия: ? «Бағдаршам» әдісі: ? – барлығын орындадым ? – сәл қиналдым ? – келесіде жақсырақ боламын	Смайлик карточкалар,

Үйірме жоспары № 7

Бөлім:
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	18. 10.2025 ж
Сынып:	Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	«Мысық пен тышқан» ойыны
Сабақта қол жеткізілетін оқыту мақсаттары	жарыс кезінде адал ойнау, патриотизм және ынтымақтастыққа жататын мінез құлық көрсету дағдылары қалыптасқан, сол білімді Қазақтың ұлттық ойындары тақырыбын меңгеруде қолдану қарстырылады.
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады
	Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Қараша айы – әділдік және жауапкершілік айы; Құзыреттілік: қоғамға қызмет; Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Сәлемдеседі, қатысушыларды түгендейді. Сабақтың тақырыбы мен мақсатын хабарлайды. Қауіпсіздік ережесін түсіндіреді: сырыққа кезекпен шығу, қолды құрғату, арақашықтық сақтау. Қыздыру жаттығулары: Бір орында жүгіру – 30 сек. Иықты айналдыру – 6 рет. Арқа мен белді созу – 5 рет. Аяқты кезек көтеру – 6 рет. Терең дем алып, дем шығару – 3 рет.	Қыздыру жаттығуларын мұғалімнің көрсетілімі бойынша орындайды.		?️ Ауызша мадақтау: «Керемет дайындық!», «Жаттығуларды нақты орындадың!»	Спорт залы, төсеніш.
Сабақтың ортасы 20 минут	Мысық пен тышқан қимылды ойыны Ойын барысы: Балалар шеңберге тұрады. Ортасында – "мысық". Қалған балалар – "тышқандар". Олар шеңбер бойымен жүріп, хормен ұзақ сөйлейді: Тышқаннан тыныш, тышқаннан тыныш… Мысық төбемізде отыр. Тышқан, тышқан, сақ бол. Тышқан, тышқан, сақ бол. Және мысыққа тап болма! Осыдан кейін мысық көзін ашып, мияулайды. Балалар үйге, жолдан тыс жерге қашады. Мысық оларды қуып жетуге тырысады. Рөл басқа балаға беріледі. Ойын қайталанады.			Педагог оқушылардың қозғалыс үйлесімін бақылап, жеке кері байланыс береді. Дискрипторлар: ✅ Қауіпсіздік арақашықтығын ұстанды Дискрипторлар: ✅ Қол мен аяқ үйлесімді қозғалады ?️ Ауызша мадақтау: «Өте жақсы қозғалыс!», «Ынтамен орындадың!»	Әр түрлі биіктіктегі сырықтар, төсеніш. Сырықтар, төсеніш,.
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Сабақты қорытындылайды, негізгі нәтижелерді атап өтеді: – Қай биіктікпен жұмыс істеу қиын болды? – Қай қозғалыс сенімді шықты?	Өз сезімін және жетістігін бөліседі.		?️ Қорытынды ауызша бағалау: «Бүгін барлығы өз мүмкіндігін көрсетті, жарайсыңдар!» Рефлексия: ? “Көңіл-күй термометрі” әдісі: ?️ – Менің қозғалысым сенімді болды ?️ – Кей жерінде қиналдым ?️ – Тағы да жаттығу қажет	Түсті карточкалар, сырық, төсеніш.

Үйірме жоспары № 8

Бөлім:
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты
Күні:	25. 10. 2025 ж
Сынып:	Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	«Ұшты-ұшты» ойыны
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары	жарыс кезінде адал ойнау, патриотизм және ынтымақтастыққа жататын мінез құлық көрсету және түсіндіру
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады
	Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Қараша айы – әділдік және жауапкершілік айы; Құзыреттілік: қоғамға қызмет; Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Сәлемдеседі, қатысушыларды түгендейді, сабақтың тақырыбы мен мақсатын хабарлайды. Қауіпсіздік ережесін түсіндіреді: – Кермеге кезекпен шығу, – Арақашықтық сақтау, – Қолды құрғақ ұстау. Қыздыру жаттығулары: Бір орында жүгіру – 30 сек. Иықты айналдыру – 6 рет. Арқа бұлшықетін созу – 5 рет. Тізе мен шынтақты кезекпен тигізу – 6 рет. Тыныс алу жаттығуы – 3 рет.	Жаттығуларды мұғалімнің көрсеткені бойынша орындайды, денесін жаттығуға дайындайды.		?️ Ауызша мадақтау: «Белсенді бастама көрсеттіңдер!», «Керемет дайындық!»	Спорт залы, керме, төсеніш.
Сабақтың ортасы 20 минут	Сабақтың ортасы – 20 минут 1-бөлім. Сабақты түсіндіру (10 минут) Педагогтің әрекеті: "Ұшты-ұшты" — ұлттық ойын. Ойынды үй ішінде де, сыртта да ойнауға болады. Ойынға қатынасушылар орталарынан ойынды басқарушы сайлап алады. Ойын бастаушы ойынға қатынасушыларды столды айналдыра отырғызады немесе шеңбер құрғызып дөңгелене тұрғызады да, ойнаушылардан оң жақ сұқ қолын столдың үстіне тигізе көтеріп, «ұшты-ұшты» деп отыруларын сұрайды, өзі де солай істеп көрсетеді. Бұдан кейін ол: — Мен ұша алатын затты атап, «ұшты» деп қолымды көтергенде, бәрің де тез қолдарыңды көтеріп, алақандарыңды жазып, «ұшты-ұшты» деп қалықтатып тұрасыңдар. Бұл «ұшқандарың»: «Мысалы, «қаз ұшты» десем, сендер де «ұшыңдар». Енді мен әдейі өздеріңді жаңылдыру үшін әлгі затпен аты ұйқас тағы бір ұша алмайтын нәрсені атап, «ұшты» деп қолымды көтерсем, онда сендер ұшпайсыңдар. Мысалы, «қаз ұшты». Бұл жағдайда ұшпайсыңдар. Ұша алатын затты атағанда ұшпай қалған, сол сияқты ұша алмайтын затты атағанда «ұшып кеткен» ойнаушы ұпай тартады,— деп түсіндіреді. Бұдан кейін ұпайдың шарты туралы келісіп алады. Мысалы, бір ұпай 2 ауыз ән салу, не 3 жұмбақ шешу, не 3 жаңылтпаш айту немесе өз көлеңкесімен сөйлесу, көзін байлатып ортаға шығып, «Соқыр теке» болу, т. б. ұпай көбейген сайын бұл сияқты шарттар да көбейе береді. Ойын басталады: Ұшты, ұшты, ұшты — тарғақ ұшты! (ұшады) Ұшты, ұшты, ұшты — жарғақ ұшты! (ұшпайды) Ұшты, ұшты, ұшты — үкі ұшты! (ұшады) Ұшты, ұшты, ұшты — түлкі ұшты! (ұшпайды) Ұшты, ұшты, ұшты — бүркіт ұшты! (ұшады) Ұшты, ұшты, ұшты — іркіт ұшты! (ұшпайды) Ұшты, ұшты, ұшты — үйрек ұшты! (ұшады) Ұшты, ұшты, ұшты — бүйрек ұшты! (үшпайды) Ұшты, ұшты, ұшты — кекілік ұшты! (ұшады) Ұшты, ұшты, ұшты — кекілің ұшты! (ұшпайды) Ұшты, ұшты, ұшты — қызғыш ұшты (ұшады) Ұшты, ұшты, ұшты — сызғыш ұшты! (ұшпайды) Осы тәртіппен ойын жүргізіле береді. Ойын қатынасушылардың сезімталдығын шыңдап, тез жедел ойлай біліп, нақты әрекет жасауға, іштей жинақы болуға қалыптастырады	Мұғалімнің нұсқауымен жаттығуларды бірізділікпен орындайды. өз күшін және тепе-теңдігін бақылайды. Қозғалыс ырғақтарын еркін орындайды, денесін босаңсытады.		? “Дәлдік пен күш үйлесімі” әдісі Педагог әр оқушының қозғалыс техникасын бақылап, ауызша кері байланыс береді. Дискрипторлар: ✅ Кермеге дұрыс асылды ✅ Қолды иық деңгейінде бүгіп тартылды ✅ Қозғалыс баяу және үйлесімді орындалды ✅ Қауіпсіздік ережесін ұстанды Дискрипторлар: ✅ Денесін тік ұстады ✅ Қолдың қозғалысы үйлесімді болды ?️ Ауызша мадақтау: «Тамаша қозғалыс!», «Жақсы сергідіңдер!»	Керме, төсеніш, спорт залы. Телефон (ЖИ қолданбасы), керме, төсеніш. Музыка, спорт залы.
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Сабақ нәтижесін талқылайды: – Қай жаттығу сен үшін қиын болды? – Тартылу кезінде қандай тәсіл көмектесті? Үй тапсырмасы: Үйде 5 рет иық тарту және 10 сек асылып тұру жаттығуын орындау.	Сабақ туралы пікірін білдіреді.		?️ Қорытынды ауызша бағалау: «Бүгін әрқайсысың өз жетістігіңді көрсеттіңдер!» Рефлексия: ? “Көңіл-күй шкаласы” әдісі: ? – Барлығын орындадым ? – Кейбірі қиын болды ? – Тағы да жаттығу қажет	Керме, төсеніш, смайлик карточкалар.

Үйірме жоспары № 9

Бөлім:
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	11. 2025 ж
Сынып:	Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	«Қаппен жарысу»
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары	жарыс кезінде адал ойнау, патриотизм және ынтымақтастыққа жататын мінез құлық көрсету және түсіндіру
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады
	Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Қараша айы – әділдік және жауапкершілік айы; Құзыреттілік: қоғамға қызмет; Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Сәлемдеседі, қатысушыларды түгендейді. Сабақтың тақырыбы мен мақсатымен таныстырады. Қауіпсіздік ережелерін еске салады: алаңда бір-біріне кедергі келтірмеу, итерілмеу, допты дұрыс бағытта беру. Қыздыру жаттығулары: Бір орында жүгіру – 1 мин. Қолды айналдыру – 8 рет. Алға еңкею – 5 рет. Қол сермеу және иықты айналдыру – 6 рет. Тыныс алу жаттығуы – 3 рет.	Жаттығуларды мұғаліммен бірге орындайды, денесін қыздырады, қозғалысқа бейімделеді.		?️ Ауызша мадақтау: «Белсенді болдыңдар!», «Жақсы бастама!»	Баскетбол добы, конустар, спорт залы.
Сабақтың ортасы 20 минут	Сабақтың ортасы – 20 минут 1-бөлім. Сабақты түсіндіру (10 минут) Педагогтің әрекеті: Қап киіп жарысу — ойын көгалды жазық далада, клуб немесе дене шынықтыру залдарында өткізіледі. Ойын ашық алаңда өткізілгенде оған қатынасушылар 50 метрдей жерден сөре жасайды. Ойын залдарда өтетін болса, сөре оның мүмкіншілігіне қарай жасалады. Жарысатын жердің ені бір жарым метрдей болады және 4-5 қатар жолақ жол созылып қойылады. Жолдың қақ ортасына жарысатын адамдардың санына сәйкес етіп кенеп қаптың аузын ашып қою керек. Ойын басқарушының командасы бойынша сызықтың бірінші басында қатарласып тұрған ойнаушылар жарысып жүгіре бастайды. Жолында жатқан қапқа жетісімен, екі аяғын оның ішіне тығып, тез киіп, екі қолымен жоғары көтеріп, ілгері секіріп жарыса береді. Мұндағы мақсат — сызықтың екінші басына алдымен жету. Осы тәртіппен ойын қайталана береді.	Мұғалімнің көрсетуімен доп беру және қабылдау қозғалысын қайталайды. Допты екі қолмен дәл беруге, серіктестің әрекетіне бейімделуге тырысады. Қозғалыс кезінде өз рөлін (беруші немесе қабылдаушы) атқарады. Музыка ырғағымен жаттығуларды орындайды, қолдарын сергітеді.		? Бағалау әдісі: «Үш шапалақ» әдісі 1 шапалақ – дұрыс бағыт 2 шапалақ – дәлдік 3 шапалақ – тамаша орындау Дискрипторлар: ✅ Қол мен дене қимылы үйлесімді болды; ✅ Допты серіктесіне дәл берді; ✅ Қауіпсіздікті сақтады. Дискрипторлар: ✅ Серіктеске кедергісіз қабылдатты; ✅ Орнын дұрыс ауыстырды; ✅ Қауіпсіздік ережесін сақтады. ?️ Ауызша мадақтау: «Керемет сергідіңдер!»	конустар. Телефон конустар. Музыка, доп.
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Сабақтың қорытындысын шығарады, талқылайды: – Допты беруде не қиын болды? – Қай тәсіл тиімдірек болды?	Өз ойымен бөліседі, жетістігін айтады.		?️ Ауызша мадақтау: «Бүгін бәрің жақсы еңбектендіңдер!» Рефлексия: ? «Көңіл-күй шамы» әдісі:	Смайлик карточкалар,

Үйірме жосапры № 10

Бөлім:
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	08. 11. 2025 ж
Сынып:	Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	«Көкпар ойыны»
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары	жарыс кезінде адал ойнау, патриотизм және ынтымақтастыққа жататын мінез құлық көрсету және түсіндіру
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады
	Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Қараша айы – әділдік және жауапкершілік айы; Құзыреттілік: қоғамға қызмет; Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Сәлемдеседі, қатысушыларды түгендейді, сабақтың тақырыбы мен мақсатын хабарлайды. Қауіпсіздік ережесін түсіндіреді: – Төсенішті дұрыс орналастыру, – Секіру мен домалау кезінде арақашықтық сақтау, – Бір-біріне кедергі келтірмеу. Қыздыру жаттығулары: Бір орында жүгіру – 30 сек Қолды жоғары, төмен көтеру – 8 рет Арқа мен белді айналдыру – 6 рет Алға еңкею, артқа иілу – 6 рет Тыныс алу жаттығуы – 3 рет	Жаттығуларды мұғаліммен бірге орындайды, денесін гимнастикалық жаттығуларға дайындайды.		?️ Ауызша мадақтау: «Белсенді бастама көрсеттіңдер!», «Жақсы қыздыңдар!»	спорт залы.
Сабақтың ортасы 20 минут	Сабақтың ортасы – 20 минут 1-бөлім. Сабақты түсіндіру (10 минут) Педагогтің әрекеті: Көкпар ойыны Ойын атауының шығуы Көкпар атауы "көп қарбалас" тіркесінен шыққан Қазақ халқымен тамырлас, өзбек халқында купкари деп аталады Дәстүрлі көкпар - мақсаты мен өтуі Көкпар үлкенді-кішілі той-мерекенің барлығында өткізіледі Мақсаты – жігіттерді шынықтыру, батылдыққа тәрбиелеу Көкпарға тек ешкі түлігі беріледі Көкпар атын дайындау Көкпар атына дене мығым, жүйрік ат таңдалады Ат жарыстан бұрын арнайы жаратады Көкпар ойынының барысы Жігіттер серкені өзгелерден тартып әкетуі тиіс Тартыс бірнеше сағатқа созылады Жеңімпаз серкені үйлердің біріне тастайды Қазіргі заманғы көкпар - ережесі мен өтуі 1949 жылы жаңа ереже бекітілді Жарыс арнаулы алаңда, командалық сипатта өткізіледі Ойыншылар көкпарды өз "отауына" жеткізуге тырысады Ойын нұсқалары Ойын екі нұсқада - классикалық және командалық Командалық ойында барлық қатысушылардың рөлі қатаң бөлінді	Мұғалім көрсеткен қозғалыстарды ретімен қайталайды, тепе-теңдік пен үйлесімділік сақтауға тырысады. Қозғалысты дұрыс орындауға тырысады, нәтижесін ЖИ арқылы көреді. Қимылдарды еркін орындайды, көңіл-күймен қозғалады.		? “Қимыл дәлдігі” әдісі Педагог әр оқушының орындау дәлдігін бақылайды және жекелей ауызша кері байланыс береді. Дискрипторлар: ✅ Қозғалыс реттілігін сақтады ✅ Тепе-теңдікті жоғалтпады Дискрипторлар: ✅ Қозғалыс ырғақпен өтті ?️ Ауызша мадақтау: «Өте әдемі қозғалыс!», «Тамаша сергідіңдер!»	Гимнастикалық төсеніш, спорт залы. Телефон (ЖИ қолданбасы), төсеніш, спорт залы. Музыка, спорт залы.
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Сабақ нәтижесін талқылайды: – Қай жаттығу ұнады? – Нені жақсартуға болады?	Сабақ туралы пікір білдіреді, өз жетістігін айтады.		?️ Қорытынды ауызша бағалау: «Бүгін бәрің өз күштеріңді көрсеттіңдер!» Рефлексия: ? “Бағдаршам” әдісі: ? – бәрін орындадым ? – сәл қиналдым ? – қайта жаттығу қажет	Төсеніш, түсті карточкалар.

Үйірме жоспары № 11

Бөлім:
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	15. 11. 2025 ж
Сынып:	Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	«Жаяу жарыс»
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары	жарыс кезінде адал ойнау, патриотизм және ынтымақтастыққа жататын мінез құлық көрсету және түсіндіру
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады
	Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Қараша айы – әділдік және жауапкершілік айы; Құзыреттілік: қоғамға қызмет; Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Сәлемдеседі, оқушыларды түгендейді. Сабақтың тақырыбы мен мақсатын хабарлайды. Қауіпсіздік ережесін түсіндіреді: – Секіру алдында кіші аттың биіктігін реттеу; – Төсенішке дұрыс қону; – Арақашықтық пен кезек сақтау. Қыздыру жаттығулары: Бір орында жүгіру – 30 сек Тізені жоғары көтеріп жүгіру – 30 сек Қол мен иықты айналдыру – 6 рет Секіргішпен шағын секірулер – 10 рет Тыныс алу жаттығулары – 3 рет	Жаттығуларды мұғалімнің нұсқауымен орындайды, секіруге денесін дайындайды.		?️ Ауызша мадақтау: «Керемет қыздырындыңдар!», «Жақсы дайындық!»	спорт залы.
Сабақтың ортасы 30 минут	Сабақтың ортасы – 30 минут 1-бөлім. Сабақты түсіндіру (10 минут) Педагогтің әрекеті: Жаяу жарыс — жер шарының көптеген халықтары арасында, оның ішінде қазақ халқында ерте заманнан кең тараған жарыс түрі. Көне шежірелерде сақ, оғыз, қыпшақ тайпалары сарбаздарының жаяу жарысатындығы жайлы мәліметтер бар Жаяу жарыс ежелгі мысыр, латын, эллин елдерінде кең тараған, ерте дүниедегі олимпиялық ойындардың бағдарламасына енген. Наурыз мерекесінде ұлттық ойындардың ішінде әйел-еркек жаяу жарысы қызықты өтеді. Бұл жарыс алдында күні бұрын әр топ адамдары өз араларынан ең жүйрік деген қыз-келіншектері мен жас жігіттерін дайындайды. Сонымен қатар жарыс алдында топ басшыларыпың өзара келісімдерімен арнайы төрешілер тобы кұрылып, солардын, шешімінде озып келген жүйріктерге арнайы кымбат бағалы сыйлықтар белгіленеді. Ойын тәртібі бойынша жүйріктерді ынталандыру үшін әр қашықтық бойынша берілетін сыйлықтарды міндетті түрде алдын-ала хабарлайды. Осы кезде жүйріктер кашықтық, мөлшерін өздері қалайды	Мұғалімнің көрсеткенін қайталайды, секіру ретін есте сақтайды, дұрыс итерілуге назар аударады. Жаттығуды орындайды, өз нәтижесін ЖИ бағалауынан көреді, бір-бірін қолдайды. Музыкамен бірге қозғалады, қимыл үйлесімін сақтайды.		? “Қауіпсіз секіру” әдісі Педагог оқушылардың қозғалыс дұрыстығын ауызша бағалайды. Дискрипторлар: ✅ Жүгіріс ырғағын сақтады Дискрипторлар: ✅ Денені тік ұстады ?️ Ауызша бағалау: «Көңілді сергідіңдер!», «Керемет ырғақ!»	Музыка, спорт залы.
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Сабақты қорытындылайды: – Қай техника есте қалды? – Не қиын болды? – Қауіпсіздік ережесін сақтай алдың ба?	Өз сезімін бөліседі, жетістіктерін айтады.		?️ Қорытынды ауызша бағалау: «Бүгін сендер өз шектеріңнен асып, биіктікке жеттіңдер!» Рефлексия: ? “Басбармақ” әдісі: ? – бәрін орындадым ? – аздап қиналдым ? – тағы жаттығу керек	Түсті карточкалар, спорт залы.

Үйірме жоспары № 12

Бөлім:
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	22. 11. 2025 ж
Сынып:	Қатысушылар саны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	«Қуыр-қуыр қуырмаш»
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары	жарыс кезінде адал ойнау, патриотизм және ынтымақтастыққа жататын мінез құлық көрсету және түсіндіру
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады
	Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Қараша айы – әділдік және жауапкершілік айы; Құзыреттілік: қоғамға қызмет; Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Сәлемдеседі, қатысушыларды түгендейді. Сабақтың тақырыбын, мақсатын және күтілетін нәтижені таныстырады. Қауіпсіздік ережесін еске салады: допты иықтан жоғары көтермеу, серіктеске соққы жасамау, арақашықтық сақтау. Қыздыру жаттығулары: Бір орында жүгіру – 1 мин Қол айналдыру – 8 рет Алға еңкею – 5 рет Допты жоғары-төмен серпіту – 10 рет Тыныс алу жаттығуы – 3 рет	Мұғаліммен бірге жаттығуларды орындайды, қозғалысқа бейімделеді, допты бақылап үйренеді.	?️ Ауызша мадақтау: «Керемет!», «Бүгін сергексіңдер!».	Баскетбол добы, конустар, спорт залы.
Сабақтың ортасы 20 минут	Сабақтың ортасы – 20 минут 1-бөлім. Сабақты түсіндіру (5 минут) Педагогтің әрекеті: Қуыр-қуыр-қуырмаш - ұлттық ойын. Көбінесе бүлдіршін балалар ойнайды. Ойын ережесі Ойынға екі бала қатысады: бір бала қолының бес саусағын түйістіреді де, бір қолымен оны бүркемелеп, екінші балаға ортаңғы саусағымды тап дейді. Егер ол тапса ұпай алады. Бірақ ұтқан ойыншы ұпай алу үшін мына ережелер мен сөздерді жақсы білуі шарт: бас бармақтан бастап саусақтар атын: бас бармақ, балаң үйрек, ортан терек, шылдыр шүмек, кішкетай бөбек деп түгел айтып береді. Сөйтіп, бес саусақты түгел жұмады. Тағы да бас бармақтан бастап, бес саусақты түгел ашып:"сен тұр - қойыңа бар, сен тұр - түйеңе бар, сен тұр - жылқыа бар", - деп санап шығуы керек. Содан кейін "қуыр- қуыр - қуырмаш, Балапанға бидай шаш, Әжең келсе есік аш, Қасқыр келсе мықтап бас, Ұры бөрі сұғанақ, Мұның бәрі малға қас" деп ұпай таратушының алақанын қытықтайды.Сөйтіп, ойын бірнеше рет қайталанады. Балаларға пайдасы Бұл ойын, алдымен, шабан қимылдайтын бүлдіршіндердің қимылын тездетуге септігін тигізеді, тілін жаттықтырады, есте сақтау қабілетін жетілдіре түседі. Ұяң, жасқаншақ балаларды топтасып жұмыс істеуге дағдыландырады, балалардыың мінез - құлқын шыңдайды.	Педагогтің көрсетуімен допты ұстау тәсілдерін қайталайды, өзара жұппен жұмыс жасайды. Допты ұстап тұрып, серіктесіне дәл бағытта береді, қозғалысын бақылап орындайды. Қолдарын сергітеді, музыка ырғағымен қозғалыстар жасайды.	? Бағалау әдісі: «Басбармақ» әдісі ? – өте жақсы ? – сәл шатастым ? – қайталау қажет Дискрипторлар: ✅ Саусақтардың орналасуын сақтайды ✅ Қауіпсіздік ережесін ұстанады Дискрипторлар: ✅ Дене қалпын сақтады Қауіпсіздік арақашықтығын сақтады ?️ Ауызша мадақтау: «Белсенді жұмыс істедіңдер!».	спорт залы. Музыка,
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Сабақ қорытындысын шығарады: – Қай ұстау әдісі оңайырақ болды? – Қай тұста қиналдыңдар?	Өз сезімін білдіреді, пікірін айтады.	?️ Ауызша мадақтау: «Жақсы нәтижеге жеттіңдер!». Рефлексия: ? «Көңіл-күй смайлигі» әдісі: ? – бәрі жақсы болды ? – аздап шатастым	Смайлик карточкалар, баскетбол добы.

Үйірме жоспары № 13

Бөлім:
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	27. 11. 2025 ж
Сынып:	Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	«Арқан тартыс»
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары	жарыс кезінде адал ойнау, патриотизм және ынтымақтастыққа жататын мінез құлық көрсету және түсіндіру
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады
	Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Желтоқсан – бірлік және ынтымақ айы; Құзыреттілік: тиімді коммуникация Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Сәлемдеседі, қатысушыларды түгендейді. Сабақтың тақырыбы мен мақсатын хабарлайды. Қауіпсіздік ережесін түсіндіреді: – Асықты еденде немесе кілем үстінде ату; – Бір-біріне бағыттап атпау; – Қашықтық пен кезектілікті сақтау. Қыздыру жаттығулары: Бір орында жүгіру – 1 мин. Иық, қол және саусақ бұлшықеттерін қыздыру – 6 рет. Аяқ сермеу және еңкею жаттығулары – 5 рет. Тыныс алу жаттығулары – 3 рет.	Жаттығуларды орындап, денесін ойынға дайындайды.		?️ Ауызша мадақтау: «Белсендісіңдер!», «Жақсы дайындалдыңдар!».	спорт залы.
Сабақтың ортасы 20 минут	Сабақтың ортасы – 20 минут 1-бөлім. Сабақты түсіндіру (5 минут) Педагогтің әрекеті: Арқан тарту - бұл екі команданың қарама-қарсы ұштарынан тарту арқылы жарысатын спорт түрі арқан, қарсылас команданың тарту күшіне қарсы арқанды бір бағытта белгілі бір қашықтыққа жеткізу мақсатында. Спорт ежелгі бастаулардан бастау алады және тарих бойында әртүрлі мәдениеттерде қолданылған. Арқан тартысқа әдетте сегіз немесе одан да көп адамнан тұратын командалар қатысады, дегенмен олардың саны әр түрлі болуы мүмкін. Арқан орталық сызықпен және орталықтан бірдей қашықтықта орналасқан екі маркермен белгіленеді. Мақсат - қарсылас команданың маркерін орталық сызық бойымен тарту. Арқан тарту кезінде жерге ұзақ уақыт тиюге немесе шынтақты тізеден төмен түсіруге тыйым салу сияқты арнайы ережелер техниканы реттейді. Спорт команда мүшелерінің ынтымақтастығын да, ынтымақтастықты да қажет етеді дене күші.	Ойынның ережелерін тыңдап, асық пен тасты қолына алып, дайындалады. Ойынға қатысады, командалық рух танытады, жарыс кезінде қарсыласқа құрметпен қарайды. Музыка ырғағымен билеп, көңіл көтереді.		? «Түстермен бағалау» әдісі ? – ережені толық түсіндім ? – аздап шатастым ? – әлі де үйренуім керек Дискрипторлар: ✅ Ойын ережесін сақтады ✅ Қол мен көз қозғалысын үйлестірді ✅ Достық қарым-қатынас Дискрипторлар: ✅ Қол қозғалысын үйлестірді ✅ Ережені бұзбай ойнады ✅ Командаласқа қолдау көрсетті ? Ауызша бағалау: «Керемет би қимылдары!», «Өте әдемі ырғақ!».	Арқан түсті карточкалар. Музыка, спорт залы.
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Сабақты қорытындылайды. Сұрақтар қояды: – Қай ойын ұнады? – Адал жарыс деген не деп ойлайсыңдар? Құндылық байланысы: «Бірлік – әділ жарыс пен достық қарым-қатынаста».	Жауап береді, өз пікірін айтады.		Жақсы ойнағандарға қағаз тұздық беріледі (жұлдызша түрінде). Рефлексия: ? «Көңіл-күй смайлигі» әдісі: ? – бәрі ұнады, әділ ойнадым ? – аздап шатастым ? – келесіде жақсырақ боламын	Асықтар, бес тас, смайлик белгілер.

Үйірме жоспары № 14

Бөлім:
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	29. 11. 2025 ж
Сынып:	Қатысушылар саны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	«Ақ серек, көк серек» ойыны
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары	жарыс кезінде адал ойнау, патриотизм және ынтымақтастыққа жататын мінез құлық көрсету және түсіндіру
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады
	Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Желтоқсан – бірлік және ынтымақ айы; Құзыреттілік: тиімді коммуникация Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Оқушылармен амандасады, сабақтың тақырыбы мен мақсатын таныстырады. Қауіпсіздік ережесін еске салады: – Асықты тек жерге бағыттап ату; – Қарсыласқа қарай лақтырмау; – Ережелерді сақтап ойнау. Қыздыру жаттығулары: Бір орында жүгіру – 1 мин. Қол мен иық айналымы – 6 рет. Саусақ гимнастикасы – 5 рет. Терең тыныс алу және шығару жаттығулары.	Қимылдарды орындайды, денесін ойынға дайындайды.	?️ Ауызша мадақтау: «Жақсы дайындық көрсеттіңдер!», «Белсенді болдыңдар!».	Асықтар, бес тас, төсеніш, спорт залы.
Сабақтың ортасы 20 минут	Сабақтың ортасы – 20 минут 1-бөлім. Сабақты түсіндіру (10 минут) Педагогтің әрекеті: Көксерек – ұлттық спорт ойындарының бірі. Ойынға қатысушылар екі топқа бөлінеді. Көксеректі ұл-қыз аралас ашық алаңда ойнайды. 50–60 м қашықтықта екі топ қарама-қарсы тұрады. Екі жақта да “тұтқындар” үшін арнаулы шеңбер сызылады. Жеребе бойынша басталып, бастау еркі тиген топтың басшысы: “Ақ серек, көк серек, мұнан сізге кім керек?”, – деп сұрайды. Оған қарсы жақтан: “Айгөлек, айгөлек, айдың жүзі дөңгелек. Ақ серек пен көк серек, сонау тұрған... өзі керек”, – деп, қарсы жақтың бір адамын атайды. Есімі аталған ойыншы келгенде қарсы жақтың ойыншылары алақандарын жайып тұрады. Шақырылған ойыншы саптың алдын кесіп өтіп, өзін қуып жете алмайды-ау деген біреудің алақанын соғады да қашады; қуған ойыншы жетсе, қашқан баланы өз тобына қосып алады, ал жете алмаса, өзі “тұтқындалады”. Көксерек жасөспірімдердің шынығуына жақсы әсер етеді. Педагогтің әрекеті: Оқушыларды екі топқа бөледі: – Бірінші топ – асық ату; – Екінші топ – бес тас ойыны. Әр топ ойын ережесін сақтап жарысады. Құндылық байланысы: «Ынтымақ – адал жарыс пен қолдауда». 3-бөлім. Сергіту сәті (5 минут): «Қазақтың қимылды әуені» Педагогтің әрекеті: Музыка қосып, қазақ биінің қарапайым элементтерімен қимыл жаттығуын орындатады. Құндылық байланысы: «Ынтымақ – ортақ ырғақ пен қозғалыста».	Ережелерді тыңдайды, ойын тәсілдерін үйренеді. Топта ойнайды, әділ жарыс жүргізеді, достарын қолдайды. Музыка ырғағымен еркін қозғалады, көңіл-күйін көтереді.	? «Түстер арқылы бағалау» әдісі ? – ережені түсіндім ? – аздап шатастым ? – тағы жаттығу керек Дискрипторлар: ✅ Асық және бес тас ережесін түсінді ✅ Дене қозғалысын үйлестіріп орындады ✅ Достарына көмектесті ✅ Қауіпсіздік ережесін сақтады ? ЖИ арқылы бағалау (телефон арқылы) Педагог телефон арқылы ойын барысын түсіріп, ЖИ арқылы асықтың дәл түсуін және қозғалыстың үйлесімділігін анықтайды. Дискрипторлар: ✅ Нысанаға дәл тигізді ✅ Топпен бірлесіп ойнады ✅ Қозғалысты үйлестірді ✅ Қарсыласқа құрмет көрсетті ? Ауызша мадақтау: «Керемет ырғақ!», «Бәрің бір ырғақтасыңдар!».	Асықтар, бес тас, түсті карточкалар. асықтар, бес тас, белгілер. Музыка, спорт залы.
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Сабақты қорытындылайды. Талқылау сұрақтары: – Қай ойын ұнады? – Адал жарыс деген не? Құндылық байланысы: «Бірлік – достық пен әділ ойында көрінеді».	Жауап береді, өз әсерін айтады.	? «Жеңіс шеңбері» әдісі: Жеңіске жеткен топ ортаға шығып, бір-біріне қол соғып құрмет көрсетеді. Рефлексия: ? «Бағдаршам» әдісі: ? – бәрі түсінікті болды ? – аздап қиындық болды ? – әлі де үйрену керек	Смайлик белгілер, асықтар, бес тас.

Үйірме жоспары № 15

Бөлім:
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	06. 12. 2025 ж
Сынып:	Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	«Күшің жетсе-үзіп кет» ойыны
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары	жарыс кезінде адал ойнау, патриотизм және ынтымақтастыққа жататын мінез құлық көрсету және түсіндіру
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады
	Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Желтоқсан – бірлік және ынтымақ айы; Құзыреттілік: тиімді коммуникация Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Сәлемдеседі, қатысушыларды түгендейді. Сабақтың тақырыбы мен мақсатын хабарлайды. Құндылықтарға тоқталады: бірлік пен өзара көмек – қорғаныс кезінде командалық жұмыс негізі. Қауіпсіздік ережесін түсіндіреді: соққы жасамау, допты жұлып алмау, итермеу, арақашықтық сақтау. Қыздыру жаттығулары: Бір орында жүгіру – 1 мин Қолды айналдыру – 8 рет Алға еңкею – 5 рет Қол алмасып серпілу – 10 рет Тыныс алу жаттығулары – 3 рет	Жаттығуларды тәртіппен орындап, қозғалысқа бейімделеді, сергектік күйге енеді.		?️ Ауызша мадақтау: «Жақсы бастадыңдар!», «Бәрің белсендісіңдер!».	Баскетбол добы, конустар, спорт зал.
Сабақтың ортасы 20 минут	Сабақтың ортасы – 20 минут 1-бөлім. Сабақты түсіндіру (5 минут) Педагогтің әрекеті: «Күшің жетсе — үзіп кет» — ұлттық ойын. Ойнаушылар кең алаңга, не мектеп ауласына жиналып келіп, екі топқа бөлінеді. Екі топ -15—20 қадамдай қашықтықта біріне-бірі қарама-қарсы тұрысады. Бір жағында тұрган балалар былай деп шақырады. Қаңжығадан қан керек Тебінгіден тер керек, Сонау топтың ішінен, Әлі-күші кем сен керек! — деп, қарсы топтың біреуін нұсқап көрсетеді. Шақырылған бала ұстасып тұрған топтың бір жерінен бар пәрменімен үзіп өтуге тырысады. Үзіп шықса, сол жерден екі ойыншыны өз тобына алып кетеді. Үзе алмаса, қарсы топта қалып қояды. Белгіленген уақытқа дейін қай жағының «тұтқыны» көп болса, сол жағы ұтқан болып есептеледі. Ойын дене күшін шыңдауды, оны орынды пайдалануды үйретеді. Педагогтің әрекеті: Оқушыларды екі командаға бөледі. Әр команда өз аймағын қорғайды. Допты қарсыласқа бермей, бір-бірімен жылдам алмасып ойнайды. 3-бөлім. Сергіту сәті (5 минут): «Қол сергіту» Педагогтің әрекеті: Музыка қосып, иық пен білек бұлшықеттерін босатуға арналған жеңіл жаттығулар орындатады.	Мұғалімнің көрсеткен қимылдарын қайталайды, жұппен және топпен қорғану тәсілдерін үйренеді. Командалық қорғаныс тәсілдерін қолданады, бір-біріне қолдау көрсетеді, тиімді позиция алады. Қол мен иықты еркін қозғалтып, жаттығуларды ырғағына сай орындайды.		? Бағалау әдісі: «Бағдаршам» әдісі ? – бәрін дұрыс орындадым ? – аздап шатастым ? – қайталау керек Дискрипторлар: ✅ Дене қалпын дұрыс сақтайды ✅ Қорғаныс аймағын тиімді ұстайды ✅ Қарсыластың қозғалысын бақылайды Дискрипторлар: ✅ Қорғаныс кезінде позициясын дұрыс таңдады ✅ Командаластармен байланыста болды ?️ Ауызша мадақтау: «Жақсы қимылдай білдіңдер!».	конустар, ысқырық. Телефон конустар. Музыка, доп.
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Сабақ қорытындысын жасайды. Оқушылармен бірге негізгі сұрақтар талданады: – Қорғаныста ойнау кезінде ең маңыздысы не? – Командалық жұмыс неліктен маңызды?	Пікір білдіреді, өз жетістігін бағалайды.		?️ Ауызша мадақтау: «Бүгін барлығы жақсы ойнады!».	Баскетбол добы, стикерлер.

Үйірме жоспары № 16

Бөлім:	IV - бөлім. Қазақтың ұлттық ойындары
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	13. 12. 2025 ж
Сынып:	Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	Спорттық ойын. Допты сол қолмен алып жүру
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары	жарыс кезінде адал ойнау, патриотизм және ынтымақтастыққа жататын мінез құлық көрсету және түсіндіру
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады
	Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Желтоқсан – бірлік және ынтымақ айы; Құзыреттілік: тиімді коммуникация Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Оқушылармен амандасады, қатысушыларды түгендейді. Сабақтың тақырыбы мен мақсатын хабарлайды. Қауіпсіздік ережесін еске салады: – Асықты еденге бағыттап ату; – Топ арасында арақашықтық сақтау; – Бәсекелестікте бір-бірін құрметтеу. Қыздыру жаттығулары: Бір орында жүгіру – 1 мин. Иық пен қол айналымы – 6 рет. Аяқ сермеу және еңкею жаттығулары – 5 рет. Терең тыныс алу жаттығулары.	Қыздыру жаттығуларын орындап, ойынға дайындалады.		?️ Ауызша мадақтау: «Керемет сергідіңдер!», «Белсендісіңдер!».	Асықтар, бес тас, төсеніш, спорт залы.
Сабақтың ортасы 20 минут	Сабақтың ортасы – 20 минут 1-бөлім. Сабақты түсіндіру (10 мин) Педагогтің әрекеті: Допты алып жүру допты кідіртпей еденге соғып отыру арқылы орындалады. Допты алып жүгіргенде саусақтардың жеңіл қимылымен допты төменнен итереді. Доптың шоршуын күтіп, қол төмен ұсталады. Сонан соң оны доппен бірге жоғары көтеріп,допты қайтадан төмен қарай саусақпен итереді. Алақанмен ұрмаған дұрыс. Осыдан кейін не сол, не оң қолмен доптың еденнен шоршуын өзгерте отырып алып жүруді үйрену керек. Оң қолмен допты алып жүргенде, сол аяқ жарты қадамдай ілгері қозғалады. Допты адымдап алып жүруге үйренгеннен кейін оны баяу жүгіріс кезінде орындауға тырысқан жөн. Екі допты бір мезгілде алып жүруді үйренген қабілетті шыңдай түседі.	Ойын ережесін тыңдайды, құралдармен танысады. Топтық және жеке ойынға қатысады, достарын қолдайды. Музыка ырғағымен қозғалып, сергіп қалады.		? «Смайлик бағалау» әдісі: ? – бәрін түсіндім ? – аздап шатастым ? – әлі де үйренемін Дискрипторлар: ✅ Ойын ережесін түсінді ✅ Асық пен тасты дұрыс ұстады ✅ Қимыл қозғалысты үйлестірді ✅ Достарына көмектесті Дискрипторлар: ✅ Нысанаға дәл тигізді ✅ Ережені бұзбай ойнады ✅ Топтық ынтымақта жұмыс істеді ✅ Қарсыласқа құрмет көрсетті ? Ауызша мадақтау: «Тамаша ырғақ сезімі бар!».	Асықтар, бес тас, сызылған шеңбер. Телефон (ЖИ қосымшасы), асықтар, бес тас. Музыка, спорт залы.
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Сабақты қорытындылайды. Сұрақтар: – Қай ойын ұнады? – Адал жарыс деген не? Құндылық байланысы: «Бірлік пен достық – ойын мәдениетінің негізі».	Сұрақтарға жауап береді, әсерімен бөліседі.		? «Қол шапалақтау» әдісі: Барлық топ өзара шапалақтап, бір-бірін мадақтайды. Рефлексия: ? «Көңіл күй шамы» әдісі: ? – қуаныштымын, бәрі ұнады ? – қызықты болды, бірақ қиын ? – келесіде жақсырақ ойнаймын	Смайлик белгілер, асықтар, бес тас.

спары № 17

Тараудың аты	Қазақтың ұлттық және зияткер ойындары
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	06. 09. 2025 ж
Сынып: 3	Қатысушылар саны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	«Сиқырлы таяқ» ойыны
Сабақта қол жеткізілетін оқыту мақсаттары	жарыс кезінде адал ойнау, патриотизм және ынтымақтастыққа жататын мінез құлық көрсету және түсіндіру
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады
	Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Қараша айы – әділдік және жауапкершілік айы; Құзыреттілік: қоғамға қызмет; Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Сәлемдеседі, қатысушыларды түгендейді. Сабақтың тақырыбы мен мақсатын хабарлайды. Қауіпсіздік ережесін еске салады: жаттығу кезінде арақашықтық сақтау, кілемшенің сырғып кетпеуін тексеру. Қыздыру жаттығулары (3 минут): Бір орында жүру – 30 секунд. Иық айналдыру – 8 рет алға, 8 рет артқа. Аяқты кезекпен сермеу – 6 рет. Тізені жоғары көтеріп жүгіру – 20 секунд. Терең тыныс алып, қолды жоғары	Мұғаліммен бірге жаттығуларды орындайды, денесін қыздырады.	?️ Ауызша мадақтау: «Жақсы қыздыңдар!», «Белсенді болдыңдар!»	Гимнастикалық төсеніштер, зал.
Сабақтың ортасы 20 минут	Сабақтың ортасы – 20 минут 1-бөлім. Сабақты түсіндіру (5 минут) Қазақ халқының ұлт ойындарының жастар арасында көп тараған және өте ертеден келе жатқан, аса сүйіп ойнайтын түрлерінің бірі — "Сиқырлы таяқ". Бұнда ойнаушылар санына шек қойылмайды. Ойынға жиналғандар қол ұстасып, дөңгелене шеңбер құрып тұрады да, араларынан біреуін ойын жүргізуші етіп тағайындайды. Жүргізуші қолына таяқ ұстап, шеңбердің ортасына шығады да, ойын тәртібін, жолдарын түсіндіреді. Ойнаушылардың бір шетінен бастап барлығына рет қатарын білдіретін сандарын атайды. Сонан кейін жүргізуші қолындағы таяғының бір басын жерге тіреп тік ұстайды да, кез келген бір ойыншының санын атап, таяқты қоя береді.	Жаттығуларды орындайды, мұғалімнің түсіндіруін тыңдайды, ӨҚН ережелерін есте сақтайды. Топтық жарысқа қатысады, жаттығуларды дәлдікпен орындауға тырысады. Қимылдарды музыка ырғағымен орындайды.	? «Бағдаршам әдісі» ? – барлығын дұрыс орындадым ? – аздап шатастым ? – көмек қажет Дискрипторлар: ✅ Қауіпсіздік ережесін біледі ✅ Жаттығу ретін сақтады ? «Жұлдызша бағалау» әдісі ⭐ – тапсырманы орындады ⭐⭐ – қозғалысты дұрыс үйлестірді ⭐⭐⭐ – ерекше дәлдік көрсетті Дискрипторлар: ✅ Қозғалыс ретін сақтады ✅ Қимылдарды үйлестіре білді ✅ Командалық рух көрсетті ? Ауызша мадақтау: «Өте жақсы сергідіңдер!»	Гимнастикалық төсеніштер, плакат. Гимнастикалық төсеніштер, жұлдызша белгілер. Музыка, зал кеңістігі.
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Сабақты қорытындылайды: – Қауіпсіздік не үшін қажет? – Қай жаттығу қиын болды? – Бүгін не үйрендіңдер? Үй тапсырмасы: «Денсаулықты сақтайтын 3 жаттығуды сурет салу».	Сұрақтарға жауап береді, өз пікірін білдіреді.	? «Қауіпсіздік баспалдағы» әдісі 1-қадам – білемін 2-қадам – қолдана аламын 3-қадам – өзгеге үйрете аламын Рефлексия: ? «Бағдаршам рефлексиясы» ? – бәрі түсінікті ? – аздап шатастым ? – тағы жаттығу керек	Гимнастикалық төсеніштер, смайлик белгілер.

Үйірме жоспары № 18

Бөлім:
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	13. 09. 2025 ж
Сынып:	Қатысушылар саны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	Білім негіздеріндегі қауіпсіздік ережесі. Орнынан тұрып себетке доп лақтыру
Сабақта қол жеткізілетін оқыту мақсаттары	патриотизм және ынтымақтастыққа жататын мінез құлық көрсету және түсіндіру
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады
	Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Қараша айы – әділдік және жауапкершілік айы; Құзыреттілік: қоғамға қызмет; Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Сәлемдеседі, қатысушыларды түгендейді, сабақ мақсатын түсіндіреді. Қыздыру жаттығулары: Бір орында жүру – 30 секунд. Қолды айналдыру – 10 рет алға, 10 рет артқа. Денені оңға-солға бұру – 8 рет. Аяқ сермеу – әр аяққа 6 рет. Терең тыныс алу және қолды жоғары созу – 3 рет.	Мұғалімнің артынан еріп, қимылдарды орындайды.	?️ Ауызша мадақтау – «Жақсы қыздыңдар! Белсенді болдыңдар!»	Спорт зал
Сабақтың ортасы 30 минут	Сабақтың ортасы – 20 минут 1-бөлім. Сабақты түсіндіру (5 мин) Педагогтің әрекеті: Білім негіздеріндегі қауіпсіздік ережесі — оқушылардың орнынан тұруын ескерту. Сабақ кезінде мұғалім сыныпқа кіргенде оқушылар орындарынан тұрады. Олар амандасқаннан соң және мұғалимнің рұқсатынан кейін орындарын ауыстырады. Ойыншылар қос тартпалы мықты ерттелген атқа мініп 30-40 метрдей жерден шауып бара жатып, ақ киіздің үстінде жатқан тиынды немесе ақ шүберекке түйілген затты еңкейе беріп, іліп алып кетулері керек. Ақшаны ат үстінен алған адам иеленіп кетеді. Қазір шүберекке түйілген тиын, не сондай кішірек затты ат үстінен еңкейіп көтеріп әкеткен адам жеңімпаз атанып, жүлде алады. Ойыншылар атқа кезек мініп немесе бірнеше атпен (әркім өз атымен) кеп ойынға қатынаса береді. Алғашқы адам тиынды іліп кетсе, оның орнына тағы да тиын салынады. Ойынға жуас жылқылар пайдаланылады. Ат ойыншының қалауынша шабады, бірақ теңге жатқан жерге келгенде, баяулауға немесе тым ағынды шабысқа салуға болмайды.	Бұйрықтарды нақты орындап, ұйымшылдық танытады.	? Бағдаршам әдісі Дискрипторлар: ✅ Қауіпсіздік ережесін түсінді ✅ Арақашықтық сақтады Дискрипторлар: ✅ Қозғалыс ырғағын сақтады ✅ Топпен бірлесе жұмыс істеді ? Ауызша мадақтау – «Керемет сергідіңдер!»
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Қорытынды жасайды: – Саптағы қозғалыстарды орындау, – Қауіпсіздік ережелерін білу, Үй тапсырмасы: «Теңге ілу ойынына сурет салу»	Рефлекция жасайды	? «Қауіпсіздік баспалдағы» әдісі 1-қадам – білемін 2-қадам – қолдана аламын 3-қадам – өзгеге үйрете аламын Рефлексия: ? «Смайлик әдісі» ? ? ? – Барлығы түсінікті – Кей жері қиын болды – Тағы қайталау қажет	Спорт зал

Үйірме жоспары № 19

Бөлім:
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	20. 09. 2025 ж
Сынып:5	Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	Орнынан әріптесіне қарама-қарсы тұрып допты жерге соғып беру
Сабақта қол жеткізілетін оқыту мақсаттары	«Мәңгілік Ел» жалпыұлттық идеясының Зайырлы қоғам және жоғары руханият құндылығын басшылыққа ала отырып ынтымақтастыққа баулу
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады
	Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Қараша айы – әділдік және жауапкершілік айы; Құзыреттілік: қоғамға қызмет; Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Сәлемдеседі, оқушыларды түгендейді. Сабақтың тақырыбы мен мақсатын хабарлайды. Қауіпсіздік ережесін түсіндіреді: – Баскетбол добын бағытсыз лақтырмау; – Командаластармен қашықтық сақтау; – Теңдік пен әділдік сақтау. Қыздыру жаттығулары: Бір орында жүгіру – 30 сек. Қолмен айналмалы қозғалыстар – 8 рет. Тізе көтеріп жүгіру – 30 сек. Алға еңкею, артқа серпілу – 5 рет. Тыныс алу жаттығуы – 3 рет.	Жаттығуларды мұғаліммен бірге орындайды, денесін қыздырады.		?️ Ауызша мадақтау: «Тамаша бастама!», «Барлығы белсенді!»
Сабақтың ортасы 20 минут	Сабақтың ортасы – 20 минут 1-бөлім. Сабақты түсіндіру (10 минут) Педагогтің әрекеті: Допты екі қолмен төменнен беру. Допты берудің бұл түрін бір-біріне жақын тұрған аласа бойлы оқушылар ұзын бойлы қарсыластарына қолданады. Бір қолмен беру Доп берудің күрделі түрі.Допты бір қолмен иықтан беру. Оқушыларға қолдың білезігі мен саусақтардың қалай дұрыс істеуге болатынын үйрету. Допты ұстау Допты ұстаған бетте тез әріптесіне беру. Допты ұстау кезінде орнықты тепе-теңдікті сақтаған қалыпта және кез-келген еркін қозғалатындай ыңғайда болу керек. Допты екі қолмен ұстау кезінде қолды алға созып, алақанды ұшып келе жатқан допқа қарсы бағыттау керек.	Педагогтің көрсеткен қозғалыстарын қайталайды, допты бақылау мен тепе-теңдікті сақтауға үйренеді. Командалық ойын барысында допты дәл лақтыруға тырысады, ережені сақтайды. Музыка ырғағымен қозғалып, сергіп қалады.		? Бағалау әдісі: «Қол шапалақтау» — 1 рет – жақсы, — 2 рет – өте жақсы, — 3 рет – тамаша орындау. Дискрипторлар: ✅ Қозғалыс кезінде ережені бұзбады; ✅ Қауіпсіздік арақашықтығын сақтады. Дискрипторлар: ✅ Қауіпсіздік ережесін ұстанды; ✅ Командаластармен үйлесімді жұмыс істеді. ?️ Ауызша мадақтау: «Өте жақсы ырғақ!», «Керемет үйлесім!»	Баскетбол добы, спорт залы. Телефон (ЖИ қолданбасы), баскетбол добы, себет. Музыка, баскетбол добы.
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Сабақтың нәтижесін талқылайды: – Қай жаттығу ең қиын болды? – Командалық ойында не ұнады?	Өз әсерімен бөліседі, өз жетістігін бағалайды.		?️ Ауызша қорытынды бағалау: «Бүгін бәрің әділ әрі белсенді ойнадыңдар!» Рефлексия: ? «Бағдаршам» әдісі: ? – бәрін жақсы орындадым ? – кей тұста қиналдым ? – келесіде жақсырақ боламын	Смайликтер, түсті карточкалар, баскетбол добы.

Үйірме жоспары № 20

Бөлім:
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	27. 09. 2025 ж
Сынып:	Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	Орнынан әріптесіне қарама-қарсы тұрып допты кеуде тұсынан тұра қолына беру
Сабақта қол жеткізілетін оқыту мақсаттары	жарыс кезінде адал ойнау, патриотизм және ынтымақтастыққа жататын мінез құлық көрсету дағдылары қалыптасқан, сол білімді Қазақтың ұлттық ойындары тақырыбын меңгеруде қолдану қарстырылады.
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады

Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Қараша айы – әділдік және жауапкершілік айы; Құзыреттілік: қоғамға қызмет; Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Сәлемдеседі, қатысушыларды түгендейді. Сабақтың тақырыбы мен мақсатын таныстырады. Қауіпсіздік ережелерін еске салады: арақашықтық сақтау, төсеніштің тегістігін тексеру. Қыздыру жаттығулары: Бір орында жүгіру – 1 минут Аяқ пен қолды кезек созу – 6 рет Арқа мен иық бұлшықеттерін айналмалы қимылмен жылыту – 5 рет Алға еңкею, артқа шалқаю – 5 рет Терең тыныс алу – 3 рет	Мұғалімнің көрсетуімен қыздыру жаттығуларын орындайды, денесін жаттығуға дайындайды.		?️ Ауызша мадақтау: «Белсенді орындадыңдар!», «Дайындығың жақсы!»	Спорт залы, гимнастикалық төсеніштер, музыка.
Сабақтың ортасы 30 минут	Сабақтың ортасы – 30 минут 1-бөлім. Сабақты түсіндіру (10 минут) Педагогтің әрекеті: Орнынан әріптесіне қарама-қарсы тұрып допты кеуде тұсынан тұра қолына беру — дене шынықтыру пәнінен сыныптың факультативтік курсына арналған жоспар. Сабақтың мазмұны: Оқушыларды спортзалға кіргізіп, шеңберге тұрғызу. Сабақтың тақырыбын, мақсаттарын хабарлау. Оқушы топқа бөлу. Допты бір қолмен жетелеп жүріп әріптеп, жерге соғып ыршытып беру. Қарсыласына допты екі қолмен кеудеден лақтыру.	Мұғалім көрсеткен қозғалысты қайталайды, дене қалпын түзетеді, өз қимылын бақылайды. Белсенді қатысады, тепе-теңдігін сақтауға тырысады, достарын қолдайды. Қимылды музыка ырғағымен орындайды, денесін бос ұстайды.		? «Бағдаршам» әдісі: ? – дұрыс орындадым ? – сәл шатастым ? – көмек қажет Дискрипторлар: ✅ Тыныс алуын реттеді ✅ Қауіпсіздік ережесін сақтады Дискрипторлар: ✅ Денені тік ұстады ✅ Қол мен аяқ арасындағы бұрыш дұрыс сақталды ✅ Көпір биіктігі 1 м шамасында ✅ Қозғалыс тұрақты болды ?️ Ауызша мадақтау: «Белсенді орындадыңдар!»	Гимнастикалық төсеніштер, плакат. Телефон (ЖИ қолданбасы), төсеніштер. Музыка, гимнастикалық төсеніш.
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Сабақтың қорытындысын шығарады. Талқылайды: – Қай жаттығу қиын болды? – Көпір жасауда не маңызды? Құндылық байланысы: «Жауапкершілік – өз күшіңді бағағай білу».	Сабақ туралы өз пікірін білдіреді, жетістігін айтады.		Бағалау және рефлексия: ? «Көңіл-күй шамы» әдісі: ? – бәрін орындадым ? – сәл шатастым ? – келесіде жақсырақ боламын	Смайлик және түсті шам суреттері.

Үйірме жоспары № 21

Бөлім:
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	04. 10. 2025 ж
Сынып:	Қатысушылар саны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	Орнынан әріптесіне қарама-қарсы тұрып допты жоғарыдан екі қолмен лақтырып беру
Сабақта қол жеткізілетін оқыту мақсаттары	жарыс кезінде адал ойнау, патриотизм және ынтымақтастыққа жататын мінез құлық көрсету дағдылары қалыптасқан, сол білімді Қазақтың ұлттық ойындары тақырыбын меңгеруде қолдану қарстырылады.
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады
	Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Қараша айы – әділдік және жауапкершілік айы; Құзыреттілік: қоғамға қызмет; Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Сәлемдеседі, оқушыларды түгендейді. Сабақтың тақырыбы мен мақсатын хабарлайды. Қауіпсіздік ережесін еске салады: бөренеге мінер алдында аяқ киімнің табаны құрғақ болуы, серіктестермен арақашықтық сақтау. Қыздыру жаттығулары: Бір орында жүгіру – 1 мин Қолды айналдыру – 6 рет Денені бұру – 6 рет Тізені көтеру – 10 рет Терең тыныс алу – 3 рет	Қыздыру жаттығуларын орындап, денесін икемдейді, сабаққа дайындалады.	?️ Ауызша мадақтау: «Белсенді бастадыңдар!», «Тамаша дайындық!»	Спорт залы, гимнастикалық бөрене, музыка.
Сабақтың ортасы 20 минут	Сабақтың ортасы – 20 минут 1-бөлім. Сабақты түсіндіру (10 минут) Педагогтің әрекеті: Допты екі қолмен төменнен беру. Допты берудің бұл түрін бір-біріне жақын тұрған аласа бойлы оқушылар ұзын бойлы қарсыластарына қолданады. Бір қолмен беру Доп берудің күрделі түрі.Допты бір қолмен иықтан беру. Оқушыларға қолдың білезігі мен саусақтардың қалай дұрыс істеуге болатынын үйрету. Допты ұстау Допты ұстаған бетте тез әріптесіне беру. Допты ұстау кезінде орнықты тепе-теңдікті сақтаған қалыпта және кез-келген еркін қозғалатындай ыңғайда болу керек. Допты екі қолмен ұстау кезінде қолды алға созып, алақанды ұшып келе жатқан допқа қарсы бағыттау керек Допты оң қолмен алып жүру — бұл допты кідіртпей еденге соғып отыру арқылы жүргізу. Алып жүгіргенде саусақтардың жеңіл қимылымен допты төменнен итереді. Доптың шоршуын күтіп, қол төмен ұсталады. Сонан соң оны доппен бірге жоғары көтеріп, допты қайтадан төмен қарай саусақпен итереді, ал қалғанмен ұрмаған дұрыс.	Қимылдарды мұғалімге қарап қайталайды, тепе-теңдікті сақтауға тырысады, қозғалыс дәлдігін арттырады. Белсенді қатысады, өз қозғалысын бақылайды, қарсылас топты қолдайды. Музыка ырғағымен жаттығуларды орындайды, денесін босаңсытады.	? «Қол шапалақтау» әдісі: Жаттығуды сәтті орындаған оқушыларға бір, екі немесе үш рет шапалақ ұрылып марапатталады. Дискрипторлар: ✅ Қозғалыс ретін сақтайды ✅ Қол мен дене үйлесімді қозғалады Дискрипторлар: ✅ Қозғалысты қауіпсіз орындады ✅ Денесін түзу ұстады ?️ Ауызша бағалау: «Керемет ырғақ!», «Жақсы тепе-теңдік!»	Гимнастикалық бөрене, төсеніш. Телефон (ЖИ қолданбасы), бөрене, төсеніш. Музыка, төсеніш.
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Сабақтың қорытындысын шығарады: – Қандай жаттығу ұнады? – Қайсысын орындау қиын болды? Құндылық байланысы: «Жауапкершілік – өз жетістігіңді бағалау».	Сабақ туралы пікірін айтады, өз нәтижесін бағалайды.	?️ Ауызша мадақтау: «Бүгін барлығы жақсы нәтиже көрсетті!», «Келесі жолы бұдан да жақсы болады!» Рефлексия: ? «Жеңіс шеңбері» әдісі: Оқушылар шеңбер құрып, бір ауыз сөзбен өз сезімін айтады: – «Сенімдімін» – «Қызықты болды» – «Келесі жолы жақсырақ боламын»	Смайлик белгілері, музыка.

Үйірме жоспары № 22

Бөлім:
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	11. 10.2025 ж
Сынып:	Қатысушылар саны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	Екі адым аттап допты себетке лақтыру
Сабақта қол жеткізілетін оқыту мақсаттары	жарыс кезінде адал ойнау, патриотизм және ынтымақтастыққа жататын мінез құлық көрсету дағдылары қалыптасқан, сол білімді Қазақтың ұлттық ойындары тақырыбын меңгеруде қолдану қарстырылады.
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады
	Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Қараша айы – әділдік және жауапкершілік айы; Құзыреттілік: қоғамға қызмет; Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Сәлемдеседі, қатысушыларды түгендейді. Сабақтың тақырыбы мен мақсатын түсіндіреді. Қауіпсіздік ережесін еске салады: алаңда итерілмеу, дұрыс бағытта жүгіру, допқа кезекпен қатысу. Қыздыру жаттығулары: Бір орында жүгіру – 1 мин. Қолды айналдыру – 8 рет. Алға еңкею – 5 рет. Аяқ сермеу – 6 рет. Тыныс алу жаттығуы – 3 рет.	Жаттығуларды мұғаліммен бірге орындайды, денесін қыздырады.	?️ Ауызша мадақтау: «Белсенді бастадыңдар!», «Жақсы қыздыңдар!»	спорт залы.
Сабақтың ортасы 20 минут	Сабақтың ортасы – 20 минут 1-бөлім. Сабақты түсіндіру (10 минут) Педагогтің әрекеті: Екі адым аттап допты себетке лақтыру үшін оқушыларды екі топқа бөлу керек. 1-ші топ алаңның сол жағында, ал 2-ші топ — оң жағында екі адымды шабуылдың турлерін жетілдіруі керек. Екі топтың ойыншылары екі қатарға бөлінеді: 1-ші қатардағы ойыншылар шабуылды бастайды; бірінші пасты алаңның орта шебінде тұрған ойыншыға береді, ол ойыншы допты қабылдап, екінші пасту 2-шы қатардан жүгіріп келе жатқан ойыншыға беруге тырысады, ол ойыншы соңғы үшінші пасты шабуыл бастаған ойыншына беруге тырысып, ал 1-шы қатарнан жылдам жүгіріп келген ойыншы, допты қабылдай, тоқтамай екі адым жасап себетке допты лақтырады.	Қимыл бағытын сақтай отырып, доппен қозғалу, серіктесіне жол беру, допты қорғау. Командалық әрекетте допты алып жүреді, серіктесіне береді, өз орнын сақтайды. Музыка ырғағымен жаттығуларды орындайды, сергиді.	? Бағалау әдісі: «Қол шапалақтау» – 1 рет – жақсы орындады – 2 рет – өте жақсы – 3 рет – тамаша қозғалыс Дискрипторлар: ✅ Қозғалыс бағытын сақтайды; ✅ Серіктеспен үйлесімді қимылдайды; ✅ Қауіпсіздік ережесін ұстанады. Дискрипторлар: ✅ Ойын алаңында дұрыс бағытта қозғалды; ✅ Қарсыласқа бөгетсіз өтті; ✅ Қауіпсіздік ережесін сақтады. ?️ Ауызша мадақтау: «Керемет сергідіңдер!», «Жақсы қозғалыс болды!»	конустар. конустар. Музыка,
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Сабақтың нәтижесін талқылайды: – Командалық жұмыста не маңызды болды? – Қай сәт қиындық тудырды?	Өз әсерін айтады, жетістігін бөліседі.	?️ Ауызша қорытынды: «Бүгін барлығы әділ әрі бірлесіп ойнады!» Рефлексия: ? «Бағдаршам» әдісі: ? – барлығын орындадым ? – сәл қиналдым ? – келесіде жақсырақ боламын	Смайлик карточкалар,

Үйірме жоспары № 23

Бөлім:
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	18. 10.2025 ж
Сынып:	Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	Орнында оң немесе сол қолмен әріптесіне допты жерге соғып беру
Сабақта қол жеткізілетін оқыту мақсаттары	жарыс кезінде адал ойнау, патриотизм және ынтымақтастыққа жататын мінез құлық көрсету дағдылары қалыптасқан, сол білімді Қазақтың ұлттық ойындары тақырыбын меңгеруде қолдану қарстырылады.
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады
	Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Қараша айы – әділдік және жауапкершілік айы; Құзыреттілік: қоғамға қызмет; Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Сәлемдеседі, қатысушыларды түгендейді. Сабақтың тақырыбы мен мақсатын хабарлайды. Қауіпсіздік ережесін түсіндіреді: сырыққа кезекпен шығу, қолды құрғату, арақашықтық сақтау. Қыздыру жаттығулары: Бір орында жүгіру – 30 сек. Иықты айналдыру – 6 рет. Арқа мен белді созу – 5 рет. Аяқты кезек көтеру – 6 рет. Терең дем алып, дем шығару – 3 рет.	Қыздыру жаттығуларын мұғалімнің көрсетілімі бойынша орындайды.		?️ Ауызша мадақтау: «Керемет дайындық!», «Жаттығуларды нақты орындадың!»	Спорт залы, төсеніш.
Сабақтың ортасы 20 минут	.Баскетбол добын алып жүру және кедргілерден өтіп барып торға тастау Мұғалімнің көрсету және түсіндіру әдісімен. -Допты жүріп ,жүгіріп бара жатып алып жүру -Допты оң қолмен алып жүру. -Допты сол қолмен алып жүру -Теріс қарап алып жүру. -Допты кеглидің арасынан алып жүру. .-Допты алып жүріп барып орындыққа отырып жерге соғыу, допты орындықтың үстімен алып жүріп өту және кедергілерден өту. - 3.Екі жақты ойын.			Педагог оқушылардың қозғалыс үйлесімін бақылап, жеке кері байланыс береді. Дискрипторлар: ✅ Қауіпсіздік арақашықтығын ұстанды Дискрипторлар: ✅ Қол мен аяқ үйлесімді қозғалады ?️ Ауызша мадақтау: «Өте жақсы қозғалыс!», «Ынтамен орындадың!»	Әр түрлі биіктіктегі сырықтар, төсеніш. Сырықтар, төсеніш,.
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Сабақты қорытындылайды, негізгі нәтижелерді атап өтеді: – Қай биіктікпен жұмыс істеу қиын болды? – Қай қозғалыс сенімді шықты?	Өз сезімін және жетістігін бөліседі.		?️ Қорытынды ауызша бағалау: «Бүгін барлығы өз мүмкіндігін көрсетті, жарайсыңдар!» Рефлексия: ? “Көңіл-күй термометрі” әдісі: ?️ – Менің қозғалысым сенімді болды ?️ – Кей жерінде қиналдым ?️ – Тағы да жаттығу қажет	Түсті карточкалар, сырық, төсеніш.

Үйірме жоспары № 24

Бөлім:
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	25. 10. 2025 ж
Сынып:	Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	Спорттық ойын. Допты алма кезек алып жүру
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары	жарыс кезінде адал ойнау, патриотизм және ынтымақтастыққа жататын мінез құлық көрсету және түсіндіру
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады
	Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Қараша айы – әділдік және жауапкершілік айы; Құзыреттілік: қоғамға қызмет; Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Сәлемдеседі, қатысушыларды түгендейді, сабақтың тақырыбы мен мақсатын хабарлайды. Қауіпсіздік ережесін түсіндіреді: – Кермеге кезекпен шығу, – Арақашықтық сақтау, – Қолды құрғақ ұстау. Қыздыру жаттығулары: Бір орында жүгіру – 30 сек. Иықты айналдыру – 6 рет. Арқа бұлшықетін созу – 5 рет. Тізе мен шынтақты кезекпен тигізу – 6 рет. Тыныс алу жаттығуы – 3 рет.	Жаттығуларды мұғалімнің көрсеткені бойынша орындайды, денесін жаттығуға дайындайды.		?️ Ауызша мадақтау: «Белсенді бастама көрсеттіңдер!», «Керемет дайындық!»	Спорт залы, керме, төсеніш.
Сабақтың ортасы 20 минут	Сабақтың ортасы – 20 минут 1-бөлім. Сабақты түсіндіру (10 минут) Педагогтің әрекеті: Жалпы дайындық жаттығулары 1.Басқа, иыққа жасалатын жаттығулар 2.Сермеу арқылы жасалатын жаттығулар. 3.Белге, аяққа арналған жаттығулар. Сапқа тұрғызу.Оқушыларға жаңа сабақты түсіндіру Баскетбол.Допты екі қолмен алма кезек алып жүру,түсіндіру көрсету, жаттықтыру. Допты оң қолмен алып жүру. Допты сол қолмен алып жүру. Допты оң және сол қолмен алма кезек алып жүру. Жалауша арасымен сегіздік жасап оң және сол қолмен алма-кезек алып жүру. Ара қашықтығы 45 см болатын гимнастикалық орын дық арасындағы дәлізбен допты алып жүру. Допты оң және сол қолмен алма-кезек алып жүріп шығыршыққа тастау. 1.Сапқа тұрғызу Ағзаны қалпына келтіру босаңсыту 2.Жаңа сабақты қорыту (Сұрақ, жауап) 3Оқушылардың білімін бағалау. 4.Үйге тапсырма беру.Оқушыларды сыныпқа қайтару	Мұғалімнің нұсқауымен жаттығуларды бірізділікпен орындайды. өз күшін және тепе-теңдігін бақылайды. Қозғалыс ырғақтарын еркін орындайды, денесін босаңсытады.		? “Дәлдік пен күш үйлесімі” әдісі Педагог әр оқушының қозғалыс техникасын бақылап, ауызша кері байланыс береді. Дискрипторлар: ✅ Кермеге дұрыс асылды ✅ Қолды иық деңгейінде бүгіп тартылды ✅ Қозғалыс баяу және үйлесімді орындалды ✅ Қауіпсіздік ережесін ұстанды Дискрипторлар: ✅ Денесін тік ұстады ✅ Қолдың қозғалысы үйлесімді болды ?️ Ауызша мадақтау: «Тамаша қозғалыс!», «Жақсы сергідіңдер!»	Керме, төсеніш, спорт залы. Телефон (ЖИ қолданбасы), керме, төсеніш. Музыка, спорт залы.
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Сабақ нәтижесін талқылайды: – Қай жаттығу сен үшін қиын болды? – Тартылу кезінде қандай тәсіл көмектесті? Үй тапсырмасы: Үйде 5 рет иық тарту және 10 сек асылып тұру жаттығуын орындау.	Сабақ туралы пікірін білдіреді.		?️ Қорытынды ауызша бағалау: «Бүгін әрқайсысың өз жетістігіңді көрсеттіңдер!» Рефлексия: ? “Көңіл-күй шкаласы” әдісі: ? – Барлығын орындадым ? – Кейбірі қиын болды ? – Тағы да жаттығу қажет	Керме, төсеніш, смайлик карточкалар.

Үйірме жоспары № 25

Бөлім:
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	11. 2025 ж
Сынып:	Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	«Аңшы мен үйрек»
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары	жарыс кезінде адал ойнау, патриотизм және ынтымақтастыққа жататын мінез құлық көрсету және түсіндіру
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады
	Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Қараша айы – әділдік және жауапкершілік айы; Құзыреттілік: қоғамға қызмет; Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Сәлемдеседі, қатысушыларды түгендейді. Сабақтың тақырыбы мен мақсатымен таныстырады. Қауіпсіздік ережелерін еске салады: алаңда бір-біріне кедергі келтірмеу, итерілмеу, допты дұрыс бағытта беру. Қыздыру жаттығулары: Бір орында жүгіру – 1 мин. Қолды айналдыру – 8 рет. Алға еңкею – 5 рет. Қол сермеу және иықты айналдыру – 6 рет. Тыныс алу жаттығуы – 3 рет.	Жаттығуларды мұғаліммен бірге орындайды, денесін қыздырады, қозғалысқа бейімделеді.		?️ Ауызша мадақтау: «Белсенді болдыңдар!», «Жақсы бастама!»	Баскетбол добы, конустар, спорт залы.
Сабақтың ортасы 20 минут	Сабақтың ортасы – 20 минут 1-бөлім. Сабақты түсіндіру (10 минут) Педагогтің әрекеті: "Аңшы мен үйрек" ойыны Оқушылар екі топқа тең бөлінеді. Бірі — "үйректер" шеңбердің ішінде қалады да, екіншісі — "аңшылар" ‑ шеңбер бойымен қатарға тұрады. Аңшылардың мақсаты ‑ доппен үйректерді көздеп ұрып, ойыннан шығару. Ойын жүргізушінің белгісі бойынша аңшылар доп лақтырып, үйректі атып ала бастайды. Доп тиген үйрек ойыннан шығарылады. Ойынды белгіленген уақыт мөлшеріне дейін ойнауға болады. Ол үшін уақыт екі жаққа да тең белгіленеді. Берілген уақыт өткеннен кейін, аңшылар мен үйректер орындарын ауыстырады. Ойынның соңында белгіленген уақыт аралығында үйректі көп атып алған аңшылар тобы ұтқан болып есептелінеді.	Мұғалімнің көрсетуімен доп беру және қабылдау қозғалысын қайталайды. Допты екі қолмен дәл беруге, серіктестің әрекетіне бейімделуге тырысады. Қозғалыс кезінде өз рөлін (беруші немесе қабылдаушы) атқарады. Музыка ырғағымен жаттығуларды орындайды, қолдарын сергітеді.		? Бағалау әдісі: «Үш шапалақ» әдісі 1 шапалақ – дұрыс бағыт 2 шапалақ – дәлдік 3 шапалақ – тамаша орындау Дискрипторлар: ✅ Қол мен дене қимылы үйлесімді болды; ✅ Допты серіктесіне дәл берді; ✅ Қауіпсіздікті сақтады. Дискрипторлар: ✅ Серіктеске кедергісіз қабылдатты; ✅ Орнын дұрыс ауыстырды; ✅ Қауіпсіздік ережесін сақтады. ?️ Ауызша мадақтау: «Керемет сергідіңдер!»	конустар. Телефон конустар. Музыка, доп.
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Сабақтың қорытындысын шығарады, талқылайды: – Допты беруде не қиын болды? – Қай тәсіл тиімдірек болды?	Өз ойымен бөліседі, жетістігін айтады.		?️ Ауызша мадақтау: «Бүгін бәрің жақсы еңбектендіңдер!» Рефлексия: ? «Көңіл-күй шамы» әдісі:	Смайлик карточкалар,

Үйірме жосапры № 26

Бөлім:
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	08. 11. 2025 ж
Сынып:	Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	«Нысанаға дәл тигізу»
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары	жарыс кезінде адал ойнау, патриотизм және ынтымақтастыққа жататын мінез құлық көрсету және түсіндіру
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады
	Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Қараша айы – әділдік және жауапкершілік айы; Құзыреттілік: қоғамға қызмет; Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Сәлемдеседі, қатысушыларды түгендейді, сабақтың тақырыбы мен мақсатын хабарлайды. Қауіпсіздік ережесін түсіндіреді: – Төсенішті дұрыс орналастыру, – Секіру мен домалау кезінде арақашықтық сақтау, – Бір-біріне кедергі келтірмеу. Қыздыру жаттығулары: Бір орында жүгіру – 30 сек Қолды жоғары, төмен көтеру – 8 рет Арқа мен белді айналдыру – 6 рет Алға еңкею, артқа иілу – 6 рет Тыныс алу жаттығуы – 3 рет	Жаттығуларды мұғаліммен бірге орындайды, денесін гимнастикалық жаттығуларға дайындайды.		?️ Ауызша мадақтау: «Белсенді бастама көрсеттіңдер!», «Жақсы қыздыңдар!»	спорт залы.
Сабақтың ортасы 20 минут	Сабақтың ортасы – 20 минут 1-бөлім. Сабақты түсіндіру (10 минут) Педагогтің әрекеті: Екі топқа бөлініп, топ басшысын сайлау, тапсырма беру. Ойынның шартымен таныстыру. Тапсырманы түсіндіру. Ілулі тұрған шарды 3метр қашықтықтан инемен атып шарды жару. Кеглилерді доппен 3мерт қашықтықтан лақтырып құлату керек. Топ басшылары өз ойыншыларын қадағалау, дұрыс нұсқау беріп бағалау. Топ басшылары өз ойыншыларын қадағалау, дұрыс нұсқау беріп бағалау. 1. «Құлагер» тобының тапсырмасы «Шарға тигізіп жару» 2. «Сұңқар» тобының тапсырмасы «Кеглилерді допты лақтырып құлату » Әр оқушыға 3 мүмкіндіктен беру. Қай топ нысанаға дәл тигізсе сол топ жеңімпаз болып есептеледі. Кейін орындарын ауыстырып 1-ші топтын тапсырмасын 2-ші топ орындайды, ал 2-ші топтын тапсырмасын 1-ші топ орындайды. Солай ойын жалғасады. Топ басшылары жақсы ойыншыларды атайды, әр оқушыны бағалайды.	Мұғалім көрсеткен қозғалыстарды ретімен қайталайды, тепе-теңдік пен үйлесімділік сақтауға тырысады. Қозғалысты дұрыс орындауға тырысады, нәтижесін ЖИ арқылы көреді. Қимылдарды еркін орындайды, көңіл-күймен қозғалады.		? “Қимыл дәлдігі” әдісі Педагог әр оқушының орындау дәлдігін бақылайды және жекелей ауызша кері байланыс береді. Дискрипторлар: ✅ Қозғалыс реттілігін сақтады ✅ Тепе-теңдікті жоғалтпады Дискрипторлар: ✅ Қозғалыс ырғақпен өтті ?️ Ауызша мадақтау: «Өте әдемі қозғалыс!», «Тамаша сергідіңдер!»	Гимнастикалық төсеніш, спорт залы. Телефон (ЖИ қолданбасы), төсеніш, спорт залы. Музыка, спорт залы.
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Сабақ нәтижесін талқылайды: – Қай жаттығу ұнады? – Нені жақсартуға болады?	Сабақ туралы пікір білдіреді, өз жетістігін айтады.		?️ Қорытынды ауызша бағалау: «Бүгін бәрің өз күштеріңді көрсеттіңдер!» Рефлексия: ? “Бағдаршам” әдісі: ? – бәрін орындадым ? – сәл қиналдым ? – қайта жаттығу қажет	Төсеніш, түсті карточкалар.

Үйірме жоспары № 27

Бөлім:
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	15. 11. 2025 ж
Сынып:	Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	«Асық ату»
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары	жарыс кезінде адал ойнау, патриотизм және ынтымақтастыққа жататын мінез құлық көрсету және түсіндіру
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады
	Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Қараша айы – әділдік және жауапкершілік айы; Құзыреттілік: қоғамға қызмет; Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Сәлемдеседі, оқушыларды түгендейді. Сабақтың тақырыбы мен мақсатын хабарлайды. Қауіпсіздік ережесін түсіндіреді: – Секіру алдында кіші аттың биіктігін реттеу; – Төсенішке дұрыс қону; – Арақашықтық пен кезек сақтау. Қыздыру жаттығулары: Бір орында жүгіру – 30 сек Тізені жоғары көтеріп жүгіру – 30 сек Қол мен иықты айналдыру – 6 рет Секіргішпен шағын секірулер – 10 рет Тыныс алу жаттығулары – 3 рет	Жаттығуларды мұғалімнің нұсқауымен орындайды, секіруге денесін дайындайды.		?️ Ауызша мадақтау: «Керемет қыздырындыңдар!», «Жақсы дайындық!»	спорт залы.
Сабақтың ортасы 30 минут	Сабақтың ортасы – 30 минут 1-бөлім. Сабақты түсіндіру (10 минут) Педагогтің әрекеті: Асық ату — зияткерлік санаттағы қазақ ұлттық ойыны. Ойынның негізгі мәні мынада: Конның айналасында диаметрі 2-3 метр шеңбер және екі жағында сызықтар сызылады. Асықтар қатарға (конға) қойылады, белгілі бір қашықтықтан өзінің асығымен (сақа) қатарда тұрған бір немесе бірнеше асықтарды құлату керек, құлатқан асықтары ойыншының олжасы болып саналады. Әр ойыншының асығы болады, оны конды ұру үшін пайдаланады.Ол сақа деп аталады. Ойын негізінен жерде ойналады, бірақ асфальтта да, спортзалда да ойнай аласыз, бірақ одан сақа тез тозады.	Мұғалімнің көрсеткенін қайталайды, секіру ретін есте сақтайды, дұрыс итерілуге назар аударады. Жаттығуды орындайды, өз нәтижесін ЖИ бағалауынан көреді, бір-бірін қолдайды. Музыкамен бірге қозғалады, қимыл үйлесімін сақтайды.		? “Қауіпсіз секіру” әдісі Педагог оқушылардың қозғалыс дұрыстығын ауызша бағалайды. Дискрипторлар: ✅ Жүгіріс ырғағын сақтады Дискрипторлар: ✅ Денені тік ұстады ?️ Ауызша бағалау: «Көңілді сергідіңдер!», «Керемет ырғақ!	Музыка, спорт залы.
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Сабақты қорытындылайды: – Қай техника есте қалды? – Не қиын болды? – Қауіпсіздік ережесін сақтай алдың ба?	Өз сезімін бөліседі, жетістіктерін айтады.		?️ Қорытынды ауызша бағалау: «Бүгін сендер өз шектеріңнен асып, биіктікке жеттіңдер!» Рефлексия: ? “Басбармақ” әдісі: ? – бәрін орындадым ? – аздап қиналдым ? – тағы жаттығу керек	Түсті карточкалар, спорт залы.

Үйірме жоспары № 28

Бөлім:
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	22. 11. 2025 ж
Сынып:	Қатысушылар саны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	«Сақина жасыру» ойыны
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары	жарыс кезінде адал ойнау, патриотизм және ынтымақтастыққа жататын мінез құлық көрсету және түсіндіру
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады
	Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Қараша айы – әділдік және жауапкершілік айы; Құзыреттілік: қоғамға қызмет; Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Сәлемдеседі, қатысушыларды түгендейді. Сабақтың тақырыбын, мақсатын және күтілетін нәтижені таныстырады. Қауіпсіздік ережесін еске салады: допты иықтан жоғары көтермеу, серіктеске соққы жасамау, арақашықтық сақтау. Қыздыру жаттығулары: Бір орында жүгіру – 1 мин Қол айналдыру – 8 рет Алға еңкею – 5 рет Допты жоғары-төмен серпіту – 10 рет Тыныс алу жаттығуы – 3 рет	Мұғаліммен бірге жаттығуларды орындайды, қозғалысқа бейімделеді, допты бақылап үйренеді.	?️ Ауызша мадақтау: «Керемет!», «Бүгін сергексіңдер!».	Баскетбол добы, конустар, спорт залы.
Сабақтың ортасы 20 минут	Сабақтың ортасы – 20 минут 1-бөлім. Сабақты түсіндіру (5 минут) Педагогтің әрекеті: Сақина жасыру Ойынды өткізу үшін басқарушы және сақина іздейтін кезекші белгіленеді. Қалған ойыншылар дөңгелене отырады. Ойыншылар тізелерін көтеріп, оның үстіне алақандарын ашып қояды. Ойын жүргізуші қолына сақина алып, әр ойыншының қолына кіргізіп, сақинаны бірінде қалдырады. Басқарушы жұмулы қолын әрбір ойыншының қолына салысымен, алақанын жаба қалады. Сақина жасырылғаннан кейін, ойын жүргізуші өз қалауынша ойыншының бірінен: «сақинам кімде?» - деп сұрайды, осы кезде барлық ойыншы тынышталады. Кезекші сақинаның кімде екенін тапса, онымен орын ауыстырады, ал егер таба алмаса, өлең айтып, би билеп, т.б. өнер көрсетеді де, өз қызметін қайтадан атқарады.	Педагогтің көрсетуімен допты ұстау тәсілдерін қайталайды, өзара жұппен жұмыс жасайды. Допты ұстап тұрып, серіктесіне дәл бағытта береді, қозғалысын бақылап орындайды. Қолдарын сергітеді, музыка ырғағымен қозғалыстар жасайды.	? Бағалау әдісі: «Басбармақ» әдісі ? – өте жақсы ? – сәл шатастым ? – қайталау қажет Дискрипторлар: ✅ Саусақтардың орналасуын сақтайды ✅ Қауіпсіздік ережесін ұстанады Дискрипторлар: ✅ Дене қалпын сақтады Қауіпсіздік арақашықтығын сақтады ?️ Ауызша мадақтау: «Белсенді жұмыс істедіңдер!».	спорт залы. Музыка,
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Сабақ қорытындысын шығарады: – Қай ұстау әдісі оңайырақ болды? – Қай тұста қиналдыңдар?	Өз сезімін білдіреді, пікірін айтады.	?️ Ауызша мадақтау: «Жақсы нәтижеге жеттіңдер!». Рефлексия: ? «Көңіл-күй смайлигі» әдісі: ? – бәрі жақсы болды ? – аздап шатастым	Смайлик карточкалар, баскетбол добы.

Үйірме жоспары №29

Бөлім:
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	27. 11. 2025 ж
Сынып:	Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	«Ең мерген»
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары	жарыс кезінде адал ойнау, патриотизм және ынтымақтастыққа жататын мінез құлық көрсету және түсіндіру
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады
	Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Желтоқсан – бірлік және ынтымақ айы; Құзыреттілік: тиімді коммуникация Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Сәлемдеседі, қатысушыларды түгендейді. Сабақтың тақырыбы мен мақсатын хабарлайды. Қауіпсіздік ережесін түсіндіреді: – Асықты еденде немесе кілем үстінде ату; – Бір-біріне бағыттап атпау; – Қашықтық пен кезектілікті сақтау. Қыздыру жаттығулары: Бір орында жүгіру – 1 мин. Иық, қол және саусақ бұлшықеттерін қыздыру – 6 рет. Аяқ сермеу және еңкею жаттығулары – 5 рет. Тыныс алу жаттығулары – 3 рет.	Жаттығуларды орындап, денесін ойынға дайындайды.		?️ Ауызша мадақтау: «Белсендісіңдер!», «Жақсы дайындалдыңдар!».	спорт залы.
Сабақтың ортасы 20 минут	Сабақтың ортасы – 20 минут 1-бөлім. Сабақты түсіндіру (5 минут) Педагогтің әрекеті: "Ең өткір мерген" дидактикалық ойыны Әрбір білім алушыға 2 карточка беріледі: бірінде "нысана" сызылған, екіншісінде олардың күрделілігін арттыру ретімен шешу үшін мысалдар жазылған. Білім алушыларға мысалдарды шешуге және жауаптарды "нысанаға" жазуға шақырылады. Тапсырмаларды орындағаннан кейін оқушылар мұғаліммен бірге тест тапсырады. Дұрыс жауап қызыл қарындашпен сызылған. Содан кейін олар жинаған ұпайларының санын есептеп, өздеріне баға қояды. Әрі қарай оқушылар тақтаға "нысаналарын" іліп, "ең өткір атқышты" анықтайды	Ойынның ережелерін тыңдап, асық пен тасты қолына алып, дайындалады. Ойынға қатысады, командалық рух танытады, жарыс кезінде қарсыласқа құрметпен қарайды. Музыка ырғағымен билеп, көңіл көтереді.		? «Түстермен бағалау» әдісі ? – ережені толық түсіндім ? – аздап шатастым ? – әлі де үйренуім керек Дискрипторлар: ✅ Ойын ережесін сақтады ✅ Қол мен көз қозғалысын үйлестірді ✅ Достық қарым-қатынас Дискрипторлар: ✅ Қол қозғалысын үйлестірді ✅ Ережені бұзбай ойнады ✅ Командаласқа қолдау көрсетті ? Ауызша бағалау: «Керемет би қимылдары!», «Өте әдемі ырғақ!».	Арқан түсті карточкалар. Музыка, спорт залы.
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Сабақты қорытындылайды. Сұрақтар қояды: – Қай ойын ұнады? – Адал жарыс деген не деп ойлайсыңдар? Құндылық байланысы: «Бірлік – әділ жарыс пен достық қарым-қатынаста».	Жауап береді, өз пікірін айтады.		Жақсы ойнағандарға қағаз тұздық беріледі (жұлдызша түрінде). Рефлексия: ? «Көңіл-күй смайлигі» әдісі: ? – бәрі ұнады, әділ ойнадым ? – аздап шатастым ? – келесіде жақсырақ боламын	Асықтар, бес тас, смайлик белгілер.

Үйірме жоспары № 30

Бөлім:
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	29. 11. 2025 ж
Сынып:	Қатысушылар саны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	«Соқыртеке»
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары	жарыс кезінде адал ойнау, патриотизм және ынтымақтастыққа жататын мінез құлық көрсету және түсіндіру
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады
	Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Желтоқсан – бірлік және ынтымақ айы; Құзыреттілік: тиімді коммуникация Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Оқушылармен амандасады, сабақтың тақырыбы мен мақсатын таныстырады. Қауіпсіздік ережесін еске салады: – Асықты тек жерге бағыттап ату; – Қарсыласқа қарай лақтырмау; – Ережелерді сақтап ойнау. Қыздыру жаттығулары: Бір орында жүгіру – 1 мин. Қол мен иық айналымы – 6 рет. Саусақ гимнастикасы – 5 рет. Терең тыныс алу және шығару жаттығулары.	Қимылдарды орындайды, денесін ойынға дайындайды.	?️ Ауызша мадақтау: «Жақсы дайындық көрсеттіңдер!», «Белсенді болдыңдар!».	Асықтар, бес тас, төсеніш, спорт залы.
Сабақтың ортасы 20 минут	Сабақтың ортасы – 20 минут 1-бөлім. Сабақты түсіндіру (10 минут) Педагогтің әрекеті: «Соқыртеке» — ұлттық ойын. Ойын үйде де, далада да ойнала береді. Ойыншылар шеңбер құрып, дөңгелене турады да, ортада көзі байланған бір адамды қалдырады. Соқыр теке — сол. Қалған ойыншылар соқыр текені қолымен түртіп қойып, одан айнала қашып журеді. Ал соқыр теке сол түрткен адамды ұстап алып, тануға тиісті. Егер ол устаган кісіні таныса, оның көзін байлап, соңы соқыр теке жасайды. Өйтпеген жағдайда соқыр теке ойыны apы қарай жалғаса береді. Ойынға қатынасушылар жиылып, алқа-қотан тұрғаннан кейін, бір қыздың, не жігіттің көзін байлап, қолына бір метрдей жас шыбық беріп, ортаға шығарады. Ол: Қараңғыда көзім жоқ, Тиіп кетсе сөзім жоқ. Қайда кеттің қалқа жан, Жетектейтін өзің жоқ. Қолға түскен құтылмас, Қала бермек көзім боп, — деп таяғын өзі болжаған тықыр, дыбыс естілген жаққа қарай соза береді. Айнала трған ойнаушылар қашып жүріп: Соқыр — соқырақ, Оң көзіңе топырақ. Топырағын алайын, Тотияйын салайын Саған бір ем табайын, —деп келіп, «Соқыр текеге» тиіп қашып жүреді. Осылай ойнап жүргенде «соқыр текенің» қолына түскен ойнаушы ұтылады да, екеуі орын ауыстырады. «Соқыр теке» мен оны түрткілеп қашып жүрушілердің өрісін мөлшерлеп сызып қояды. Педагогтің әрекеті: Оқушыларды екі топқа бөледі: – Бірінші топ – асық ату; – Екінші топ – бес тас ойыны. Әр топ ойын ережесін сақтап жарысады. Құндылық байланысы: «Ынтымақ – адал жарыс пен қолдауда». 3-бөлім. Сергіту сәті (5 минут): «Қазақтың қимылды әуені» Педагогтің әрекеті: Музыка қосып, қазақ биінің қарапайым элементтерімен қимыл жаттығуын орындатады. Құндылық байланысы: «Ынтымақ – ортақ ырғақ пен қозғалыста».	Ережелерді тыңдайды, ойын тәсілдерін үйренеді. Топта ойнайды, әділ жарыс жүргізеді, достарын қолдайды. Музыка ырғағымен еркін қозғалады, көңіл-күйін көтереді.	? «Түстер арқылы бағалау» әдісі ? – ережені түсіндім ? – аздап шатастым ? – тағы жаттығу керек Дискрипторлар: ✅ Асық және бес тас ережесін түсінді ✅ Дене қозғалысын үйлестіріп орындады ✅ Достарына көмектесті ✅ Қауіпсіздік ережесін сақтады Дискрипторлар: ✅ Нысанаға дәл тигізді ✅ Топпен бірлесіп ойнады ✅ Қозғалысты үйлестірді ✅ Қарсыласқа құрмет көрсетті ? Ауызша мадақтау: «Керемет ырғақ!», «Бәрің бір ырғақтасыңдар!».	Асықтар, бес тас, түсті карточкалар. асықтар, бес тас, белгілер. Музыка, спорт залы.
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Сабақты қорытындылайды. Талқылау сұрақтары: – Қай ойын ұнады? – Адал жарыс деген не? Құндылық байланысы: «Бірлік – достық пен әділ ойында көрінеді».	Жауап береді, өз әсерін айтады.	? «Жеңіс шеңбері» әдісі: Жеңіске жеткен топ ортаға шығып, бір-біріне қол соғып құрмет көрсетеді. Рефлексия: ? «Бағдаршам» әдісі: ? – бәрі түсінікті болды ? – аздап қиындық болды ? – әлі де үйрену керек	Смайлик белгілер, асықтар, бес тас.

Үйірме жоспары № 31

Бөлім:
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	06. 12. 2025 ж
Сынып:	Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	Қозғалмалы ойындар элементтері
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары	жарыс кезінде адал ойнау, патриотизм және ынтымақтастыққа жататын мінез құлық көрсету және түсіндіру
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады
	Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Желтоқсан – бірлік және ынтымақ айы; Құзыреттілік: тиімді коммуникация Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Сәлемдеседі, қатысушыларды түгендейді. Сабақтың тақырыбы мен мақсатын хабарлайды. Құндылықтарға тоқталады: бірлік пен өзара көмек – қорғаныс кезінде командалық жұмыс негізі. Қауіпсіздік ережесін түсіндіреді: соққы жасамау, допты жұлып алмау, итермеу, арақашықтық сақтау. Қыздыру жаттығулары: Бір орында жүгіру – 1 мин Қолды айналдыру – 8 рет Алға еңкею – 5 рет Қол алмасып серпілу – 10 рет Тыныс алу жаттығулары – 3 рет	Жаттығуларды тәртіппен орындап, қозғалысқа бейімделеді, сергектік күйге енеді.		?️ Ауызша мадақтау: «Жақсы бастадыңдар!», «Бәрің белсендісіңдер!».	Баскетбол добы, конустар, спорт зал.
Сабақтың ортасы 20 минут	Сабақтың ортасы – 20 минут 1-бөлім. Сабақты түсіндіру (5 минут) Педагогтің әрекеті: Ойын жетекшісі әрбір бала кезектесіп жүргізуші болатындай етіп орналастыруы керек. Жетекші ойындағы рөлін ескере отырып жүргізушіні белгілейді. Бұл тәсілдің артықшылығы ең сәйкес келетін жүргізушіні тез таңдалуында. Бірақ мұндай тәсілде ойнаушылардың инициативасы басым болады. Балалар бір-бірімен таныс емес, жетекшінің өз уақыты болғанда жүргізуші тағайындалады. Жүргізушіні белгілеуде жетекші қатысушылардың оның жеке ойыншыға айрықша көңіл бөлуінен күмәнданып қалмауы үшін өз таңдауын қысқаша түсіндіріп өтуі тиіс. Жеребе, жүргізушіні кезекті таңдау, ойыншылар таңдауы, алдыңғы ойындар нәтижелері бойынша жүргізушіні таңдау тәсілдері бар, ол ойынның бас басталуының жауапты таңдауы талап етілетін ойындарда команда мүшелері немесе команда мүшелері, ал әрбір жеке жағдайда таңдау нәтижелерін анықтайтын және тиын лақтыратын ойыншымен жүзеге асуы мүмкін. Жүргізушіні таңдаудың жоғарыда аталған тәсілдері қойылған міндеттерге, сабақ шарты, ойын сипаты, ойнаушылар саны мен олардың көңіл-күйіне тәуелді кезектеседі. Педагогтің әрекеті: Оқушыларды екі командаға бөледі. Әр команда өз аймағын қорғайды. Допты қарсыласқа бермей, бір-бірімен жылдам алмасып ойнайды. 3-бөлім. Сергіту сәті (5 минут): «Қол сергіту» Педагогтің әрекеті: Музыка қосып, иық пен білек бұлшықеттерін босатуға арналған жеңіл жаттығулар орындатады.	Мұғалімнің көрсеткен қимылдарын қайталайды, жұппен және топпен қорғану тәсілдерін үйренеді. Командалық қорғаныс тәсілдерін қолданады, бір-біріне қолдау көрсетеді, тиімді позиция алады. Қол мен иықты еркін қозғалтып, жаттығуларды ырғағына сай орындайды.		? Бағалау әдісі: «Бағдаршам» әдісі ? – бәрін дұрыс орындадым ? – аздап шатастым ? – қайталау керек Дискрипторлар: ✅ Дене қалпын дұрыс сақтайды ✅ Қорғаныс аймағын тиімді ұстайды ✅ Қарсыластың қозғалысын бақылайды Дискрипторлар: ✅ Қорғаныс кезінде позициясын дұрыс таңдады ✅ Командаластармен байланыста болды ?️ Ауызша мадақтау: «Жақсы қимылдай білдіңдер!».	конустар, ысқырық. Телефон конустар. Музыка, доп.
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Сабақ қорытындысын жасайды. Оқушылармен бірге негізгі сұрақтар талданады: – Қорғаныста ойнау кезінде ең маңыздысы не? – Командалық жұмыс неліктен маңызды?	Пікір білдіреді, өз жетістігін бағалайды.		?️ Ауызша мадақтау: «Бүгін барлығы жақсы ойнады!».	Баскетбол добы, стикерлер.

Үйірме жоспары №32

Бөлім:
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	27. 11. 2025 ж
Сынып:	Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	«Мойын арқан» ұлттық ойыны
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары	жарыс кезінде адал ойнау, патриотизм және ынтымақтастыққа жататын мінез құлық көрсету және түсіндіру
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады
	Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Желтоқсан – бірлік және ынтымақ айы; Құзыреттілік: тиімді коммуникация Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Сәлемдеседі, қатысушыларды түгендейді. Сабақтың тақырыбы мен мақсатын хабарлайды. Қауіпсіздік ережесін түсіндіреді: – Асықты еденде немесе кілем үстінде ату; – Бір-біріне бағыттап атпау; – Қашықтық пен кезектілікті сақтау. Қыздыру жаттығулары: Бір орында жүгіру – 1 мин. Иық, қол және саусақ бұлшықеттерін қыздыру – 6 рет. Аяқ сермеу және еңкею жаттығулары – 5 рет. Тыныс алу жаттығулары – 3 рет.	Жаттығуларды орындап, денесін ойынға дайындайды.		?️ Ауызша мадақтау: «Белсендісіңдер!», «Жақсы дайындалдыңдар!».	спорт залы.
Сабақтың ортасы 20 минут	Сабақтың ортасы – 20 минут 1-бөлім. Сабақты түсіндіру (5 минут) Педагогтің әрекеті: «Мойын арқан» — бұл жекпе-жек күш сынасатын ежелгі халық ойыны. Ойынның ережелері: Ойыншылар тойда, жазғы сауықта сайысқа түседі. Көгал алаң таңдалады. Ұзын арқанның екі ұшы тұйықталып түйіледі. Алаңның ортасынан белгі үшін белдеу сызық сызылады. Қос қанаттан ұзындығы тепе-тең мөлшерде сайыскерлер тұратын меже белгіленеді. Сайысқа қалаушылардың бәрі түседі, сараншылар олардың шама-шарқын мөлшерлеп, теңдесімен тартысқа түсіреді. Ойынды басқарушы тұйықталған арқанды сайыскерлердің мойнына кигізіп, екі саласын қолтықтың астынан өткізеді де, тартысушыларды жерге тағандатып қояды.	Ойынның ережелерін тыңдап, асық пен тасты қолына алып, дайындалады. Ойынға қатысады, командалық рух танытады, жарыс кезінде қарсыласқа құрметпен қарайды. Музыка ырғағымен билеп, көңіл көтереді.		? «Түстермен бағалау» әдісі ? – ережені толық түсіндім ? – аздап шатастым ? – әлі де үйренуім керек Дискрипторлар: ✅ Ойын ережесін сақтады ✅ Қол мен көз қозғалысын үйлестірді ✅ Достық қарым-қатынас Дискрипторлар: ✅ Қол қозғалысын үйлестірді ✅ Ережені бұзбай ойнады ✅ Командаласқа қолдау көрсетті ? Ауызша бағалау: «Керемет би қимылдары!», «Өте әдемі ырғақ!».	Арқан түсті карточкалар. Музыка, спорт залы.
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Сабақты қорытындылайды. Сұрақтар қояды: – Қай ойын ұнады? – Адал жарыс деген не деп ойлайсыңдар? Құндылық байланысы: «Бірлік – әділ жарыс пен достық қарым-қатынаста».	Жауап береді, өз пікірін айтады.		Жақсы ойнағандарға қағаз тұздық беріледі (жұлдызша түрінде). Рефлексия: ? «Көңіл-күй смайлигі» әдісі: ? – бәрі ұнады, әділ ойнадым ? – аздап шатастым ? – келесіде жақсырақ боламын	Асықтар, бес тас, смайлик белгілер.

Үйірме жоспары № 33

Бөлім:
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	29. 11. 2025 ж
Сынып:	Қатысушылар саны:	Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	Нысанаға дәл тигіз
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары	жарыс кезінде адал ойнау, патриотизм және ынтымақтастыққа жататын мінез құлық көрсету және түсіндіру
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады
	Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Желтоқсан – бірлік және ынтымақ айы; Құзыреттілік: тиімді коммуникация Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Оқушылармен амандасады, сабақтың тақырыбы мен мақсатын таныстырады. Қауіпсіздік ережесін еске салады: – Асықты тек жерге бағыттап ату; – Қарсыласқа қарай лақтырмау; – Ережелерді сақтап ойнау. Қыздыру жаттығулары: Бір орында жүгіру – 1 мин. Қол мен иық айналымы – 6 рет. Саусақ гимнастикасы – 5 рет. Терең тыныс алу және шығару жаттығулары.	Қимылдарды орындайды, денесін ойынға дайындайды.	?️ Ауызша мадақтау: «Жақсы дайындық көрсеттіңдер!», «Белсенді болдыңдар!».	Асықтар, бес тас, төсеніш, спорт залы.
Сабақтың ортасы 20 минут	Сабақтың ортасы – 20 минут 1-бөлім. Сабақты түсіндіру (10 минут) Педагогтің әрекеті: Екі топқа бөлініп, топ басшысын сайлау, тапсырма беру. Ойынның шартымен таныстыру. Тапсырманы түсіндіру. Ілулі тұрған шарды 3метр қашықтықтан инемен атып шарды жару. Кеглилерді доппен 3мерт қашықтықтан лақтырып құлату керек. Топ басшылары өз ойыншыларын қадағалау, дұрыс нұсқау беріп бағалау. Топ басшылары өз ойыншыларын қадағалау, дұрыс нұсқау беріп бағалау. 1. «Құлагер» тобының тапсырмасы «Шарға тигізіп жару» 2. «Сұңқар» тобының тапсырмасы «Кеглилерді допты лақтырып құлату » Әр оқушыға 3 мүмкіндіктен беру. Қай топ нысанаға дәл тигізсе сол топ жеңімпаз болып есептеледі. Кейін орындарын ауыстырып 1-ші топтын тапсырмасын 2-ші топ орындайды, ал 2-ші топтын тапсырмасын 1-ші топ орындайды. Солай ойын жалғасады. Топ басшылары жақсы ойыншыларды атайды, әр оқушыны бағалайды. Педагогтің әрекеті: Оқушыларды екі топқа бөледі: – Бірінші топ – асық ату; – Екінші топ – бес тас ойыны. Әр топ ойын ережесін сақтап жарысады. Құндылық байланысы: «Ынтымақ – адал жарыс пен қолдауда». 3-бөлім. Сергіту сәті (5 минут): «Қазақтың қимылды әуені» Педагогтің әрекеті: Музыка қосып, қазақ биінің қарапайым элементтерімен қимыл жаттығуын орындатады. Құндылық байланысы: «Ынтымақ – ортақ ырғақ пен қозғалыста».	Ережелерді тыңдайды, ойын тәсілдерін үйренеді. Топта ойнайды, әділ жарыс жүргізеді, достарын қолдайды. Музыка ырғағымен еркін қозғалады, көңіл-күйін көтереді.	? «Түстер арқылы бағалау» әдісі ? – ережені түсіндім ? – аздап шатастым ? – тағы жаттығу керек Дискрипторлар: ✅ Асық және бес тас ережесін түсінді ✅ Дене қозғалысын үйлестіріп орындады ✅ Достарына көмектесті ✅ Қауіпсіздік ережесін сақтады Дискрипторлар: ✅ Нысанаға дәл тигізді ✅ Топпен бірлесіп ойнады ✅ Қозғалысты үйлестірді ✅ Қарсыласқа құрмет көрсетті ? Ауызша мадақтау: «Керемет ырғақ!», «Бәрің бір ырғақтасыңдар!».	Асықтар, бес тас, түсті карточкалар. асықтар, бес тас, белгілер. Музыка, спорт залы.
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Сабақты қорытындылайды. Талқылау сұрақтары: – Қай ойын ұнады? – Адал жарыс деген не? Құндылық байланысы: «Бірлік – достық пен әділ ойында көрінеді».	Жауап береді, өз әсерін айтады.	? «Жеңіс шеңбері» әдісі: Жеңіске жеткен топ ортаға шығып, бір-біріне қол соғып құрмет көрсетеді. Рефлексия: ? «Бағдаршам» әдісі: ? – бәрі түсінікті болды ? – аздап қиындық болды ? – әлі де үйрену керек	Смайлик белгілер, асықтар, бес тас.

Үйірме жоспары № 31

Бөлім:
Педагогтің тегі, аты, әкесінің аты	Арипбаев Жанибек Анесович
Күні:	06. 12. 2025 ж
Сынып:	Қатысушылар саны:		Қатыспағандар саны:
Сабақтың тақырыбы	«Асық ату» ұлттық ойыны
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары	жарыс кезінде адал ойнау, патриотизм және ынтымақтастыққа жататын мінез құлық көрсету және түсіндіру
Сабақтың мақсаты	Барлық оқушылар: қазақтың ұлттық ойындарының түрін ажыратады; Оқушылардың басым бөлігі: ойын кезінде қарсыласының қабілетін ескереді; Кейбір оқушылар: қазіргі заманауи құралдарммен балама ойын құрастырады
	Сабақтың барысы
Сабақтың кезеңі/ уақыт	Педагогтің әрекеті	Оқушының әрекеті		Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы 10 минут	«АДАЛ АЗАМАТ» БІРТҰТАС ТӘРБИЕ БАҒДАРЛАМАСЫ Желтоқсан – бірлік және ынтымақ айы; Құзыреттілік: тиімді коммуникация Сабақтың басы – 10 минут Педагогтің әрекеті: Сәлемдеседі, қатысушыларды түгендейді. Сабақтың тақырыбы мен мақсатын хабарлайды. Құндылықтарға тоқталады: бірлік пен өзара көмек – қорғаныс кезінде командалық жұмыс негізі. Қауіпсіздік ережесін түсіндіреді: соққы жасамау, допты жұлып алмау, итермеу, арақашықтық сақтау. Қыздыру жаттығулары: Бір орында жүгіру – 1 мин Қолды айналдыру – 8 рет Алға еңкею – 5 рет Қол алмасып серпілу – 10 рет Тыныс алу жаттығулары – 3 рет	Жаттығуларды тәртіппен орындап, қозғалысқа бейімделеді, сергектік күйге енеді.		?️ Ауызша мадақтау: «Жақсы бастадыңдар!», «Бәрің белсендісіңдер!».	Баскетбол добы, конустар, спорт зал.
Сабақтың ортасы 20 минут	Сабақтың ортасы – 20 минут 1-бөлім. Сабақты түсіндіру (5 минут) Педагогтің әрекеті: Асық ойындары — Қазақ халқының ұлттық ойындарының бірі. Ұлттық ойындары көбінесе әр халықтың әлеуметтік-экономикалық жағдайларына байланысты қалыптасқан. Қазақ халқының ұлттық ойындарының көбі табиғи заттармен ойнауға негізделген. Шаруашылығы мал шаруашылығы болғандықтан қазақ халқының ұлттық ойындары да осыған икемделеді. Әсіресе, қойды көп өсіргендіктен, балалар ойынының көбі қой асығымен байланысты болып келеді. Сондықтан асық ойындары ұлттық ойындарының ішіндегі ертеден келе жатқан ойындардың бірі болып табылады. Асық ойыны баланың жастайынан жүйке жүйесін шыңдап, оларды дәлдікке, ұстамдылыққа, байсалдылыққа тәрбиелейді. Асық ойынын еңбектеген баладан, еңкейген кәріге дейін ойнайтын түрлері болған. Педагогтің әрекеті: Оқушыларды екі командаға бөледі. Әр команда өз аймағын қорғайды. Допты қарсыласқа бермей, бір-бірімен жылдам алмасып ойнайды. 3-бөлім. Сергіту сәті (5 минут): «Қол сергіту» Педагогтің әрекеті: Музыка қосып, иық пен білек бұлшықеттерін босатуға арналған жеңіл жаттығулар орындатады.	Мұғалімнің көрсеткен қимылдарын қайталайды, жұппен және топпен қорғану тәсілдерін үйренеді. Командалық қорғаныс тәсілдерін қолданады, бір-біріне қолдау көрсетеді, тиімді позиция алады. Қол мен иықты еркін қозғалтып, жаттығуларды ырғағына сай орындайды.		? Бағалау әдісі: «Бағдаршам» әдісі ? – бәрін дұрыс орындадым ? – аздап шатастым ? – қайталау керек Дискрипторлар: ✅ Дене қалпын дұрыс сақтайды ✅ Қорғаныс аймағын тиімді ұстайды ✅ Қарсыластың қозғалысын бақылайды Дискрипторлар: ✅ Қорғаныс кезінде позициясын дұрыс таңдады ✅ Командаластармен байланыста болды ?️ Ауызша мадақтау: «Жақсы қимылдай білдіңдер!».	конустар, ысқырық. Телефон конустар. Музыка, доп.
Сабақтың соңы 5 минут	Сабақтың соңы – 5 минут Педагогтің әрекеті: Сабақ қорытындысын жасайды. Оқушылармен бірге негізгі сұрақтар талданады: – Қорғаныста ойнау кезінде ең маңыздысы не?	Пікір білдіреді, өз жетістігін бағалайды.		?️ Ауызша мадақтау: «Бүгін барлығы жақсы ойнады!».	Баскетбол добы, стикерлер.

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

ҚР БжҒМ Ы.Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясын ұсынған 2017-2018 оқу жылына ҚР жалпы орта білім беретін ұйымдарда оқу процесін ұйымдастырудың ерекшеліктері туралы: Әдістемелік нұсқау хат. Астана. 21 сәуір 2017 ж., №5 хаттама. -362 б.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан-2050» Стратегиясы қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты Қазақстан халқына Жолдауы. Астана, 2012 ж. 14желтоқсан.
Уанбаев Е.Қ. Спорт және дене тәрбиесі пәнін оқыту әдістемесі. Өскемен, 2014. – 297 б.
Масалимова Г. Қазақтың ұлттық ойындары – тәрбие көзі. Әдістемелік нұсқаулық. Астана, 2011. - 107 б.
Мұқышова М, Валеология. Денсаулық және өмірлік дағдылар. Алматы, 2009. - №3.
Болатбек. Б. Дене тәрбиесі. Алматы: Атамұра. – 2004. - 112 б.
Тұрыскелдина М. Дене тәрбиесі. Алматы: Атамұра. - 2003. - 112б.
Қазақ энциклопедиясы. Алматы: Рауан. – 2005. - 680 б.
Есқалиев М.З. // Дене тәрбиесінің теориясы мен әдістемесі. – 2010. -№1.
Молдагаринов А. Казахские детские игры. Алма-Ата: Жалын. - 1987.
Төтенаев Б. Қазақтың ұлттық ойындары. Алматы, 1994.
Әбілова З. Ә. Этнопедагогика. – Алматы, 1997.
Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақ тәлім-тәрбиесі. – Алматы, 1995.
Табылдиев Ә. Қазақ этнопедагогикасы – Алматы, 2000.
Құрманбаева С.К. Ұлттық ойындардың бүгіні мен келешегі. Алматы, 2004. - 209 б.
Атабаев А.С. Ұлттық ойындар- халық мұрасы. Алматы: Кітап.- 2006. - 275 б.

Жүктеу

Бөлісу

ЖИ арқылы жасау

Файл форматы:

docx

Дене шынықтыру Баяндамалар, реферат Барлық сыныптар

09.02.2026

Жүктеу

ЖИ арқылы жасау

Жариялаған:

Арипбаев Жанибек Анесович

Бұл материалды қолданушы жариялаған. Ustaz Tilegi ақпаратты жеткізуші ғана болып табылады. Жарияланған материалдың мазмұны мен авторлық құқық толықтай автордың жауапкершілігінде. Егер материал авторлық құқықты бұзады немесе сайттан алынуы тиіс деп есептесеңіз,
шағым қалдыра аласыз

Құзыреттілік: қоғамға қызмет;

Сабақтың басы – 10 минут

Сабақтың ортасы – 20 минут

Сабақтың соңы – 5 минут

Құзыреттілік: қоғамға қызмет;

Сабақтың басы – 10 минут

Сабақтың ортасы – 20 минут

Сабақтың соңы – 5 минут

Құзыреттілік: қоғамға қызмет;

Сабақтың басы – 10 минут

Сабақтың ортасы – 20 минут

Сабақтың соңы – 5 минут

Құзыреттілік: қоғамға қызмет;

Сабақтың басы – 10 минут

Сабақтың ортасы – 30 минут

Сабақтың соңы – 5 минут

Құзыреттілік: қоғамға қызмет;

Сабақтың басы – 10 минут

Сабақтың ортасы – 20 минут

Сабақтың соңы – 5 минут

Құзыреттілік: қоғамға қызмет;

Сабақтың басы – 10 минут

Сабақтың ортасы – 20 минут

Сабақтың соңы – 5 минут

Құзыреттілік: қоғамға қызмет;

Сабақтың басы – 10 минут

Сабақтың соңы – 5 минут

Құзыреттілік: қоғамға қызмет;

Сабақтың басы – 10 минут

Сабақтың ортасы – 20 минут

Сабақтың соңы – 5 минут

Құзыреттілік: қоғамға қызмет;

Сабақтың басы – 10 минут

Сабақтың ортасы – 20 минут

Сабақтың соңы – 5 минут

Құзыреттілік: қоғамға қызмет;

Сабақтың басы – 10 минут

Сабақтың ортасы – 20 минут

Педагогтің әрекеті: Көкпар ойыны

Ойын атауының шығуы

Дәстүрлі көкпар - мақсаты мен өтуі

Көкпар атын дайындау

Көкпар ойынының барысы

Қазіргі заманғы көкпар - ережесі мен өтуі

Ойын нұсқалары

Сабақтың соңы – 5 минут

Құзыреттілік: қоғамға қызмет;

Сабақтың басы – 10 минут

Сабақтың ортасы – 30 минут

Сабақтың соңы – 5 минут

Құзыреттілік: қоғамға қызмет;

Сабақтың басы – 10 минут

Сабақтың ортасы – 20 минут

Ойын ережесі

Балаларға пайдасы

Сабақтың соңы – 5 минут

Құзыреттілік: тиімді коммуникация

Сабақтың басы – 10 минут

Жаттығуларды орындап, денесін ойынға дайындайды.

Сабақтың ортасы – 20 минут

Сабақтың соңы – 5 минут

Құзыреттілік: тиімді коммуникация

Сабақтың басы – 10 минут

Қимылдарды орындайды, денесін ойынға дайындайды.

Сабақтың ортасы – 20 минут

Сабақтың соңы – 5 минут

Құзыреттілік: тиімді коммуникация

Сабақтың басы – 10 минут

Жаттығуларды тәртіппен орындап, қозғалысқа бейімделеді, сергектік күйге енеді.

Сабақтың ортасы – 20 минут

Сабақтың соңы – 5 минут

Құзыреттілік: тиімді коммуникация

Сабақтың басы – 10 минут

Қыздыру жаттығуларын орындап, ойынға дайындалады.

Сабақтың ортасы – 20 минут

Сабақтың соңы – 5 минут

Құзыреттілік: қоғамға қызмет;

Сабақтың басы – 10 минут

Сабақтың ортасы – 20 минут

Сабақтың соңы – 5 минут

Педагогтің әрекеті:
Көкпар ойыны

Педагогтің әрекеті:
Сақина жасыру