ҚР БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
«ӨСКЕМЕН ЖОҒАРЫ ПОЛИТЕХНИКАЛЫҚ КОЛЛЕДЖІ»
КМҚК ШҚО ББ

БІРІНШІ КУРС СТУДЕНТТЕРІНІҢ БЕЙІМДЕЛУІ БОЙЫНША
ТОПТЫҚ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЖАТТЫҒУЛАР ЦИКЛІНІҢ
ӘДІСТЕМЕЛІК ӘЗІРЛЕМЕ

Әзірлеуші педагог-психолог
В.Б. Кокенова

2020 ж.

1

Қарастырылды және
мақұлданды:

Бекітемін:
«Өскемен жоғары
политехникалық колледжі»
КМҚК
директоры_________________

Директордың ӘЖ
жөніндегі орынбасары
___________________

«____» _____________ 2020 ж

«____»_________2020ж.

Әдістемелік әзірлеме психологқа жаңадан қабылданған студенттерді оқу
жағдайының өзгеруіне бейімдеу бойынша топтық психологиялық сабақтар
өткізуге көмектесуге дайындалған.
Әдістемеде танысуға, қарым-қатынас орнатуға, топ ішіндегі татулық пен
өзара әрекеттесуге, қарым-қатынас дағдыларын дамытуға, өзін-өзі бағалауды
арттыруға, топта өзара түсінушіліктің артуына, бір-бірін тыңдау және есту
қабілеттерін дамытуға, топ құрамындағы өзін-өзі тануға бағытталған
жаттығулар ұсынылған.

Ұйымдастырушы-әзірлеуші: Көкенова Венера Болатбекқызы, ШҚО ББ
«Өскемен жоғары политехникалық колледжі» КМҚК педагог-психологы.

2

Мазмұны
1. Кіріспе
.……………………………………………………………..........4
2. Әдістемелік әзірлемесінің төлқұжаты...........................................................5
3. Негізгі бөлігі ......................................................................………………..... 6
4. Қорытынды .............................................................................…………….....23
5. Пайдаланылған әдебиеттер.......……………………………………………..24
7. Қосымша .......………………....................................................................…...25

3

КІРІСПЕ

Бейімделу — бұл оқу үрдісін ұйымдастыру мен студенттің оған деген
қарым–қатынасының өзгерісі.
Колледжде бірінші курс студентінің бейімделуінің әлеуметтік деңгейі
көптеген факторларды анықтайды: адамның жекелеген тұлғалықпсихологиялық ерекшелігі, тұлғасы, іскерлік қабілеттілігі мен тәртібі,
құндылықтары, академиялық белсенділігі, денсаулық жағдайы, әлеуметтік
ортасы, отбасылық деңгейі, т.с.с.
Жастардың студенттік өмірге қалыптасуы әлеуметтік және биологиялық
өзгерістердің толықтай жетілмегендігінен, қиын әрі көпжақтылы үрдіс деп
қарастырылады. Сондықтан, бірінші курс студентінің колледж жағдайына
бейімделу мәселесі жалпы теориялық мәселелердің бірі және бүгінгі таңға
дейін пікірталастың дәстүрлі пәні болып табылады.
Кешегі мектеп оқушысының студенттік өмірге «енуі» мәселе міндеттерінің
өзектілгін анықтап береді. Бірінші курс студенттерінің студенттік өмірге тез
бейімделу үрдісі олардың өмір сүру үрдісінде жаңа кезең болып саналады.
Оқу кезеңінің алғашқы баспалдағында олардың оқу– іс-әрекетіндегі
психологиялық ерекшеліктері мен өзгерістерін, психологиялық жағдайын
зерттеуді қажет етеді. Бірақ, бірінші курстағы оқу–іс әрекетін ұйымдастыру
ісі колледж жағдайына орай студенттің бейімделуіне бағытталған.
1 курс студенттерінің бейімделуі оңай түрде өтуі үшін аталған тақырып
бойынша бірнеше психологиялық жаттығулар циклы даярланды, бұл
жаттығуларды үш айдың ішінде аптасына бір рет өткізуге болады.

4

БІРІНШІ КУРС СТУДЕНТТЕРІНІҢ БЕЙІМДЕЛУІ БОЙЫНША ТОПТЫҚ
ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ЖАТТЫҒУЛАР ЦИКЛІНІҢ ӘДІСТЕМЕЛІК
ӘЗІРЛЕМЕСІНІҢ ТӨЛҚҰЖАТЫ
Мақсаты: 1 курс студенттерінің бейімделуін оңтайландыру
Міндеті:
•Сенімділікті қалыптастыру
•Студентті жаңа ұжымды қалыптастыру процесіне енгізу, өзін-өзі таныстыру,
өзін-өзі ашу, тиімді қарым-қатынас жасау, өз мүмкіндіктерін сезіну үшін
оңтайлы жағдай жасау
•Жеке тұлға ретінде дамуына көмектесу
Өткізу формасы: әңгіме, психогимнастика, жаттығулар , өзіндік талдам,
самоанализ, топтық жаттығулар және релаксация техникасы.
Өткізу уақыты: 60 мин.
Техникалық және материалдық керк-жарақтар: аудитория, шеңбер бойынша
қойылған орындықтар.

5

Негізгі бөлігі:
1сабақ
Мақсаты: танысу, қарым-қатынас орнату, топ ішіндегі топтасу және өзара
әрекеттесу, коммуникативтік дағдыларды дамыту.
1 Жаттығу «Менің есімім»
Мақсаты: сабаққа қатысушылардың есімдерін есте сақтау
Сабақ барысы
Сабақ барысы: А) барлық қатысушылар шеңберге отырады және кезек
бойынша (шеңбер бойынша) өз аттарын атайды. Есте сақтаймыз.
Б) бірінші шеңбер аяқталғаннан кейін әрбір қатысушы алдымен сол жақта
отырған қатысушының атын, содан кейін өзінің атын, содан кейін оң жақта
отырған адамның атын атайды. Егер ол қателессе, онда топ оған көмектеседі.
В) әр қатысушыға қарама-қарсы отырған топ мүшелерінің аттарын атауды
ұсына отырып, күрделендіруге болады.
2 Жаттығу «Мен туралы 3 дерек»
Мақсаты: Өзін-өзі таныстыру дағдыларын арттыру
Материал: психологиялық метафорикалық карталар (ВПС, Мен
психологиялық карталары), немесе кез келген әмбебап суреттер.
Барысы: Қатысушылар шеңбер болып отырады. Жүргізуші қатысушыға
карточка қатарынан 3 картаны таңдап, суретте бейнеленген, ассоциативті, кез
келген 3 фактіні баяндауды ұсынады.
Мысалы: маған бұл карта мен жақсы және адал дос екенімді айтуға
көмектеседі.
3 Жаттығу «H2O»
Мақсаты: топта өзара іс-қимыл дағдыларын дамыту
Жүріс: жүргізуші былай дейді: "барлығымыз су формуласы қалай естілетінін
білеміз. Ал қазір ойнайық! Сендердің міндеттерің оттегі мен сутегі
молекуласының рөлін өзара бөлу. 1 сутегі және 2 оттегі болуы керек".

6

Балалар рөлдерді бөліскеннен кейін кірісуге болады. Жүргізуші қол
шапалағы арқылы бөлмеде молекулалардың ретсіз қозғалысын іске қосады.
Балалар ретсіз траекторияда жүреді. Екінші рет шапалақтағанда балалар су
формуласына бірігуі керек - 2" оттегі "қолдарынан алып, 1"сутек" ішіне
салады. Формуланың жұмысын автоматизм дәрежесіне дейін қайталаймыз.
Ескерту: психолог жасөспірімдерді мәжбүрлемей, бырақ ойынға қатыстыра
отырып, өз рөлі қиынға соғатындарға мұқият болу керек.
4 Рефлексия.Барлық қатысушылар ортаға шығып, өз әсерлерімен бөліседі.
Не қиын болды, не оңай болды,не істеу керек.
Кездесуді барлық қатысушылардың қол шапалақтау қошеметімен аяқтаймыз.
2 сабақ
Мақсаты: танысу, қарым-қатынас орнату, топ ішіндегі топтасу және өзара
әрекеттесу, коммуникативтік дағдыларды дамыту.
1 Жаттығу "Визитка»
Мақсаты: Өзін-өзі таныстыру дағдыларын дамыту.
Барысы:" ойлау – ұлы абырой", - дейді Гераклит, бірақ оны дамыту маңызды
және қажет; бұған бізге келесі жаттығу көмектеседі.
Қанатты сөздерді пайдалана отырып, өзің, өмір ұрандары, өлеңдер, суреттер
және т. б.туралы қызықты әңгіме құрастырыңдар. Барынша өзіңнің
шығармашылық қабілеттеріңді көрсетіңдер, өйткені, сендер өздеріңді
таныстырасыңдар. Жүргізуші өзі туралы әңгімені дайындауға 5 минут және
өзін-өзі таныстыруға 1 минут береді.
Ескерту: психолог осы жаңа тәжірибе қай балаға қиын болады, соған жақын
болуы керек. Қолдау және мақұлдау әрқашан қажет.
2 Жаттығу «Топтасу»
Мақсаты: эмоционалды разрядты, топта қарым-қатынас дағдыларын арттыру,
топта қатысушылар арасындағы тығыз байланысты дамыту.
Барысы: қатысушылар шеңберге отырады. Жүргізуші "Қазір біз сендермен
жақынырақ танысамыз және тек қана берілген шарт бойынша топтасасыңдар.
Қандай-тыңдаңдар!»
• Барлық қоңыр көздер топтасыңдар
• Барлық аққұбалар топтасыңдар
7

 Меломандар топтасыңдар
 Сурет салуды жақсы көретіндер топтасыңдар
 Барлық кеды кигендер топтасыңдар
Және т. б. ...
Ескерту: Сіз алдыңғы жаттығудың өзін-өзі көрсету нәтижесін басшылыққа
ала отырып, барлық белгілерді қолдана аласыз.
3 жаттығу "Топтық есеп"
Барысы: тек онға дейін (немесе қатысушылар саны бойынша) санау керек.
Жаттығудың күрделілігі мынада: ұжымдық есептеудің тәртібін көрсетпей
санау керек: біреу «бір» дейді, біреу «екі» дейді т.б. Егер кезекті санды бір
уақытта екі адам айтса, есеп басынан басталады. Қарапайым нұсқада жаттығу
жабық көзбен, күрделірек - жабық түрде орындалады. Жаттығуды орындау
барысында сөйлесуге тыйым салынады. Жүргізуші ойынның «тазалығын»
қадағалап, балаларды жігерлендіруі керек
4 Рефлексия: Барлық қатысушылар шеңберге тұрып, кездесуден алған
әсерлерімен бөліседі.





Маған қиын болғаны ...
Мені қызықтырғаны ...
Менің түсінгенім...
Барлығына менің тілегім ...

Кездесуді барлық қатысушыларға қол соғып қошеметтеумен аяқтаймыз.
3 сабақ.
Мақсаты: ішкі резервтерді жандандыру, өзін-өзі ашу, өзін-өзі жетілдіру.
1 Жаттығу "Автопортрет»
Мақсаты: Өзін-өзі таныстыру, арттыру дағдыларын дамыту.
Барысы: Әр қатысушыға жеке парақта психологиялық автопортрет жасау
ұсынылады. Ол оның мінезін, әуестігін, дүниетанымын, құндылықтарын
және т.б. сипаттайтын кем дегенде 10 психологиялық белгілерден тұруы
керек. Қатысушылар өздерінің автопортреттерін жасағаннан кейін оларды
кез-келген қорапқа салады (немесе бөлек үстелге). Жүргізуші парақтарды
араластырып, кездейсоқ оқиды. Топтың міндеті-мәтіннің аталған тармақтары
бойынша авторды білу.

8

Әрбір "тану" аяқталғаннан кейін топ мүшелері қарым-қатынас барысында
қалыптасқан бақылаулар бойынша қатысушының автопортретіне қосымша
және түзетулер енгізе алады.
2 жаттығу "Әуенді тап"
Мақсаты: эмоционалды разряд, топтағы өзара әрекеттесу шеберлігін арттыру.
Барысы: қатысушылар өздерінің қалауынша отырады, жүргізуші
қатысушыларды екі командаға бөледі, содан кейін фильмдерге әр түрлі
әуендердің немесе кез-келген әндердің немесе саундтректерден үзінділер
қосады.
Топтардың міндеті - қоңырауды мүмкіндігінше тезірек басып, әуеннің
үзіндісін табу.
Ескерту: Психолог әуендердің репертуарын өзгерте отырып, барлық топ
мүшелері жаттығуға толық қатысуын қадағалауы тиіс. Жаттығу соңында
топтың барлық мүшелері өздеріне ұнайтын кез-келген әнді таңдап, бірге
караокемен ән айтады.
3 Жаттығу «Жануарды тап»
Мақсаты: өзін-өзі ашу, шығармашылық бастамасын жандандыру.
Барысы: қатысушылар шеңберге тұрады. Жүргізуші сол жақтағы көршіні
тыңдауы керек, ол құлағына кез-келген жануардың атын сыбырлайды, ал оң
жақта оған кез-келген сын есімді айтады, ал жүргізуші айтылған
мәліметтерге сүйене отырып, шеңбердің ортасына шығып, жануарды үнсіз
көрсетуі керек. Шеңбердегі қалған қатысушылардың міндеті - көрсетілген
жануарды табу. Қатысушылардың әрқайсысы ойынға қатысуы керек.
4 Рефлексия: Барлық қатысушылар шеңберге тұрып, кездесуден алған
әсерлерімен бөліседі.
 Мен өзім туралы ... білдім
 Маған … ұнады
 Маған ... жаттығу өте ұнады
Кездесуді барлық қатысушыларға қол соғумен аяқтаймыз.
4 сабақ.
Мақсаты: Өзін-өзі ашу процесін тереңдету, сенсорлық жадты жандандыру,
шығармашылық белсенділікті белсендіру, ойлау икемділігін дамыту, күрделі
жағдайлардан шығу дағдыларын қалыптастыру.
9

Уақыты-60 минут.
Қатысушылар саны-10-12 адам.
Материалдар-«Персона», «Аниби» метафорикалық карталар қатары.
1. Жаттығу "Өмірбаян»
Мақсаты: Өзін-өзі тану процесін жандандыру, өзінің күшті және әлсіз
жақтарын сезіну.
Уақыты-20 минут
Жүріс: үстелге портреттік метафорикалық карталардың колодасы қойылады
немесе проекторға метафорикалық ассоциативті карталардың (бейне немесе
тұлға) бейнесі шығарылады. Қатысушыларға картаны қарап, бір жағымды
картаны және бір жағымсыз картаны таңдау ұсынылады.
Содан кейін бірінші сурет жағымды картаға қарап, сұрақтарға жауап беру
ұсынылады:
Ол кім, ол не істейді, онымен не істейді, ол не ойлайды, ол жақсы не істейді
және өте жақсы емес, оған көмек және т. б. қажет.
Жағымсыз картаның суретімен де сондай сұрақтарға жауап беру қажет.
Өз картасын сипаттауға барлығы қатысуы тиіс, әркім өз картасы туралы
айтып беруі тиіс.
Жаттығу нәтижесінде психолог «кейіпкердің атынан айтқанның бәрі - сіздің
проекцияларыңыз, мұның бәрі сізде» деп қорытындылап, студенттерге
ойлану үшін ой қалдырады.
Жаттығу соңында студенттерде қосымша сұрақтар туындауы мүмкін, оларды
жеке кездесуде талқылау қажет.
2 «5 + 5» жаттығуы
Мақсаты: шығармашылық, ойлау икемділігін дамыту.
Уақыты -5 минут.
Барысы: кез-келген сөзді таңдаңыз, ол зат есім болуы керек. Енді оған ең
жақсы деп санайтын 5 сын есімді атаңыз.
Мысалы, «шұлық» - қара, жылы, жүн, қыс, таза. Орындалды ма?
10

Енді бұған мүлдем сәйкес келмейтін тағы 5 сын есімді жазып көріңіз. Бұл өте
қиын екен байқалады.

3 Жаттығу «Мәселені -шешу»
Мақсаты: ассоциативті қиялды дамыту, өз проблемаларын тануға және
қиындықтарды жеңуге үйрету.
Уақыты-25 минут
Қадам: қатысушылар шеңберге отырады. Психолог балаларды жұпта кіммен
жұмыс істейтіндігін көрсете отырып, жұптарға бөледі. Одан әрі, ол картада
бейнеленген суретке байланысты алған картасына кез келген өмірлік
мәселелерін белгілеуін ұсына отырып, әрбір жұпқа 1 картадан береді. Картамәселенсін алған қатысушы оны дыбыстауы тиіс, оның серіктесі осы
мәселеден шығудың өз нұсқасын ұсынуы тиіс.
Мысалы:
- Мен мәселені көріп тұрмын-кейде ата-аналар өз баласына бостандықты
бере алмайды, және оларға ұнамайтын нәрсе жасап, оларды алдауға тура
келеді. Бұған не істеуге болады?
-Мен мұндай мәселені қалай шешуге болатынын көріп тұрмын, олармен
сөйлесіп, оларға осы жағдайда ұнамайтын нәрселерді талқылап, бірлесіп
шығу жолын табуға тырыстым.
Шеңберде қалған қатысушылар осы мәселені шешудің көптеген нұсқаларын
ұсына отырып, осындай жағдайдан қалай шығудың нұсқаларын айта алады.
4 Рефлексия. Уақыты 10 минут.
Барлық қатысушылар ортаға шығып, өз әсерлерімен бөліседі.
 Мен өзім туралы …білдім
 Маған … ұнады
 Маған … жаттығу ұнады
Кездесуді барлық қатысушылардың қол шапалақтарымен аяқтаймыз.

11

5 сабақ.
Мақсаты: сөйлеу және тыңдау дағдыларын қалыптастыру, ішкі ресурстарды
жандандыру, топта сенімді арттыру, топта ұйымшылдықты қалыптастыру.
Уақыты-60 минут.
Қатысушылар саны-10-12 адам.
1 жаттығу "Менің ресурсым»
Мақсаты: ішкі ресурстарды жандандыру, өздерінің мықты жақтарын сезіну.
Уақыты-20 минут
Барысы: қатысушылар жұп бойынша бөлінеді, әркім өз жұбына қарамақарсы, кабинеттің әртүрлі бөліктерінде отырады. Психолог әр жұпта өзінің
ресурсын-қатысушының қымбат тұратын өмірінің қыр-сырын, өз өмірінің
қыр-сырын сезінетін, әрекет етуді, білуді, басқалармен білім бөлісуді
ұнататын өз өмірінің қыр-сырын айтып беруді ұсынады. Бұл спортпен
әуестену немесе сурет, мүмкін кулинария…
Міндет-серіктеске өз ресурсын айтып, оны да тыңдау.
Барысы: қатысушылар жұп бойынша бөлінеді, әркім өз жұптарына қарамақарсы, кабинеттің әртүрлі бөліктерінде отырады. Психолог әр жұпта өзінің
ресурсын-қатысушының қымбат тұратын өмірінің қыр-сырын, өз өмірінің
қыр-сырын сезінетін, әрекет етуді, білуді, басқалармен білім бөлісуді
ұнататын өз өмірінің қыр-сырын айтып беруді ұсынады. Бұл спортпен
әуестену немесе сурет, мүмкін кулинария…
Міндет-серіктеске өз ресурсын айтып, оны да тыңдау.
2 Жаттығу " Миссис Мамбл»
Мақсаты: эмоционалдық разрядтау, топта өзара байланыс дағдыларын
арттыру.
Уақыты-5 минут.
Барысы: қатысушылар шеңберге тұрып, кімге қалай ыңғайлы солай отырады.
Тапсырма: қазір біреуің оң жақтағы көршіңізге қарап, сұраңыз: "Кешіріңіз,
сіз миссис Мамбл көрдіңіз бе?». Оң жақ көршісі "жоқ, мен көрмедім. Бірақ
көршісінен сұрай аламын", содан кейін ол өзінің көршісіне оң жаққа
бұрылып, белгіленген сұрақты қойып, шеңбер бойынша да қояды. Шарт!
12

сұрақтарға жауап бере отырып, тістерді көрсетуге болмайды. Диалог кезінде
күліп немесе тісін көрсететіп қойған адам шеңберден шығады.
3 жаттығу "Топтық ертегі»
Мақсаты: қиялды, креативтілікті, кенеттілікті, командалық рухты дамыту.
Уақыты-25 минут
Барысы: қатысушылар шеңберге отырады. Психолог кез келген жанрда
фильмнің бірлескен сценарийін жасауды ұсынады-фантастика, драма
детектив, шытырман оқиға... «Қараңғы түсе бастады ... Қала кешкі ымыртқа
енді ...» деген сөздермен басталды». Осы сценарийдің соңында психолог
топты бірінші топтық шедевр үшін мақтайды!
Психолог жаттығуды өткізу кезінде топтағы әрбір қатысушының пікірін,
мінез-құлқын қадағалауы тиіс.
4 Рефлексия. Уақыты 10 минут.
Барлық қатысушылар ортаға шығып, өз әсерлерімен бөліседі.
 Мен өзім туралы … білдім
 Маған … ұнады
 Маған … жаттығу ұнады
Кездесуді барлық қатысушылардың қол шапалақтарымен аяқтаймыз.
6 сабақ.
Мақсаты: релаксация техникаларын қалыптастыру, күйзеліске қарсы тұру,
ішкі ресурстарды белсендіру, қиялды дамыту.
Уақыты-60 минут.
Қатысушылар саны-10-12 адам.
1 Х.К. Лейнердің, символдрама бойынша релаксация
Мақсаты: релаксацияға, күйзеліске және шиеленіске қарсы тұра білуді
қалыптастыру.
Уақыты-10 минут
· Барысы: өтініш, ыңғайлы отырыңыз.
* Тіректі, әрбір тірекпен жанасу нүктесін сезініңіз.
13

* Айналуға болатын креслоның (орындықтың) арқасын сезіңіз.
* Аяқтарыңызды ыңғайырақ қойыңыз. Аяқпен еденді сезініңіз
* Қолдарыңызды ыңғайлап қойыңыздар (шынтақшаларды сезініңіз).
* Бейнелерді ыңғайлы және жағымды көру үшін мойын, басыңызды
ыңғайлаңыз.
· Көзді жабыңыз және демалуға тырысыңыз.
• Жиналған шиеленісті алып тастау үшін бос ұстаңыз.
• Аздап ұйықтап алғыңыз келгендей.
* Иық бұлшықеттерін босаңси бастаңыз.
* Иығыңыз ауыр, жылы және босаңсығанын сезінуге тырысыңыз. Иығыңыз
ауыр және жылы. Ауыр және жылы.
· Елестетіп көріңізші, иықтан бүкіл денеге жағымды жылу таралады.
* Жылу иықтан қолға қарай түскенін сезініңіз
* Қолдың жоғарғы бөлігі демалады • Шынтақ демалады
• Сіздің білегіңіз босаңсыды.
* Қолдың алақандары ауыр және жылы болады.
* Алақандар ауыр және жылы. Ауыр және жылы.
* Қолыңыздың әрбір саусақтары босаңсуда. Қолдар босаңсып, саусақтардың
ұшына дейін созылды.
· Енді тыныс алу еркін және тегіс болғанына назар аударыңыз, еркін және
тегіс.
* Сізге жақсы және жақсы демаласыз.
* Кеуденің жағымды жылуын, күн өрісі, іштің жылуын сезінуге тырысыңыз.
• Ішіңіздің жылуы аяққа қарай төмен түскенін елестетіңіз.
* Аяқтың жоғарғы бөлігінің босаңсығанын, тізенің босаңсығанын, сирақтың
босаңсығанын сезініңіз.
14

* Аяқтар ауыр және жылы болады • Табанығыз ауыр және жылы, ауыр және
жылы.
* Өкшелеріңізді, бәшпайларыңызды сезініңіз.. Барлық аяқтарыыңызды бос
ұстаңыз.
• Енді арқаға назар аударыңыз. Белді босаңсытып, омыртқаны сезініңіз.
Жауырынды сезініңіз.
* Күрек арасындағы Арқаның ортасын босаңсығанын сезініңіз.
· Мойын, желке демалады. Басыңызды бос ұстаңыз.
• Самай, төбеңізді босаңсытыңыз. Маңдай, бет демалады.
• Бетіңізді сезініп, жақ, иекті сезініңіз. Төменгі жақ ауыр болады. Ерніңізді
босаңсытыңыз, тіліңіз жылы, мұрын мен көз босаңсиды.
* Қабықтар ауырлай түседі, кірпіктер жабысады • Көздер босаңсыған.
2 "Гүл» Мотив
Мақсаты: ішкі ресурстарды жандандыру, өмірлік күштерді арттыру.
Уақыты-10 минут.
Барысы: кез-келген гүлді елестетіп көріңіз.
Сіз бір кездері көрген немесе сіздің қиялыңыздағы кез келген гүл. Немесе кез
келген басқа сурет. Сіз елестеткеннің бәрі жақсы. Біз кез келген бейнемен
жұмыс істей аламыз.
1. Елестетіп көріңізші, осы түсі басқа түс аясында кеңестікті босата отырып,
көлемін біресе кішірейіп, біресе үлкейтіп, пульсациялай бастайды.
2. Бастапқы түсі пульсацияланған және жарқыраған түс аясын елестетіңіз. Ол
қандай? Осы кезеңнің соңында сізде кейбір аяда "гүлдің" алдын ала
бұлыңғыр бейнесі бар.
3. Пульсацияланған түс кескінді өзгертіп, пішінге ие болады-бұл сіздің
гүліңіздің пішіні болады. Осы түс қоюлығының ортасына назар аударыңызол басқа түс болуы керек. Ол қандай? Бұл орталықтан барлық жаққа гүлдерді
жапырақтарға бөле отырып, сәулелер бөлінеді. Кезең соңында сізде өзегі мен
жапырағы бар қалыптасқан гүл пайда болады.

15

4. Сіз жасаған гүл бейнесі одан әрі қалыптасады, ол тереңдікке, үш өлшемге
ие болады, ол-кесе. Гүлдің шыныаяқшасының түбіне үңіліңіз. Онда сіз не
көріп тұрсыз? Иісі қандай? Сіздің мұрныңыз не сезеді?
5. Гүлден алыс кетіңіз, сіз ойлап тапқан аяда ол кішкентай болып көрінеді.
Алыстан гүл қалай көрінеді? Ол неге ұқсайды? Оның атауы бар ма?
6. Сіздің гүліңіз қайда өседі? Оның сабақтары, жапырақтары, тамыры бар ма?
Сіз оны қандай топырақта орналастырдыңыз? Гүлдің жанынан не көресіз?
Оны не қоршап тұр? Оның айналасында жануарлар, жәндіктер, адамдар бар
ма?
Сіз бейнеден шығуға дайын екеніңізді сезінгенде:
қол жұдырығыңызды және аяғыңыздың башпайларын күшпен қысыңыз.
қолмен және аяқпен бірнеше қуатты қимыл жасаңыз.
4 Рефлексия. Уақыты 20 минут.
Барлық қатысушылар ортаға шығып, өз әсерлерімен бөліседі.
Қатысушыларға сұрақ қойылады: босаңсу, гүлді елестету қиын болды ма,
сондай-ақ әрбір қатысушы қандай бейнені көре алғанын және оны сипаттай
отырып, өз сезімдерін айтуға болады. Психолог балалардың бейнелеуіндегі
барлық көргендерін егжей-тегжейлі сипаттауға қолдау көрсетеді. Үй
тапсырмасы- ойларында бейнеленген гүлдің суретін салу және оны келесі
кездесуге әкелу.
Бұл сурет қосымша ақпарат ретінде рөл атқаруы мүмкін.
7 сабақ.
Мақсаты: релаксация әдісімен өзінің ішкі жай-күйі өзгерту, ашу-ызаны бақылау,
үреймен және депрессияны жеңу дағдыларын қалыптастыру.
Уақыт-60 минут.
Қатысушылар саны -10-12 адам.
Жұмыс басталар алдында, психолог адамның күйзеліс жағдайын жеңе білу не
үшін маңызды екенін және адамның денсаулығына қалай әсер етуі мүмкін
екенін айтады.
Уақыт -5 минут.
Психолог: біз дене күйзелістік жағдайға қалай әсер ететінін білеміз. Тыныс
тарылады, бұлшықеттер қысылады, жағдайды дұрыс қабылдау мүмкін емес.
16

Күйзелістік жағдайларда тыныс жиілеп, ағзаға оттегі жетіспейді. Терең тыныс
алу бұл өмірлік маңызды газдың миға және барлық жасушаларға қажетті
көлемде түсуіне ықпал етеді. Адамды жеңетін ойға қарамастан, терең тыныс алу
демалуға мүмкіндік береді. Бүгін біз күйзеліс-жағдайларында өзімізге көмектесу
үшін тыныс алуды басқаруға тырысамыз.
«7 шам» жаттығуы
Уақыты-10 минут
Сіз алдыңызға 7 шам қойып, жақтым деп елестетіңіз. 1,2,3 дегенде тыныс алып
және әрбір жанған шамды өшіруге тырыса отырып, баяу тынысыңызды
шығарыңыз.
Бұл жаттығуды жасау өте оңай, әсіресе, егер сіз ұйықтай алмасаңыз өте тиімді.
«Диафрагмалды тыныс алу» жаттығуы
Уақыты-15 минут.
Түзу отырыңыз немесе арқаңызбен жатыңыз. Бір қолды ішіңізге, екіншісін
кеудеге қойыңыз. Ауаны мұрын арқылы терең тыныс алыңыз, сонымен бірге
іштің үстіндегі қолыңыз көтерілу керек, ал кеудедегі қолыңыз аз ғана қозғалуы
керек. Тынысыңызды ауыз арқылы шығарыңыз, сонымен қатар, қайтадан іштің
қолы түсіріледі, ал кеудеге іс жүзінде қозғалмайды. Бұл жағдайда тыныс алу
диафрагманың көмегімен болады.
«6 нүкте» жаттығуы
Уақыты -10 минут
Жақсы нәрсе ойлай бастаңыз, бірнеше минутқа өзіңіздің тынысыңызға көңіл
бөліңіз. Баяу және ақырын дем алыңыз. Біз бұлшықеттердің әр түрлі
топтарымен жұмыс істей отырып, бұлшық ет жаттығуларына кірісе аламыз.
 Қолдар. Қолыңызды мүмкіндігінше тығыз және қатты қысыңыз. Қолыңыз
бен білектеріңіздегі шиеленісті сезінуіңіз керек. Дем алу кезінде пайда
болған жеңілдік сезімдеріне назар аудара отырып, қолыңызды
демалдырыңыз. Екінші қолға да осы жаттығуды қайталаңыз. Егер сіз
оңақай болсаңыз, онда сіз оң қолыңыздан, егер солақай болсаңыз - сол
жағынан бастаңыз.
 Мойын. Басыңызды артқа ақырын шалқайтыңыз, оны бір жағынан екінші
жағына қарай жайлап бұраңыз, содан кейін босаңсытыңыз. Иық
буындарын жоғары құлаққа тартыңыз және осы күйде иекті кеудеге қарай
еңкейтіңіз.
 Бет. Қастарыңызды мүмкіндігінше жоғары көтеріңіз, аузыңызды кең
ашыңыз (қатты таңқаларлық сезімді бейнелегендей). Көздеріңізді қатты
17

жауып, қабақты түйіп, мұрныңызды әжімдеңіз. Жағыңызды қысып,
аузыңыздың бұрыштарын артқа тартыңыз.
 Кеуде. Терең тыныс алып, бірнеше секундқа деміңізді ұстап тұрыңыз,
содан кейін демалып, қалыпты тыныс алуға оралыңыз.
 Арқа және іш. Іштің бұлшық еттерін тартыңыз, жауырындарды тіреп,
арқаңызды доғалаңыз.
 Аяқтар. Жамбастың алдыңғы және артқы бұлшық еттерін тартыңыз.
Аяқты барынша тартыңыз және саусақтарыңызды бүгіңіз. Сирақ буынын
тартып, аяқтың саусақтарын қысыңыз.
Жаттығуды 3-4 рет қайталаңыз. Әрдайым бұлшық еттеріңізге тыныштық
бергенде, оның қаншалықты жағымды екеніне және өзіңізді қаншалықты
тыныштандырғаныңызға назар аударыңыз.
Жаттығу «Визуализация»
Уақыты-10 минут
Құрылғы-музыканы ойнатуға арналған бағандар, телефондағы немесе
компьютердегі аудио топтамалар.
Психолог релаксация үшін тыныш әуенді қосады.
Ыңғайлы отырыңыз, көзіңізді жұмыңыз, бұрын немесе жақында болған жерді
елестетіп көріңіз, ол сіздің жадыңызда жағымды әсер қалдырды. Сол күні
қандай күн болғанын, ауа-райы қандай болғанын, кіммен бірге болғаныңды,
қайда бара жатқаныңды, сол күні не білгеніңді, ең жағымды не болғанын, сол
күн несімен есіңде қалғанын, қандай иіс болғанын, сені қоршап тұрған
дыбыстарды есте сақта. Барлық мәліметтерді толық есте сақтаңыз. Қажет
болғанша осы естеліктерде болыңыз. Бұл сіздің қауіпсіз жеріңіз, сіз қалаған
уақытта осы жерге оралуға болады. Енді қабағыңызды қатты түйіп, көзіңізді
ашыңыз.
Қандай естеліктеріңіз болды? Сіздің қиялыңыздағы сурет қандай?
Үйде осы суретті салыңыз.
Психолог қатысушылардан сурет салынған суретті әкелуді және егер бар болса,
ол туралы айтуды сұрайды.
Рефлексия
Уақыт - 10 минут.
Психолог топқа сұрақ қояды-релаксация техниктеріне оқыту барысында қандай
қиындықтар болды, балалар қандай жаттығуларды бүгін қолдана алады және
қатысушылар қандай әдістермен таныс екенін сұрап, мүмкіндігінше тыңдайды.
18

8-сабақ.
Мақсаты: өзін, өзінің қиялы мен психикалық жағдайын бақылау қабілеттерін
қалыптастыру.
Уақыт 60 минут.
Қатысушылар саны - 10-12 адам.
Психолог психикалық өзін-өзі реттеу ұғымы, оның түрлері мен
артықшылықтары туралы 5 минуттық ақпарат береді.
Психикалық өзін-өзі реттеу дегеніміз - адамның психоэмоционалды жағдайын
бақылау, оған адамның өзіне әсер ету арқылы сөздердің (аффирмациялар), ақылой бейнелерінің (визуализация) және тыныс алу мен бұлшықет тонусын
(релаксация) бақылау арқылы қол жеткізіледі.
Психикалық өзін-өзі реттеудің табиғи жолдары бар:
•
•
•
•
•
•
•

Массаж
Музыка
Би
Қозғалыс
Табиғатпен және жануарлармен қарым-қатынас
тамақ
Ұйқы

«Айналмалы массаж " жаттығуы
Мақсаты : дене блогын алып тастау, сенім, оң көңіл-күй орнату.
Уақыты-5 минут.
Барлық қатысушылар тұйық паровоз пайда болатындай шеңберге тұрады, қолды
алдында тұрған адамның иығына салады және шеңбер бойынша қозғалыстан
бастап, бір-біріне иықты майыстырып, массаж қозғалысын жасайды.
«Менің жанымның музыкасы» жаттығуы
Мақсаты: қарым-қатынастағы кедергілерді жою, сенім қалыптастыру, өзін-өзі
таныстыру дағдыларын дамыту, өзін-өзі бағалауды арттыру.
Уақыт - 10 минут.
Психолог В. А. Моцарттың – «Жүрек әуені» әуенін барлығы тыңдауы үшін
қосады.
19

Әуенді тыңдағаннан кейін қатысушыларға өз сезімдерімен, уайымдарымен,
мүмкін осы әуенді оятқан оқиғамен бөлісу ұсынылады.
Барлығы өз қалауларымен айтады.
«Топтық би» жаттығуы
Уақыт 20 минут.
Қатысушылар шеңберге тұрады, психолог әр қатысушыға автордың қимылын
білдіретін бір қимылды ойлап табуды ұсынады. Мысалы, кеудеге 2 рет
жұдырықпен ұру, алақанмен тізеден 2 рет соққы беру немесе кез-келген биден
кез келген па.
Барлығы шеңберде өзін білдіретін қозғалысты көрсеткеннен кейін топтық би
басталады-ол шеңберде тұрған барлық жаттығулардан тұрады.
Топта барлығы әр қатысушының қозғалысын көрсеткеннен кейін би аяқталды
деп саналады.
Топ қатысушыларына би үшін әуенді өз еріктерімен таңдауға мүмкіндік беруге
болады.
Рефлексия
Уақыт - 10 минут.
Балалар кезекпен өзін-өзі реттеу тәсілдері туралы және тренингте не ұнағаны,
не ұнамағаны туралы айтады.
9-сабақ.
Мақсаты: топта сенім мен ұйымшылдықты арттыру
Уақыт 60 минут.
Қатысушылар саны - 10-12 адам.
«Сөйлесетін қолдар» жаттығуы
Мақсаты: қатысушыларды эмоционалды- психологиялық жақындастыру,
ауызша емес қарым-қатынас дағдыларын дамыту.
Уақыты: 10 минут. Жаттығу барысы:
Қатысушылар екі шеңбер құрады: ішкі және сыртқы, бір-біріне қарама-қарсы
тұрып. Жүргізуші қатысушыларға құрылған жұпта үнсіз орындайтын
командаларды ұсынады. Осыдан кейін, көшбасшының бұйрығымен сыртқы
20

шеңбер бір адым жылжиды. Жұп құруға арналған нұсқаулардың нұсқалары:
Қолмен амандасу. Қолмен күресу. Қолмен достасу. Қолмен қолдау көрсету.
Қолмен аяушылық сезімін білдіру. Қуанышты білдіру. Сәттілік тілеу. Қолыңмен
қоштасу.
«Біздің ағаш» жаттығуы
Уақыты -30 минут
Қажетті құралдар: сурет салу үшін А4, түрлі-түсті қарындаштар, бояулар,
ватман қағазы.
Жаттығудың барысы: Қатысушылар өздеріне ыңғайлы жерге отырады.
Психолог «Сендердің топтарыңды бейнелейтін кез-келген ағашты салуларың
керек» деген тапсырманы айтады. Бұл қайың немесе қарағай немесе алма ағашы
болуы мүмкін бұл маңызды емес, бұл тапсырмадағы ең бастысы - әрқайсың өз
ағашыңның бір бөлігін өз бетіңше сызып, содан кейін сендердің суреттеріңнен
жалпы топтық ағаш жасау үшін біріктіріңдер.»
Рефлексия
10 минут
•
•
•
•

Топта ағаш салған кезде не түсіндің?
"Сөйлейтін қолдар" жаттығуында не ұнады, не ұнамады?
Бұл жаттығуларда ең жағымды не болды?
Енді сендердің студенттік өмірлеріңе қандай тәжірибе енгізуге болады?

10-сабақ.
Мақсаты: Шешендік шеберлікті дамыту, өзін-өзі таныстыру дағдысын дамыту, топтың
бірігуін дамыту

Уақыт 60 минут.
Қатысушылар саны - 10-12 адам.
«Періштелер мен жындар» жаттығуы
Мақсаты: артықшылықтар мен кемшіліктерді заңдастыруға, кедергілерді жоюға
мүмкіндік беру.
Уақыт - 10 минут.
Құрал-жабдықтар: 2 орындық, «Менің +» және «Менің -» жазуымен.
Психолог кезекпен қатысушыны «жын» креслосына топ кері байланысқа шығу
үшін шақырады, осылайша топ бір-бірімен қарым-қатынас кезінде қандай
21

кемшіліктер байқағанын, жағымсыз жағын, теріс жақтарын немесе сұрай алмай
жүрген нәрсесін сұрай алады.
Содан кейін ол қатысушыны «періште» креслосына ауыстырады және топ осы
жақсы қасиеттерді растайтын фактілерді көрсете отырып, қатысушының
жағымды қасиеттерін бағалайды. Әр қатысушы үшін 1 минут.
Психолог бұл жаттығуды періште орындығымен аяқтауы керек. Мазасыздық,
сезімталдық деңгейі жоғары балалармен жұмыс жасағанда «жын» креслосын
алып тастауға болады.
«Бітіру мерекесі» жаттығуы

Мақсаты: өткен жолды көрсету, өткен тәжірибені түгендеу, шешендік өнерді
дамыту, ішкі жағдайды жаңарту.
Уақыт 45 минут.
Құрал-жабдықтар: трибуна немесе трибунаға ұқсас бірдеңе, микрофон.
Тақтада мыналар көрсетіледі: ОЛАР НЕНІ ЖАҚСЫ ІСТЕДІ, СОЛ ТУРАЛЫ
БАСҚАЛАРҒА АЙТ
Психолог: «Көпшілікке ризашылық білдіру - бұл жетістікке жетудің себептерін
көпшілік алдында мойындаудың дәстүрлі тәсілі. Фильмдерде қалай айтқанын
есіңе түсір: «Мен біздің іс-шарамыз кімсіз мүмкін емес солардың барлығына
алғыс айтқым келеді ... Мен. а, б, в, г, д... алғыс айтқым келеді».
• Ереже: үлес қосқандар қаншалықты аз болса да, ол назардан тыс қалмауы
керек.
•
Еріктілер трибуна артында, сахнада, микрофонсыз немесе қағазсыз
бастайды және қатысушылар әртүрлі тәсілдермен шешеннің ішкі өзгеруісіне
қалай ықпал еткенін, әзілге қосқан тәсілдері туралы ризашылығын білдіреді.
• Келесі баяндамашы дайын болғанда, алдыңғы біреуі: «Енді менің досым (атыжөні) осыған бірнеше алғыс сөздерін қосқым келеді ...» және тағы басқалардың
әрқайсысы өз ризашылықтарын білдіруге бір мүмкіндікке ие болғанша және әр
қатысушыға алғыс білдіргенше (жақсырақ) бірнеше рет) мүмкіндік беріледі.
Егер техника мақсатқа жетсе, онда адамдардың ризашылық білдіруге және
қабылдауға (және мақтауға) қарсылықтарының серпіні болады.
Тренинг циклінің соңғы кездесуінің соңында психолог балаларға бірлескен
еңбегі мен қызықты өткізген уақыты үшін алғысын білдіріп, студенттердің
алдағы оқуда өзін-өзі тану, өзін-өзі жетілдіру тәжірибесінің маңыздылығын атап
өтеді. Уақыты-5 минут.+ топпен жалпы фотосурет.
22

ҚОРЫТЫНДЫ
Бірінші курс студенттерін бейімдеу бойынша топтық психологиялық сабақтар
циклінің нәтижесінде студент өзінің ішкі ресурстарын зерттейді және ашады,
өзін-өзі сезінеді, қоршаған болмысты зерттеу үшін тірек болады, күйзелісті
жою, өзін-өзі көмек көрсету техникаларын біледі, өз іс-әрекеттері мен ісәрекеттерін, сезімдері мен эмоцияларын рефлекстей біледі, құрдастарымен
кедергісіз қарым-қатынас жасауға, тиімді өзара іс-қимыл жасауға үйретеді, өзінөзі бағалауды арттырады және өзін топтасқан ұжымның бір бөлігі ретінде
сезінеді.
Осы сабақтың циклін 10-12 адамнан тұратын топтарда өткізу ұсынылады.

23

Пайдаланылған әдебиеттер:

1. Скурат Г. Подростки, как помочь им стать людьми.-издательство
«Речь»,2008.
2. Онлайн-курс Е.Тарарина «Ресурсная арт-терапия в работе с детьми 716 лет», Украинская тренинговая компания «Основа», 2017 г.
3. Онлайн-курс Е.Тарарина «Метафорические ассоциативные карты»,
Украинская тренинговая компания «Основа», 2017 г.
4. Онлайн

–марафон

по

метафорическим

ассоциативным

картам.

Институт практической психологии «Эра», 2019.
5. Обучение «Знакомство с методом психодрамы», Московский институт
гештальта и психодрамы, 2019.
6. Большая книга подросткового психолога/ авт. Истратова О.Н.,
Эксакусто Т.В. Феникс, 2010.
7. Онлайн

курс

повышения

квалификации

«Введение

в

основы

символдрамы» Международное общество кататимного переживания
образов и имагинативных методов в психотерапии и психологии,
Германия.
8. https://trepsy.net/vopros/otvet.php?id=24
9. https://4brain.ru/blog
10. https://www.b17.ru/article/39333/
11. https://vk.com/luptren?w=wall-54938992_3072

24

Қосымша:
Тренингтің тақырыптық жоспары
Жаттығулардың негізгі мазмұны

Минут
саны

«Менің есімім» жаттығу, «Мен туралы 3
дерек», «H2O»

60
мин

Танысу, қарым-қатынас
орнату, топ ішіндегі
топтасу және өзара
2
әрекеттесу,
коммуникативтік
дағдыларды дамыту

«Визитка», «Топтасу», "Топтық есеп"

60
мин

Ішкі резервтерді
3 жандандыру, өзін-өзі
ашу, өзін-өзі жетілдіру

«Автопортрет», "Әуенді тап",
«Анималотеатр»

60
мин

№

Тақырыптық блок

Танысу, қарым-қатынас
орнату, топ ішіндегі
топтасу және өзара
әрекеттесу,
1
коммуникативтік
дағдыларды дамыту.

Өзін-өзі ашу процесін
тереңдету, сенсорлық
жадты жандандыру,
«Өмірбаян», «5+5», «Мәселені - шешу»
шығармашылық
белсенділікті белсендіру,
4
ойлау икемділігін
дамыту, күрделі
жағдайлардан шығу
дағдыларын
қалыптастыру
Сөйлеу және тыңдау
дағдыларын
қалыптастыру, ішкі
ресурстарды
«Менің ресурсым», «Миссис Мамбл»,
5
жандандыру, топта
«Топтық ертегі»
сенімді арттыру, топта
ұйымшылдықты
қалыптастыру
25

60
мин

60
мин

Релаксация
техникаларын,
күйзеліске қарсы тұру,
6
ішкі ресурстарды
белсендіру, қиялды
дамыту
Релаксация әдісімен
өзінің ішкі жай-күйі
өзгерту, ашу-ызаны
7 бақылау, үреймен және
депрессияны жеңу
дағдыларын
қалыптастыру
Өзін, өзінің қиялы мен
психикалық жағдайын
8
бақылау қабілеттерін
қалыптастыру.

К. Лейнердің, символдрама бойынша
релаксация, «Гүл»

60
мин.

«7 шам», «Диафрагмалды тыныс алу», «6
нүкте», «Визуализация»

«Айналмалы массаж», «Менің
жан