«Жас тарихшы» – оқушыларға арналған зерттеу жобасы бағдарламасы

(авторлық бағдарлама)

Құрастырған:

2025 жыл

Түсінік хат Қазіргі білім беру жүйесінде оқушылардың зерттеушілік қабілеттерін дамыту – басты мақсаттардың бірі. Осы орайда «Жас тарихшы» авторлық бағдарламасы жалпы білім беретін мектептердің 7–9-сынып оқушыларына арналып құрастырылды. Бағдарлама тарих пәніне қызығушылығы бар оқушыларды ғылыми-зерттеу жұмысының әдістемесімен таныстыру, оларды өз бетінше зерттеу жобаларын әзірлеуге, талдауға, жүйелеуге, дәлелдеп ұсынуға үйрету мақсатында әзірленді.

Бағдарлама аясында оқушылар тек дайын тарихи мәліметтерді игеріп қана қоймай, өз ауыл-аймағындағы, өлкесіндегі тарихи тұлғалар мен оқиғаларды зерделеу арқылы дербес ізденіс дағдыларын дамытады. Сонымен қатар олар түрлі дереккөздермен жұмыс істеуді, сыни тұрғыдан ойлауды, ғылыми жоба құрылымын сақтауды меңгереді.

Бағдарлама 34 сағатқа жоспарланған және аптасына 1 сағат электив курс ретінде жүргізіледі. Әр сабақ құрылымы нақты мақсатқа, күтілетін нәтижеге, әдіс-тәсілдер мен бағалау түрлеріне негізделеді. Оқушылар оқу жылының соңында өз зерттеу жұмысын слайд, презентация, постер, макет түрінде қорғап шығады. Бағдарлама соңында сертификаттау және марапаттау рәсімдері қарастырылған.

Бағдарламаны іске асыру барысында оқушылар:

• Тарихи зерттеу жұмысын жүргізуге бейімделеді;

• Жобалық және сараптамалық жұмысты меңгереді;

• Ғылыми ізденістің құрылымын тәжірибеде қолданады;

• Академиялық адалдық және плагиат ұғымдарын түсінеді;

• Өз жұмысын көпшілік алдында қорғай біледі.

Бағдарлама мұғалімдерге әдістемелік қолдау көрсетуге және оқушыны даралап оқытуға, сонымен қатар, шығармашылықпен жұмыс істеуге бағыт береді. Бағдарлама мазмұны жалпы білім беру стандарты мен «Қазақстан тарихы», «Дүниежүзі тарихы» пәндерінің мазмұнымен өзара үйлесімді байланыста құрылған.

Бағдарлама тақырыбының өзектілігі: Қазіргі заманда оқушылардың зерттеушілік және сыни ойлау дағдыларын қалыптастыру – білім берудегі басты бағыттардың бірі. Әсіресе, тарихи сананы қалыптастыруда, туған өлке мен ел тарихына терең үңілуде зерттеу жобаларының рөлі ерекше. Осы тұрғыда «Жас тарихшы» бағдарламасы – мектеп оқушыларының ғылыми-зерттеу қызметін ұйымдастыруда өзекті әрі тиімді құрал болып табылады.

Бағдарлама оқушылардың отансүйгіштік қасиеттерін нығайтуға, тарихи деректерді саралай білуге, өз көзқарасын дәлелді түрде қорғауға үйретеді. Сондай-ақ, заманауи ақпараттық қоғам жағдайында ақпаратпен жұмыс жасау мәдениетін, академиялық адалдық ұстанымдарын меңгеруге жол ашады.

Қазақстандағы білім беру жүйесі тұлғаға бағытталған оқытуға бет бұрып отырған шақта, бұл бағдарлама оқушының жеке білім траекториясын қалыптастыруға, оның дербес зерттеуші ретіндегі дағдыларын дамытуға зор мүмкіндік береді.

Бағдарламаның мазмұны мен құрылымы мектеп тәжірибесінде жиі кездесетін мәселелерді шешуге бағытталған: оқушылардың ғылыми жұмыстарға қызығушылығының төмендігі, нақты зерттеу әдіснамасының болмауы, тарихи дерекпен жұмыс жасау дағдыларының әлсіздігі. Осы олқылықтарды толықтыратын бағдарлама ретінде бұл курс ерекше маңызға ие.

Тақырыпты оқытудың қажеттілігі: «Жас тарихшы» бағдарламасын оқыту – жас ұрпақтың бойына зерттеушілік мәдениетті, отаншылдық сезімді, тарихи сана мен ұлттық болмысты қалыптастырудың тиімді жолы. Оқушылар өз өлкесінің тарихына терең үңіліп, нақты дереккөздер арқылы ғылыми тұжырымдар жасауға дағдыланады. Бұл өз кезегінде олардың тұлғалық дамуына, өмірлік маңызы бар дағдыларды меңгеруіне оң ықпал етеді.

Бағдарламаның қажеттілігі мынадай аспектілермен негізделеді:

• Жалпы білім беру мазмұнын зерттеу бағытымен толықтыру;

• Жасөспірімдердің сыни ойлау, ақпаратты талдау және сұрыптау қабілеттерін жетілдіру;

• Ғылыми стильде сауатты жазуға үйрету;

• Ұлттық тарихқа, тарихи әділеттілікке қызығушылықты арттыру;

• Жобалық оқыту арқылы өмірлік құзыреттерді дамыту.

Бағдарламаны меңгеру барысында оқушылар тек тарих пәнінің мазмұнын тереңірек ұғынып қана қоймай, тұлға ретінде зерттеушілік қызметке бейімделеді. Бұл болашақта олардың ғылыми жобаларға, олимпиадаларға, дебаттар мен шығармашылық байқауларға қатысуына негіз болады.

Бағдарламаның мақсаты: Бағдарламаның басты мақсаты – оқушыларды тарихи зерттеу жұмысына бағыттау арқылы олардың сыни ойлауын, зерттеушілік қабілетін және шығармашылық белсенділігін дамыту. Сонымен қатар, туған өлкенің тарихына терең бойлап, ғылыми негізде зерделеу арқылы тарихи сананы қалыптастыруға ықпал ету.

Мақсатқа жету барысында оқушылар:

• Ғылыми зерттеу негіздерімен танысады;

• Жобалық жұмыстың құрылымын меңгереді;

• Дерекпен жұмыс істеп, талдауды үйренеді;

• Жинақталған материалдарды жүйелейді;

• Қорытынды жасай отырып, зерттеу жұмысын көпшілікке ұсынуға дайындалады.

Бағдарлама міндеттері:

1. Оқушыларға ғылыми-зерттеу жобасының құрылымы мен кезеңдерін меңгертуді қамтамасыз ету;

2. Тарихи дереккөздермен сауатты жұмыс істеу дағдыларын қалыптастыру;

3. Ақпаратты жинақтау, талдау және салыстыру қабілеттерін жетілдіру;

4. Зерттеу жүргізуде гипотеза құру, сұрақтар қою, қорытынды жасау сияқты негізгі әрекеттерді дамыту;

5. Оқушылардың өз туған өлкесіне, тарихи тұлғалар мен оқиғаларға қызығушылығын арттыру;

6. Жобалық жұмысты сауатты жазу, рәсімдеу және көпшілік алдында қорғау мәдениетін үйрету;

7. Академиялық адалдық, плагиаттан сақтану ұстанымдарын меңгерту;

8. Топпен және жеке жұмыс істеу дағдыларын дамыту арқылы ынтымақтастық пен көшбасшылықты қалыптастыру.

Жұмыстың ғылыми-әдістемелік деңгейі: Бағдарлама жалпы білім беру мазмұнын тереңдетіп, тарихи зерттеуді тәжірибелік бағытта жүзеге асыруға негізделген. Жұмыстың ғылыми-әдістемелік деңгейі білім берудің жаңартылған мазмұнына және зерттеушілік оқыту қағидаттарына сай құрастырылған.

Бағдарламада қолданылатын әдістер: тарихи салыстырмалы әдіс, сипаттамалы әдіс, хронологиялық, жүйелеу және талдау әдістері. Сонымен қатар, жоба әдісі, жеке және топтық зерттеу формалары, проблемалық оқыту, сұхбат және сауалнама жүргізу, дерекпен жұмыс жасау дағдылары қолдану арқылы оқушылардың зерттеушілік қабілеттерін дамыту көзделген.

Бағдарлама оқытушыға зерттеу жұмысына жетекшілік етудің әдістемесін ұсына отырып, оқушының жеке қызығушылығына негізделген зерттеу бағытын таңдауға мүмкіндік береді. Жұмыс барысында оқушылар дербес ізденіс жүргізіп, ғылыми жобалау, құрылымдау, жүйелеу, талдау және тұжырым жасау секілді толыққанды ғылыми-әдістемелік әрекеттерді меңгереді.

Жұмыстың жаңашылдық дәрежесі: «Жас тарихшы» бағдарламасының жаңашылдығы – оның мектеп оқушыларына бағытталған зерттеушілік білім беру форматына негізделуінде. Бұл бағдарлама дәстүрлі оқытудан өзгеше, себебі оқушы тек дайын білімді игеруші емес, сол білімді іздену арқылы табушы әрі өндіруші рөлінде болады.

Бағдарлама тарих пәнін тек деректерді есте сақтау пәні емес, зерттеуге, деректермен жұмыс істеуге үйрететін белсенді әрекет форматына айналдырады. Мұндай тәсіл қазіргі білім беру трендтеріне – құзыреттілікке негізделген оқыту, оқушы белсенділігі, жеке білім траекториясы сияқты ұстанымдарға сай келеді.

Сонымен қатар, бағдарламада мектеп тәжірибесінде сирек қолданылатын әдістер – ауызша тарих, отбасылық шежіре, жергілікті тарихты картографиялау, интерактивті қорғалым сияқты заманауи бағыттар енгізілген. Бұл – оның білім беру жүйесіндегі бірегейлігін және жаңашылдығын дәлелдейді.

Жұмыстың практикалық маңыздылығы: Бағдарламаның практикалық маңыздылығы – оқушылардың алған білімдерін нақты өмірлік жағдайларда қолдану мүмкіндігінде. Оқушылар өз өлкесінің тарихына байланысты нақты деректерді жинап, сұхбаттар алып, архив құжаттарын зерттеп, нәтижесін ғылыми түрде ұсыну арқылы тарих пәнін тәжірибелік салаға айналдырады.

Бағдарлама аясында орындалған жобалар мектепішілік, аудандық, облыстық, республикалық байқаулар мен ғылыми конференцияларда ұсынылуға жарамды. Сонымен қатар, жобалар мектеп мұражайлары, тарихи бұрыштар, жергілікті БАҚ материалдары үшін қолданбалы мазмұнға ие болады.

Оқушы жұмыс барысында зерттеу жүргізуді, мәліметтерді өңдеуді, ғылыми тұжырымдама жасауды, өз ойын негіздеп жеткізуді үйренеді. Бұл – оның болашақ академиялық не кәсіби жолына маңызды іргетас бола алады. Бағдарлама тек оқу нәтижесін ғана емес, өмірлік дағдылардың қалыптасуын да қамтамасыз етеді.

Жұмыстың әдіснамалық негізі: Бағдарлама қазіргі білім беру саласындағы зерттеушілік оқытудың теориялық-әдіснамалық негіздеріне сүйенеді. Оның іргетасы конструктивизм, оқушының белсенді танымдық іс-әрекетін қолдайтын білім алудың жобалық және тұлғалық-бағдарлы парадигмаларына құрылады.

Әдіснама ретінде:

• Конструктивтік оқыту теориясы (Пиаже, Виготский, Брунер);

• Зерттеушілік оқыту технологиясы (индукция, дедукция, мәселе қою, эксперимент);

• Жобалық әдіс ;

• Контекстік оқыту және рефлексия әдістері алынды.

Бағдарлама мазмұны мен құрылымы оқушылардың зерттеу жұмысы барысында жеке білім траекториясын құруына, өз бетінше ізденуіне, тарихи ақпаратты сын тұрғысынан пайымдап, ғылыми негізде тұжырымдауына жағдай жасайды. Сонымен қатар, әдіснамалық негіз оқушылардың функционалдық сауаттылығын, зерттеу мәдениетін және академиялық адалдығын қалыптастыруды мақсат етеді.

Күтілетін нәтижелер: Бағдарламаны меңгеру нәтижесінде оқушылар мынадай білім, білік, дағдыларды игереді:

1. Тарихи зерттеудің әдістемесі мен құрылымын меңгереді;

2. Өз бетінше ғылыми-зерттеу жобасын жоспарлай және жүзеге асыра алады;

3. Ғылыми гипотеза құра алады, зерттеу сұрағын дәл анықтайды;

4. Дереккөздерді табу, сұрыптау, талдау, салыстыру дағдыларын игереді;

5. Жобалық жұмыстың академиялық талаптарын, жазу стилін, рәсімдеу ережелерін сақтайды;

6. Өз зерттеуін ауызша, жазбаша және визуалды түрде (презентация, постер, макет) қорғай алады;

7. Академиялық адалдық принциптерін ұстанады;

8. Өз туған өлкесіне, тарихи оқиғалар мен тұлғаларға қызығушылығы артады;

9. Сыни ойлау, рефлексия, өзін-өзі бағалау және өзара бағалау мәдениеті дамиды;

10. Ғылыми конференцияларға, жобалық байқауларға қатысуға дайын болады.

Бағдарлама соңында оқушыда нақты нәтижеге бағытталған, тәжірибелік дағдыға негізделген тарихи-ғылыми ойлау және зерттеу мәдениеті қалыптасады.

Жұмыстағы қорытындылардың негізділік және анықтық дәрежесі: Бағдарлама аясында дайындалған оқушы зерттеу жобалары шынайы деректер мен нақты фактілерге сүйене отырып орындалады. Жобаның құрылымы ғылыми талаптарға сәйкес болады: зерттеу сұрағы, мақсат-міндеттері, әдістері, дереккөздермен жұмыс, тұжырым және қорытынды бөлімдері нақты дәлелдерге негізделеді.

Оқушылар қорытынды жасағанда өз гипотезаларын нақты мәліметтермен дәлелдеуді, зерттеу барысында алынған деректерді талдауды, түрлі көзқарастарды салыстыру арқылы логикалық байлам жасауды меңгереді. Бұл қорытындылардың ғылыми негізділігі мен сенімділігін қамтамасыз етеді.

Сонымен қатар, оқушы қорытындысында зерттеу сұрағына нақты жауап беріп, өз көзқарасын негізді дәлелдермен қолдай білуі — бағдарламаның басты жетістіктерінің бірі ретінде қарастырылады. Яғни, жұмыстың нәтижесі мен қорытындысы өзара сабақтас, дәйекті және әдіснамалық негізделген түрде беріледі.

Жұмыстың аралық және қорытынды нәтижелерін ұсынудың нысандары мен тәсілдері: Бағдарлама барысында оқушылардың жұмысын кезең-кезеңмен бақылау және бағалау қарастырылған. Бұл зерттеу процесінің жүйелі жүруін, оқушының бағыттан ауытқымауын, әрі өзіндік жетістіктерін уақытында көруін қамтамасыз етеді.

Аралық нәтижелерді ұсыну нысандары мен тәсілдері:

• Зерттеу жоспары мен құрылымын бекіту;

• Тақырыпқа қатысты дереккөздер тізімін ұсыну;

• Гипотеза мен зерттеу сұрағын қорғау;

• Сауалнама, сұхбат нәтижелерін кесте, диаграмма түрінде көрсету;

• Жинақталған деректердің алдын ала сараптамасын жасау;

• Уақытша презентация немесе постер арқылы идеялармен бөлісу.

Қорытынды нәтижелерді ұсыну нысандары мен тәсілдері:

• Дайын ғылыми-зерттеу жұмысын жазбаша түрде ұсыну (реферат, баяндама, мақала формасында);

• Қорғау рәсімі: жобаны презентация, слайд-шоу, постер, макет арқылы ауызша ұсыну;

• Пікірталас түрінде өз көзқарасын дәлелдеу;

• Жобаның визуалды қосымшаларын көрсету (инфографика, бейнежазба, фотоколлаж);

• Өзін-өзі және өзара бағалау парақтары арқылы қорытынды рефлексия жүргізу.

Бұл тәсілдер оқушыларға тек жазбаша емес, сонымен бірге ауызша, визуалды, шығармашылық жолмен де өз зерттеу нәтижелерін таныстыруға мүмкіндік береді. Мұндай көпформатты ұсыну ғылыми жұмыстардың мазмұндық және форма жағынан бай болуына ықпал етеді.

Сабақ формалары: Бағдарлама мазмұнына сәйкес оқыту келесі сабақ формаларында жүзеге асырылады:

1. Жеке жұмыс – оқушы өз бетінше тақырып таңдау, дерек жинау, талдау жүргізу және жоба жазумен айналысады;

2. Топтық жұмыс – оқушылар бірлесіп зерттеу жүргізіп, идея алмасады, материал жинайды және ортақ жоба қорғайды;

3. Жұптық жұмыс – екі оқушы бір зерттеу жобасын дайындап, бірін-бірі толықтырып жұмыс істейді;

4. Семинар сабақтары – зерттеулерді талқылау, гипотезаларды қорғау, дереккөздерді салыстыру, теориялық білімдерді пысықтау үшін өткізіледі;

5. Шеберлік сағаттары – презентация жасау, сұхбат алу, карта құрастыру, диаграмма жасау сияқты практикалық дағдыларды меңгеру;

6. Консультациялық сабақтар – оқушыларға бағыт-бағдар беру, қиындықтарды талқылау, түзету енгізу мақсатында ұйымдастырылады;

7. Қорғау сабақтары – дайын жобаларды көпшілік алдында қорғау, сұрақтарға жауап беру, пікірталас жүргізу;

8. Көшпелі (экскурсиялық) сабақтар – музей, архив, тарихи орындарға бару арқылы тәжірибелік дерек жинау.

Бұл сабақ формалары оқушылардың зерттеуге белсенді қатысуын қамтамасыз етеді, ынтымақтастықта жұмыс істеу, шығармашылық және дербестік дағдыларын дамытады.

Қолданылатын әдіс-тәсілдер: Бағдарламада оқушылардың зерттеушілік қабілеттерін дамыту мақсатында түрлі тиімді әдіс-тәсілдер қолданылады. Бұл әдістер оқытудың белсенді, шығармашылық және практикалық сипатын қамтамасыз етеді.

1. Жоба әдісі (Project-based learning) – оқушылар нақты зерттеу тақырыбын таңдап, жоба ретінде толық зерттеу жұмысын орындап, оны қорғау арқылы нәтижеге жетеді;

2. Сыни ойлау әдістері – сұрақ қою, салыстыру, пікір айту, дәлелдеу, болжам жасау сияқты ойлау операцияларын іске қосады;

3. Миға шабуыл (Brainstorming) – ой қозғау арқылы зерттеу тақырыбын нақтылау, идеялар ұсыну кезінде қолданылады;

4. Кейс-талдау – нақты тарихи жағдаяттарды зерттеп, оқушылар өз шешімдерін ұсынып, талдайды;

5. Интервью (Сұхбат алу) – ауызша тарих шеңберінде ата-әжелермен, жергілікті тұрғындармен сұхбат жүргізу;

6. Сауалнама жүргізу және нәтижесін талдау – статистикалық деректерді өңдеу, кестелеу, диаграмма жасауға бағытталған;

7. Графикалық әдістер – тарихи оқиғаларды картаға түсіру, хронологиялық сызба, инфографика жасау;

8. Презентация әдісі – PowerPoint, Canva, Google Slides арқылы жобаны визуалды түрде қорғау;

9. Дискуссия, пікірталас – түрлі тарихи мәселелер бойынша көзқарас білдіру, дәлелдеу, салыстыру;

10. Рефлексия – оқушы өз іс-әрекетін, жетістігін бағалау арқылы болашақ қадамдарын жоспарлайды.

Бұл әдіс-тәсілдер оқушылардың оқу процесіне белсенді қатысуын арттырып қана қоймай, олардың танымдық, зерттеушілік, коммуникативтік және шығармашылық құзыреттіліктерін дамытады.

ТҰРАҚТЫЛАУ БӨЛІМІ: Бағдарламаның тұрақтылығы – оның білім беру мазмұнына сәйкестігімен, икемділігімен және оқу процесіне ұзақ мерзімді енгізу мүмкіндігімен сипатталады.

1. Жүйелілік – бағдарлама құрылымы, мақсат-міндеттері мен мазмұны жалпы білім берудің мемлекеттік стандартына сай жүйеленген;

2. Қайталанып қолдану мүмкіндігі – бағдарлама әр оқу жылында, түрлі сыныптар мен білім деңгейлерінде бейімделіп, қайта жүргізуге ыңғайлы;

3. Мектептік жоспарға интеграциялануы – электив курс, қосымша білім беру, пәндік үйірме ретінде оқу процесіне еркін енгізіле алады;

4. Нәтижеге бағыттылығы – бағдарлама әр оқушының жеке жетістігіне, жобалық жұмыс нәтижесіне бағытталған;

5. Педагогикалық қолжетімділік – әдістемелік нұсқаулар, бағалау критерийлері мен сабақ құрылымы мұғалімге жұмысты тиімді ұйымдастыруға мүмкіндік береді;

6. Қоғамдық сұраныспен үндестігі – тарихи сауаттылықты арттыру, туған өлке тарихын зерттеу, елжандылық тәрбие беру мақсаты қазіргі білім саясатына толық сәйкес келеді.

Бағдарлама бір реттік емес, ұзақмерзімді негізде қолдануға арналған, сондықтан ол тұрақты түрде мектепішілік және аудандық деңгейде кеңінен қолданыс таба алады.

НОРМАТИВТІ БӨЛІМ Бұл бағдарлама Қазақстан Республикасының білім беру саласын реттейтін нормативтік-құқықтық құжаттарға, мемлекеттік жалпыға міндетті білім беру стандарттарына, сондай-ақ «Қазақстан тарихы» және «Дүниежүзі тарихы» пәндері бойынша оқу бағдарламаларына сәйкес әзірленді.

Бағдарлама келесі нормативтік негіздерге сүйенеді:

1. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы;

2. Қазақстан Республикасында орта білім берудің мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты (ЖББ МЖМС);

3. Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігінің бұйрықтары мен әдістемелік-нұсқаулық хаттары;

4. Жалпы білім беретін мектептердегі қосымша және электив курстарын ұйымдастыру ережелері;

5. Зияткерлік, шығармашылық және ғылыми-ізденіс бағытындағы білім беру бағдарламаларын әзірлеуге қойылатын талаптар.

Бағдарлама электив курс ретінде 7–9-сынып оқушыларына ұсынылады және оқу жоспарының вариативті (таңдау) компоненті ретінде мектептің академиялық еркіндігі аясында іске асырылады. Бағдарлама аптасына 1 сағат, жылдық жүктеме – 34 сағат көлемінде жүргізіледі.

Бағдарлама құрылымы ҚР БҒМ ұсынған үлгілік құрылымға сәйкес жасалған және мектеп мұғалімдері мен әкімшілігі тарапынан оңтайлы түрде енгізуге дайын.

34 сағаттық күнтізбелік-тақырыптық жоспар (аптасына 1 сағат)

№	Тақырыптары	Сағат саны	Теория	Практика	Мерзімі
1	Зерттеу жобасы дегеніміз не?	1
2	Ғылыми-зерттеу жұмысының құрылымы	1
3	Тақырып таңдау және зерттеу сұрағын анықтау	1
4	Гипотеза құру және мақсат қою	1
5	Дереккөздермен жұмыс: жазбаша және ауызша	1
6	Архивтік және интернет дереккөздерді талдау	1
7	Әдіс таңдау және зерттеу жоспарын құру	1
8	Сауалнама және сұхбат әдісі	1
9	Жергілікті материалдармен жұмыс	1
10	Оқиға мен тұлғаны зерттеу жолдары	1
11	Хронология және тарихи кезеңдеу	1
12	Талдау мен салыстыру әдістері	1
13	Жинақтау және кесте жасау тәсілдері	1
14	Тақырыптық карта мен инфографика құру	1
15	Алдын ала қорытынды жазу	1
16	Жазбаша мәтін құрылымы	1
17	Кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды жазу	1
18	Цитата және дереккөздерді рәсімдеу	1
19	Плагиат және академиялық адалдық	1
20	Жоба дизайны және көрнекілігі	1
21-	Жоба мәтінін құрастыру – I кезең	1
22	Жоба мәтінін құрастыру- II кезең	1
23-	Жобаны редакциялау – I кезең	1
24	Жобаны редакциялау- II кезең	1
25	Слайд, постер, макет дайындау	1
26	Қорғауға дайындық (репетиция)	1
27-	Жобаларды қорғау – І топ	1
28-	Жобаларды қорғау-ІІ топ	1
29-	Жобаларды қорғау-ІІІ топ	1
30	Жобаларды қорғау- ІV топ	1
31	Жобаларды талқылау және кері байланыс	1
32	Рефлексия: не үйрендім?	1
33	Қорытынды бағалау	1
34	Сертификаттау және марапаттау рәсімі	1

Қысқаша сипаттамасы бар оқу жоспары

Сабақ №	Сабақ тақырыбы	Қысқаша мазмұны
1	Зерттеу жобасы дегеніміз не?	Зерттеу жобасы дегеніміз не? тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен теориялық сабақ
2	Ғылыми-зерттеу жұмысының құрылымы	Ғылыми-зерттеу жұмысының құрылымы тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен теориялық сабақ
3	Тақырып таңдау және зерттеу сұрағын анықтау	Тақырып таңдау және зерттеу сұрағын анықтау тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен теориялық сабақ
4	Гипотеза құру және мақсат қою	Гипотеза құру және мақсат қою тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен теориялық сабақ
5	Дереккөздермен жұмыс: жазбаша және ауызша	Дереккөздермен жұмыс: жазбаша және ауызша тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен теориялық сабақ
6	Архивтік және интернет дереккөздерді талдау	Архивтік және интернет дереккөздерді талдау тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен теориялық сабақ
7	Әдіс таңдау және зерттеу жоспарын құру	Әдіс таңдау және зерттеу жоспарын құру тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен теориялық сабақ
8	Сауалнама және сұхбат әдісі	Сауалнама және сұхбат әдісі тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен теориялық сабақ
9	Жергілікті материалдармен жұмыс	Жергілікті материалдармен жұмыс тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен теориялық сабақ
10	Оқиға мен тұлғаны зерттеу жолдары	Оқиға мен тұлғаны зерттеу жолдары тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен теориялық сабақ
11	Хронология және тарихи кезеңдеу	Хронология және тарихи кезеңдеу тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен теориялық сабақ
12	Талдау мен салыстыру әдістері	Талдау мен салыстыру әдістері тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен теориялық сабақ
13	Жинақтау және кесте жасау тәсілдері	Жинақтау және кесте жасау тәсілдері тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен теориялық сабақ
14	Тақырыптық карта мен инфографика құру	Тақырыптық карта мен инфографика құру тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен теориялық сабақ
15	Алдын ала қорытынды жазу	Алдын ала қорытынды жазу тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен теориялық сабақ
16	Жазбаша мәтін құрылымы	Жазбаша мәтін құрылымы тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен теориялық сабақ
17	Кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды жазу	Кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды жазу тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен теориялық сабақ
18	Цитата және дереккөздерді рәсімдеу	Цитата және дереккөздерді рәсімдеу тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен теориялық сабақ
19	Плагиат және академиялық адалдық	Плагиат және академиялық адалдық тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен теориялық сабақ
20	Жоба дизайны және көрнекілігі	Жоба дизайны және көрнекілігі тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен практикалық жұмыс.
21	Жоба мәтінін құрастыру – I кезең	Жоба мәтінін құрастыру – I кезең тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен практикалық жұмыс.
22	Жоба мәтінін құрастыру – II кезең	Жоба мәтінін құрастыру – II кезең тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен практикалық жұмыс.
23	Жобаны редакциялау – I кезең	Жобаны редакциялау – I кезең тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен практикалық жұмыс.
24	Жобаны редакциялау – II кезең	Жобаны редакциялау – II кезең тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен практикалық жұмыс.
25	Слайд, постер, макет дайындау	Слайд, постер, макет дайындау тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен практикалық жұмыс.
26	Қорғауға дайындық (репетиция) – I бөлім	Қорғауға дайындық (репетиция) – I бөлім тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен практикалық жұмыс.
27	Қорғауға дайындық (репетиция) – II бөлім	Қорғауға дайындық (репетиция) – II бөлім тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен практикалық жұмыс.
28	Жобаларды қорғау – I топ	Жобаларды қорғау – I топ тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен практикалық жұмыс.
29	Жобаларды қорғау – II топ	Жобаларды қорғау – II топ тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен практикалық жұмыс.
30	Жобаларды қорғау – III топ	Жобаларды қорғау – III топ тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен практикалық жұмыс.
31	Жобаларды қорғау – IV топ	Жобаларды қорғау – IV топ тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен практикалық жұмыс.
32	Жобаларды талқылау және кері байланыс	Жобаларды талқылау және кері байланыс тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен практикалық жұмыс.
33	Рефлексия: не үйрендім?	Рефлексия: не үйрендім? тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен практикалық жұмыс.
34	Қорытынды бағалау және сертификаттау	Қорытынды бағалау және сертификаттау тақырыбы бойынша негізгі түсініктер мен практикалық жұмыс.

Сабақ түрлері бойынша жоспар

Сабақ №	Сабақ тақырыбы	Сағат саны	Сабақ түрі	Әдіс-тәсілдер
1	Зерттеу жобасы дегеніміз не?	1	Теориялық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
2	Ғылыми-зерттеу жұмысының құрылымы	1	Теориялық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
3	Тақырып таңдау және зерттеу сұрағын анықтау	1	Теориялық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
4	Гипотеза құру және мақсат қою	1	Теориялық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
5	Дереккөздермен жұмыс: жазбаша және ауызша	1	Теориялық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
6	Архивтік және интернет дереккөздерді талдау	1	Теориялық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
7	Әдіс таңдау және зерттеу жоспарын құру	1	Теориялық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
8	Сауалнама және сұхбат әдісі	1	Теориялық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
9	Жергілікті материалдармен жұмыс	1	Теориялық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
10	Оқиға мен тұлғаны зерттеу жолдары	1	Теориялық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
11	Хронология және тарихи кезеңдеу	1	Теориялық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
12	Талдау мен салыстыру әдістері	1	Теориялық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
13	Жинақтау және кесте жасау тәсілдері	1	Теориялық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
14	Тақырыптық карта мен инфографика құру	1	Теориялық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
15	Алдын ала қорытынды жазу	1	Теориялық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
16	Жазбаша мәтін құрылымы	1	Теориялық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
17	Кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды жазу	1	Теориялық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
18	Цитата және дереккөздерді рәсімдеу	1	Теориялық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
19	Плагиат және академиялық адалдық	1	Теориялық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
20	Жоба дизайны және көрнекілігі	1	Практикалық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
21	Жоба мәтінін құрастыру – I кезең	1	Практикалық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
22	Жоба мәтінін құрастыру – II кезең	1	Практикалық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
23	Жобаны редакциялау – I кезең	1	Практикалық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
24	Жобаны редакциялау – II кезең	1	Практикалық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
25	Слайд, постер, макет дайындау	1	Практикалық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
26	Қорғауға дайындық (репетиция) – I бөлім	1	Практикалық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
27	Қорғауға дайындық (репетиция) – II бөлім	1	Практикалық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
28	Жобаларды қорғау – I топ	1	Практикалық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
29	Жобаларды қорғау – II топ	1	Практикалық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
30	Жобаларды қорғау – III топ	1	Практикалық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
31	Жобаларды қорғау – IV топ	1	Практикалық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
32	Жобаларды талқылау және кері байланыс	1	Практикалық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
33	Рефлексия: не үйрендім?	1	Практикалық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау
34	Қорытынды бағалау және сертификаттау	1	Практикалық сабақ	Топтық жұмыс, сұрақ-жауап, талдау

34 сағатқа арналған қысқа мерзімді жоспарлар

Сабақ №1

Зерттеу жобасы дегеніміз не?

Қазіргі білім беру жүйесінде оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту, өздігінен ізденіп, ғылыми тұрғыда ой қорытуға үйрету маңызды міндеттердің бірі болып отыр. Осы тұрғыда зерттеу жобасы ерекше рөл атқарады. Зерттеу жобасы – оқушының белгілі бір тақырып аясында деректер жинап, оларды талдап, қорытынды жасап, өз ойын жүйелі түрде жеткізетін шығармашылық жұмысы. Ол оқушыны тек білім алушы ғана емес, өздігінен ізденуші, зерттеуші тұлға ретінде қалыптастыруға бағытталған.

Зерттеу жобасының басты ерекшелігі – оқушыны дербес ойлауға, талдау жасауға, түрлі көзқарастарды салыстыруға баулуында. Жоба барысында оқушылар тек дайын ақпаратты қабылдап қана қоймай, өз бетімен мәлімет жинап, сұхбаттасып, бақылау жүргізіп немесе әдебиеттермен жұмыс істейді. Осы арқылы олар білімді дайын күйінде алмай, оны өз еңбегімен табудың маңыздылығын түсінеді.

Зерттеу жобасын орындау барысында оқушы ғылыми-зерттеу жұмысының негізгі кезеңдерімен танысады: мәселені анықтау, мақсат пен міндеттерді қою, деректер жинау, талдау жасау және қорытынды шығару. Бұл – болашақтағы кез келген ғылыми ізденістің алғашқы баспалдағы. Сонымен бірге жобаның нәтижесін сынып алдында немесе ғылыми байқауларда қорғау оқушының сөйлеу мәдениетін, ойды жүйелі жеткізу қабілетін дамытады.

Зерттеу жобаларының тақырыптары сан алуан болуы мүмкін. Тарих, әдебиет, этнография, биология, география, өнер сияқты түрлі салалардағы тақырыптарды зерттеу арқылы оқушылар өз қызығушылықтарына сай жұмыс істей алады. Әсіресе халықтың салт-дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарына арналған жобалар ұлттық құндылықтарды жаңғыртып, тарихи жадты сақтауға зор үлес қосады. Мұндай жобалар жас ұрпақтың отансүйгіштік сезімін арттырып, рухани әлемін байытады.

Зерттеу жобасы оқушының шығармашылық ойлау қабілетін дамытуымен қатар, ұжымдық ынтымақтастыққа да тәрбиелейді. Кей жағдайда топтық жобалар ұйымдастырылып, балалар бір-бірімен пікір алмасып, ортақ нәтижеге жетуді үйренеді. Бұл олардың әлеуметтік дағдыларын жетілдіріп, бір-біріне жауапкершілікпен қарауға баулиды.

Қорыта айтқанда, зерттеу жобасы – оқушыларды өздігінен ой қорытуға, ізденуге, жаңа білімді табуға баулитын тиімді әдіс. Ол оқушының бойында ғылыми қызығушылықты оятып, шығармашылық қабілетті дамытады, ұлттық құндылықтарға құрметпен қарауды үйретеді. Зерттеу жобаларын орындау – жас ұрпақты болашақтағы үлкен ғылыми және өмірлік жетістіктерге жетелейтін сенімді қадам.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы	Зерттеу жобасы дегеніміз не?
Сабақтың мақсаты	Оқушылар зерттеу жобасының мәнін түсінеді, зерттеу жобасын орындау кезеңдерін біледі, ғылыми жобаның маңызы туралы ой қорытады.
Құндылықтарға баулу	Зерттеушілікке қызығушылық танытуға, өз бетімен ақпарат іздеуге, сыни ойлауға баулу.
Сабақтың барысы

Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы (5 мин)	- Амандасу, жағымды атмосфера орнату үшін «Бір бума гүл» тәсілін қолданады. - Сабақ тақырыбы мен мақсатын таныстырады. - «Миға шабуыл» әдісі арқылы сұрақтар қояды: «Зерттеу дегеніміз не?», «Жоба қандай жағдайда қажет?».	Оқушылар сұрақтарға жауап береді, пікір білдіреді, топқа бөлінеді.	ҚБ – ауызша мадақтау, мұғалімнің сындарлы кері байланысы.	Слайд, суреттер, стикер.
Сабақтың ортасы (25 мин)	Жаңа білім беру- Зерттеу жобасы туралы түсінік береді, кезеңдерін атап өтеді.- Бейнематериал көрсетеді. 1-тапсырма (жеке жұмыс): «Зерттеу жобасы» ұғымына кластер құрастырыңыз. 2-тапсырма (жұптық жұмыс): «Т кестесі» арқылы зерттеу жобасының артықшылығы мен қиындықтарын салыстырыңыз. 3-тапсырма (топтық жұмыс): «Зерттеу жобасын қалай жасаймыз?» тақырыбында постер әзірлеңіз (жоспар кезеңдері: тақырып таңдау, мақсат қою, дерек жинау, талдау, қорытынды).	- Жеке кластер құрастырады.- Жұппен салыстырмалы талдау жасайды.- Топпен постер дайындап, сынып алдында қорғайды.	Дескрипторлар:- Зерттеу жобасының мәнін түсіндіреді;- Артықшылықтары мен қиындықтарын көрсетеді;- Зерттеу кезеңдерін атайды;- Өз ойын креативті жеткізеді.	Бейнематериал, флипчарт, маркер, постер қағазы, жұмыс фотосы.
Сабақтың соңы (10 мин)	- «Бүгін сабақта...» әдісі арқылы кері байланыс ұйымдастырады. Сұрақтар:1. Бүгін сабақта білдім…2. Маңызды деп ойлаймын…3. Өз жұмысымды сәтті деп есептеймін, өйткені…4. Маған қиын болғаны…- Үй тапсырмасы: «Мен зерттегім келетін тақырып» атты шағын эссе жазу.	Кері байланыс береді, үй тапсырмасын жазады.	«Блум таксономиясы» әдісімен өзін-өзі бағалау (білемін → түсінемін → қолданамын → талдаймын → бағалаймын → ойлап табамын).	Стикер, А4 қағазы.

Сабақ №2

Ғылыми-зерттеу жұмысының құрылымы

Қазіргі білім беру үдерісінде оқушыларды ғылыми-зерттеу жұмысына баулу – олардың ойлау қабілетін, шығармашылық ізденісін, өздігінен білім алуға деген қызығушылығын дамытуға бағытталған маңызды міндеттердің бірі. Ғылыми-зерттеу жұмысы – белгілі бір тақырыпты жүйелі түрде зерттеп, нақты дәлелдерге сүйене отырып, тұжырым жасауға арналған шығармашылық еңбек. Мұндай жұмыстың тиімділігі ең алдымен оның дұрыс құрылымында.

Ғылыми-зерттеу жұмысының құрылымы белгілі бір ғылыми талаптарға сай құрылады. Алдымен кіріспе бөлімінде зерттеу тақырыбының өзектілігі айқындалады. Бұл бөлімде не себепті дәл осы мәселені қарастыру маңызды екендігі, оның қоғамға, білім саласына немесе ұлттық құндылықтарға тигізетін ықпалы түсіндіріледі. Сондай-ақ зерттеудің мақсаты мен міндеттері белгіленіп, болжам жасалады.

Негізгі бөлімде тақырыпқа байланысты жиналған деректер талданып, ғылыми тұжырымдар жасалады. Мұнда оқушы тақырып бойынша тарихи деректерді, әдебиеттерді, сұхбаттар мен далалық зерттеу материалдарын пайдалана отырып, оларды салыстырады, өз ой-пікірін білдіреді. Бұл бөлімде зерттеу нәтижелерінің дәлелділігі басты орынға шығады.

Зерттеу жұмысының қорытынды бөлімінде негізгі нәтижелер жинақталып, жалпы тұжырымдар жасалады. Қорытындыда зерттеудің мақсатына қол жеткізілгені, алға қойылған міндеттердің қалай орындалғаны көрсетіледі. Сонымен қатар болашақта осы тақырыпты одан әрі зерттеудің мүмкіндіктері мен ұсыныстары беріледі.

Ғылыми-зерттеу жұмысының тағы бір маңызды бөлігі – пайдаланылған әдебиеттер тізімі. Ол оқушының қандай дереккөздерге сүйенгенін көрсетеді. Бұл зерттеудің ғылыми сипатын арттырып қана қоймай, еңбектің әділ әрі сенімді екендігін дәлелдейді. Кей жағдайларда жұмысқа қосымша ретінде кестелер, суреттер, сұхбат жазбалары сияқты қосымшалар да тіркеледі.

Ғылыми-зерттеу жұмысының құрылымын дұрыс меңгерген оқушы деректерді жүйелеуді, логикалық ой қорытып, дәлелді тұжырым жасауды үйренеді. Бұл оның білімін тереңдетіп қана қоймай, болашақтағы үлкен ғылыми ізденістерге дайын болуына ықпал етеді. Мұндай жұмыстар оқушыларды жауапкершілікке, еңбексүйгіштікке, ұлттық құндылықтарды бағалауға тәрбиелейді.

Қорыта айтқанда, ғылыми-зерттеу жұмысының құрылымы – оқушылардың ғылыми ойлауын қалыптастырудың, білімін тереңдетудің және шығармашылық қабілетін дамытудың басты құралы. Ол білім алушыны тек ғылыми ізденіске үйретіп қана қоймай, өмірлік дағдыларды меңгеруге де бағыттайды.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы		Ғылыми-зерттеу жұмысының құрылымы
Сабақтың мақсаты		Оқушылар ғылыми-зерттеу жұмысының негізгі құрылымымен танысады, әр бөлімнің мазмұнын түсінеді, шағын зерттеу жоспарын құра алады.
Құндылықтарға баулу		Сыни ойлау, жауапкершілік, ізденімпаздық және өз ойын ғылыми тұрғыдан дәлелдей білуге баулу.
Сабақ барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті		Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы (5 мин)	- Амандасу, жағымды атмосфера қалыптастыру үшін «Шаттық шеңбері» әдісін қолданады.- Сабақ тақырыбы мен мақсаттарын таныстырады.- «Миға шабуыл» әдісімен сұрақтар қояды: «Ғылыми жұмыс дегеніміз не?», «Оның бөліктері қандай болуы мүмкін?».		- Сәлемдеседі.- Пікірлерін айтады, сабақ мақсатын анықтайды.- Топтарға бөлінеді («Диаграмма» әдісі).	ҚБ – мұғалімнің ауызша мадақтауы.	Слайд, тақырып жазуы, стикер.
Сабақтың ортасы (25 мин)	Жаңа білім беру- Ғылыми-зерттеу жұмысының құрылымын (кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды, пайдаланылған әдебиеттер, қосымша) түсіндіреді.- Бейнематериал көрсетеді. 1-тапсырма (жеке жұмыс): «Ғылыми-зерттеу жұмысының құрылымы» тақырыбына кесте толтырыңыз. 2-тапсырма (жұптық жұмыс): «Т кестесі» әдісі арқылы кіріспе мен қорытындының ұқсастығы мен айырмашылығын салыстырыңыз. 3-тапсырма (топтық жұмыс): «Зерттеу жоспары» постерін құрастырыңыз (тақырып, мақсат, әдіс, дереккөз, күтілетін нәтиже).		- Кестені толтырады.- Жұппен салыстырмалы талдау жасайды.- Топпен постер жасап, қорғайды.	Дескрипторлар:- Ғылыми-зерттеу жұмысының құрылымын атайды.- Әр бөлімнің мазмұнын түсіндіреді.- Кіріспе мен қорытындыны салыстырады.- Зерттеу жоспарын жасайды.	Бейнематериал, А3 қағаз, маркер, жұмыс фотосы, постер қағазы.
Сабақтың соңы (10 мин)	- «Бүгін сабақта...» әдісі арқылы кері байланыс ұйымдастырады.Сұрақтар:1. Бүгін білдім...2. Маңызды деп ойлаймын...3. Өз жұмысымды сәтті деп есептеймін, өйткені...4. Маған қиын болғаны...- Үй тапсырмасы: Таңдаған зерттеу тақырыбы бойынша шағын жоспар құрып келу.		- Кері байланыс береді.- Үй тапсырмасын жазып алады.	«Блум таксономиясы» әдісі арқылы өзіндік бағалау (білемін → түсінемін → қолданамын → талдаймын → бағалаймын → ойлап табамын).	Стикер, А4 қағазы.

Сабақ №3

Ғылыми-зерттеу жұмысының құрылымы

Қазіргі білім беру үдерісінде оқушыларды ғылыми-зерттеу жұмысына баулу – олардың ойлау қабілетін, шығармашылық ізденісін, өздігінен білім алуға деген қызығушылығын дамытуға бағытталған маңызды міндеттердің бірі. Ғылыми-зерттеу жұмысы – белгілі бір тақырыпты жүйелі түрде зерттеп, нақты дәлелдерге сүйене отырып, тұжырым жасауға арналған шығармашылық еңбек. Мұндай жұмыстың тиімділігі ең алдымен оның дұрыс құрылымында.

Ғылыми-зерттеу жұмысының құрылымы белгілі бір ғылыми талаптарға сай құрылады. Алдымен кіріспе бөлімінде зерттеу тақырыбының өзектілігі айқындалады. Бұл бөлімде не себепті дәл осы мәселені қарастыру маңызды екендігі, оның қоғамға, білім саласына немесе ұлттық құндылықтарға тигізетін ықпалы түсіндіріледі. Сондай-ақ зерттеудің мақсаты мен міндеттері белгіленіп, болжам жасалады.

Негізгі бөлімде тақырыпқа байланысты жиналған деректер талданып, ғылыми тұжырымдар жасалады. Мұнда оқушы тақырып бойынша тарихи деректерді, әдебиеттерді, сұхбаттар мен далалық зерттеу материалдарын пайдалана отырып, оларды салыстырады, өз ой-пікірін білдіреді. Бұл бөлімде зерттеу нәтижелерінің дәлелділігі басты орынға шығады.

Зерттеу жұмысының қорытынды бөлімінде негізгі нәтижелер жинақталып, жалпы тұжырымдар жасалады. Қорытындыда зерттеудің мақсатына қол жеткізілгені, алға қойылған міндеттердің қалай орындалғаны көрсетіледі. Сонымен қатар болашақта осы тақырыпты одан әрі зерттеудің мүмкіндіктері мен ұсыныстары беріледі.

Ғылыми-зерттеу жұмысының тағы бір маңызды бөлігі – пайдаланылған әдебиеттер тізімі. Ол оқушының қандай дереккөздерге сүйенгенін көрсетеді. Бұл зерттеудің ғылыми сипатын арттырып қана қоймай, еңбектің әділ әрі сенімді екендігін дәлелдейді. Кей жағдайларда жұмысқа қосымша ретінде кестелер, суреттер, сұхбат жазбалары сияқты қосымшалар да тіркеледі.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы		Тақырып таңдау және зерттеу сұрағын анықтау
Сабақтың мақсаты		Оқушылар зерттеу тақырыбын дұрыс таңдаудың маңызын түсінеді, зерттеу сұрағын қою жолдарын үйренеді, өз зерттеу жұмысына сұрақ құрастырады.
Құндылықтарға баулу		Сыни тұрғыдан ойлау, ізденімпаздық, жауапкершілік, шығармашылық көзқарас қалыптастыру.
Сабақтың барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті		Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы (5 мин)	- Амандасу, сыныпта психологиялық ахуал қалыптастыру үшін «Жылы лебіз» әдісін қолданады.- Сабақтың тақырыбы мен мақсатын таныстырады.- «Миға шабуыл» әдісі арқылы сұрақ қояды: «Зерттеу тақырыбын неге дұрыс таңдау керек?», «Жақсы зерттеу сұрағы қандай болады?».		- Сәлемдеседі, жағымды ахуалға қатысады.- Сұрақтарға жауап береді, сабақтың мақсатын анықтайды.- «Диаграмма» әдісімен топтарға бөлінеді.	ҚБ – мұғалімнің ауызша мадақтауы.	Слайд, тақырып жазуы, стикер.
Сабақтың ортасы (25 мин)	Жаңа білім беру- Зерттеу тақырыбын таңдаудағы негізгі талаптарды түсіндіреді (өзектілік, маңыздылық, қолжетімді дереккөздер).- Жақсы зерттеу сұрағының ерекшеліктерін мысалдар арқылы көрсетеді.- Қысқа бейнематериал көрсетеді. 1-тапсырма (жеке жұмыс): Өз қызығушылықтары негізінде 3 зерттеу тақырыбын ұсыныңыз. 2-тапсырма (жұптық жұмыс): Берілген тақырыптар ішінен ең өзектісін таңдап, оған зерттеу сұрағын құрастырыңыз. 3-тапсырма (топтық жұмыс): Тақырып пен сұрақты постерге жазып, оны қорғаңыз.		- Жеке жұмыс жасап, 3 тақырып ұсынады.- Жұппен бірігіп, зерттеу сұрағын құрастырады.- Топпен постер әзірлеп, қорғайды.	Дескрипторлар:- Өзекті тақырып ұсынады.- Дұрыс құрастырылған зерттеу сұрағын жазады.- Өз ойын дәлелдеп жеткізеді.- Постерді қорғауда белсенділік танытады.	Бейнематериал, А3 қағаз, маркер, постер қағазы, жұмыс фотосы.
Сабақтың соңы (10 мин)	- «Бүгін сабақта...» әдісі арқылы кері байланыс ұйымдастырады.Сұрақтар:1. Бүгін білдім…2. Маңызды деп ойлаймын…3. Өз жұмысымды сәтті деп есептеймін, өйткені…4. Маған қиын болғаны…- Үй тапсырмасы: Таңдаған тақырыбы бойынша кем дегенде 3 зерттеу сұрағын құрып келу.		- Кері байланыс береді.- Үй тапсырмасын жазып алады.	«Блум таксономиясы» әдісі арқылы өзіндік бағалау (білемін → түсінемін → қолданамын → талдаймын → бағалаймын → ойлап табамын).	Стикер, А4 қағазы.

Сабақ №4

Гипотеза құру және мақсат қою

Ғылыми-зерттеу жұмысын ұйымдастыруда гипотеза құру мен мақсат қою – ең маңызды кезеңдердің бірі. Себебі зерттеу бағытының айқындалуы мен нәтижесінің сапасы осы екі қадамға тікелей байланысты. Гипотеза – зерттеу барысында дәлелденуі тиіс болжам, ал мақсат – сол болжамды жүзеге асыруға бағытталған жалпы бағыт-бағдар. Оқушыларға гипотеза мен мақсатты дұрыс құруды үйрету – олардың ғылыми ойлау қабілетін, сыни тұрғыда пайымдауын және зерттеу жүргізу дағдысын қалыптастыруға ықпал етеді.

Гипотеза құру барысында оқушы зерттелетін мәселенің мүмкін болатын шешімін алдын ала болжайды. Ол нақты, түсінікті және тексеруге болатын сипатта болуы тиіс. Мысалы, егер зерттеу тақырыбы «Қазақтың ұлттық киімдерінің тәрбиелік мәні» болса, гипотеза «Ұлттық киімдердің ерекшеліктері жастардың ұлттық рухын қалыптастыруда маңызды рөл атқарады» деп құрылуы мүмкін. Бұл болжам зерттеу барысында жинақталған деректер мен дәлелдер арқылы тексеріледі.

Мақсат қою – зерттеудің бағытын айқындайтын негізгі баспалдақ. Мақсат тым жалпылама болмай, нақты нәтижеге жетуді көздеуі қажет. Жоғарыдағы мысалды негізге алсақ, зерттеу жұмысының мақсаты: «Қазақтың ұлттық киімдерінің тарихи ерекшеліктерін анықтап, оның қазіргі жастар тәрбиесіндегі орнын айқындау» деп белгіленуі мүмкін. Мақсат арқылы оқушы өз жұмысының түпкі нәтижесін көреді және сол бағытта әрекет етеді.

Гипотеза мен мақсаттың үйлесімді болуы – зерттеудің табысты болуының кепілі. Егер гипотеза дұрыс құрылса, мақсатқа жету жолы да нақты айқындалады. Сонымен бірге мақсатқа жету үшін міндеттер қойылады. Олар зерттеу барысында орындалатын нақты қадамдарды көрсетеді. Мысалы, әдеби деректерді жинау, сұхбат алу, салыстыру, қорытынды жасау сияқты міндеттер оқушының жұмысын жүйелі жүргізуіне көмектеседі.

Мұғалім гипотеза мен мақсатты құруда оқушыға бағыт-бағдар беріп, дұрыс тұжырымдауға көмектесуі тиіс. Бұл оқушылардың ғылыми стильде ой айтуға, пікірін негіздеуге және дәлелдеуге үйренуіне ықпал етеді. «Мақсатсыз адам желкенсіз кемеге ұқсайды» деген халық даналығы зерттеудің де мақсатсыз болмайтынын айқын білдіреді.

Қорыта айтқанда, гипотеза құру және мақсат қою – ғылыми-зерттеу жұмысының өзегін құрайтын маңызды кезеңдер. Олар оқушыны жүйелі ойлауға, деректерді талдауға және ғылыми тұрғыда дәлелді тұжырым жасауға үйретеді. Дұрыс қойылған мақсат пен нақты гипотеза зерттеу жұмысын мазмұнды да нәтижелі етеді.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы		Гипотеза құру және мақсат қою
Сабақтың мақсаты		Оқушылар ғылыми гипотезаның мәнін түсінеді, зерттеу мақсатын дұрыс қою жолдарын меңгереді, тақырыпқа сай гипотеза мен мақсат құрастырады.
Құндылықтарға баулу		Сыни тұрғыдан ойлау, жауапкершілік, дәлелді пікір айту, шығармашылыққа баулу.
Сабақтың барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті		Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы (5 мин)	- Амандасу, жағымды атмосфера құру үшін «Шаттық шеңбері» әдісін қолданады.- Сабақ тақырыбы мен мақсатын таныстырады.- «Миға шабуыл» әдісі арқылы сұрақ қояды: «Гипотеза дегеніміз не?», «Зерттеу мақсаты қалай құрылады?».		- Пікірлерін білдіреді, сабақтың мақсатын анықтайды.- «Диаграмма» әдісімен топтарға бөлінеді.	ҚБ – мұғалімнің ауызша мадақтауы.	Слайд, тақырып жазуы, стикер.
Сабақтың ортасы (25 мин)	Жаңа білім беру- Гипотезаның анықтамасын, түрлерін және зерттеу мақсатымен байланысын түсіндіреді.- Мысал ретінде шағын зерттеу жобасынан алынған гипотезаларды көрсетеді.- Қысқа бейнематериал ұсынады. 1-тапсырма (жеке жұмыс): Берілген тақырыпқа сәйкес гипотеза жазыңыз. 2-тапсырма (жұптық жұмыс): «Т кестесі» әдісі арқылы мақсат пен гипотезаның айырмашылығын салыстырыңыз. 3-тапсырма (топтық жұмыс): Өз зерттеу тақырыбыңызға мақсат пен гипотеза құрып, постер дайындаңыз.		- Жеке гипотеза құрастырады.- Жұппен мақсат пен гипотезаны салыстырады.- Топпен постер әзірлеп, сынып алдында қорғайды.	Дескрипторлар:- Гипотезаның анықтамасын түсіндіреді.- Тақырыпқа сай гипотеза құрастырады.- Мақсат пен гипотезаның айырмашылығын көрсетеді.- Жобаны постер арқылы қорғайды.	Бейнематериал, А3 қағаз, маркер, постер қағазы, жұмыс фотосы.
Сабақтың соңы (10 мин)	- «Бүгін сабақта...» әдісі арқылы кері байланыс ұйымдастырады.Сұрақтар:1. Бүгін білдім…2. Маңызды деп ойлаймын…3. Өз жұмысымды сәтті деп есептеймін, өйткені…4. Маған қиын болғаны…- Үй тапсырмасы: Таңдаған зерттеу тақырыбыңызға 2 гипотеза мен нақты мақсат құрып келу.		- Кері байланыс жасайды.- Үй тапсырмасын жазып алады.	«Блум таксономиясы» әдісі арқылы өзіндік бағалау (білемін → түсінемін → қолданамын → талдаймын → бағалаймын → ойлап табамын).	Стикер, А4 қағазы.

Сабақ №5

Дереккөздермен жұмыс: жазбаша және ауызша

Ғылыми-зерттеу жұмысын жүргізуде дереккөздермен жұмыс істеу ерекше маңызға ие. Себебі кез келген зерттеудің нәтижесі оның сүйенген деректерінің сапасына байланысты. Дереккөздер екі негізгі түрге бөлінеді: жазбаша және ауызша. Олардың әрқайсысының өзіндік ерекшелігі, құндылығы бар және оларды тиімді пайдалану зерттеудің шынайылығын қамтамасыз етеді.

Жазбаша дереккөздер – тарихи құжаттар, ресми материалдар, кітаптар, ғылыми мақалалар, газет-журналдар мен мұрағат құжаттары. Олар зерттеліп отырған тақырыптың нақты дәлелдерін береді және ғылыми тұжырымдар жасауға мүмкіндік туғызады. Мысалы, тарих пәнінен зерттеу жүргізгенде жазбаша деректер ретінде шежіре жазбалары, билердің биліктері, заң ережелері немесе белгілі бір дәуірдегі ресми құжаттар қолданылуы мүмкін. Жазбаша дереккөздермен жұмыс істеу барысында оқушылар оларды салыстырып, талдау жасап, деректердің сенімділігіне баға беруді үйренеді.

Ауызша дереккөздер де қазақ халқының мәдени мұрасында айрықша орын алады. Олар – халық жырлары, аңыз-әңгімелер, шешендік сөздер, естеліктер, сондай-ақ көнекөз қариялардың әңгімелері. Қазақ халқы тарихты жазба күйінде емес, негізінен ауызша дәстүр арқылы сақтап келгендіктен, ауызша деректердің маңызы зор. Мысалы, батырлар жыры мен айтыс үлгілері халықтың тарихи танымын жеткізіп, ұлттық болмысты ұрпақ жадында сақтап қалуға ықпал етті. Далалық зерттеу жүргізу кезінде ауызша деректерді жазып алу – ұрпаққа баға жетпес қазына қалдырудың бір жолы.

Жазбаша және ауызша дереккөздерді қатар пайдалану зерттеуді жан-жақты етеді. Жазбаша деректер нақтылық пен дәлдік берсе, ауызша деректер оқиғаның рухани, мәдени қырларын ашады. Мысалы, белгілі бір тарихи оқиғаны жазбаша құжаттар арқылы дәлелдеу барысында ауызша аңыздар оны көркем бейнеде жеткізіп, халықтың көзқарасын көрсетуі мүмкін.

Дереккөздермен жұмыс істеуде оқушыларға деректің авторын, шыққан уақытын, мазмұнын және оның шынайылығын анықтай білу дағдысын қалыптастыру қажет. Бұл олардың сыни тұрғыдан ойлау қабілетін дамытып, ғылыми әдістемеге үйретеді. Мұғалім осы үдерісте оқушыларға бағыт-бағдар беріп, дереккөздерді дұрыс пайдаланудың жолдарын көрсетуі тиіс.

Қорыта айтқанда, дереккөздермен жұмыс – ғылыми-зерттеу жұмысының негізі. Жазбаша деректер нақты дәлелдер ұсынса, ауызша деректер халықтың тарихи жадын сақтауға көмектеседі. Екі дерек түрін үйлестіре қолдану зерттеу жұмысының мазмұнын тереңдетіп, нәтижесін сенімді етеді.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы		Дереккөздермен жұмыс: жазбаша және ауызша (конференция сабақ)
Сабақтың мақсаты		Оқушылар жазбаша және ауызша дереккөз түрлерін ажыратады, олармен жұмыс істеудің ерекшеліктерін түсінеді, конференция сабақ форматында дереккөзді талдайды және қорытынды жасайды.
Құндылықтарға баулу		Өзара сыйластық, топтық ынтымақтастық, зерттеушілікке қызығушылық, сыни ойлау дағдыларын дамыту.
Сабақтың барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті		Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы (5 мин)	- Амандасу, «Жылы лебіз» әдісі арқылы сыныпта жағымды психологиялық ахуал орнатады.- Сабақтың тақырыбы мен мақсаттарын таныстырады.- «Миға шабуыл» сұрақтары: «Дереккөз дегеніміз не?», «Жазбаша және ауызша дереккөздердің айырмашылығы қандай?».		- Сәлемдеседі.- Сұрақтарға жауап береді, ой бөліседі.- Топтарға бөлінеді («Диаграмма» әдісі).	ҚБ – ауызша мадақтау, сындарлы кері байланыс.	Слайд, тақырып жазуы.
Сабақтың ортасы (25 мин)	Жаңа білім беру- Жазбаша және ауызша дереккөздер туралы қысқаша мәлімет береді.- Конференция сабақ форматында рөлдер (баяндамашылар, талқылаушылар, сұрақ қоюшылар) бөледі. 1-тапсырма (жеке жұмыс): Берілген үзіндіден дереккөз түрін анықтап, қысқаша сипаттама жазыңыз. 2-тапсырма (жұптық жұмыс): Жазбаша дереккөзден алынған ақпаратты талдап, оның артықшылығы мен шектеулерін «Т кестесі» әдісімен көрсетіңіз. 3-тапсырма (топтық жұмыс): Конференция барысында әр топ ауызша дереккөзге (бейнежазба, сұхбат, әңгіме) сүйеніп, мазмұнын талдап, негізгі тұжырымын баяндайды.		- Жеке дереккөз түрін анықтайды.- Жұппен «Т кестесін» толтырады.- Топпен ауызша дереккөзге талдау жасап, конференцияда баяндайды.	Дескрипторлар:- Жазбаша және ауызша дереккөздерді ажыратады.- Артықшылықтары мен кемшіліктерін көрсетеді.- Конференцияда өз ойын еркін жеткізеді.- Топтық жұмысқа белсенді қатысады.	Жазба мәтіндер, бейнематериал, маркер, постер қағазы.
Сабақтың соңы (10 мин)	- «Бүгін сабақта...» әдісі арқылы кері байланыс ұйымдастырады.Сұрақтар:1. Бүгін білдім…2. Маңызды деп ойлаймын…3. Өз жұмысымды сәтті деп есептеймін, өйткені…4. Маған қиын болғаны…- Үй тапсырмасы: Таңдаған тақырыпқа байланысты кемінде бір жазбаша және бір ауызша дереккөз тауып, қысқаша талдау жасап келу.		- Кері байланыс береді.- Үй тапсырмасын жазып алады.	«Блум таксономиясы» әдісі бойынша өзіндік бағалау (білемін → түсінемін → қолданамын → талдаймын → бағалаймын → ойлап табамын).	Стикер, А4 қағазы.

Сабақ №6

Архивтік және интернет дереккөздерді талдау

Ғылыми-зерттеу жұмысында дереккөздермен дұрыс жұмыс істеу – сенімді әрі дәлелді тұжырым жасаудың басты шарты. Соның ішінде архивтік және интернет дереккөздерін талдау ерекше мәнге ие. Архив – халықтың тарихи жадын сақтаушы алтын қазына, ал интернет – қазіргі заманғы ақпарат алудың ең кең тараған көзі. Екі дереккөз түрін де тиімді пайдалану зерттеудің сапасын арттырып, оқушының ғылыми ойлау қабілетін дамытуға ықпал етеді.

Архивтік деректер – мемлекет тарихының, қоғам дамуының ең сенімді куәгері. Онда сақталған құжаттар, қолжазбалар, ресми бұйрықтар, статистикалық мәліметтер мен жеке хаттар белгілі бір кезеңнің шынайы бейнесін көрсетеді. Архивтік деректерді талдау барысында оқушы нақты тарихи оқиғаларға қатысты дәлелдер тауып, оларды ғылыми тұрғыда сараптайды. Мысалы, қазақ халқының дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарын зерттегенде архив құжаттары арқылы сол дәуірдегі ресми деректерге сүйенуге болады. Бұл зерттеудің нақтылығын арттырып, ғылыми тұрғыдан құндылығын күшейтеді.

Интернет дереккөздері де қазіргі таңда маңызды орынға ие. Әлемдік ақпарат кеңістігі арқылы оқушылар көптеген ғылыми мақалаларға, электрондық кітаптарға, ресми сайттардағы материалдарға, заманауи зерттеулерге қол жеткізе алады. Дегенмен интернет дереккөздерін пайдаланғанда олардың сенімділігіне ерекше көңіл бөлу қажет. Себебі интернетте жарияланған ақпараттың барлығы бірдей ғылыми талаптарға сай бола бермейді. Сондықтан оқушыларға ресми сайттарды, ғылыми журналдардың электрондық нұсқаларын, мұрағат қорларының сандық базасын пайдалануды үйрету – мұғалімнің басты міндеті.

Архивтік және интернет дереккөздерін қатар қолдану зерттеу жұмысын жан-жақты етеді. Мысалы, белгілі бір дәстүрдің тарихын зерттегенде архивтен табылған құжаттар оның нақты дерегін берсе, интернеттен алынған заманауи зерттеулер оның бүгінгі күндегі жалғасын айқындайды. Бұл оқушыларға тарихи сабақтастықты түсінуге көмектеседі.

Дереккөздерді талдау барысында авторы, жазылған уақыты, мақсат-мүддесі сияқты мәліметтерге назар аудару қажет. Бұл – деректердің шынайылығын анықтап, жалған немесе бұрмаланған ақпараттардан сақтануға мүмкіндік береді. Мұғалім осы үдерісте бағыт беріп, дереккөздерді салыстыру, саралау және қорытынды жасау дағдыларын қалыптастыруға көмектеседі.

Қорыта айтқанда, архивтік және интернет дереккөздерін талдау – ғылыми-зерттеу жұмысының ең маңызды кезеңдерінің бірі. Архив құжаттары тарихи шындықты дәлелдесе, интернет дереккөздері жаңа заманның ғылыми жетістіктерін жеткізеді. Екеуін ұштастыра пайдалану оқушылардың ғылыми мәдениетін қалыптастырып, олардың зерттеу нәтижелерінің мазмұнын тереңдетеді.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы		Архивтік және интернет дереккөздерді талдау (зерттеу сабақ)
Сабақтың мақсаты		Оқушылар архивтік және интернет дереккөздердің ерекшеліктерін ажыратады, дереккөздерді талдау жолдарын үйренеді, зерттеу жұмысына дерек жинақтап қолданады.
Құндылықтарға баулу		Зерттеушілік қабілетті дамыту, ақпаратты сыни тұрғыдан талдау, дереккөздерді дұрыс қолдануға үйрету.
Сабақтың барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті		Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы (5 мин)	- Амандасу, «Жылы лебіз» әдісі арқылы сыныпта жағымды ахуал орнатады.- Сабақтың тақырыбы мен мақсаттарын таныстырады.- «Миға шабуыл» әдісімен сұрақтар қояды: «Архивтік дереккөздерге қандай мысалдар келтіре аласыңдар?», «Интернет дереккөздерінің артықшылығы неде?».		- Сәлемдеседі.- Сұрақтарға жауап береді, пікір білдіреді.- Топтарға бөлінеді («Диаграмма» әдісі).	ҚБ – мұғалімнің ауызша мадақтауы, сындарлы кері байланысы.	Слайд, тақырып жазуы, стикер.
Сабақтың ортасы (25 мин)	Жаңа білім беру- Архивтік және интернет дереккөздер туралы қысқаша түсінік береді.- Артықшылықтары мен шектеулерін салыстырады.- Архив құжаттарының үлгісін және интернет дереккөзін көрсетеді. 1-тапсырма (жеке жұмыс): Берілген архив құжатынан қажетті мәліметті тауып, қысқаша қорытынды жасаңыз. 2-тапсырма (жұптық жұмыс): Интернет дереккөзінен алынған ақпаратты талдап, «Т кестесі» әдісімен оның артықшылықтары мен кемшіліктерін жазыңыз. 3-тапсырма (топтық жұмыс): Архивтік және интернет дереккөздерді салыстырып, зерттеу үшін ең тиімдісін таңдап, постер қорғаңыз.		- Жеке архив құжатын талдайды.- Жұппен интернет дереккөзін талдайды.- Топпен салыстыру жасап, қорытындыны постерге түсіріп, сынып алдында қорғайды.	Дескрипторлар:- Архивтік және интернет дереккөздерді ажыратады;- Артықшылықтары мен шектеулерін көрсетеді;- Мәліметті талдап, қорытынды шығарады;- Өз ойын постер арқылы қорғайды.	Архив құжатының көшірмесі, интернет дереккөз үлгісі, А3 қағаз, маркер, постер қағазы, бейнематериал.
Сабақтың соңы (10 мин)	- «Бүгін сабақта...» әдісі арқылы кері байланыс ұйымдастырады.Сұрақтар:1. Бүгін білдім…2. Маңызды деп ойлаймын…3. Өз жұмысымды сәтті деп есептеймін, өйткені…4. Маған қиын болғаны…- Үй тапсырмасы: Өз зерттеу тақырыбыңызға қатысты 1 архивтік және 1 интернет дереккөз тауып, қысқаша талдау жасап келу.		- Кері байланыс жасайды.- Үй тапсырмасын жазып алады.	«Блум таксономиясы» әдісі бойынша өзіндік бағалау (білемін → түсінемін → қолданамын → талдаймын → бағалаймын → ойлап табамын).	Стикер, А4 қағазы.

Сабақ №7

Әдіс таңдау және зерттеу жоспарын құру

Ғылыми-зерттеу жұмысын жүргізуде ең маңызды кезеңдердің бірі – әдіс таңдау және зерттеу жоспарын құру. Дұрыс таңдалған әдіс пен нақты құрылған жоспар зерттеудің жүйелі жүргізілуін қамтамасыз етіп, нәтижесінің сапасын арттырады. Әдіс – зерттеу барысында қолданылатын нақты тәсілдер мен амалдар жиынтығы болса, жоспар – жұмыстың кезең-кезеңімен жүзеге асырылу тәртібін көрсететін бағдарлама. Халық «Жоспарлы істің берекесі мол» деп бекер айтпаған.

Әдіс таңдауда ең алдымен зерттеу тақырыбының ерекшелігі ескеріледі. Егер зерттеу тарихи дәстүрлерге қатысты болса, ауызша сұхбат алу, далалық зерттеу жүргізу, аңыз-әңгімелерді жинақтау тиімді. Ал статистикалық деректерге сүйенетін зерттеулерде сауалнама жүргізу, кесте құру, салыстырмалы талдау әдістері қолданылады. Кейде бірнеше әдісті қатар қолдану жұмыстың нәтижесін жан-жақты әрі толық етеді. Мысалы, қазақтың отбасылық дәстүрін зерттегенде қариялардан сұхбат алып, сонымен бірге мұрағат құжаттарын қарастыру – зерттеудің шынайылығын арттырады.

Зерттеу жоспарын құру – оқушының жұмысын жүйелі жүргізуіне көмектесетін маңызды қадам. Жоспар нақты әрі түсінікті болуы керек. Әдетте ол кіріспеден бастап, негізгі кезеңдерді қамтиды. Алдымен мәселені анықтау, содан кейін деректер жинау, оларды талдау, нәтижелерді қорыту және қорытынды жасау жоспардың негізгі бөліктері болып саналады. Мұндай жүйелілік оқушыны уақытты тиімді пайдалануға, деректерді ретімен қарастыруға, жұмыс барысында шатаспауға үйретеді.

Әдіс пен жоспарды дұрыс құрған оқушы өз жұмысының қай кезеңінде не істейтінін, қандай нәтиже алатынын анық біледі. Бұл өз кезегінде зерттеу барысын жеңілдетіп қана қоймай, ғылыми жұмыстың сапасын арттырады. Мұғалім оқушыға әдіс таңдауда бағыт-бағдар беріп, жоспарды құру кезінде нақты кеңестер беруі тиіс. Осылайша оқушы ғылыми жұмысты жүйелі орындап, өз ой-пікірін дәлелді жеткізуге мүмкіндік алады.

Қорыта айтқанда, әдіс таңдау мен зерттеу жоспарын құру – ғылыми-зерттеу жұмысының табысты болуына негіз болатын басты шарттардың бірі. Әдістің тиімділігі мен жоспардың нақтылығы оқушының ізденісін жеңілдетіп, нәтижесін сапалы етеді. Бұл – ғылыми мәдениетті қалыптастырудың, дербес ойлауды дамытудың және ұлттық құндылықтарды зерделеудің сенімді жолы.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы		Әдіс таңдау және зерттеу жоспарын құру (сұхбат сабақ)
Сабақтың мақсаты		Оқушылар зерттеу әдістерінің түрлерін ажыратады, зерттеу мақсатына сай әдіс таңдайды, қарапайым зерттеу жоспарын құрады.
Құндылықтарға баулу		Сыни ойлау, зерттеушілікке қызығушылық, өз ойын дәлелді жеткізу, топтық ынтымақтастық.
Сабақ барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті		Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы (5 мин)	- Амандасу, жағымды психологиялық ахуал қалыптастыру үшін «Жылы лебіз» әдісін қолданады.- Сабақтың тақырыбы мен мақсаттарын таныстырады.- «Миға шабуыл» сұрақтары: «Зерттеу әдістерін не үшін қолданамыз?», «Зерттеу жоспары неге қажет?».		- Амандасады, пікір білдіреді.- Сұрақтарға жауап береді.- «Диаграмма» әдісі арқылы топтарға бөлінеді.	ҚБ – ауызша мадақтау, сындарлы кері байланыс.	Слайд, тақырып жазуы.
Сабақтың ортасы (25 мин)	Жаңа білім беру (сұхбат сабақ форматында)- Мұғалім зерттеу әдістерінің түрлерін (бақылау, сұхбат, сауалнама, құжаттарды талдау, тәжірибе) түсіндіреді.- Әр әдістің тиімділігін сұрақ-жауап, пікір алмасу арқылы талқылайды.- Зерттеу жоспарын құрудың кезеңдерін (тақырып, мақсат, әдіс, дереккөздер, күтілетін нәтиже) ұсынады. 1-тапсырма (жеке жұмыс): Тақырыпқа сай зерттеу әдісін таңдаңыз және неге таңдағаныңызды жазыңыз. 2-тапсырма (жұптық жұмыс): «Т кестесі» әдісі арқылы бақылау мен сұхбат әдісінің артықшылықтары мен кемшіліктерін салыстырыңыз. 3-тапсырма (топтық жұмыс): Өздеріңіздің қызығушылықтарыңызға сай зерттеу жоспарын құрастырып, постер ретінде қорғаңыз.		- Жеке әдіс таңдап, түсініктеме жазады.- Жұппен салыстырмалы талдау жасайды.- Топпен зерттеу жоспарын жасап, постер қорғайды.	Дескрипторлар:- Зерттеу әдісін дұрыс таңдайды;- Әдістердің артықшылықтары мен кемшіліктерін салыстырады;- Қарапайым зерттеу жоспарын құрастырады;- Өз ойын дәлелдеп жеткізеді.	Сұхбат сұрақтары, А3 қағаз, маркер, постер қағазы, бейнематериал.
Сабақтың соңы (10 мин)	- «Бүгін сабақта...» әдісі арқылы кері байланыс жасайды.Сұрақтар:1. Бүгін білдім…2. Маңызды деп ойлаймын…3. Өз жұмысымды сәтті деп есептеймін, өйткені…4. Маған қиын болғаны…- Үй тапсырмасы: Таңдаған зерттеу тақырыбыңыз бойынша зерттеу жоспарын толық құрып келу.		- Кері байланыс береді.- Үй тапсырмасын жазып алады.	«Блум таксономиясы» әдісі бойынша өзіндік бағалау (білемін → түсінемін → қолданамын → талдаймын → бағалаймын → ойлап табамын).	Стикер, А4 қағазы.

Сабақ №8

Сауалнама және сұхбат әдісі

Ғылыми-зерттеу жұмысында сауалнама мен сұхбат әдістері оқушылар үшін ең тиімді әрі қолжетімді деректер жинау тәсілдерінің бірі болып саналады. Бұл әдістер арқылы зерттеуші белгілі бір тақырыпқа қатысты нақты мәліметтер алып қана қоймай, халықтың көзқарасын, пікірін, тәжірибесін де анықтай алады. Сауалнама мен сұхбат – зерттеудің сенімділігі мен мазмұндылығын арттыратын маңызды құралдар.

Сауалнама әдісі – көпшілік арасында белгілі бір мәселе бойынша пікір жинаудың ең кең тараған түрі. Ол жазбаша немесе электронды түрде жүргізілуі мүмкін. Сауалнама сұрақтары қысқа да нұсқа, түсінікті болуы тиіс. Олардың мақсаты – зерттеу тақырыбына қатысты нақты мәліметтерді алу. Мысалы, егер зерттеу тақырыбы «Қазақтың ұлттық мерекелері» болса, сауалнамада «Наурыз мерекесін қалай қарсы аласыз?», «Ұлттық мерекелерді жастардың тануы қаншалықты маңызды деп ойлайсыз?» сияқты сұрақтар қойылуы мүмкін. Сауалнамадан алынған мәліметтерді кесте, диаграмма арқылы көрсетіп, қорытынды жасау зерттеу нәтижесінің нақтылығын күшейтеді.

Сұхбат әдісі – зерттелетін тақырыпқа қатысты тәжірибесі бар немесе білері мол адамдармен тікелей сөйлесіп, пікірін жазып алу. Әдетте сұхбат белгілі бір жоспар бойынша жүргізіледі, бірақ әңгіме барысында жаңа сұрақтар қоюға да болады. Мәселен, дәстүрлі ырымдар мен тыйымдарды зерттеу кезінде ауыл ақсақалдарымен немесе көнекөз қариялармен сұхбаттасу өте құнды деректер береді. Сұхбат барысында тек ақпарат алу ғана емес, сонымен қатар сол адамның көзқарасын, өмірлік тәжірибесін түсіну маңызды.

Сауалнама мен сұхбат әдістері бірін-бірі толықтырып отырады. Сауалнама арқылы көпшілік пікірін жинауға болса, сұхбат жеке тұлғалардың терең ойларын анықтауға мүмкіндік береді. Бұл екі әдісті қатар қолдану зерттеу жұмысын жан-жақты әрі шынайы етеді. Сонымен қатар оқушыларға сауалнама мен сұхбат жүргізуді үйрету олардың қарым-қатынас дағдыларын дамытуға, жауапкершілігін арттыруға ықпал етеді.

Мұғалімнің рөлі – оқушыларға сауалнама сұрақтарын дұрыс құрастыруға, сұхбат жүргізудің әдебін сақтауға үйрету. Сондай-ақ жиналған мәліметтерді жүйелеп, талдап, ғылыми тұжырым жасауға бағыт беру. «Жеті рет өлшеп, бір рет кес» деген халық нақылы сауалнама мен сұхбатқа да қатысты: сұрақтарды мұқият ойластыру жұмыстың нәтижесін сапалы етеді.

Қорыта айтқанда, сауалнама және сұхбат әдістері – ғылыми-зерттеу жұмысының маңызды құрамдас бөлігі. Олар арқылы алынған деректер оқушылардың зерттеуін тереңдетіп, нақты әрі сенімді қорытындылар жасауына көмектеседі. Бұл әдістер оқушыларды ізденімпаздыққа, тыңғылықты дайындыққа және ұлттық құндылықтарды құрметтеуге тәрбиелейді.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы	Сауалнама және сұхбат әдісі (сұхбат + сауалнама сабақ)
Сабақтың мақсаты	Оқушылар сауалнама мен сұхбат әдістерінің ерекшеліктерін ажыратады, оларды қолдану жолдарын үйренеді, шағын сауалнама немесе сұхбат жоспарын құрастырады.
Құндылықтарға баулу	Сыни ойлау, топта ынтымақтаса жұмыс жасау, жауапкершілік, зерттеушілік қабілетті арттыру.
Сабақ барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы (5 мин)	- Амандасу, сыныпта жағымды атмосфера қалыптастыру үшін «Жылы лебіз» әдісін қолданады.- Сабақтың тақырыбы мен мақсатын таныстырады.- «Миға шабуыл» сұрақтары: «Сауалнама дегеніміз не?», «Сұхбат әдісі қай кезде тиімді?».	- Сәлемдеседі, сұрақтарға жауап береді.- Сабақ тақырыбын анықтайды.- Топтарға бөлінеді («Диаграмма» әдісі).	ҚБ – мұғалімнің ауызша мадақтауы, сындарлы кері байланыс.	Слайд, тақырып жазуы, стикер.
Сабақтың ортасы (25 мин)	Жаңа білім беру (сұхбат + сауалнама сабақ форматында)- Мұғалім сауалнама мен сұхбат әдістерінің анықтамасын, ерекшеліктерін түсіндіреді.- Шағын бейнематериал көрсетеді.- Әр әдістің артықшылықтары мен кемшіліктерін талқылау үшін сұрақ-жауап жүргізеді. 1-тапсырма (жеке жұмыс): Белгілі бір тақырыпқа арналған 5 сұрақтан тұратын сауалнама құрыңыз. 2-тапсырма (жұптық жұмыс): «Т кестесі» әдісімен сауалнама мен сұхбат әдісінің артықшылықтары мен кемшіліктерін салыстырыңыз. 3-тапсырма (топтық жұмыс): Сұхбат жүргізудің қысқаша жоспарын құрып, рөлдік ойын арқылы сұхбат өткізіңіз.	- Жеке сауалнама сұрақтарын құрастырады.- Жұппен салыстырмалы талдау жасайды.- Топпен сұхбат жоспарын әзірлеп, рөлдік ойын арқылы орындайды.	Дескрипторлар:- Сауалнама сұрақтарын құрастырады;- Әдістердің артықшылықтары мен кемшіліктерін көрсетеді;- Сұхбат жоспарын әзірлейді;- Өз ойын дәлелді жеткізеді.	Бейнематериал, А3 қағаз, маркер, постер қағазы, сұхбатқа арналған сұрақтар үлгісі.
Сабақтың соңы (10 мин)	- «Бүгін сабақта...» әдісі арқылы кері байланыс жасайды.Сұрақтар:1. Бүгін білдім…2. Маңызды деп ойлаймын…3. Өз жұмысымды сәтті деп есептеймін, өйткені…4. Маған қиын болғаны…- Үй тапсырмасы: Таңдаған тақырыбыңыз бойынша шағын сауалнама немесе сұхбат жоспарын жасап келу.	- Кері байланыс береді.- Үй тапсырмасын жазып алады.	«Блум таксономиясы» әдісі арқылы өзіндік бағалау (білемін → түсінемін → қолданамын → талдаймын → бағалаймын → ойлап табамын).	Стикер, А4 қағазы.

Сабақ №9

Жергілікті материалдармен жұмыс

Ғылыми-зерттеу жұмысында жергілікті материалдарды пайдалану – оқушыларға туған өлкенің тарихы мен мәдениетін тереңірек танып-білуге, ұлттық құндылықтарды құрметтеуге және зерттеу дағдыларын жетілдіруге жол ашады. Жергілікті материалдар – туған жерге қатысты деректер, тарихи орындар, ауыз әдебиеті үлгілері, халықтық салт-дәстүрлер, өлкенің табиғаты мен шаруашылық ерекшеліктері жайлы мәліметтер. Мұндай материалдармен жұмыс істеу зерттеу жұмысының мазмұнын байытып, оқушының туған еліне деген сүйіспеншілігін арттырады.

Жергілікті материалдар ең алдымен көнекөз қариялардың естеліктерінен, халық ауыз әдебиетінің үлгілерінен, жергілікті тарихқа қатысты аңыз-әңгімелерден жиналады. Мысалы, белгілі бір ауылдың тарихын зерттегенде жергілікті тұрғындардың айтуымен ол жердің қашаннан қоныс болғаны, қандай оқиғаларға куә болғаны жайлы құнды деректер алуға болады. Бұл деректерді жазып алып, жүйелеп, ғылыми тұрғыда талдау – зерттеу жұмысын жан-жақты әрі мазмұнды етеді.

Сонымен бірге жергілікті материалдарға тарихи-мәдени ескерткіштер, көне қорымдар, сәулет өнерінің үлгілері, шежірелік деректер де жатады. Мұндай деректерді зерттеу оқушыларды өлкетануға қызықтырады, өткен тарихқа құрметпен қарауға баулиды. Мысалы, ауыл маңындағы ескі кесенелер мен қорымдарды зерттеу арқылы қазақ халқының салт-дәстүрлері мен дүниетанымын тануға болады.

Жергілікті материалдармен жұмыс істеудің тағы бір тиімді түрі – мұражайларға, кітапханаларға, мұрағаттарға бару. Онда сақталған құжаттар, көне қолжазбалар, тұрмыстық бұйымдар арқылы оқушылар өткен өмірді көз алдына елестетіп, өз зерттеуіне дәлелдер жинақтай алады. Сонымен қатар жергілікті табиғат ерекшеліктері де зерттеу жұмысының объектісіне айналады. Өзен-көлдер, таулар, өсімдіктер мен жануарлар дүниесі жайлы мәліметтер экологиялық және географиялық зерттеулерге негіз бола алады.

Жергілікті материалдармен жұмыс жасау барысында мұғалімнің жетекшілігі маңызды. Ол оқушыға деректерді дұрыс жинақтап, сұрыптауға, ғылыми тұрғыда талдауға бағыт береді. Жиналған материалдардың сенімділігіне баға беріп, оларды жүйелі түрде зерттеу жоспарына енгізуге көмектеседі.

Қорыта айтқанда, жергілікті материалдармен жұмыс – оқушыларды туған жерін сүюге, ұлттық мұраны қастерлеуге, ғылыми тұрғыда ой қорытуға тәрбиелейтін маңызды әдіс. Ол зерттеу жұмысының мазмұнын байытып қана қоймай, оқушының туған өлкеге деген сүйіспеншілігін арттырады және ұрпақты өз елінің тарихы мен мәдениетіне жауапкершілікпен қарауға баулиды.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы		Жергілікті материалдармен жұмыс (зерттеу сабақ)
Сабақтың мақсаты		Оқушылар жергілікті материалдарды (ауызша, жазбаша, заттай деректер) талдайды, зерттеу жұмысына қолданудың маңызын түсінеді, шағын зерттеу жобасында қолдана біледі.
Құндылықтарға баулу		Ұлттық мұраға құрметпен қарау, сыни ойлау, зерттеушілік қабілеттерін дамыту, өз пікірін дәлелдеп айту.
Сабақ барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті		Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы (5 мин)	- Амандасу, «Жылы лебіз» әдісі арқылы сыныпта жағымды ахуал орнатады.- Сабақтың тақырыбы мен мақсатын таныстырады.- «Миға шабуыл» сұрақтары: «Жергілікті материалдар дегеніміз не?», «Оларды зерттеуде не үшін қолданамыз?».		- Сәлемдеседі, пікір білдіреді.- Сұрақтарға жауап береді.- «Диаграмма» әдісі арқылы топтарға бөлінеді.	ҚБ – ауызша мадақтау, сындарлы кері байланыс.	Слайд, тақырып жазуы, стикер.
Сабақтың ортасы (25 мин)	Жаңа білім беру (зерттеу сабақ форматында)- Жергілікті материал түрлерін (ауызша әңгімелер, мұражай экспонаттары, фотоқұжаттар, ескерткіштер, карталар, шежірелер) таныстырады.- Әр материалдың зерттеу жұмысына қосатын үлесін түсіндіреді.- Жергілікті деректерге қатысты шағын бейнематериал көрсетеді. 1-тапсырма (жеке жұмыс): Берілген жергілікті материалды (мәтін, фото немесе карта) сипаттап, қандай мәлімет алуға болатынын жазыңыз. 2-тапсырма (жұптық жұмыс): «Т кестесі» әдісі арқылы жергілікті материалдың артықшылықтары мен шектеулерін көрсетіңіз. 3-тапсырма (топтық жұмыс): Таңдалған жергілікті материал негізінде шағын зерттеу жоспарын құрып, постер қорғаңыз.		- Жеке деректі сипаттайды.- Жұппен салыстырмалы талдау жасайды.- Топпен зерттеу жоспарын жасап, постерді қорғайды.	Дескрипторлар:- Жергілікті материалды сипаттайды;- Артықшылықтары мен шектеулерін көрсетеді;- Зерттеу жоспарын жасайды;- Топтық жұмыста белсенділік танытады.	Фотоқұжаттар, карта, мұражай экспонаттарының суреттері, А3 қағаз, маркер, постер қағазы, бейнематериал.
Сабақтың соңы (10 мин)	- «Бүгін сабақта...» әдісі арқылы кері байланыс жасайды.Сұрақтар:1. Бүгін білдім…2. Маңызды деп ойлаймын…3. Өз жұмысымды сәтті деп есептеймін, өйткені…4. Маған қиын болғаны…- Үй тапсырмасы: Өз туған жеріңізге байланысты бір жергілікті материал тауып, қысқаша талдау жасап келу.		- Кері байланыс береді.- Үй тапсырмасын жазып алады.	«Блум таксономиясы» әдісі арқылы өзіндік бағалау (білемін → түсінемін → қолданамын → талдаймын → бағалаймын → ойлап табамын).	Стикер, А4 қағазы.

Сабақ №10

Оқиға мен тұлғаны зерттеу жолдары

Ғылыми-зерттеу жұмысында белгілі бір тарихи оқиға мен тұлғаны зерттеу – оқушылар үшін аса маңызды әрі қызықты бағыттардың бірі. Мұндай зерттеу ұлттық тарихты, мәдениет пен дәстүрді тереңірек түсінуге, ата-баба жолына құрметпен қарауға, сондай-ақ оқушылардың ғылыми ойлау қабілетін дамытуға ықпал етеді. «Өткенді білмей, болашақты болжай алмайсың» деген халық даналығы оқиға мен тұлғаны зерттеудің маңызын айқындайды.

Тарихи оқиғаны зерттеу үшін ең алдымен оның уақытын, себеп-салдарын, барысы мен нәтижесін анықтау қажет. Ол үшін жазбаша деректер, мұрағат құжаттары, халық ауыз әдебиеті үлгілері, естеліктер пайдаланылады. Мысалы, қазақ халқының тәуелсіздік жолындағы күресін зерттегенде көтерілістер мен соғыстардың мәнін ашып, олардың ел тағдырына әсерін талдау – оқушылардың тарихи танымын тереңдетеді. Сонымен қатар оқиғаның халық тұрмысындағы орны, оның дәстүрлерге, шаруашылыққа немесе әлеуметтік қатынастарға ықпалы да назардан тыс қалмауы тиіс.

Ал тарихи тұлғаны зерттегенде оның өмірбаяны, шыққан тегі, ел алдындағы еңбегі, атқарған қызметі және замандастары арасындағы беделі қарастырылады. Бұл ретте тұлғаның тек жеке өміріне емес, оның қоғамдық қызметіне, ел тарихындағы орнына баса назар аударылады. Мысалы, Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би сияқты дана билерді зерттеу арқылы қазақ қоғамының құқықтық дәстүрлерін, әділдік пен бірлік жолындағы күресін терең түсінуге болады. Батырлар мен жыраулардың өмірін зерттеу де оқушылардың отансүйгіштік рухын күшейтеді.

Зерттеу барысында оқиға мен тұлғаны қатар қарастыру жұмысты мазмұнды етеді. Өйткені тарихи оқиғалар нақты тұлғалардың әрекетімен тығыз байланысты. Мәселен, Абылай ханның тұлғасын зерттеу арқылы XVIII ғасырдағы қазақ қоғамының саяси жағдайын, жоңғар шапқыншылығына қарсы күресті тереңірек ұғынуға болады. Мұндай тәсіл оқушылардың тарихи ойлауын жүйелеп, себеп-салдарлық байланысты түсінуге көмектеседі.

Оқиға мен тұлғаны зерттеудің негізгі жолдарына мұрағаттық құжаттармен жұмыс, ғылыми еңбектерді оқу, ауызша сұхбат жүргізу, жергілікті ескерткіштер мен тарихи орындарды аралау жатады. Мұғалім осы зерттеу жұмысына бағыт-бағдар беріп, деректердің шынайылығын анықтауға, талдау жасауға және тұжырым шығаруға көмектесуі тиіс.

Қорыта айтқанда, оқиға мен тұлғаны зерттеу – оқушылардың тарихи санасын қалыптастыратын, ұлттық болмысқа құрмет сезімін арттыратын, ғылыми ізденіске жетелейтін маңызды бағыт. Ол арқылы жас ұрпақ ата-бабасының ерлік жолын, халықтың басынан өткен маңызды кезеңдерді танып, қазіргі ұрпақ үшін тағылымды сабақ алады.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы		Оқиға мен тұлғаны зерттеу жолдары (зерттеу сабақ)
Сабақтың мақсаты		Оқушылар тарихи оқиға мен тұлғаны зерттеу жолдарын меңгереді, дереккөздерді талдау арқылы қорытынды жасайды, шағын зерттеу жұмысын жоспарлайды.
Құндылықтарға баулу		Ұлттық құндылықтарды құрметтеу, зерттеушілікке қызығушылық таныту, сыни ойлау, жауапкершілік пен ынтымақтастық.
Сабақ барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті		Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы (5 мин)	- Амандасу, сыныпта жағымды ахуал қалыптастыру үшін «Жылы лебіз» әдісін қолданады.- Сабақтың тақырыбы мен мақсаттарын таныстырады.- «Ән сөздері арқылы» әдісімен оқушыларды 3 топқа бөледі (әр топқа танымал ән сөздерінің үзінділері беріледі, соған сәйкес бірігеді).- «Миға шабуыл» сұрақтары: «Тарихи оқиғаны зерттеу үшін не қажет?», «Тұлғаны зерттеу жолдары қандай?».		- Ән сөздері арқылы топтарға бөлінеді.- Сабақтың тақырыбын анықтайды.- Сұрақтарға жауап береді.	ҚБ – мұғалімнің ауызша мадақтауы, сындарлы кері байланыс.	Слайд, ән сөздері жазылған парақтар, тақырып жазуы.
Сабақтың ортасы (25 мин)	Жаңа білім беру (зерттеу сабақ форматында)- Оқиға мен тұлғаны зерттеу жолдары туралы қысқаша түсіндіреді (дереккөздер: жазбаша, ауызша, архивтік, интернет, заттай).- Мысал ретінде белгілі тарихи оқиға мен тұлғаға қатысты бейнематериал көрсетеді. 1-тапсырма (жеке жұмыс): Берілген тұлғаға қатысты қысқаша дерек мәтінін оқып, негізгі ақпаратты кестеге түсіріңіз. 2-тапсырма (жұптық жұмыс): «Т кестесі» әдісі арқылы оқиға мен тұлғаны зерттеудің ұқсастығы мен айырмашылығын салыстырыңыз. 3-тапсырма (топтық жұмыс): Әр топ таңдалған тарихи оқиға немесе тұлға негізінде зерттеу жоспарын құрып, постер дайындайды.		- Жеке мәтінмен жұмыс істейді.- Жұппен салыстырмалы талдау жасайды.- Топпен зерттеу жоспарын құрып, постер қорғап шығады.	Дескрипторлар:- Дерек мәтінінен негізгі ақпаратты анықтайды;- Оқиға мен тұлғаны зерттеудің ерекшеліктерін көрсетеді;- Зерттеу жоспарын құрады;- Өз ойын дәлелдеп жеткізеді.	Бейнематериал, дерек мәтіндері, А3 қағаз, маркер, постер қағазы.
Сабақтың соңы (10 мин)	- «Бүгін сабақта...» әдісі арқылы кері байланыс ұйымдастырады.Сұрақтар:1. Бүгін білдім…2. Маңызды деп ойлаймын…3. Өз жұмысымды сәтті деп есептеймін, өйткені…4. Маған қиын болғаны…- Үй тапсырмасы: Таңдаған тұлға немесе оқиға бойынша қосымша дереккөз тауып, қысқаша талдау жасап келу.		- Кері байланыс жасайды.- Үй тапсырмасын жазып алады.	«Блум таксономиясы» әдісі бойынша өзіндік бағалау (білемін → түсінемін → қолданамын → талдаймын → бағалаймын → ойлап табамын).	Стикер, А4 қағазы.

Сабақ №11

Хронология және тарихи кезеңдеу

Тарихты тануда хронология мен тарихи кезеңдеудің орны ерекше. Хронология – тарихи оқиғалардың уақытын анықтап, олардың орын алу реті мен ұзақтығын көрсететін ғылым саласы. Ал тарихи кезеңдеу – адамзат тарихын немесе белгілі бір халықтың өткен жолын кезең-кезеңге бөліп қарастыру. Бұл екі ұғым оқушыларға өткенді жүйелі түсінуге, тарихи үдерістердің себеп-салдарын айқындауға көмектеседі. Қазақ халқының тарихын оқытуда да хронология мен кезеңдеудің маңызы айрықша, себебі олар арқылы елдің басынан өткен қиындықтар мен жеңістер рет-ретімен зерделенеді.

Хронология тарихи оқиғаларды ретімен баяндауға мүмкіндік береді. Мысалы, Қазақ хандығының құрылуы 1465-1466 жылдарға сәйкес келетінін білу арқылы оқушылар XV ғасырдағы қазақ қоғамының саяси жағдайын түсінеді. Уақыт пен оқиға арасындағы байланысты анықтау – тарихи білімнің негізі болып табылады. Сондықтан оқушыларға әрбір тарихи оқиғаның уақытын есте сақтау, оны басқа оқиғалармен салыстыру дағдыларын қалыптастыру қажет.

Тарихи кезеңдеу оқиғаның тек уақытын ғана емес, оның мазмұнын да ашады. Қазақ тарихында кезеңдерге бөлу арқылы халықтың даму жолын айқын көруге болады. Мысалы, ежелгі дәуір, орта ғасырлар, жаңа заман және қазіргі заман кезеңдері өз ерекшеліктерімен сипатталады. Әр кезеңде халықтың тұрмыс-салты, шаруашылығы, саяси құрылымы, мәдениеті әртүрлі сипат алды. Бұл тәсіл оқушыларға тарихты тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.

Кезеңдеудің маңызы – халықтың дамуындағы ірі тарихи өзгерістерді айқындауда. Мәселен, жоңғар шапқыншылығы кезіндегі «Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама» оқиғасын білу арқылы XVIII ғасырдағы қазақ халқының тағдырын түсінуге болады. Сол сияқты тәуелсіздіктің 1991 жылы жариялануы қазіргі кезеңнің басты межесі ретінде қарастырылады.

Хронология мен кезеңдеуді дұрыс қолдану зерттеу жұмысын да жүйелі етеді. Оқушылар белгілі бір оқиғаны немесе дәстүрді зерттегенде, оның қай кезеңге тән екенін, қандай тарихи жағдаймен байланысты екенін анықтайды. Бұл олардың ғылыми ойлау қабілетін дамытып, себеп-салдарлық байланыстарды көруге үйретеді.

Қорыта айтқанда, хронология мен тарихи кезеңдеу – тарихты жүйелі түсінудің басты құралдары. Олар оқушыларды уақытты дұрыс бағдарлауға, тарихи оқиғаларды салыстыра білуге, халықтың даму жолын терең түсінуге тәрбиелейді. Бұл тәсілдер арқылы жас ұрпақ өз халқының тарихына құрметпен қарап, өткеннен тағылым алып, болашаққа сеніммен қадам басады.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы		Хронология және тарихи кезеңдеу (әңгіме сабақ)
Сабақтың мақсаты		Оқушылар хронология ұғымын түсінеді, тарихи кезеңдеудің маңызын ұғынады, оқиғаларды уақыт ретімен орналастыруға дағдыланады.
Құндылықтарға баулу		Ұлттық тарихты құрметтеу, уақытты бағалау, тарихи сананы қалыптастыру, топта ынтымақтастықта жұмыс жасау.
Сабақ барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті		Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы (5 мин)	- Амандасу, сыныпта жағымды психологиялық ахуал тудыру үшін «Жылы лебіз» әдісін қолданады.- Сабақ тақырыбы мен мақсаттарын таныстырады.- Өлең жолдары арқылы оқушыларды 3 топқа бөледі (әр топқа белгілі тарихи өлең жолдары беріледі).- «Миға шабуыл» сұрақтары: «Хронология нені білдіреді?», «Тарихи кезеңдеудің қандай түрлерін білесіңдер?».		- Сәлемдеседі, өлең жолдары арқылы топтарға бөлінеді.- Пікір білдіреді, сабақ тақырыбын анықтайды.- Сұрақтарға жауап береді.	ҚБ – ауызша мадақтау, сындарлы кері байланыс.	Өлең жолдары жазылған қағаздар, слайд, тақырып жазуы.
Сабақтың ортасы (25 мин)	Жаңа білім беру (әңгіме сабақ)- Мұғалім хронология мен тарихи кезеңдеудің мәнін әңгімелеу арқылы түсіндіреді.- Мысал ретінде уақыт сызығын көрсетеді.- Бейнематериал ұсынады. 1-тапсырма (жеке жұмыс, Блум таксономиясы):- Білемін: Хронология сөзі нені білдіреді?- Түсінемін: Тарихи кезеңдеудің мақсатын түсіндіріңіз.- Қолданамын: Белгілі бір тарихи оқиғаны уақыт ретімен орналастырыңыз. 2-тапсырма (жұптық жұмыс, ВЕНН диаграммасы): Екі дәуірді салыстырып, ортақ және ерекше белгілерін жазыңыз. 3-тапсырма (топтық жұмыс, Қар кесегі әдісі): Әр топ тарихи кезеңдеу тәсілдерінің бірін талдап, қысқа әңгіме құрастырады. Кейін топтан топқа қосымша мәлімет қосып, соңында толық мәтін шығарады.		- Блум таксономиясы бойынша жеке тапсырма орындайды.- Жұппен Венн диаграммасын толтырады.- Топпен «Қар кесегі» әдісі арқылы әңгіме құрастырады.- Нәтижесін сыныппен бөліседі.	Дескрипторлар:- Хронология ұғымын түсіндіреді;- Тарихи кезеңдеудің маңызын көрсетеді;- Дәуірлерді салыстырады;- Топтық жұмыста белсенділік танытады;- Өз ойын дәлелдеп жеткізеді.	Бейнематериал, уақыт сызығы, А3 қағаз, маркер, постер қағазы, үлестірме қағаздар.
Сабақтың соңы (10 мин)	- «Бүгін сабақта...» әдісі арқылы кері байланыс ұйымдастырады.Сұрақтар:1. Бүгін білдім…2. Маңызды деп ойлаймын…3. Өз жұмысымды сәтті деп есептеймін, өйткені…4. Маған қиын болғаны…- Үй тапсырмасы: Таңдаған тарихи оқиғаның уақыт сызығын құрып, шағын талдау жазып келу.		- Кері байланыс жасайды.- Үй тапсырмасын жазып алады.	«Блум таксономиясы» әдісі бойынша өзіндік бағалау (білемін → түсінемін → қолданамын → талдаймын → бағалаймын → ойлап табамын).	Стикер, А4 қағазы.

Сабақ №12

Талдау мен салыстыру әдістері

Ғылыми-зерттеу жұмысын жүргізуде талдау мен салыстыру әдістері ерекше рөл атқарады. Бұл әдістер арқылы оқушылар белгілі бір деректерді, құбылыстарды немесе тарихи оқиғаларды жан-жақты қарастырып, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын анықтайды. Талдау – мәселені бөліп қарастырып, оның негізгі құрамдас бөліктерін саралау болса, салыстыру – әртүрлі деректер мен құбылыстарды қатар қойып, олардың ортақ және өзгеше жақтарын анықтау. Екі әдіс те оқушының сыни тұрғыда ойлау қабілетін дамытып, тарихи және ғылыми білімді терең меңгеруге мүмкіндік береді.

Талдау әдісі кез келген зерттеу жұмысының негізі болып табылады. Мәселен, қазақ халқының салт-дәстүрін зерттегенде бір ғана дәстүрді алып, оның шығу тарихын, орындалу ерекшелігін, тәрбиелік мәнін жеке-жеке қарастыру – талдаудың айқын үлгісі. Бұл тәсіл оқушыға күрделі мәселені ұсақ бөліктерге бөліп, әрқайсысын түсініп, соңында тұтас қорытынды жасауға үйретеді. Талдау кезінде деректердің мәнін ашу, олардың арасындағы байланыстарды көру және ғылыми тұрғыдан негізделген тұжырымдар жасау негізгі мақсат болып табылады.

Салыстыру әдісі талдаумен тығыз байланысты. Салыстыру арқылы оқушылар әртүрлі дәстүрлерді, тарихи кезеңдерді немесе тұлғалардың қызметін қатар қойып қарастырады. Мысалы, қазақтың «қыз ұзату» дәстүрін басқа халықтың үйлену салтымен салыстыру арқылы ұлттық ерекшелікті айқындауға болады. Сол сияқты тарихи тұлғалардың өмір жолын салыстыру – олардың халыққа сіңірген еңбегін жан-жақты түсінуге мүмкіндік береді. Салыстыру әдісі тарихи құбылыстардың ерекшелігін ғана емес, олардың арасындағы сабақтастықты да көрсетеді.

Бұл әдістердің тәрбиелік мәні де зор. Талдау оқушыны әрбір мәліметке мұқият қарауға, ұсақ-түйекті елемей, оның түпкі мағынасына үңілуге үйретсе, салыстыру оқушыны әділдікке, кең көзқарасқа баулиды. Әсіресе қазіргі заманда ақпарат көптігі жағдайында талдау мен салыстыру әдістерін меңгеру оқушыларға жалған деректерден сақтануға, ғылыми дәлелдерге сүйенуге көмектеседі.

Мұғалімнің міндеті – оқушыларды талдау мен салыстыру әдістерін тиімді қолдануға үйрету. Ол үшін нақты мысалдар келтіріп, түрлі жаттығулар орындату маңызды. Мәселен, белгілі бір тарихи оқиғаны бірнеше дереккөзден алып талдату немесе екі дәстүрдің айырмашылығы мен ұқсастығын жазғызу – оқушылардың бұл әдістерді меңгеруіне ықпал етеді.

Қорыта айтқанда, талдау мен салыстыру әдістері – ғылыми-зерттеу жұмысының мазмұнын тереңдететін, оқушылардың ой-өрісін кеңейтетін маңызды құралдар. Бұл әдістерді меңгерген оқушы ғылыми тұрғыда ой қорытып, нақты әрі дәлелді тұжырымдар жасай алады.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы	Талдау мен салыстыру әдістері (зерттеу сабақ)
Сабақтың мақсаты	Оқушылар талдау мен салыстыру әдістерінің ерекшеліктерін меңгереді, зерттеу жұмысында қолдануды үйренеді, топтық және жеке тапсырмалар арқылы қорытынды жасайды.
Құндылықтарға баулу	Сыни тұрғыдан ойлау, дәлелді пікір айту, ұлттық тарихты құрметтеу, ынтымақпен жұмыс жасау.
Сабақ барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы (5 мин)	- Амандасу, «Жылы лебіз» әдісі арқылы сыныпта жағымды ахуал қалыптастырады.- Сабақ тақырыбы мен мақсаттарын таныстырады.- Өлең жолдары арқылы оқушыларды үш топқа бөледі.- «Миға шабуыл»: «Талдау әдісі дегеніміз не?», «Салыстыру не үшін қажет?».	- Өлең жолдары арқылы топтарға бөлінеді.- Сұрақтарға жауап береді, сабақтың тақырыбын анықтайды.	ҚБ – ауызша мадақтау, сындарлы кері байланыс.	Өлең жолдары жазылған қағаздар, слайд, тақырып жазуы.
Сабақтың ортасы (25 мин)	Жаңа білім беру (зерттеу сабақ)- Мұғалім талдау мен салыстыру әдістерінің анықтамасын береді, мысалдармен түсіндіреді.- Қысқа бейнематериал көрсетеді. 1-тапсырма (А, В, С әдісі – жеке жұмыс):Берілген үш деректің ішінен негізгісін (А), қосымша мәліметті (В), артық ақпаратты (С) бөліп көрсетіңіз .2-тапсырма (Айна әдісі – жұптық жұмыс): Бір оқушы берілген деректі түсіндіреді, жұбы «айна» болып оны қайталайды және толықтырады. 3-тапсырма (Айдаһар әдісі – топтық жұмыс): Әр топ бір «айдаһардың» мүшесіндей болып, кезең-кезеңімен өз ойларын қосып, талдау мен салыстыруға негізделген ортақ қорытынды жасайды.	- Жеке тапсырмада А, В, С әдісімен ақпаратты жіктейді.- Жұппен «Айна» әдісін қолдана отырып, ой бөліседі.- Топпен «Айдаһар» әдісі арқылы бірлесіп талдау жасап, қорытынды шығарады.	Дескрипторлар:- Ақпаратты талдап, маңыздысын анықтайды;- Деректерді салыстырады;- Қорытынды ой жасайды;- Топтық жұмысқа белсенді қатысады.	Бейнематериал, дерек мәтіндері, А3 қағаз, маркер, постер қағазы.
Сабақтың соңы (10 мин)	- «Бүгін сабақта...» әдісі арқылы кері байланыс жасайды.Сұрақтар:1. Бүгін білдім…2. Маңызды деп ойлаймын…3. Өз жұмысымды сәтті деп есептеймін, өйткені…4. Маған қиын болғаны…- Үй тапсырмасы: Таңдаған бір тарихи оқиғаны талдап, басқа оқиғамен салыстырып шағын эссе жазып келу.	- Кері байланыс береді.- Үй тапсырмасын жазады.	«Блум таксономиясы» әдісі арқылы өзін-өзі бағалау (білемін → түсінемін → қолданамын → талдаймын → бағалаймын → ойлап табамын).	Стикер, А4 қағазы.

Сабақ №13

Жинақтау және кесте жасау тәсілдері

Ғылыми-зерттеу жұмыстарында жинақтау мен кесте жасау тәсілдері деректерді түсінікті әрі жүйелі түрде ұсынудың ең тиімді жолдарының бірі болып табылады. Жинақтау – әртүрлі дереккөздерден алынған мәліметтерді біріктіріп, ең маңыздысын іріктеу, қорытынды ойды түйіндеу. Ал кесте жасау – сол мәліметтерді сызба немесе жүйелі құрылым арқылы ықшамдап көрсету. Бұл екі тәсіл оқушының ғылыми жұмысының мазмұнын айқындап қана қоймай, оны көрнекі әрі түсінікті етуге ықпал етеді.

Жинақтау тәсілі зерттеу барысында жиналған көптеген ақпараттың ішінен негізгісін бөліп алуға мүмкіндік береді. Мәселен, қазақ халқының салт-дәстүрлері туралы материал жинаған кезде әр дәстүрдің шығу тарихы, орындалу жолдары мен тәрбиелік мәнін саралап, басты деректерін біріктіріп, ортақ тұжырым жасау – жинақтаудың көрінісі. Бұл тәсіл оқушыларды артық ақпараттан арылып, негізгі мазмұнды анықтай білуге, ойды қысқа да нұсқа жеткізуге үйретеді. Жинақтау нәтижесінде жасалған қорытындылар ғылыми жұмыстың мәнін ашып, оның негізгі идеясын айқындайды.

Кесте жасау тәсілі жинақтаумен тікелей байланысты. Әсіресе көп деректі салыстырып көрсету қажет болғанда кесте жасаудың маңызы зор. Кесте арқылы оқушылар дәстүрлерді, тарихи оқиғаларды, белгілі тұлғалардың еңбегін немесе табиғи құбылыстарды салыстырып, олардың ұқсастықтары мен айырмашылықтарын айқын көреді. Мысалы, «Қазақтың отбасылық дәстүрлері» тақырыбын зерттегенде бесікке салу, тұсау кесу, қыз ұзату сияқты дәстүрлерді бір кестеге енгізіп, олардың мән-мағынасын қатар көрсету тиімді болады. Бұл әдіс ақпаратты ықшамдап жеткізіп қана қоймай, оқушының материалды тез түсініп, есте сақтауына көмектеседі.

Жинақтау мен кесте жасаудың тәрбиелік мәні де зор. Олар оқушыларды тәртіпке, жүйелі ойлауға, уақытты тиімді пайдалануға баулиды. Сондай-ақ ғылыми жұмыстың нәтижесін сынып алдында қорғау кезінде кестелерді қолдану көрнекілік пен сенімділікті арттырады. Мұғалімнің міндеті – оқушыларға жинақтау мен кесте жасау тәсілдерін үйретіп, оларды ғылыми жұмыс барысында тиімді қолдануға бағыт беру.

Қорыта айтқанда, жинақтау және кесте жасау тәсілдері – ғылыми-зерттеу жұмысының мазмұнын жүйелі етіп, нәтижесін түсінікті әрі ықшам көрсететін маңызды әдістер. Бұл тәсілдерді меңгерген оқушылар өз ойларын дәл әрі анық жеткізіп, ғылыми тұрғыдан құнды тұжырымдар жасай алады.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы		Жинақтау және кесте жасау тәсілдері (талдау сабақ)
Сабақтың мақсаты		Оқушылар деректерді жинақтап, кесте құру арқылы талдау жасайды, түрлі әдістерді қолдана отырып, ақпаратты жүйелеуді үйренеді.
Құндылықтарға баулу		Ынтымақтастықта жұмыс істеу, сыни тұрғыдан ойлау, жауапкершілік, зерттеушілік дағдыларын дамыту.
Сабақтың барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті		Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы (5 мин)	- Амандасу, сыныпта жағымды психологиялық ахуал тудыру.- Сабақ тақырыбы мен мақсатын таныстыру.- «Тұрғын және үй» әдісі арқылы топқа бөледі (тұрғындар — қағаздағы сөздер, үйлер — сол сөздерге сәйкес суреттер).- «Миға шабуыл» сұрақтары: «Ақпаратты жинақтау не үшін қажет?», «Кесте жасау қандай пайда береді?».		- Топқа бөлінеді.- Сұрақтарға жауап береді, сабақ тақырыбын анықтайды.	ҚБ – ауызша мадақтау, сындарлы кері байланыс.	Слайд, сөздер мен суреттер.
Сабақтың ортасы (25 мин)	Жаңа білім беру (талдау сабақ)- Жинақтау тәсілдері мен кесте жасаудың маңызын түсіндіреді.- Қысқа бейнематериал көрсетеді. 1-тапсырма (ДЖИГСО әдісі – топтық жұмыс): Әр топ мәтіннің бір бөлігін зерттеп, кейін өзара түсіндіреді. Соңында ортақ кесте құрастырады. 2-тапсырма (Еркін жазу – жеке жұмыс): Тақырып бойынша 5 минут ішінде ойына келгенін еркін жазады, кейін негізгісін кестеге енгізеді. 3-тапсырма (Ақылдың алты қақпағы – топтық жұмыс): Әр топ түрлі «қақпақ» рөлінде болып, деректерді жинақтап, талдап, ортақ қорытынды шығарады (ақ — дерек, қызыл — сезім, қара — сын, сары — артықшылық, жасыл — жаңа идея, көк — қорыту).		- Топпен мәтін зерттеп, кесте жасайды.- Жеке еркін жазба орындайды.- Топпен «Ақылдың алты қақпағы» әдісі арқылы талдап, қорытынды жасайды.	Дескрипторлар:- Ақпаратты жинақтап, жүйелейді;- Кестені дұрыс құрастырады;- Еркін ой жазады;- «Алты қақпақ» әдісімен жан-жақты талдау жасайды.	Мәтіндер, А3 қағаз, маркер, постер қағазы, бейнематериал.
Сабақтың соңы (10 мин)	- «Бүгін сабақта...» әдісі арқылы кері байланыс жасайды.Сұрақтар:1. Бүгін білдім…2. Маңызды деп ойлаймын…3. Өз жұмысымды сәтті деп есептеймін, өйткені…4. Маған қиын болғаны…- Үй тапсырмасы: Өз таңдаған тақырыбыңыз бойынша шағын кесте құрып, талдау жасап келу.		- Кері байланыс береді.- Үй тапсырмасын жазады.	«Блум таксономиясы» әдісі арқылы өзіндік бағалау (білемін → түсінемін → қолданамын → талдаймын → бағалаймын → ойлап табамын).	Стикер, А4 қағазы.

Сабақ №14

Тақырыптық карта мен инфографика құру

Қазіргі білім беру жүйесінде ақпаратты көрнекі әрі түсінікті жеткізу маңызды талаптардың бірі болып отыр. Соның ішінде тақырыптық карта мен инфографика құру әдісі оқушылардың зерттеу жұмысын мазмұнды, жүйелі және тартымды етуге үлкен септігін тигізеді. Тақырыптық карта – белгілі бір тақырып аясындағы деректерді географиялық, тарихи немесе мәдени кеңістікте көрсетудің тиімді тәсілі. Ал инфографика – деректерді сызба, кесте, сурет және қысқа мәтін арқылы бейнелеп, негізгі мазмұнын ықшам түрде жеткізу әдісі. Екеуі де оқушылардың зерттеу дағдыларын дамытуда және ғылыми ойды көрнекі жеткізуде аса маңызды.

Тақырыптық картаны құру барысында оқушылар зерттелетін тақырыптың географиялық аясын анықтайды. Мысалы, қазақ халқының қоныс аудару жолдарын, белгілі тұлғалардың өмір сүрген аймақтарын немесе тарихи оқиғалардың өткен жерлерін карта бетінде көрсету зерттеу нәтижесін айқын әрі нақты етеді. Бұл оқушылардың кеңістіктік ойлауын дамытып, тарихи оқиғаларды уақытпен қатар жерге байланысты түсінуге көмектеседі. Сонымен қатар картаға халықтың шаруашылық ерекшеліктерін, салт-дәстүрлердің таралу аймағын немесе мәдени ескерткіштердің орналасуын енгізу – зерттеу жұмысын мазмұнды етеді.

Инфографика құру да зерттеу жұмысын жеңіл әрі әсерлі жеткізуге мүмкіндік береді. Күрделі деректерді қарапайым әрі тартымды түрде көрсету үшін диаграммалар, кестелер, сызбалар, белгішелер қолданылады. Мысалы, «Қазақтың отбасылық дәстүрлері» тақырыбына зерттеу жүргізгенде, бесікке салу, тұсау кесу, қыз ұзату сияқты жоралғылардың ретін инфографика арқылы көрсету оқушылардың материалды тез әрі жеңіл түсінуіне ықпал етеді. Сондай-ақ инфографика арқылы статистикалық мәліметтерді, сауалнама нәтижелерін, тарихи кезеңдерді ықшам әрі көрнекі түрде жеткізуге болады.

Бұл тәсілдердің тәрбиелік мәні де зор. Тақырыптық карта мен инфографика құру оқушыларды жинақылыққа, жүйелілікке, шығармашылыққа баулиды. Олар деректерді талдап қана қоймай, оны тартымды етіп жеткізуге тырысады. Мұғалім осы үдерісте бағыт беріп, картамен жұмыс жасаудың әдісін үйретіп, инфографика жасау барысында негізгі деректерді дұрыс таңдауға көмектесуі тиіс.

Қорыта айтқанда, тақырыптық карта мен инфографика құру – оқушылардың зерттеу жұмысын мазмұнды, жүйелі және көрнекі етуге арналған заманауи әдістердің бірі. Олар ақпаратты ықшам әрі түсінікті жеткізіп, оқушылардың ғылыми ойлауын, шығармашылық қабілетін дамытады.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы		Тақырыптық карта мен инфографика құру (сұхбат сабақ)
Сабақтың мақсаты		Оқушылар тақырыптық карта мен инфографиканың маңызын түсінеді, ақпаратты көрнекі түрде жеткізудің жолдарын меңгереді, сұхбат барысында өз ойларын дәлелді жеткізеді.
Құндылықтарға баулу		Ынтымақтастықта жұмыс істеу, шығармашылық ойлау, ұлттық құндылықтарды құрметтеу, ақпаратты сыни тұрғыдан талдау.
Сабақ барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті		Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы (5 мин)	- Амандасу, жағымды ахуал тудыру.- Сабақтың тақырыбы мен мақсаттарын таныстырады.- Қағаз қиындылары арқылы топқа бөледі (әр оқушыға қиылған сурет немесе сөз бөліктері беріледі, сәйкесін табу арқылы топтасады).- «Миға шабуыл»: «Карта қандай мақсатта қолданылады?», «Инфографиканың артықшылығы неде?».		- Қағаз қиындылары арқылы топтасады.- Сабақ тақырыбын анықтайды, сұрақтарға жауап береді.	ҚБ – ауызша мадақтау, сындарлы кері байланыс.	Слайд, қиылған суреттер, тақырып жазуы.
Сабақтың ортасы (25 мин)	Жаңа білім беру (сұхбат сабақ)- Мұғалім тақырыптық карта мен инфографиканың ерекшелігін түсіндіреді.- Инфографика үлгілерін көрсетеді, карта құрудың қадамдарын сипаттайды.- Сұхбат түрінде талқылау жүргізеді. 1-тапсырма (жеке жұмыс, «Сұраққа жетіп ал»): Әр оқушы карта мен инфографикаға қатысты сұрақтарға жауап беру арқылы мәліметті жинайды. 2-тапсырма (топтық жұмыс, «Галереяны шарлау»): Әр топ өз картасы мен инфографикасын салып, сынып ішінде қабырғаға іледі. Басқа топтар шарлап, стикерге пікір қалдырады. 3-тапсырма (жұптық жұмыс, «Биопоэма»): Тақырыптық картадағы бір негізгі тұлғаға арнап «Биопоэма» құрастырады (аты, қасиеті, мақсаты, жетістігі т.б.).		- Сұрақтарға жауап бере отырып, ақпарат жинайды.- Топпен карта мен инфографика дайындайды, «Галереяны шарлау» әдісімен талдайды.- Жұппен «Биопоэма» жазады.- Сұхбатқа белсене қатысады.	Дескрипторлар:- Карта мен инфографиканы құрастырады;- Мәліметті жүйелейді;- Құрған жұмысын қорғап, талқылауға қатысады;- «Биопоэма» арқылы тұлғаны сипаттайды.	Инфографика үлгілері, карта сызбалары, маркер, флипчарт, стикер, А3 қағаз.
Сабақтың соңы (10 мин)	- «Бүгін сабақта...» әдісімен кері байланыс ұйымдастырады.Сұрақтар:1. Бүгін білдім…2. Маңызды деп ойлаймын…3. Өз жұмысымды сәтті деп есептеймін, өйткені…4. Маған қиын болғаны…- Үй тапсырмасы: Таңдаған тақырыпқа жеке инфографика жасап келу.		- Кері байланыс береді.- Үй тапсырмасын жазып алады.	«Блум таксономиясы» әдісімен өзіндік бағалау (білемін → түсінемін → қолданамын → талдаймын → бағалаймын → ойлап табамын).	Стикер, А4 қағазы.

Сабақ №15

Алдын ала қорытынды жазу

Ғылыми-зерттеу жұмысын орындау барысында алдын ала қорытынды жазу – зерттеу үдерісінің маңызды кезеңдерінің бірі болып табылады. Ол зерттеушінің жинақталған деректерге сүйене отырып алғашқы ой-пікірін жүйелеуі мен жұмыс бағыттарының дұрыстығын анықтауына мүмкіндік береді. Алдын ала қорытынды жұмыстың негізгі нәтижелерін түйіндеуге емес, зерттеудің бастапқы кезеңінде жасалған тұжырымдарды айқындауға бағытталады. «Жеті рет өлшеп, бір рет кес» деген халық даналығы ғылыми жұмыста да өзекті, себебі дұрыс қорытындыға жету үшін алдымен ойды нақтылап алу қажет.

Алдын ала қорытынды жазу оқушыны ізденіс барысында жиналған материалдарды саралауға, олардың арасындағы негізгі деректерді айқындауға үйретеді. Бұл кезеңде зерттеуші қандай ақпараттың маңызды екенін, қандай деректерді қосымша тексеру керектігін анықтайды. Мысалы, қазақ халқының салт-дәстүрлерін зерттеген оқушы алғашқы деректерді жинақтап, олардың ішінде тәрбиелік мәні айқын дәстүрлерге баса назар аударып, соларға қатысты қорытынды пікірін жасай алады.

Алдын ала қорытынды жұмыстың бағытын айқындап, зерттеу барысында жіберілуі мүмкін қателіктердің алдын алуға көмектеседі. Бұл арқылы оқушы өз жұмысындағы әлсіз тұстарын көріп, қосымша деректер іздеуге, қажет жағдайда зерттеу сұрағын нақтылауға мүмкіндік алады. Сонымен қатар алдын ала жасалған тұжырымдар мұғаліммен талқыланып, оның кеңестері арқылы жетілдіріледі. Мұғалімнің бұл үдерістегі рөлі аса маңызды, себебі ол оқушыны ғылыми ойды дұрыс қалыптастыруға, деректерді талдауға және негізді пікір айтуға бағыттайды.

Алдын ала қорытындының ерекшелігі – оның түпкілікті нәтиже болмауында. Ол зерттеу барысында толықтырылып, кей жағдайда өзгертілуі мүмкін. Дегенмен бұл қадам зерттеудің дұрыс арнада дамуына жол ашады. Алдын ала қорытынды жазу барысында оқушылар қысқаша қорытынды жасай білуге, негізгі ойды жүйелі жеткізуге дағдыланады.

Қорыта айтқанда, алдын ала қорытынды жазу – ғылыми-зерттеу жұмысындағы маңызды дайындық кезеңі. Ол оқушының ізденісін жүйелеп, деректерді сараптауға үйретіп, соңғы қорытындының сапалы шығуына негіз болады. Бұл дағды оқушыларды ой еңбегіне, тәртіпке, жауапкершілікке тәрбиелейді және ғылыми ойлау қабілетін дамытады.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы		Алдын ала қорытынды жазу (талдау сабақ)
Сабақтың мақсаты		Оқушылар деректерді талдау негізінде алдын ала қорытынды жазады, мәтіннен негізгі ойды бөліп алады, ақпаратты кесте мен сызба арқылы жүйелейді.
Құндылықтарға баулу		Сыни тұрғыдан ойлау, талдау, шығармашылықпен жұмыс жасау, ынтымақтастық.
Сабақ барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті		Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы (5 мин)	- Амандасу, жағымды атмосфера орнату.- Сабақтың тақырыбы мен мақсаттарын таныстырады.- Геометриялық фигуралар арқылы топқа бөледі (әр оқушыға үшбұрыш, төртбұрыш, шеңбер, ромб суреттері таратылады).- «Миға шабуыл» сұрақтары: «Қорытынды дегеніміз не?», «Алдын ала қорытынды жазудың маңызы неде?».		- Геометриялық фигуралар арқылы топқа бөлінеді.- Сұрақтарға жауап береді, сабақтың тақырыбын анықтайды.	ҚБ – ауызша мадақтау, сындарлы кері байланыс.	Геометриялық фигуралар суреттері, слайд.
Сабақтың ортасы (25 мин)	Жаңа білім беру (талдау сабақ)- Алдын ала қорытынды жазудың ерекшелігін түсіндіреді.- Мысал мәтін ұсынады, қорытынды жасау жолдарын көрсетеді.- Қысқа бейнематериал көрсетеді .1-тапсырма (топтық жұмыс, «Джигсо» әдісі): Әр топқа мәтіннің бөлігі беріледі, оны оқып, талдап, ортақ мазмұнды біріктіреді. 2-тапсырма (жеке жұмыс, «INSERT» әдісі): Мәтінді оқып, белгілер қояды: V – білемін; + – жаңа ақпарат; - – мен үшін түсініксіз; ? – сұрақ туды. 3-тапсырма (жұптық жұмыс, «Кластер» әдісі): Оқылған материал бойынша кластер құрып, алдын ала қорытынды жасайды.		- Топпен мәтінді талдайды.- Жеке INSERT әдісімен мәтінді белгілейді.- Жұппен кластер құрады, қорытынды жасайды.- Қорытындысын сыныпта бөліседі.	Дескрипторлар:- Мәтіннен негізгі ойды анықтайды;- Белгілер арқылы түсінгенін көрсетеді;- Ақпаратты жүйелейді;- Алдын ала қорытынды жасайды.	Мәтін үлестірмелері, маркер, А3 қағаз, постер қағазы, бейнематериал.
Сабақтың соңы (10 мин)	- «Бүгін сабақта...» әдісі арқылы кері байланыс ұйымдастырады.Сұрақтар:1. Бүгін білдім…2. Маңызды деп ойлаймын…3. Өз жұмысымды сәтті деп есептеймін, өйткені…4. Маған қиын болғаны…- Үй тапсырмасы: Өз таңдаған тақырып бойынша шағын мәтіннен алдын ала қорытынды жазып келу.		- Кері байланыс береді.- Үй тапсырмасын жазады.	«Блум таксономиясы» әдісі бойынша өзіндік бағалау (білемін → түсінемін → қолданамын → талдаймын → бағалаймын → ойлап табамын).	Стикер, А4 қағазы.

Сабақ №16

Жазбаша мәтін құрылымы

Оқушылардың ғылыми-зерттеу жұмысы барысында жазбаша мәтін құрастыру дағдысын қалыптастыру – олардың ойлау мәдениетін, жүйелілігін және сауаттылығын дамытудың негізгі тетігі. Жазбаша мәтін – зерттеу жұмысының негізгі бөлігі болып саналады, себебі ол арқылы оқушы өз ойын жеткізіп, жинақтаған деректерін талдап, қорытындысын ұсынады. Сондықтан жазбаша мәтін құрылымын дұрыс меңгеру ғылыми еңбектің сапасын айқындайтын маңызды шарт болып табылады.

Жазбаша мәтін құрылымы әдетте үш негізгі бөліктен тұрады: кіріспе, негізгі бөлім және қорытынды. Кіріспеде тақырыптың өзектілігі, мақсаты, міндеттері, зерттеу сұрағы және болжам айқындалады. Бұл бөлім оқушының жұмысының бағыт-бағдарын көрсетіп, оқырманға зерттеу жұмысының мәнін түсіндіреді. Кіріспеде қысқа да нұсқа, нақты ақпарат берілуі тиіс, себебі ол бүкіл жұмыстың кіріспе қақпасы іспетті.

Негізгі бөлім – жазбаша мәтіннің өзегі. Мұнда тақырыпқа байланысты жиналған деректер сараланып, ғылыми дәлелдер мен талдаулар жасалады. Оқушы түрлі дереккөздерді пайдаланып, олардың арасындағы байланысты көрсетеді, салыстыру әдісін қолданады, мысалдар келтіреді. Негізгі бөлімнің құрылымы логикалық бірізділікпен берілуі шарт. Әрбір ой немесе дәлел нақты дәйектерге сүйеніп, бір-бірімен байланыста баяндалуы тиіс. Мәселен, қазақ халқының дәстүрлеріне арналған жұмыста біріншіден дәстүрдің шығу тегі, екіншіден оның орындалу ерекшелігі, үшіншіден тәрбиелік мәні жүйелі түрде көрсетілгені жөн.

Қорытынды бөлімде негізгі нәтижелер жинақталып, зерттеудің мақсатына қол жеткізілгені айқындалады. Мұнда оқушы негізгі ойды түйіндеп, болашақта зерттеуді жалғастырудың жолдарын немесе ұсыныстарын да айта алады. Қорытынды қысқа әрі мазмұнды болып, жұмыстың бүкіл мәнін ашуы тиіс.

Жазбаша мәтіннің құрылымын дұрыс сақтай отырып, оқушылар сауатты тілдік нормаларды да қадағалауы қажет. Сөйлемдер қысқа әрі түсінікті болуы, артық сөздер қолданылмауы керек. Сондай-ақ орфографиялық және пунктуациялық қателерге жол бермеу – ғылыми еңбектің сапасын арттыратын маңызды фактор.

Қорыта айтқанда, жазбаша мәтін құрылымын меңгеру – оқушылардың ғылыми-зерттеу жұмыстарын сапалы орындауының кепілі. Ол оқушыны жүйелі ойлауға, нақты дәлел келтіруге, ойын сауатты жеткізуге үйретеді. Дұрыс құрылған мәтін – ғылыми жұмыстың мазмұнын ашып қана қоймай, оның нәтижесін сенімді әрі тартымды етеді.

Бөлім	І бөлім. Ғылыми-зерттеу мәдениеті
Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы	Жазбаша мәтін құрылымы (әңгіме сабақ)
Сабақтың мақсаты	Оқушылар жазбаша мәтіннің құрылымдық бөліктерін (кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды) біледі, мәтін құрастыруға дағдыланады, талдау және топтық жұмыс арқылы ой қорытындылайды.
Құндылықтарға баулу	Сауатты жазуға, ойды жүйелі жеткізуге, ынтымақтастықта жұмыс істеуге, сыни тұрғыдан ойлауға тәрбиелеу.
Сабақ барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	- Амандасу, жағымды ахуал орнату.- Сабақтың тақырыбы мен мақсаттарын түсіндіреді.- Сандар арқылы топқа бөледі (әр оқушыға сан жазылған қағаз таратылады, бірдей сандар бір топқа жиналады).- «Миға шабуыл»: «Мәтін дегеніміз не?», «Жазбаша мәтін қалай құралады?».	- Сандар арқылы топтарға бөлінеді.- Сұрақтарға жауап береді, сабақ тақырыбын анықтайды.	ҚБ – мұғалімнің ауызша мадақтауы, сындарлы кері байланысы.	Сандар жазылған қағаздар, слайд.
Сабақтың ортасы	Жаңа білім беру (әңгіме сабақ)- Жазбаша мәтіннің құрылымдық бөліктерін түсіндіреді (кіріспе – негізгі бөлім – қорытынды).- Әр бөлімнің ерекшеліктерін мысалмен көрсетеді. 1-тапсырма (топтық жұмыс, «Фишбоун» әдісі – постерде): Мәтіннің құрылымын балық қаңқасы түрінде көрсетіп, әр бөлікке сәйкес мысал келтіру. 2-тапсырма (жеке жұмыс, «Өрмекші» әдісі): Мәтін құрастыруда маңызды элементтерді өрмекші торы түрінде сызбаға түсіру. 3-тапсырма (жұптық жұмыс, «Үштік» әдісі – Ойлан, жұптас, бөліс, постерде): Берілген тақырыпқа шағын мәтін құрып, оны жұпта талқылап, постер арқылы қорғау.	- Топпен постерге «Фишбоун» әдісімен мәтін құрылымын бейнелейді.- Жеке «Өрмекші» әдісімен сызба жасайды.- Жұппен мәтін құрып, постерде қорғайды.	Дескрипторлар:- Жазбаша мәтін құрылымын атайды;- Құрылымдық бөліктерге мысал келтіреді;- Сызба құрастырады;- Жұппен ой бөлісіп, постер арқылы қорғайды.	А3 қағаз, маркер, постер қағазы, мысал мәтіндер.
Сабақтың соңы	- «Бүгін сабақта...» әдісі арқылы кері байланыс ұйымдастырады.Сұрақтар:1. Бүгін білдім…2. Маңызды деп ойлаймын…3. Өз жұмысымды сәтті деп есептеймін, өйткені…4. Маған қиын болғаны…- Үй тапсырмасы: Берілген тақырыпқа жазбаша мәтін құрып, құрылымын анықтап келу.	- Кері байланыс береді.- Үй тапсырмасын жазады.	«Блум таксономиясы» әдісі арқылы өзіндік бағалау (білемін → түсінемін → қолданамын → талдаймын → бағалаймын → ойлап табамын).	Стикер, А4 қағазы.

Сабақ №17

Кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды жазу

Ғылыми-зерттеу жұмысының сапасы оның құрылымына тікелей байланысты. Әдетте мұндай жұмыстар кіріспеден, негізгі бөлімнен және қорытындыдан тұрады. Бұл үш бөлік бір-бірімен тығыз байланыста болып, зерттеудің мазмұнын толық ашуға мүмкіндік береді. «Жүйелі істің жемісі мол» деген халық нақылы ғылыми жұмыста да өзекті, себебі дұрыс құрылған құрылым жұмыстың сапасын арттырады.

Кіріспе – зерттеудің алғы қақпасы. Онда тақырыптың өзектілігі, зерттеу мақсаты мен міндеттері, зерттеу сұрағы мен болжамы айқындалады. Кіріспе қысқа әрі нұсқа болуы тиіс, бірақ жұмысқа қызығушылық тудыратындай маңызды ойларды қамтуы қажет. Мысалы, қазақ халқының дәстүрлеріне арналған зерттеуде кіріспеде дәстүрлердің ұрпақ тәрбиесіндегі орны мен олардың қазіргі замандағы маңызы көрсетіледі. Кіріспе зерттеудің мақсатын айқындап қана қоймай, бүкіл жұмыстың бағытын белгілейді.

Негізгі бөлім – жұмыстың өзегі. Бұл бөлімде тақырыпқа байланысты жиналған деректер жан-жақты талданып, ғылыми тұрғыда сараланады. Әрбір ой нақты дәлелдерге сүйеніп, жүйелі түрде берілуі тиіс. Негізгі бөлім бірнеше тармақтардан тұруы мүмкін, әрқайсысы өз алдына белгілі бір мәселеге арналады. Мысалы, қазақ халқының қонақжайлық дәстүрін зерттегенде оның шығу тарихы, орындалу ерекшеліктері және тәрбиелік мәні жеке-жеке қарастырылып, салыстырулар жүргізіледі. Негізгі бөлімде пайдаланылған дереккөздерге сілтеме жасау да жұмыстың ғылыми құндылығын арттырады.

Қорытынды – зерттеу жұмысының түйіні. Мұнда зерттеу барысында алынған нәтижелер қысқаша жинақталып, негізгі тұжырымдар жасалады. Қорытынды бөлімде мақсат пен міндеттердің қалай орындалғаны, болжамның қаншалықты дәлелденгені айқын көрсетіледі. Сондай-ақ болашақта зерттеуді жалғастырудың мүмкіндіктері мен ұсыныстары берілуі мүмкін. Қорытынды қысқа болса да, жұмыстың мәнін толық қамтып, оқырманға негізгі идеяны айқын жеткізуі тиіс.

Мұғалімнің міндеті – оқушыларға осы үш бөлімді дұрыс жазуды үйретіп, ғылыми ойды жүйелеуге, негізгі деректерді іріктеуге және сауатты баяндауға бағыт беру. Бұл олардың зерттеу дағдыларын дамытып қана қоймай, жауапкершілікке, тәртіпке, шығармашылық ойлауға тәрбиелейді.

Қорыта айтқанда, кіріспе, негізгі бөлім және қорытынды – ғылыми-зерттеу жұмысының негізгі құрылымдық бөліктері. Олар бір-бірімен үйлесімді болып, жұмыстың мазмұнын толық ашады. Дұрыс құрылған құрылым оқушының ғылыми еңбегін мазмұнды әрі сапалы етеді.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы	Кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды жазу (сұхбат сабақ)
Сабақтың мақсаты	Оқушылар мәтін құрылымының үш бөлігін (кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды) ажыратады, дұрыс жазу жолдарын меңгереді, сұхбат барысында ойларын дәлелдеп жеткізеді.
Құндылықтарға баулу	Сауатты жазуға, жүйелі ой айтуға, ынтымақтастықта жұмыс істеуге, сыни тұрғыдан ойлауға баулу.
Сабақ барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы (5 мин)	- Амандасу, сыныпта жағымды психологиялық ахуал тудыру.- Сабақтың тақырыбы мен мақсатын таныстырады.- Суреттер арқылы топқа бөледі (әр оқушыға табиғат, тарихи орындар, ғылымға қатысты суреттер беріледі, ұқсас сурет иелері топтасады).- «Миға шабуыл»: «Мәтіннің қандай құрылымдық бөліктері бар?», «Кіріспе мен қорытындының айырмашылығы қандай?».	- Суреттер арқылы топтарға бөлінеді.- Сұрақтарға жауап береді, сабақ тақырыбын анықтайды.	ҚБ – мұғалімнің ауызша мадақтауы, сындарлы кері байланыс.	Суреттер, слайд, тақырып жазуы.
Сабақтың ортасы (25 мин)	Жаңа білім беру (сұхбат сабақ)- Мұғалім кіріспе, негізгі бөлім, қорытындының ерекшеліктерін түсіндіреді.- Мысал мәтін көрсетіп, әр бөлігін талқылайды. 1-тапсырма (жеке жұмыс, «Эссе» немесе «Еркін әңгіме» әдісі): Берілген тақырып бойынша қысқаша эссе немесе еркін әңгіме жазыңыз (кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды сақталып). 2-тапсырма (жұптық жұмыс, «Бэкроним» әдісі): «МӘТІН» сөзіне қатысты әр әріптен сөз шығарып, мәтін құрылымының қасиеттерін сипаттаңыз. 3-тапсырма (топтық жұмыс, «Константинополь» ойыны): Топтар бір-біріне мәтін бөліктеріне қатысты сұрақтар қояды, дұрыс жауап берген топқа ұпай беріледі.	- Жеке эссе немесе еркін әңгіме жазады.- Жұппен «Бэкроним» әдісі арқылы креативті тапсырма орындайды.- Топпен ойында белсенді қатысып, сұрақтарға жауап береді.	Дескрипторлар:- Мәтіннің үш бөлігін дұрыс құрастырады;- Эсседе негізгі ойды жеткізеді;- «МӘТІН» сөзіне сәйкес сипаттама береді;- Сұрақ-жауап ойынында белсенділік танытады.	Үлгі мәтіндер, А3 қағаз, маркер, постер қағазы.
Сабақтың соңы (10 мин)	- «Бүгін сабақта...» әдісі арқылы кері байланыс жасайды.Сұрақтар:1. Бүгін білдім…2. Маңызды деп ойлаймын…3. Өз жұмысымды сәтті деп есептеймін, өйткені…4. Маған қиын болғаны…- Үй тапсырмасы: Таңдаған тақырыпқа эссе жазып келу (кіріспе, негізгі бөлім, қорытындыны сақтап).	- Кері байланыс береді.- Үй тапсырмасын жазады.	«Блум таксономиясы» әдісі арқылы өзіндік бағалау (білемін → түсінемін → қолданамын → талдаймын → бағалаймын → ойлап табамын).	Стикер, А4 қағазы.

Сабақ №18

Цитата және дереккөздерді рәсімдеу

Ғылыми-зерттеу жұмысында цитата мен дереккөздерді дұрыс рәсімдеу – жұмыстың ғылыми деңгейін көрсететін басты талаптардың бірі. Цитата – белгілі бір автордың ойы мен пікірін дәлме-дәл келтіру болса, дереккөздерді рәсімдеу – пайдаланылған еңбектердің тізімін жүйелі түрде көрсетіп, олардың иесіне құрмет білдіру. Бұл тәсілдер оқушының еңбегінің шынайылығын арттырып қана қоймай, плагиаттан сақтануға мүмкіндік береді.

Цитата қолдану кезінде ең алдымен оның тақырыпқа сай және мазмұнды болуы ескеріледі. Мысалы, қазақ халқының салт-дәстүрлерін зерттегенде Ахмет Байтұрсынұлының немесе Мәшһүр Жүсіп Көпейұлының еңбектерінен алынған үзінділер зерттеудің ғылыми құндылығын арттыра түседі. Цитата қысқа да нұсқа болуы тиіс, артық мәлімет қосылмай, түпнұсқаға сәйкес келтірілуі қажет. Сонымен қатар цитатаның қай дереккөзден алынғаны міндетті түрде көрсетілуі керек. Бұл оқушының деректерге құрметпен қарағанын және ғылыми әдебін сақтағанын білдіреді.

Дереккөздерді рәсімдеу де аса маңызды. Зерттеу жұмысының соңында пайдаланылған әдебиеттер тізімі беріледі. Онда кітаптың немесе мақаланың авторы, атауы, баспасы, шыққан жылы мен беттері көрсетілуі тиіс. Егер дерек интернеттен алынған болса, сілтеме жасалған сайттың мекенжайы мен қаралған уақыты да жазылады. Мұндай рәсімдеу жұмыстың сенімділігін арттырып қана қоймай, оқушының ғылыми талаптарды дұрыс орындағанын көрсетеді.

Цитата мен дереккөздер тек формалды талап емес, олардың тәрбиелік мәні де зор. Олар оқушыны адалдыққа, еңбекті бағалауға, өзгенің ойын құрметтеуге үйретеді. Сонымен қатар мұғалімнің міндеті – оқушыларға дереккөздермен жұмыс жасаудың әдебін үйретіп, оларды ғылыми еңбектің мәдениетін сақтауға бағыттау.

Қорыта айтқанда, цитата және дереккөздерді рәсімдеу – ғылыми-зерттеу жұмысының ажырамас бөлігі. Олар зерттеудің мазмұнын байытып қана қоймай, оның ғылыми құндылығын арттырады. Дұрыс рәсімделген дереккөздер мен орынды қолданылған цитаталар оқушының еңбегін жүйелі, сапалы әрі сенімді етеді.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы		Цитата және дереккөздерді рәсімдеу (рәсімдеу сабақ)
Сабақтың мақсаты		Оқушылар цитата мен дереккөзді рәсімдеудің ережелерін меңгереді, дерекпен жұмыс істеу мәдениетін қалыптастырады, талдау мен зерттеу дағдыларын дамытады.
Құндылықтарға баулу		Ғылыми адалдыққа тәрбиелеу, жауапкершілікке баулу, дереккөздерді дұрыс қолдануға үйрету.
Сабақ барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті		Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы (5 мин)	- Амандасу, жағымды атмосфера орнату.- Сабақ тақырыбы мен мақсаттарын таныстырады.- Әріптер арқылы топқа бөледі (әр оқушыға әріп беріледі, бірдей әріп иелері бір топқа жиналады).- «Миға шабуыл»: «Цитата не үшін қажет?», «Дереккөзді рәсімдемесек не болады?».		- Әріптер арқылы топтасады.- Сұрақтарға жауап береді, сабақ тақырыбын анықтайды.	ҚБ – ауызша мадақтау, сындарлы кері байланыс.	Әріптер жазылған қағаздар, слайд, тақырып жазуы.
Сабақтың ортасы (25 мин)	Жаңа білім беру (рәсімдеу сабақ)- Мұғалім цитата түрлерін (тікелей, жанама) және рәсімдеу ережелерін түсіндіреді.- Ғылыми дереккөздерді рәсімдеудің үлгілерін көрсетеді.- Қысқа бейнематериал ұсынады. 1-тапсырма (топтық жұмыс, SWOT-талдау): Дереккөздермен жұмыс жасаудың күшті және әлсіз жақтарын, мүмкіндіктері мен қауіптерін анықтап, кесте түрінде ұсынады. 2-тапсырма (жұптық жұмыс, «Зерттеушілік конференциясы» әдісі): Әр жұп дереккөз рәсімдеудің бір түрін зерттеп, шағын баяндама жасап, сынып алдында қорғайды. 3-тапсырма (жеке жұмыс, «Кейс-стади» әдісі): Берілген мысалдағы қате рәсімделген деректерді тауып, дұрыс нұсқасын жазыңыз.		- SWOT-талдау кестесін толтырады.- Жұппен баяндама жасап, қорғап шығады.- Жеке қателерді түзетіп, дереккөздерді дұрыс рәсімдейді.	Дескрипторлар:- Цитата түрлерін ажыратады;- SWOT-талдау жасайды;- Дереккөздерді рәсімдеу үлгісін көрсетеді;- Қателерді түзетіп, дұрыс рәсімдейді.	Дерек мәтіндері, А3 қағаз, маркер, үлгі дереккөздер, бейнематериал.
Сабақтың соңы (10 мин)	- «Бүгін сабақта...» әдісі арқылы кері байланыс ұйымдастырады.Сұрақтар:1. Бүгін білдім…2. Маңызды деп ойлаймын…3. Өз жұмысымды сәтті деп есептеймін, өйткені…4. Маған қиын болғаны…- Үй тапсырмасы: Таңдаған тақырып бойынша 3 цитата келтіріп, дереккөздерін дұрыс рәсімдеп келу.		- Кері байланыс береді.- Үй тапсырмасын жазады.	«Блум таксономиясы» әдісі арқылы өзіндік бағалау (білемін → түсінемін → қолданамын → талдаймын → бағалаймын → ойлап табамын).	Стикер, А4 қағазы.

Сабақ №19

Плагиат және академиялық адалдық

Қазіргі заманғы білім беру жүйесінде ғылыми-зерттеу жұмысының сапасы мен сенімділігі ең алдымен академиялық адалдық қағидаттарына байланысты. Академиялық адалдық – әрбір оқушының немесе зерттеушінің өз еңбегін әділ орындап, дереккөздерді дұрыс пайдаланып, өзгенің еңбегін иемденбей, адалдықпен білім алуын білдіреді. Ал плагиат – біреудің ойы мен еңбегін рұқсатсыз алып, өзінкідей көрсету әрекеті. Бұл ғылыми еңбектің құндылығын төмендетіп қана қоймай, оқушының білімге деген адалдығына да күмән туғызады.

Плагиат көбінесе цитаталарды дереккөзін көрсетпей қолданудан, дайын мәтіндерді көшіріп алудан немесе біреудің ғылыми еңбегін өз атына жазудан туындайды. Мұндай жағдайларда еңбектің шынайылығы жоғалып, зерттеудің нәтижесі жалған болып шығады. Сондықтан оқушыларды плагиаттан аулақ болуға үйрету – мұғалімнің басты міндеттерінің бірі. Халық даналығындағы «Өз еңбегің – өзіңе абырой» деген сөз осы жағдайға өте орынды.

Академиялық адалдықты сақтау үшін ең алдымен дереккөздерді дұрыс рәсімдеу қажет. Қандай да бір пікір немесе ой басқа авторға тиесілі болса, міндетті түрде сілтеме жасалуы тиіс. Бұл оқушының ғылыми әдебін сақтағанын көрсетеді. Сонымен қатар зерттеу жұмысын өз бетінше орындау, деректерді талдап, қорытындыны өзі шығару – адалдықтың басты белгісі. Мұғалім оқушыларға ғылыми еңбекті қалай дұрыс құрастыруды үйретіп, плагиаттың зиянын түсіндіру арқылы олардың адал еңбек етуіне ықпал ете алады.

Академиялық адалдық оқушыларды жауапкершілікке, әділдікке және еңбектің құнын бағалауға тәрбиелейді. Ол арқылы оқушылар өздігінен ізденуге, шығармашылықпен ойлануға үйренеді. Мұндай қасиеттер олардың болашақтағы кәсіби және өмірлік жолында да үлкен рөл атқарады. Плагиаттан аулақ болу – тек ғылыми талап қана емес, сонымен бірге адамгершілік ұстаным.

Қорыта айтқанда, плагиат пен академиялық адалдық – білім беру ісінің маңызды ұғымдары. Адал еңбектің арқасында ғана оқушының білімі шынайы бағаланады, ал плагиат оған керісінше кері әсер етеді. Сондықтан әрбір оқушы ғылыми жұмыста адалдықты сақтап, өз еңбегіне жауапкершілікпен қарауы тиіс. Бұл – нағыз білімді, парасатты әрі мәдениетті тұлға қалыптастырудың кепілі.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы		Плагиат және академиялық адалдық (теориялық сабақ)
Сабақтың мақсаты		Оқушылар плагиаттың мәнін түсінеді, академиялық адалдық ұстанымдарымен танысады, ғылыми еңбектерде адалдықты сақтаудың жолдарын үйренеді.
Құндылықтарға баулу		Академиялық адалдыққа тәрбиелеу, адалдық пен жауапкершілікке баулу, ғылыми этика нормаларын ұстану.
Сабақтың барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті		Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы (5 мин)	- Амандасу, жағымды ахуал орнату.- Сабақтың тақырыбы мен мақсаттарын таныстырады.- Оқушыларды өз қалаулары бойынша топқа бөледі.- «Миға шабуыл» сұрақтары: «Академиялық адалдық дегенді қалай түсінесіңдер?», «Плагиат неге қауіпті?».		- Өз қалаулары бойынша топтарға бөлінеді.- Сұрақтарға жауап береді, сабақ тақырыбын анықтайды.	ҚБ – мұғалімнің ауызша мадақтауы, сындарлы кері байланысы.	Слайд, тақырып жазуы.
Сабақтың ортасы (25 мин)	Жаңа білім беру (теориялық сабақ)- Мұғалім плагиаттың анықтамасын, түрлерін, академиялық адалдық қағидаларын түсіндіреді.- Әр мысалды талдап, дұрыс және қате рәсімдеулерді көрсетеді. 1-тапсырма (топтық жұмыс, «Ыстық орындық» әдісі): Бір оқушы «ыстық орындыққа» отырып, плагиатқа қатысты сұрақтарға жауап береді. Басқалары сұрақ қояды. 2-тапсырма (жеке жұмыс, «Бір минуттық әңгіме» тәсілі): Әр оқушы академиялық адалдық туралы 1 минут ішінде өз ойымен бөліседі. 3-тапсырма (жұптық жұмыс, «Кинометафора» әдісі): Мұғалім плагиатқа қатысты қысқа бейнеметраж көрсетеді, жұппен бейнеге қатысты өздерінің ассоциацияларын талдап, метафора түрінде қорытынды шығарады.		- «Ыстық орындықта» пікір білдіреді.- Жеке 1 минуттық әңгіме айтады.- Жұппен кинометафора арқылы пікір білдіреді.	Дескрипторлар:- Плагиаттың мәнін түсіндіреді;- Академиялық адалдық туралы ой айтады;- Бейнежазбаны талдап, метафора арқылы қорытынды жасайды;- Сұрақ-жауапқа белсенді қатысады.	Бейнематериал, маркер, флипчарт, А3 қағаз.
Сабақтың соңы (10 мин)	- «Бүгін сабақта...» әдісімен кері байланыс ұйымдастырады.Сұрақтар:1. Бүгін білдім…2. Маңызды деп ойлаймын…3. Өз жұмысымды сәтті деп есептеймін, өйткені…4. Маған қиын болғаны…- Үй тапсырмасы: «Академиялық адалдық – табыстың кілті» тақырыбына қысқаша эссе жазу.		- Кері байланыс береді.- Үй тапсырмасын жазады.	«Блум таксономиясы» әдісі арқылы өзін-өзі бағалау (білемін → түсінемін → қолданамын → талдаймын → бағалаймын → ойлап табамын).	Стикер, А4 қағазы.

Сабақ №20

Жоба дизайны және көрнекілігі

Ғылыми-зерттеу жұмысының сапасы тек мазмұнымен ғана емес, оның сыртқы рәсімделуімен және көрнекілігімен де бағаланады. Жоба дизайны – жұмыстың жалпы безендірілуі мен құрылымын қамтитын маңызды бөлік, ал көрнекілік – зерттеу нәтижелерін түсінікті әрі тартымды жеткізудің тиімді құралы. Дұрыс безендірілген және мазмұны көрнекілікпен толықтырылған жоба оқушының еңбегін әсерлі етіп қана қоймай, оның ғылыми құндылығын да арттырады.

Жоба дизайны ең алдымен мәтіннің құрылымынан басталады. Кіріспе, негізгі бөлім және қорытынды нақты бөлініп, әрқайсысы жүйелі түрде баяндалуы тиіс. Шрифттің оқуға ыңғайлы болуы, тақырыптардың бірізділігі, беттердің нөмірленуі – жұмыстың ұқыптылығын көрсететін негізгі белгілер. Сондай-ақ жобада пайдаланылған дереккөздер тізімінің дұрыс рәсімделуі де аса маңызды. Оқушыларға мәтінді рәсімдеуде ғылыми талаптарды сақтауды үйрету – мұғалімнің басты міндеттерінің бірі.

Көрнекілік құралдары жоба мазмұнын байытып, ақпаратты қабылдауды жеңілдетеді. Оған суреттер, сызбалар, диаграммалар, кестелер, карталар және инфографикалар жатады. Мысалы, қазақ халқының салт-дәстүрлеріне арналған зерттеуде дәстүрлердің орындалу барысын сурет немесе сызба арқылы көрсету оқушыларға ақпаратты тезірек түсінуге көмектеседі. Сонымен қатар статистикалық мәліметтерді диаграмма түрінде ұсыну зерттеу нәтижелерін көрнекі әрі нақты етеді.

Жоба дизайны мен көрнекілігін дұрыс ұйымдастыру оқушыларды ұқыптылыққа, жүйелілікке және шығармашылыққа баулиды. Әсіресе ғылыми жобаны сынып немесе мектеп алдында қорғау кезінде көрнекілік тыңдармандардың қызығушылығын арттырып, жұмыстың мәнін айқын түсіндіруге мүмкіндік береді. Халықтың «Көзбен көрген – көкейде қалады» деген нақылы көрнекіліктің маңызын дәлелдейді.

Қорыта айтқанда, жоба дизайны және көрнекілігі – ғылыми-зерттеу жұмысының маңызды құрамдас бөлігі. Олар еңбектің мазмұнын толықтырып қана қоймай, оның сапасын арттырады. Дұрыс рәсімделген, көрнекілікпен толықтырылған жоба оқушылардың білімін айқын көрсетіп, ғылыми мәдениетті қалыптастыруға ықпал етеді.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы	Жоба дизайны және көрнекілігі (жоба сабақ)
Сабақтың мақсаты	Оқушылар жоба дизайны мен көрнекілігінің маңызын түсінеді, түрлі әдістер арқылы өз жобасын көрнекі түрде ұсынуды үйренеді.
Құндылықтарға баулу	Шығармашылыққа баулу, ынтымақтастық, ақпаратты көрнекі жеткізу дағдыларын қалыптастыру, жауапкершілікке тәрбиелеу.
Сабақ барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы (5 мин)	- Амандасу, сыныпта жағымды ахуал қалыптастыру.- Сабақтың тақырыбы мен мақсаттарын таныстырады.- «Жұбыңды тап» әдісімен топқа бөледі (әр оқушыға сурет немесе сөз бөлігі беріледі, сәйкесін тапқан оқушылар жұптасып, бір топ құрайды).- «Миға шабуыл»: «Жобада көрнекілік не үшін қажет?», «Жақсы жоба дизайны қандай болуы тиіс?».	- Жұбын тауып, топқа бірігеді.- Сұрақтарға жауап береді, сабақ тақырыбын анықтайды.	ҚБ – ауызша мадақтау, сындарлы кері байланыс.	Сурет қиындылары немесе сөздер, слайд.
Сабақтың ортасы (25 мин)	Жаңа білім беру (жоба сабақ)- Мұғалім жоба дизайны мен көрнекілігінің негізгі талаптарын түсіндіреді (шолу, құрылым, түстер үйлесімі, инфографика, иллюстрациялар).- Жақсы жоба үлгісін көрсетеді. 1-тапсырма (топтық жұмыс, «Қара жәшік» әдісі): Қара жәшік ішінен түрлі тапсырмалар алады (жоба көрнекілігіне қатысты ұғымдар: инфографика, диаграмма, постер, түстер үйлесімі). Әр топ алған ұғым бойынша қысқаша түсініктеме береді. 2-тапсырма (жеке жұмыс, «Екі дұрыс, бір бұрыс» тәсілі): Мұғалім жоба дизайнына қатысты үш тұжырым ұсынады. Оның екеуі дұрыс, біреуі бұрыс. Оқушылар бұрыс тұжырымды анықтайды және неге екенін түсіндіреді. 3-тапсырма (жұптық жұмыс, «Ашық микрофон» әдісі): Әр жұп өз жобасының дизайнын таныстырады, басқа жұптар сұрақ қояды.	- Топпен қара жәшіктен шыққан ұғымды түсіндіреді.- Жеке бұрыс тұжырымды тауып, дәлелдейді.- Жұппен жобасын таныстырып, сұрақтарға жауап береді.	Дескрипторлар:- Жоба дизайнының негізгі талаптарын түсіндіреді;- Көрнекіліктің маңызын көрсетеді;- Қара жәшіктен алынған ұғымды түсіндіреді;- Жобасын ашық микрофон арқылы таныстырады.	Қара жәшік, карточкалар, слайд, А3 қағаз, маркер.
Сабақтың соңы (10 мин)	- «Бүгін сабақта...» әдісі арқылы кері байланыс жасайды.Сұрақтар:1. Бүгін білдім…2. Маңызды деп ойлаймын…3. Өз жұмысымды сәтті деп есептеймін, өйткені…4. Маған қиын болғаны…- Үй тапсырмасы: Өз жобасының дизайнын құрып, көрнекілігін дайындап келу.	- Кері байланыс береді.- Үй тапсырмасын жазады.	«Блум таксономиясы» әдісі бойынша өзін-өзі бағалау (білемін → түсінемін → қолданамын → талдаймын → бағалаймын → ойлап табамын).	Стикер, А4 қағазы.

Сабақ №21-22

Жоба мәтінін құрастыру – I,ІІ кезең

Ғылыми-зерттеу жұмысын орындауда жоба мәтінін құрастыру кезеңдері ерекше маңызға ие. Жұмыс нәтижесі мазмұнды әрі жүйелі болуы үшін оны кезең-кезеңімен құрастыру қажет. Әдетте жоба мәтіні екі негізгі кезеңде дайындалады. Бірінші кезеңде – ақпаратты жинақтау және алғашқы нұсқасын жазу, екінші кезеңде – мәтінді толықтырып, түзету және соңғы нұсқасын рәсімдеу жүргізіледі. Бұл екі кезеңнің әрқайсысы оқушылардың ғылыми ойлау қабілетін, жауапкершілігін және шығармашылық дағдыларын дамытуда маңызды рөл атқарады.

Бірінші кезеңде оқушы зерттеу тақырыбына байланысты деректерді жинақтап, оларды талдап, өз ойын жүйелеуге тырысады. Бұл кезеңде негізгі идеялар мен деректер рет-ретімен орналастырылады. Жазылған мәтін алғашқы нұсқа болып саналады, ол толық әрі мінсіз болмауы мүмкін. Дегенмен осы кезеңде жұмыстың құрылымы айқындалып, кіріспе, негізгі бөлім мен қорытындының жобасы жасалады. Мысалы, қазақтың ұлттық мерекелеріне арналған зерттеуде кіріспеде мерекелердің халық өміріндегі рөлі айтылады, негізгі бөлімде олардың тарихы мен мәні ашылады, ал қорытындыда тәрбиелік маңызы түйінделеді.

Екінші кезеңде алғашқы нұсқа қайта қаралып, толықтырылады. Бұл кезде мәтіндегі қайталаулар, артық ақпараттар алынып тасталып, сөйлемдер әдеби тіл нормасына сай реттеледі. Дереккөздерге сілтемелер нақты көрсетіліп, кестелер мен диаграммалар қосылады. Мұғалімнің кеңесі бойынша оқушы жұмысын түзетіп, соңғы нұсқасын әзірлейді. Бұл кезеңде оқушы тек мәтінді жетілдіріп қана қоймай, зерттеу жұмысын безендіруге, көрнекілік құралдарын енгізуге де көңіл бөледі. Нәтижесінде жоба мазмұны толық әрі ғылыми талаптарға сай рәсімделген түрде дайындалады.

Жоба мәтінін құрастырудың екі кезеңі оқушыға үлкен тәжірибе береді. Алғашқы нұсқада өз ойын еркін жеткізуге, ал соңғы нұсқада ғылыми тәртіпке сай нақты әрі жүйелі баяндауға үйренеді. Сонымен қатар бұл үдеріс оқушыны ізденімпаздыққа, ұқыптылыққа және уақытты тиімді пайдалануға тәрбиелейді.

Қорыта айтқанда, жоба мәтінін құрастырудың бірінші және екінші кезеңдері – ғылыми-зерттеу жұмысының табысты орындалуының кепілі. Бірінші кезеңде идеялар мен деректер жинақталып, құрылым жасалса, екінші кезеңде мәтін жетілдіріліп, соңғы нұсқасы дайындалады. Бұл тәсіл оқушылардың ғылыми еңбегін мазмұнды әрі сапалы етіп, олардың ғылыми мәдениетін қалыптастыруға ықпал етеді.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы		Жоба мәтінін құрастыру – I кезең (практикалық сабақ)
Сабақтың мақсаты		Оқушылар жобаның құрылымын сақтай отырып мәтіннің кіріспе және негізгі бөлімін құрастырады, дереккөздерді дұрыс қолданады.
Құндылықтарға баулу		Жауапкершілік, зерттеушілік дағды, топтық ынтымақтастық, шығармашылық ойлау.
Сабақ барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті		Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы	- Амандасу, мақсатпен таныстыру.- Түстер арқылы топқа бөлу (қызыл, жасыл, көк, сары қағаздар).- «Миға шабуыл»: «Жоба мәтіні қандай бөлімдерден тұрады?».		- Түстер арқылы топтасады.- Сұрақтарға жауап береді.	ҚБ – ауызша мадақтау, сындарлы кері байланыс.	Түрлі түсті қағаздар, слайд.
Сабақтың ортасы	- Жоба мәтінінің құрылымы жайлы түсіндіреді.- Жақсы мысал көрсетеді. 1-тапсырма (топтық жұмыс, «Буклет» әдісі): Әр топ жоба мәтінінің кіріспе және негізгі бөлімін шағын буклет түрінде жасайды. 2-тапсырма (жеке жұмыс, «Шеринг» әдісі): Әр оқушы өз мәтінінің қысқаша мазмұнын 1 минут ішінде ортаға бөліседі. 3-тапсырма (жұптық жұмыс, «Эйлер шеңбері» әдісі): Жобаның кіріспесі мен негізгі бөліміндегі ұқсастықтар мен айырмашылықтарды көрсетеді.		- Топпен буклет жасайды.- Жеке мазмұнды қысқаша айтып береді.- Жұппен Эйлер шеңберін толтырады.	Дескрипторлар:- Жоба мәтінінің құрылымын сақтайды;- Кіріспе мен негізгі бөлімді жазады;- Ұқсастық пен айырмашылықты көрсетеді.	Буклет үлгілері, А3 қағаз, маркер, үлестірме қағаздар.
Сабақтың соңы	- «Бүгін сабақта...» әдісі арқылы кері байланыс.- Үй тапсырмасы: Жобаның қорытынды бөліміне алдын ала жоспар құру.		- Кері байланыс береді.- Үй тапсырмасын жазады.	«Блум таксономиясы» арқылы өзін-өзі бағалау.	Стикер, А4 қағазы.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы	Жоба мәтінін құрастыру – II кезең (практикалық сабақ)
Сабақтың мақсаты	Оқушылар жоба мәтінінің қорытындысын жазады, жоба мазмұнын толықтырады, көрнекі құралдармен ұсынады.
Құндылықтарға баулу	Жауапкершілікке тәрбиелеу, зерттеушілік мәдениет қалыптастыру, нәтижеге бағытталу.
Сабақ барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы (5 мин)	- Амандасу, мақсатты жариялау.- Түстер бойынша топтастыруды жалғастыру.- «Миға шабуыл»: «Жобаның қорытындысы не үшін қажет?».	- Топқа бірігеді.- Сұрақтарға жауап береді.	ҚБ – ауызша мадақтау.	Түрлі түсті қағаздар.
Сабақтың ортасы (25 мин)	- Қорытынды бөлім жазу үлгісін көрсетеді. 1-тапсырма (жеке жұмыс, «Тепе-теңдік дөңгелегі» әдісі): Жобаның кіріспе, негізгі, қорытынды бөлімдерін теңгерімділік тұрғысынан бағалайды. 2-тапсырма (топтық жұмыс, «Кувёртка» әдісі): Әр топқа конверт ішінде сұрақтар беріледі. Олар жауаптарын жазып, мәтіндерін толықтырады. 3-тапсырма (жұптық жұмыс): Дайын мәтінді бір-бірімен алмастырып, қателерді тауып, түзету.	- Жеке «Тепе-теңдік дөңгелегін» толтырады.- Топпен конверттегі тапсырмаларды орындайды.- Жұппен мәтінді талқылап, түзетеді.	Дескрипторлар:- Қорытындыны жазады;- Жобаны толықтырады;- Жұптық кері байланыс жасайды.	Конверттер, үлестірме қағаздар, А3 қағаз, маркер.
Сабақтың соңы (10 мин)	- «Бүгін сабақта...» әдісімен кері байланыс.- Үй тапсырмасы: Толық жоба мәтінін құрастырып, көрнекілікпен бірге қорғауға дайындау.	- Кері байланыс жасайды.- Үй тапсырмасын жазады.	Өзін-өзі бағалау, топтық бағалау.	Стикер, А4 қағазы.

Сабақ №23-24

Жобаны редакциялау –І, II кезең

Ғылыми-зерттеу жұмысын сапалы аяқтаудың маңызды бөлігі – оны редакциялау. Редакциялау жұмысы жоба мәтінін мазмұндық жағынан да, тілдік және техникалық тұрғыдан да толықтыруға, түзетуге бағытталады. Бұл үдеріс әдетте екі кезеңде жүргізіледі: алғашқы редакциялау және соңғы редакциялау. Әр кезеңнің өзіндік ерекшелігі бар және екеуі де оқушының еңбегін жетілдіруге, оның ғылыми және тәрбиелік құндылығын арттыруға септігін тигізеді.

Алғашқы редакциялау кезеңінде жоба мәтінінің мазмұнына көңіл бөлінеді. Бұл кезде зерттеу жұмысының кіріспе, негізгі бөлім және қорытынды құрылымдары қарастырылады. Негізгі идеяның толық ашылғаны, деректердің дұрыс пайдаланылғаны, логикалық бірізділіктің сақталғаны тексеріледі. Сондай-ақ қажетсіз қайталауларды алып тастау, деректерді орынды орналастыру, тақырыпқа сәйкес келмейтін мәліметтерді қысқарту да осы кезеңде жүзеге асады. Мысалы, қазақ халқының дәстүріне арналған жобада басты назар дәстүрдің мазмұны мен мәніне аударылып, қосымша маңызы аз деректер қысқартылуы мүмкін.

Соңғы редакциялау кезеңінде мәтіннің тілдік және техникалық тұрғыдан дұрыстығы тексеріледі. Бұл кезде сөйлемдердің грамматикалық, орфографиялық және пунктуациялық қателері түзетіледі. Жұмыстың безендірілуіне, шрифт пен абзацтардың біркелкілігіне, беттердің дұрыс нөмірленуіне назар аударылады. Сондай-ақ пайдаланылған әдебиеттер тізімі толық рәсімделіп, сілтемелердің дұрыс берілгені қадағаланады. Бұл кезеңде жұмыстың көрнекілік құралдары – кестелер, суреттер, диаграммалар да ретке келтіріліп, соңғы нұсқасы дайындалады.

Жобаны редакциялаудың екі кезеңін дұрыс жүргізу оқушыларды ұқыптылыққа, сауаттылыққа және ғылыми талаптарды сақтауға үйретеді. Мұғалімнің рөлі бұл үдерісте айрықша, себебі ол оқушыға бағыт-бағдар беріп, мәтінді түзету барысында ғылыми әдебін сақтауға көмектеседі. «Жеті рет өлшеп, бір рет кес» деген халық даналығы редакциялау жұмысына да сай келеді, өйткені жақсы дайындалған соңғы нұсқа оқушының еңбегін жоғары деңгейге көтереді.

Қорыта айтқанда, жобаны редакциялау – ғылыми-зерттеу жұмысының сапасын арттырудың шешуші кезеңі. Алғашқы редакция мазмұнды толықтыруға бағытталса, соңғы редакция жұмыстың тілдік, техникалық және көрнекілік жағынан талапқа сай болуын қамтамасыз етеді. Бұл тәсілдер оқушының ғылыми мәдениетін қалыптастырып, оның еңбегін мазмұнды әрі сапалы етеді.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы	Жобаны редакциялау – I кезең (практикалық сабақ)
Сабақтың мақсаты	Оқушылар жоба мәтінін редакциялау жолдарын меңгереді, қателерді тауып түзету арқылы мәтін сапасын жақсартады.
Құндылықтарға баулу	Сыни тұрғыдан ойлау, ынтымақтастық, ғылыми адалдыққа тәрбиелеу, жауапкершілік.
Сабақ барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы (5 мин)	- Амандасу, сабақтың мақсатын түсіндіру.- Ойындар арқылы топқа бөледі (мысалы: «Қарлығаш – Қыран – Бұлбұл» ойыны арқылы).- «Миға шабуыл»: «Редакциялау не үшін қажет?».	- Ойын арқылы топтарға бөлінеді.- Сұрақтарға жауап береді.	ҚБ – ауызша мадақтау.	Слайд, тақырып жазуы.
Сабақтың ортасы (25 мин)	- Редакциялау кезеңдері мен ережелерін түсіндіреді.- Жоба мәтінінің үлгісін көрсетеді. 1-тапсырма (топтық жұмыс, «Желпуіш» әдісі): Әр топқа мәтін бөліктері беріледі, олар қателерді тауып түзетеді, соңында ортақ «желпуіш» түрінде ұсынып шығады. 2-тапсырма (жеке жұмыс, «Ұшақ» әдісі): Әр оқушы бір қателерді түзету бойынша ұсынысын қағазға жазып, қағазды ұшақ жасап, басқа оқушыға береді. Ол ұсынысты оқып, толықтырады. 3-тапсырма (жұптық жұмыс, «Жасырын сөздер» ойыны): Мәтіннен қате немесе түсініксіз сөздерді табады, дұрыс нұсқасын жазады.	- Топпен қателерді түзетіп, желпуіш әзірлейді.- Жеке ұсыныстарды «ұшақ» арқылы жеткізеді.- Жұппен жасырын сөздерді анықтайды.	Дескрипторлар:- Қателерді тауып түзетеді;- Ұсыныс білдіреді;- Дұрыс сөз нұсқаларын анықтайды.	Мәтін үлгілері, А3 қағаз, маркер, үлестірме қағаз.
Сабақтың соңы (10 мин)	- «Бүгін сабақта...» әдісі арқылы кері байланыс.- Үй тапсырмасы: Жобаның соңғы нұсқасын әкелуге дайындық.	- Кері байланыс жасайды.- Үй тапсырмасын жазады.	Өзін-өзі бағалау, топтық бағалау.	Стикер, А4 қағазы.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы	Жобаны редакциялау – II кезең (практикалық сабақ)
Сабақтың мақсаты	Оқушылар жобаның соңғы мәтінін тексереді, редакциялап қорытынды нұсқасын дайындайды.
Құндылықтарға баулу	Жауапкершілікке тәрбиелеу, ғылыми этика нормаларын сақтау, ұжымдық жұмысқа дағдылану.
Сабақ барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы (5 мин)	- Амандасу, сабақтың мақсатын айту.- Ойын арқылы топқа бөлу («Жемістерді табу» ойыны).- «Миға шабуыл»: «Жобаның соңғы нұсқасын дайындағанда нені ескеру қажет?».	- Топқа бөлінеді.- Сұрақтарға жауап береді.	ҚБ – мұғалімнің ауызша мадақтауы.	Слайд, суреттер.
Сабақтың ортасы (25 мин)	- Редакциялаудың соңғы кезеңдерімен таныстырады. 1-тапсырма (топтық жұмыс, «МИКС» жаттығуы): Әр топ өз мәтінін бір-бірімен алмастырып, қателерді тауып, толықтырады. -тапсырма (жеке жұмыс, «Сұрақ ілмегі» әдісі): Әр оқушы мәтінге қатысты бір сұрақ жазады, сұрақ ілмегін сынып ішінде айналдырып, әркім жауап береді. 3-тапсырма (топтық жұмыс): Жобаның соңғы нұсқасын дайындап, сыныпқа таныстырады.	- Мәтіндерді алмасып, түзетеді.- Сұрақтарға жауап береді.- Соңғы нұсқаны таныстырады.	Дескрипторлар:- Мәтінді соңғы рет түзетеді;- Сұрақтарға жауап береді;- Соңғы нұсқаны қорғайды.	Үлестірмелер, А3 қағаз, маркер.
Сабақтың соңы (10 мин)	- «Бүгін сабақта...» әдісімен қорытынды.- Үй тапсырмасы: Жобаны толық қорғауға дайындалу.	- Кері байланыс береді.- Үй тапсырмасын орындайды.	«Блум таксономиясы» бойынша өзін-өзі бағалау.	Стикер, А4 қағазы.

Сабақ №25

Слайд, постер, макет дайындау

Ғылыми-зерттеу жұмысын қорғауда және оны көпшілікке ұсынуда слайд, постер, макет сияқты көрнекілік құралдарының маңызы ерекше. Олар зерттеудің мазмұнын ықшамдап, түсінікті әрі тартымды етіп жеткізуге көмектеседі. Слайд, постер немесе макет дайындау барысында оқушылар тек мәтіндік ақпаратпен шектелмей, көрнекілік элементтерін қолданып, шығармашылық қабілеттерін дамытады. Халықтың «Көзбен көрген көңілге қонымды» деген нақылы осы әдістердің тиімділігін айқындайды.

Слайд дайындау – зерттеу нәтижесін заманауи технологиялар арқылы ұсынудың ең қолайлы тәсілдерінің бірі. Слайдтарда негізгі ой қысқаша мәтін, сурет, диаграмма, кесте түрінде беріледі. Әр слайдтың мазмұны артық ақпаратсыз, оқушы ойды нақты жеткізе алатындай ықшам болуы керек. Мысалы, қазақ халқының салт-дәстүріне арналған зерттеу слайдтарында әр дәстүрдің атауы, қысқаша сипаттамасы және суреті берілуі зерттеуді көрнекі етеді. Слайд қорғау кезінде оқушылар өз ойын еркін жеткізіп, тыңдарман назарын аударуға мүмкіндік алады.

Постер – бір бетке жинақталған зерттеу жұмысының қысқаша мазмұнын бейнелейтін көрнекі құрал. Онда тақырып, мақсат, міндеттер, негізгі деректер мен қорытындылар көрнекі түрде көрсетіледі. Постердің тартымды дизайны мен мазмұнды ақпараты аудиторияның қызығушылығын арттырады. Постер дайындау барысында оқушылар артық сөзден қашып, ең маңызды деректерді таңдап, оларды сызба, сурет, кесте арқылы көрнекі түрде ұсынады.

Макет дайындау – зерттеу тақырыбына байланысты белгілі бір затты немесе құбылысты үлгі ретінде бейнелеу. Макет арқылы оқушылар зерттеудің нәтижесін қолмен жасап көрсетуге мүмкіндік алады. Мысалы, қазақтың дәстүрлі киіз үйінің макетін жасау арқылы халықтың тұрмыстық мәдениетін таныстыруға болады. Бұл тәсіл оқушылардың қолөнер дағдыларын дамытып қана қоймай, тақырыпты терең түсінуге жағдай жасайды.

Слайд, постер және макет дайындау оқушыларды шығармашылыққа, ұқыптылыққа және уақытты тиімді пайдалануға үйретеді. Мұғалім бұл үдерісте бағыт-бағдар беріп, көрнекіліктің мазмұнға сай болуын қадағалауы тиіс. Осы әдістерді қолдану арқылы оқушылар өз еңбегін сенімді әрі тартымды түрде қорғауға мүмкіндік алады.

Қорыта айтқанда, слайд, постер және макет дайындау – ғылыми-зерттеу жұмысының нәтижесін әсерлі жеткізетін тиімді тәсілдер. Олар оқушылардың зерттеуін көрнекі етіп қана қоймай, шығармашылық қабілетін дамытып, ғылыми еңбегінің құндылығын арттырады.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы	Слайд, постер, макет дайындау – I кезең (жоба сабақ)
Сабақтың мақсаты	Оқушылар слайд пен постер дайындаудың талаптарын меңгереді, макетке қажетті материалдарды анықтайды, алғашқы нұсқасын жасайды.
Құндылықтарға баулу	Ынтымақтастық, шығармашылық, сыни тұрғыдан ойлау, ақпаратты көрнекі жеткізу.
Сабақ барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы (5 мин)	- Амандасу, мақсатпен таныстыру.- Ойындар арқылы топқа бөлу («Сөзді тап» ойыны арқылы).- «Миға шабуыл»: «Көрнекілік жобада не үшін қажет?».	- Ойын арқылы топтасады.- Сұрақтарға жауап береді.	ҚБ – ауызша мадақтау, сындарлы кері байланыс.	Ойынға арналған сөздер, слайд.
Сабақтың ортасы (25 мин)	- Слайд, постер және макет дайындау ережелерін түсіндіреді.- Жақсы үлгілерді көрсетеді. 1-тапсырма (топтық жұмыс, «Аяқталмаған сөйлем» тәсілі): Әр топ берілген сөйлемдерді жалғастырады: «Слайд көрнекі болу үшін…», «Постердің басты талабы…», «Макеттің ерекшелігі…». 2-тапсырма (жеке жұмыс, «Атмосфера орнату» әдісі): Оқушы өз жұмысын жоспарлап, идеялар тізімін құрады, оны топпен бөліседі. 3-тапсырма (жұптық жұмыс, «Блум түймедағы»): Бір-біріне сұрақ қойып, жауап береді (білу – түсіну – қолдану – талдау – жинақтау – бағалау).	- Топпен сөйлемдерді жалғастырады.- Жеке идеяларын жазады, топқа ұсынады.- Жұппен сұрақ-жауап жүргізеді.	Дескрипторлар:- Слайд, постер, макет талаптарын түсіндіреді;- Жоспар жасайды;- Блум сұрақтарына жауап береді.	Үлгі постер, слайд үлгілері, А3 қағаз, маркер.
Сабақтың соңы (10 мин)	- «Бүгін сабақта...» әдісі арқылы кері байланыс.- Үй тапсырмасы: Макетке қажетті материалдарды жинақтау.	- Кері байланыс береді.- Үй тапсырмасын жазады.	Өзін-өзі бағалау, топтық бағалау.	Стикер, А4 қағазы.

Сабақ №26-27

Қорғауға дайындық (репетиция)-1

Ғылыми-зерттеу жұмысын сәтті қорғаудың маңызды кезеңдерінің бірі – алдын ала дайындық, яғни репетиция жасау. Қорғауға дайындық оқушыға өз ойын еркін жеткізуге, уақытты тиімді пайдалануға, негізгі тұжырымдарды нақты әрі түсінікті баяндауға мүмкіндік береді. Жақсы дайындалған оқушы тыңдарман алдында сенімді сөйлеп, өзінің еңбегін жоғары деңгейде көрсете алады. «Жүйелі дайындық – жарты жетістік» деген халық даналығы бұл үдерістің маңызын айқын көрсетеді.

Репетиция барысында ең алдымен оқушы мәтінін дауыстап оқып шығып, уақытын өлшейді. Әдетте ғылыми жұмысты қорғауға шектеулі уақыт бөлінеді, сондықтан баяндаманың ұзақтығы осы уақытқа сай болуы шарт. Артық ақпаратты қысқарту, ең маңызды тұстарға назар аудару – репетиция кезінде орындалатын негізгі әрекеттердің бірі. Сонымен бірге сөйлеу барысында интонация мен дауыс ырғағын сақтау, сөздерді анық айту да үлкен рөл атқарады.

Қорғауға дайындық кезінде слайд, постер немесе макет сияқты көрнекілік құралдары да пайдаланылады. Репетицияда олардың орналасуы, мазмұны мен түсініктілігі тексеріледі. Оқушы әр слайдтың мазмұнын жаттап алмай, оның негізгі ойын қысқаша түсіндіріп беруге машықтануы тиіс. Бұл тыңдарманды қызықтырып, баяндаудың әсерлі болуына ықпал етеді.

Репетиция тек мазмұндық дайындық емес, сонымен қатар психологиялық дайындық болып табылады. Тыңдарман алдында сөйлеуге үйрену, қобалжуды жеңу үшін мұғаліммен, сыныптастарымен немесе ата-анамен бірге алдын ала қорғау өткізу пайдалы. Мұндай дайындық оқушыға сенімділік беріп, өзінің сөйлеу мәнерін жетілдіруге мүмкіндік береді.

Мұғалімнің рөлі – оқушыға қорғау барысына дұрыс бағыт-бағдар беру. Ол оқушының сөйлеу мәнерін бақылап, қажет жерінде кеңес айтып, артық немесе әлсіз тұстарын түзетуге көмектеседі. Сондай-ақ мұғалім сұрақ-жауап сәтіне де дайындық жүргізіп, оқушыға зерттеу тақырыбы бойынша қойылуы мүмкін сұрақтарға жауап беруді үйретуі қажет.

Қорыта айтқанда, қорғауға дайындық пен репетиция – ғылыми-зерттеу жұмысының табысты қорғалуының кепілі. Ол оқушыны жүйелілікке, ұқыптылыққа, сенімді сөйлеуге баулиды. Жақсы дайындалған қорғау оқушының ғылыми еңбегінің мазмұнын толық ашып, оның білімін, ізденімпаздығын және еңбексүйгіштігін айқын көрсетеді.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы	Қорғауға дайындық (репетиция) – I кезең (практикалық сабақ)
Сабақтың мақсаты	Оқушылар жобаларын қорғауға дайындалады: сөйлеу құрылымын жасайды, уақытты тиімді пайдалануды үйренеді, өзара кері байланыс береді.
Құндылықтарға баулу	Жауапкершілік, өзіндік пікірді еркін жеткізу, бір-біріне құрметпен қарау, ынтымақтастық.
Сабақ барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы (5 мин)	- Амандасу, сабақтың тақырыбын жариялау.- Сөздер арқылы топқа бөлу (әр оқушыға «жоба», «қорғау», «жетістік», «нәтиже» сияқты сөздер таратылады).- «Миға шабуыл»: «Жобаны қорғауда нені ескеру қажет?».	- Сөздер арқылы топқа бөлінеді.- Пікірлерін білдіреді.	ҚБ – мұғалімнің ауызша мадақтауы.	Сөздер жазылған қағаздар, слайд.
Сабақтың ортасы (25 мин)	- Жобаны қорғау кезіндегі негізгі талаптармен таныстырады (уақыт, сөйлеу мәнері, көрнекілік). 1-тапсырма (жеке жұмыс, «Борт журналы»): Әр оқушы күнделік түрінде өз жобасын қорғауға дайындық барысын жазады (не істеймін, неге көңіл бөлемін, қандай қиындық күтемін). 2-тапсырма (топтық жұмыс, «Веер» әдісі): Әр топ веер қағазына жобаның маңызды тұстарын қысқаша жазып, кезекпен қорғайды. 3-тапсырма (жұптық жұмыс): Жұптар бір-біріне жобасының мазмұнын айтып, сұрақ қояды.	- Жеке дайындық жоспарын жазады.- Топпен «Веер» құрастырады, қорғайды.- Жұппен сұрақ-жауап жүргізеді.	Дескрипторлар:- Жобаны қорғауға дайындық жоспарын жасайды;- Маңызды тұстарын көрсетеді;- Сұрақтарға жауап береді.	А3 қағаз, маркер, веер үлгілері.
Сабақтың соңы (10 мин)	- «Бүгін сабақта...» әдісімен кері байланыс.- Үй тапсырмасы: Жобаны қорғауда қолданатын сөздер мен тіркестер тізімін дайындау.	- Кері байланыс береді.- Үй тапсырмасын орындайды.	Өзін-өзі бағалау, топтық бағалау.	Стикер, А4 қағазы.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы	Қорғауға дайындық (репетиция) – II кезең (практикалық сабақ)
Сабақтың мақсаты	Оқушылар жобаны қорғау бойынша репетиция өткізеді, сөйлеу дағдыларын шыңдайды, бір-біріне кері байланыс береді.
Құндылықтарға баулу	Өзін-өзі дамыту, еркін сөйлеу, ұжыммен жұмыс, жауапкершілік.
Сабақ барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы (5 мин)	- Амандасу, сабақ мақсатын жариялау.- Сөздер арқылы топқа бөлуді қайталайды.- «Миға шабуыл»: «Қорғау кезінде өзіңді қалай сенімді ұстауға болады?».	- Топқа бөлінеді.- Пікірлерін айтады.	ҚБ – мұғалімнің ауызша мадақтауы.	Сөздер жазылған қағаздар, слайд.
Сабақтың ортасы (25 мин)	- Репетицияның талаптарын түсіндіреді. 1-тапсырма (жеке жұмыс): Әр оқушы өз жобасын қысқаша қорғайды (3-5 минут). 2-тапсырма (топтық жұмыс, «Бір сөйлеммен түйіндеу»): Әр топ басқа топтың жобасын тыңдап, бір сөйлеммен түйін жасайды. 3-тапсырма (жұптық жұмыс): Жұппен бір-бірінің қорғалуын талқылап, ұсыныс береді.	- Жеке жобасын қорғайды.- Басқа топ жұмысына бір сөйлеммен түйін жасайды.- Жұппен пікір алмасады.	Дескрипторлар:- Уақытты тиімді пайдаланады;- Жобаны толық әрі түсінікті қорғайды;- Бір сөйлеммен түйін жасайды;- Кері байланыс береді.	Таймер, А3 қағаз, маркер.
Сабақтың соңы (10 мин)	- «Бүгін сабақта...» әдісімен қорытынды.- Үй тапсырмасы: Жобаны қорғауға толық дайындық.	- Кері байланыс береді.- Үй тапсырмасын орындайды.	Өзін-өзі бағалау, топтық бағалау.	Стикер, А4 қағазы.

Сабақ №28-29-30-31

Жобаларды қорғау – І, ІІ, ІІІ, ІV топтар

Оқушылардың ғылыми-зерттеу жұмыстарын қорғай білуі – олардың білім деңгейін, зерттеу қабілетін және шығармашылық мүмкіндіктерін айқындайтын маңызды кезең. Жобаларды қорғау І, ІІ, ІІІ және ІV топтарда өткізілуі оқушыларға өз жұмыстарын әртүрлі форматта ұсынуға, бір-бірімен тәжірибе алмасуға және тыңдармандардың алдында еркін сөйлеуге мүмкіндік береді. Әр топтың өзіндік ерекшелігі бар және олардың барлығы оқушылардың ғылыми ізденісін жан-жақты дамытуға бағытталған.

І топтағы қорғаулар әдетте зерттеу жұмысын қысқаша таныстырудан басталады. Мұнда оқушылар тақырыптың өзектілігін, мақсатын, міндеттерін атап өтіп, зерттеу барысындағы негізгі деректер мен әдістерді көрсетеді. Бұл кезеңде оқушылардың тақырыпты толық меңгергені, өз ойын жүйелі жеткізе алуы бағаланады.

ІІ топтағы қорғауларда көрнекілік құралдарын пайдалану басты назарға алынады. Слайдтар, постерлер, диаграммалар мен кестелер арқылы негізгі нәтижелерді көрнекі түрде ұсыну – тыңдарманның материалды тез қабылдауына ықпал етеді. Мұнда оқушылар тек ақпаратты айту ғана емес, оны әсерлі етіп жеткізуге тырысады.

ІІІ топтағы қорғаулар көбінесе пікірталас түрінде өтеді. Бұл топта оқушылар өз жобаларын қорғап қана қоймай, өзара сұрақ қойып, пікір алмасады. Мұндай формат олардың сыни тұрғыда ойлау қабілетін дамытып, өз ойын дәлелдеуге және өзгелердің пікірін тыңдауға дағдыландырады. Мысалы, белгілі бір тарихи оқиғаны зерттеген екі оқушы өз еңбектерін салыстыра отырып, ортақ тұстар мен айырмашылықтарды талқылай алады.

ІV топтағы қорғауларда шығармашылық элементтер басым болады. Бұл кезеңде оқушылар макет, бейнеролик, сахналық көрініс немесе басқа да креативті әдістерді қолдана отырып, өз зерттеуін ерекше түрде ұсынады. Мұндай қорғаулар оқушылардың шығармашылық қабілетін ашып, тыңдарманның қызығушылығын арттырады.

Мұғалімнің рөлі – әр топтың ерекшелігіне қарай бағыт-бағдар беру, оқушылардың сөйлеу мәдениетін қалыптастыру және олардың еңбектерін әділ бағалау. Жобаларды қорғау барысында оқушылардың мазмұнды баяндауы, өз ойын жүйелі жеткізе білуі, көрнекілікті тиімді қолдануы және сұрақтарға нақты жауап беруі басты бағалау өлшемдері болып саналады.

Қорыта айтқанда, І, ІІ, ІІІ және ІV топтардағы жобаларды қорғау – оқушылардың ғылыми жұмысты әртүрлі қырынан таныстыруына мүмкіндік беретін маңызды үдеріс. Мұндай қорғаулар олардың ғылыми ойлауын дамытып қана қоймай, ізденімпаздыққа, жауапкершілікке және шығармашылыққа баулиды.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы	Жобаларды қорғау – І топ (практикалық сабақ)
Сабақтың мақсаты	І топ өз жобасын қорғап шығады, басқа топтар сұрақтар қойып, пікір білдіреді.
Құндылықтарға баулу	Жауапкершілік, сыни ойлау, пікір алмасу мәдениеті, ынтымақтастық.
Сабақтың барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы (5 мин)	- Амандасу, мақсатты түсіндіру.- Сөздер арқылы топқа бөлу («Жоба», «Қорғау», «Нәтиже», «Жетістік» сөздері).- «Миға шабуыл»: «Жобаны қорғауда не маңызды?».	- Сөздер арқылы топтасады.- Пікір айтады.	ҚБ – ауызша мадақтау.	Сөздер жазылған қағаз, слайд.
Сабақтың ортасы (25 мин)	1-тапсырма («DEAL» әдісі): І топ жобасын қорғайды. Басқа топтар тыңдап, «Сипаттау – Түсіндіру – Қолдану – Қорытынды» кезеңдерімен талдау жасайды. 2-тапсырма («Дұрыс емес пікір»): Мұғалім қате пікір айтады, оқушылар оны түзетіп, дәлел келтіреді. 3-тапсырма («Егер ..., онда не болар еді?» әдісі): Қорғалған жобаны өмірде қолданудың ықтимал нәтижелерін талдайды.	- І топ қорғайды.- Басқалары «DEAL» әдісімен талдау жасайды.- Қате пікірді түзетеді.- «Егер ..., онда ...» бойынша жауап береді.	Дескрипторлар:- Жобаны нақты қорғайды;- Қате пікірді түзетеді;- Мүмкін нәтижелерді болжайды.	Жобалар, А3 қағаз, маркер.
Сабақтың соңы (10 мин)	- «Жетістік баспалдағы» әдісімен І топтың жұмысына баға береді.- Үй тапсырмасы: Келесі топ қорғауға дайындық.	- Кері байланыс береді.- Үй тапсырмасын орындайды.	Өзін-өзі және топтық бағалау.	«Жетістік баспалдағы» сызбасы, стикер.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы	Жобаларды қорғау – ІІ топ (практикалық сабақ)
Сабақтың мақсаты	ІІ топ жобасын қорғап шығады, басқа топтар сын айтып, сұрақ қояды.
Құндылықтарға баулу	Сын тұрғысынан ойлау, пікір алмасу мәдениеті, бірлескен жұмыс.
Сабақ барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы (5 мин)	- Сәлемдесу, сабақ мақсатын түсіндіру.- Сөздер арқылы топқа бөлу.- «Миға шабуыл»: «Қорғауда көрнекіліктің рөлі қандай?».	- Топқа бөлінеді.- Пікір білдіреді.	ҚБ – ауызша мадақтау.	Сөздер жазылған қағаз.
Сабақтың ортасы (25 мин)	1-тапсырма («Еркін талқылау»): ІІ топ жобасын қорғайды, қалғандары талқылап, пікір білдіреді. 2-тапсырма («Жаңалық ашамыз»): Оқушылар жобадан жаңа ақпарат табады және өз ойымен толықтырады. 3-тапсырма («Жұппен жұмыс»): Жұптар бір-бірінің пікірін толықтырып, ұсыныс айтады.	- ІІ топ қорғайды.- Басқалары талқылайды.- Жаңа ақпарат табады.- Жұппен ұсыныс береді.	Дескрипторлар:- Жобаны толық қорғайды;- Жаңа идея қосады;- Жұппен ұсыныс жасайды.	Жобалар, маркер, А3 қағаз.
Сабақтың соңы (10 мин)	- «Жетістік баспалдағы» әдісі арқылы бағалау.- Үй тапсырмасы: Келесі топ қорғауға дайындық.	- Кері байланыс береді.- Үй тапсырмасын орындайды.	Өзін-өзі және топтық бағалау.	«Жетістік баспалдағы», стикер.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы		Жобаларды қорғау – ІІІ топ (практикалық сабақ)
Сабақтың мақсаты		ІІІ топ жобасын қорғайды, басқа топтар сұрақ қойып, қорытынды пікір білдіреді.
Құндылықтарға баулу		Зерттеушілік, топтық ынтымақтастық, жауапкершілік.
Сабақ барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті		Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы (5 мин)	- Сәлемдесу, мақсатты айту.- Сөздер арқылы топқа бөлу.- «Миға шабуыл»: «Жобаны қорғауда уақытты қалай үнемдеуге болады?».		- Топтасады.- Пікір білдіреді.	ҚБ – ауызша мадақтау.	Сөздер, слайд.
Сабақтың ортасы (25 мин)	1-тапсырма («Калейдоскоп» әдісі): ІІІ топ жобасын қорғап, басқалары түрлі қырынан пікір айтады. 2-тапсырма («Карусель» әдісі): Топтар бір-бірінің қорғалған жобасына ұсыныс жазады, парақтар айналымға жіберіледі. 3-тапсырма («Идея туралы пікір»): Әр топ ұсынылған идеяға қысқаша пікір білдіреді.		- ІІІ топ қорғайды.- Басқалары пікір жазады.- Идеяға пікір айтады.	Дескрипторлар:- Жобаны қорғайды;- Басқа топқа ұсыныс жасайды;- Идеяны бағалайды.	Жобалар, А3 қағаз, маркер.
Сабақтың соңы (10 мин)	- «Жетістік баспалдағы» әдісі арқылы бағалау.- Үй тапсырмасы: Келесі (IV) топ қорғауға дайындық.		- Кері байланыс береді.- Үй тапсырмасын орындайды.	Өзін-өзі және топтық бағалау.	«Жетістік баспалдағы», стикер.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы	Жобаларды қорғау – IV топ (практикалық сабақ)
Сабақтың мақсаты	IV топ өз жобасын қорғайды, барлық топтар талқылап, қорытынды жасайды.
Құндылықтарға баулу	Адалдық, зерттеушілік, ұжымдық жұмыс мәдениеті.
Сабақ барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы (5 мин)	- Амандасу, сабақтың мақсатын жариялау.- Сөздер арқылы топқа бөлу.- «Миға шабуыл»: «Жобаны қорғауда ең маңыздысы не?».	- Топтасады.- Сұрақтарға жауап береді.	ҚБ – ауызша мадақтау.	Сөздер жазылған қағаз.
Сабақтың ортасы (25 мин)	1-тапсырма («DEAL» әдісі): IV топ жобасын қорғайды, басқа топтар «Сипаттау – Түсіндіру – Қолдану – Қорытынды» бойынша бағалайды. 2-тапсырма («Еркін талқылау»): Барлық топ бірлесе талқылайды. 3-тапсырма («Жетістік баспалдағы»): Топтар өз бағасын береді.	- IV топ қорғайды.- Басқалары талдайды.- Жетістік баспалдағы арқылы баға береді.	Дескрипторлар:- Жобаны нақты қорғайды;- Пікір білдіреді;- Қорытынды жасайды.	Жобалар, А3 қағаз, маркер.
Сабақтың соңы (10 мин)	- Барлық топтардың қорытындысын шығарады.- «Бүгін сабақта...» әдісімен кері байланыс.- Үй тапсырмасы: Жобаны қорғау бойынша эссе жазу.	- Кері байланыс жасайды.- Үй тапсырмасын орындайды.	Өзін-өзі және топтық бағалау.	Стикер, эссе парағы.

Сабақ №32

Жобаларды талқылау және кері байланыс

Ғылыми-зерттеу жұмыстарын қорғаудан кейінгі маңызды кезең – жобаларды талқылау және кері байланыс беру. Бұл үдеріс оқушылардың өз еңбегін талдауға, өзгелердің пікірін тыңдап, өз ойына түзетулер енгізуге және ғылыми ізденістерін жетілдіруге мүмкіндік береді. Жобаларды талқылау кезінде әрбір оқушының еңбегі әділ бағаланып, оның артықшылықтары мен жетілдіруді қажет ететін тұстары айқындалады.

Талқылау барысында ең алдымен оқушылардың еңбектері тыңдалып, олардың мазмұны, құрылымы, дереккөздерді қолдануы, көрнекілік құралдарын пайдалану деңгейі қарастырылады. Бұл кезеңде сыныптастарының да пікірлері тыңдалып, ортақ ойлар айтылуы тиіс. Мұндай әдіс оқушыларды бір-бірінің жұмысына құрметпен қарауға, өз пікірін мәдениетті жеткізуге үйретеді. Сонымен қатар әрбір оқушы өз еңбегінің тыңдарман тарапынан қалай қабылданғанын түсініп, болашақта одан да жақсы нәтижеге жетуге ұмтылады.

Кері байланыс мұғалім тарапынан беріледі. Мұғалім ең алдымен оқушының еңбегінің күшті жақтарын атап өтіп, оның жетістігін бағалайды. Сонымен бірге жұмыстың әлсіз тұстарын көрсетіп, оларды жақсарту жолдарына бағыт береді. Кері байланыс сын айту емес, оқушыға қолдау көрсету және оны ынталандыру мақсатын көздейді. Мысалы, мұғалім «Сенің жұмысыңда тақырып жақсы ашылған, бірақ дереккөздерді нақтырақ көрсетуге көңіл бөлгенің жөн» деген сияқты ұсыныстар бере алады.

Жобаларды талқылау мен кері байланыс оқушылардың өзін-өзі бағалау дағдыларын қалыптастырады. Олар өз еңбегіне сыни тұрғыдан қарап, болашақта нені жақсарту қажет екенін түсінеді. Сонымен қатар бұл кезеңде сұрақ-жауап ұйымдастырылып, оқушылар бір-біріне ой салып, пікір алмасады. Мұндай тәсіл ғылыми орта қалыптастыруға, оқушыларды пікірталас мәдениетіне тәрбиелеуге ықпал етеді.

Қорыта айтқанда, жобаларды талқылау және кері байланыс беру – ғылыми-зерттеу жұмысының соңғы, бірақ өте маңызды кезеңі. Ол оқушылардың ізденісін дамытып қана қоймай, олардың болашақтағы зерттеу жұмыстарына дұрыс бағыт береді. Кері байланыс арқылы оқушылар сенімділікке, жауапкершілікке, жүйелі ойлауға үйреніп, өз еңбегін жетілдіруге мүмкіндік алады.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы	Жобаларды талқылау және кері байланыс (практикалық сабақ)
Сабақтың мақсаты	Оқушылар жобаларды талқылап, бір-біріне кері байланыс береді, өз жұмысына талдау жасай алады.
Құндылықтарға баулу	Сыни тұрғыдан ойлау, ынтымақтастықта жұмыс жасау, бір-біріне құрметпен қарау, жауапкершілік.
Сабақ барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы (5 мин)	- Амандасу, сыныпта ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру.- Сабақтың тақырыбы мен мақсаттарын таныстырады.- Сандар арқылы топқа бөледі (әр оқушыға сан жазылған қағаз таратылады).- «Миға шабуыл»: «Жоба талқылауда не маңызды?».	- Сандар арқылы топқа бөлінеді.- Пікір білдіреді.	ҚБ – ауызша мадақтау.	Сандар жазылған қағаздар, слайд.
Сабақтың ортасы (25 мин)	- Жобаларды талқылау және кері байланыс беру жолдарын түсіндіреді. 1-тапсырма (топтық жұмыс, «Кластерлер» әдісі): Әр топ берілген жобаға қатысты ойларын кластер түрінде бейнелейді (артықшылықтары, әлсіз тұстары, ұсыныстар). 2-тапсырма (жеке жұмыс, «Кемпірқосақ» әдісі): Әр оқушы түрлі түсті қағаздарға жобаның бір қырын сипаттап (қызыл – артықшылығы, көк – жетілдіру тұсы, жасыл – жаңа идея), тақтадағы кемпірқосақ сызбасына жапсырады .3-тапсырма (топтық жұмыс, «Конверт – сұрақ» әдісі): Әр топ басқа топқа сұрақ жазып, конвертке салады. Конверттер алмасып, сұрақтарға жауап береді.	- Топпен кластер жасайды.- Жеке кемпірқосаққа пікір жазады.- Топпен сұрақ дайындап, басқа топтың сұрағына жауап береді.	Дескрипторлар:- Жобаның артықшылықтарын атайды;- Жетілдіру жолдарын ұсынады;- Сұрақтарға жауап береді;- Өз пікірін білдіреді.	А3 қағаз, түрлі түсті қағаздар, маркер, конверттер.
Сабақтың соңы (10 мин)	- «Бүгін сабақта...» әдісімен қорытынды жасайды.Сұрақтар:1. Бүгін білдім…2. Маңызды деп ойлаймын…3. Өз жұмысымды сәтті деп есептеймін, өйткені…4. Маған қиын болғаны…- Үй тапсырмасы: Өз жобасына берілген ұсыныстар бойынша толықтыру енгізу.	- Кері байланыс береді.- Үй тапсырмасын орындайды.	Өзін-өзі және топтық бағалау.	Стикер, А4 қағазы.

Сабақ №33

Рефлексия: не үйрендім?

Ғылыми-зерттеу жұмысының маңызды кезеңдерінің бірі – рефлексия, яғни орындалған жұмысқа өзіндік талдау жасап, одан қандай білім мен тәжірибе алғанын бағамдау. «Не үйрендім?» деген сұраққа жауап беру оқушыларға өз еңбегін саралап, алдағы уақытта білімін әрі қарай дамытуға жол ашады. Рефлексия тек жұмыс нәтижесін бағалау емес, сонымен бірге оқушының ішкі дүниесін байытып, ғылыми ойлау дағдысын қалыптастырады.

Рефлексия барысында оқушылар ең алдымен өздерінің қандай жаңа білім алғанын ой елегінен өткізеді. Мысалы, қазақ халқының салт-дәстүрлерін зерттеу арқылы олар ата-бабамыздың тұрмыс-тіршілігі мен мәдени құндылықтарын терең түсінеді. Сонымен қатар дереккөздермен жұмыс істеу, ақпаратты саралау, кесте мен диаграмма құру, сұхбат алу сияқты жаңа әдіс-тәсілдерді меңгергенін аңғарады. Бұл олардың зерттеу дағдыларын жетілдіріп, сыни тұрғыдан ойлау қабілетін дамытады.

Оқушылар рефлексия барысында өздерінің қандай қиындықтарға тап болғанын да бағалайды. Кейде ақпараттың жеткіліксіздігі, уақыт тапшылығы немесе деректердің қайшылықтары кездесуі мүмкін. Мұндай жағдайларда олар мәселені қалай шешкенін талдап, болашақта мұндай кедергілерді жеңудің тиімді жолдарын іздейді. Бұл оқушыларды шыдамдылыққа, табандылыққа және жауапкершілікке тәрбиелейді.

Мұғалім рефлексияны ұйымдастыруда үлкен рөл атқарады. Ол оқушыларға бағыт-бағдар беріп, «Бұл жұмыстан қандай жаңа нәрсе білдің?», «Қай тұсы саған ерекше қызықты болды?», «Алдағы уақытта нені жақсартуды жоспарлайсың?» деген сұрақтар қою арқылы олардың өзін-өзі тануына көмектеседі. Осындай сұхбаттар оқушыларды өз жетістігін бағалауға, сонымен қатар өз дамуына сын көзбен қарауға үйретеді.

Рефлексия – оқушыны ізденімпаздыққа жетелейтін, өз жұмысына сын көзбен қарауға мүмкіндік беретін маңызды кезең. Ол арқылы оқушылар өз еңбегін бағалап қана қоймай, болашақтағы жоспарларын айқындап, жаңа мақсат қояды. «Өзгені тану үшін – өзіңді таны» деген халық даналығы рефлексияның мәнін айқын көрсетеді.

Қорыта айтқанда, рефлексия «Не үйрендім?» деген сұраққа жауап іздеу арқылы оқушының алған білімін бекітіп, болашаққа бағыт береді. Бұл тәсіл олардың өзін-өзі дамытуына, ғылыми ойлауын жетілдіруіне және өмірлік тәжірибесін байытуына ықпал етеді.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы	Рефлексия: не үйрендім? (кері байланыс сабақ)
Сабақтың мақсаты	Оқушылар өткен тақырыптарды қорытындылап, өз жетістіктері мен қиындықтарын анықтайды, топтық және жеке рефлексия жасайды.
Құндылықтарға баулу	Өзін-өзі бағалау, адалдық, өз пікірін еркін жеткізу, ынтымақтастық.
Сабақ барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы (5 мин)	- Амандасу, сабақ мақсатын айту.- Сөздер арқылы топқа бөледі (мысалы, «үйрендім», «қиын болды», «қызықты», «қызықсыз» сөздері жазылған қағаздар тарату).- «Миға шабуыл»: «Рефлексия не үшін қажет?».	- Сөздер арқылы топқа бөлінеді.- Пікір білдіреді.	ҚБ – мұғалімнің ауызша мадақтауы.	Сөздер жазылған қағаз, слайд.
Сабақтың ортасы (25 мин)	- Рефлексияның маңызы туралы қысқаша түсіндіреді. 1-тапсырма (жеке жұмыс, «Кері ой қозғау» әдісі): Оқушылар өткен сабақтардағы білімдерін ой елегінен өткізіп, «Мен нені үйрендім?», «Маған не қиын болды?», «Нені қайта қарағым келеді?» деген сұрақтарға жауап жазады. 2-тапсырма (топтық жұмыс, «Көңіл күй букеті» әдісі): Әр топ түрлі түсті гүл пішіндеріне өз көңіл күйін жазып, ортақ «букет» құрастырады. 3-тапсырма (жұптық жұмыс, «Кубизм» әдісі): Әр жұпқа алты қырлы кубик ұсынылады. Әр қырында сұрақ: сипатта, салыстыр, байланыстыр, дәлелде, қолдан, бағала. Жұптар кубикті лақтырып, сұраққа жауап береді.	- Жеке рефлексия жазады.- Топпен «көңіл күй букетін» жасайды.- Жұппен кубиктегі сұрақтарға жауап береді.	Дескрипторлар:- Өзіндік ой қорытады;- Көңіл күйін сипаттайды;- Кубик сұрақтарына толық жауап береді.	Түрлі түсті қағаздар, гүл макеттері, маркер, кубик (сұрақ жазылған).
Сабақтың соңы (10 мин)	- «Бүгін сабақта...» әдісімен қорытынды жасайды.Сұрақтар:1. Бүгін білдім…2. Маңызды деп ойлаймын…3. Өз жұмысымды сәтті деп есептеймін, өйткені…4. Маған қиын болғаны…- Үй тапсырмасы: Өзіңнің жеке дамуыңа байланысты шағын эссе жазу.	- Кері байланыс береді.- Үй тапсырмасын орындайды.	Өзін-өзі және топтық бағалау.	Стикер, А4 қағазы.

Сабақ №34

Қорытынды бағалау

Ғылыми-зерттеу жұмысының соңғы кезеңдерінің бірі – қорытынды бағалау. Бұл үдеріс оқушылардың орындаған еңбегін әділ саралап, олардың жеткен нәтижесін айқындауға бағытталады. Қорытынды бағалау тек қойылған бағаны білдірмейді, ол ең алдымен оқушының ізденіс жолын, зерттеу дағдыларын, шығармашылық қабілетін және ғылыми ойлау деңгейін толық қамтитын кешенді талдау болып табылады.

Қорытынды бағалауда бірнеше негізгі өлшемдер ескеріледі. Біріншіден, зерттеу жұмысының мазмұны, оның тақырыпқа сай келуі, дереккөздердің дұрыс таңдалуы мен сенімділігі бағаланады. Екіншіден, жұмыстың құрылымы мен жүйелілігіне назар аударылады: кіріспе, негізгі бөлім және қорытындының бір-бірімен байланысы, негізгі ойдың ашылуы. Үшіншіден, оқушының деректерді талдау, салыстыру, жинақтау және қорытынды жасау қабілеті сараланады. Сонымен қатар жұмыстың рәсімделуі, көрнекілік құралдарының қолданылуы, тілдік сауаттылығы да бағалаудың құрамдас бөлігі болып табылады.

Бағалау барысында оқушының жұмысты қорғаудағы белсенділігі де ескеріледі. Сұрақтарға нақты жауап беру, өз пікірін дәлелді түрде жеткізе білу, тыңдарманмен байланыс орнату – оқушының дайындық деңгейін көрсететін маңызды көрсеткіштер. Мұғалім осының барлығына назар аударып, әр оқушының еңбегін әділ бағалауы тиіс.

Қорытынды бағалау оқушыға тек баға қою үшін емес, сонымен бірге оның болашақтағы дамуына бағыт беру үшін жасалады. Мұғалім оқушының жетістіктерін атап өтіп, ынталандырып, ал жетілдіруді қажет ететін тұстарға кеңес береді. Бұл тәсіл оқушыны алдағы уақытта да ізденіске жетелеп, ғылыми жұмыстарға қызығушылығын арттырады. Халықтың «Жақсының жақсылығын айт, нұры тасысын» деген нақылы осы тұста орынды, себебі бағалауда оң пікір оқушыға сенім береді.

Қорыта айтқанда, қорытынды бағалау – ғылыми-зерттеу жұмысының соңғы нүктесі емес, оқушыны жаңа жетістіктерге жетелейтін маңызды кезең. Ол оқушылардың еңбегін әділ бағалап қана қоймай, олардың ғылыми мәдениетін қалыптастыруға, шығармашылыққа ұмтылдыруға және өз күшіне сенімін арттыруға ықпал етеді.

Сертификаттау және марапаттау рәсімі

Ғылыми-зерттеу жұмыстарының қорытынды кезеңдерінің бірі – сертификаттау және марапаттау рәсімі. Бұл рәсім оқушылардың еңбегін бағалап қана қоймай, олардың жетістіктерін кеңінен жариялап, алдағы уақытта да ізденуге ынталандыруға бағытталған. Сертификат пен марапат – тек символдық құжат қана емес, ол оқушының еңбегін қоғам алдында мойындаудың, оның білімі мен қабілетін бағалаудың бір көрінісі.

Сертификаттау рәсімінде әрбір оқушының ғылыми жұмысты орындаудағы табандылығы, ізденімпаздығы мен шығармашылық қабілеті ескеріледі. Бұл рәсім олардың бойына сенімділік ұялатып, еңбектің бағаланатынын көрсетеді. Сертификат алған оқушы өзінің жетістігіне мақтана отырып, болашақта да жаңа белестерді бағындыруға ұмтылады. Мұндай марапат оқушының әрі қарайғы білім алуына да оң ықпал етеді, себебі ол өзінің еңбегінің жемісін көріп, ынталанады.

Марапаттау рәсімі де үлкен тәрбиелік мәнге ие. Жеңімпаздар мен үздік жобаларды ұсынған оқушыларға дипломдар, алғыс хаттар, естелік сыйлықтар берілуі – олардың еңбегін бағалаудың айқын көрінісі. Бұл шарада оқушылардың тек үздіктері ғана емес, ерекше идея ұсынғандары, еңбексүйгіштігімен көзге түскендері де марапатталуы қажет. Халық даналығында «Еңбегіне қарай құрмет» деп айтылғандай, әрбір оқушының жетістігі лайықты дәрежеде атап өтілуі тиіс.

Сертификаттау және марапаттау рәсімі – тек формалды шара емес, ол оқушыларға болашаққа сеніммен қарауға мүмкіндік береді. Мұғалімдер мен ұйымдастырушылардың жылы лебізі мен қолдауы оқушылардың өз ісіне деген сүйіспеншілігін арттырады. Сонымен қатар бұл рәсім олардың арасындағы бәсекелестікті арттырып қана қоймай, бір-бірін құрметтеуге, жетістікке жеткен досын қуана құттықтауға да үйретеді.

Қорыта айтқанда, сертификаттау және марапаттау рәсімі ғылыми-зерттеу жұмыстарының қорытындысын салтанатты түрде атап өтудің маңызды бөлігі болып табылады. Ол оқушылардың еңбегін мойындап, жаңа жетістіктерге жетелеп қана қоймай, олардың бойында сенімділік, ынта-жігер және шығармашылыққа деген құштарлық қалыптастырады.

Педагогтің аты-жөні
Күні
Сынып
Қатысушылар саны
Қатыспағандар саны
Сабақтың тақырыбы	Қорытынды бағалау (қорытынды сабақ)
Сабақтың мақсаты	Оқушылар өткен бөлім бойынша білімдерін жинақтап, өз жобаларына қорытынды баға береді, бір-біріне сындарлы пікір айтады.
Құндылықтарға баулу	Жауапкершілік, әділдік, өз еңбегін және өзгелердің еңбегін бағалауға тәрбиелеу, ынтымақтастық.
Сабақ барысы
Сабақ кезеңдері	Мұғалімнің іс-әрекеті	Оқушының іс-әрекеті	Бағалау	Ресурстар
Сабақтың басы (5 мин)	- Амандасу, сабақтың тақырыбын жариялау.- Суреттер арқылы топқа бөлу (мысалы, табиғат, кітап, ғылым, өнер суреттері).- «Миға шабуыл»: «Бүгінгі сабақтан не күтесіз?».	- Суреттер арқылы топтасады.- Өз күткен нәтижелерін айтады.	ҚБ – мұғалімнің жылы пікірі, мадақтау.	Суреттер, слайд.
Сабақтың ортасы (25 мин)	1-тапсырма (жеке жұмыс, «Күтіңіз және түйіндеңіз»): Оқушылар сабақ басында жазған күткен нәтижелерімен салыстырып, түйіндеу жасайды. 2-тапсырма (топтық жұмыс, «Құндылықтар спектрі» әдісі): Әр топ өз жобасының құндылығын анықтап, шкала бойынша орнын белгілейді (маңызды – орташа – аз маңызды). 3-тапсырма (жұптық жұмыс, «Ойлан, бірік, бөліс!»): Әр жұп өз ойларын талқылап, сыныпқа ұсынады. 4-тапсырма (сыныптық жұмыс, «Оқушылардың бағалауы»): Әр оқушы басқа топтың жұмысын бағалайды (артықшылықтары мен ұсыныстарын жазады).	- Жеке күткен нәтижесін түйіндейді.- Топпен жобаның құндылығын бағалайды.- Жұппен ой бөліседі.- Басқа топты бағалайды.	Дескрипторлар:- Өз ойларын түйіндейді;- Жобаның құндылығын анықтайды;- Жұппен талқылап, ортаға салады;- Сыныптастарының еңбегін әділ бағалайды.	А3 қағаз, маркер, шкала плакаты, бағалау парақшалары.
Сабақтың соңы (10 мин)	- «Бүгін сабақта...» әдісімен қорытынды жасайды.Сұрақтар:1. Бүгін білдім…2. Маңызды деп ойлаймын…3. Өз жұмысымды сәтті деп есептеймін, өйткені…4. Маған қиын болғаны…- Үй тапсырмасы: Жеке қорытынды эссе жазу («Менің жобамның жетістігі» тақырыбында).	- Кері байланыс береді.- Үй тапсырмасын алады.	Өзін-өзі және топтық бағалау.	Стикер, А4 қағазы.

АҚПАРАТТЫҚ-ӘДІСТЕМЕЛІК БӨЛІМ

Бұл бөлім бағдарлама авторы мен оны жүзеге асыратын педагогтерге әдістемелік және ақпараттық қолдау көрсетуге бағытталған. Оқу үдерісін тиімді ұйымдастыру үшін қажетті материалдар мен ұсынымдар жинақталған.

1. Бағдарлау және мазмұндық бағыт:

• Бағдарлама құрылымы 34 сағатқа бөлінген нақты тақырыптық жоспарға негізделеді;

• Әр сабақ нақты мақсатқа, күтілетін нәтижеге, ресурстарға және бағалау түріне ие;

• Сабақ барысында теориялық түсіндіру мен практикалық қолдану теңгерімі сақталады.

2. Оқу материалдары мен ресурстар:

• Қазақстан тарихы, өлкетану, дереккөздермен жұмысқа арналған әдістемелік құралдар;

• Цифрлық архивтер мен тарихи деректер базасы;

• Сауалнама, сұхбат, графикалық кесте, инфографика үлгілері;

• Презентация және визуалды материалдар жасауға арналған шаблондар.

3. Мұғалімге әдістемелік нұсқаулар:

• Оқушыны жеке және топпен бағыттау;

• Зерттеу тақырыбын таңдауға көмектесу;

• Аралық бақылау және кері байланыс жүргізу;

• Зерттеу жобасын жазу, рәсімдеу және қорғауға дайындау бойынша кеңестер;

• Плагиаттан сақтау, дереккөздерді рәсімдеу жолдары.

4. Оқушыны қолдау құралдары:

• Жоба күнделігі;

• Өздік бағалау парағы;

• Тақырыптық зерттеу жоспары формасы;

• Кеңес алу уақытын белгілеу кестесі.

Бұл бөлім бағдарлама мазмұнын сапалы меңгеруге және мұғалім мен оқушы арасында жүйелі, нәтижелі жұмыс жүргізуге көмектеседі.

ҚОСЫМША

Бағдарлама бойынша ұсынылатын қосымша практикалық жұмыс тақырыптары:

1. Туған өлке тарихындағы маңызды оқиғалар;

2. Жергілікті тарихи тұлғалардың өмір жолы мен қызметі;

3. Ауыл, аудан, қала атауларының шығу тегі мен тарихи негіздері;

4. Мектеп тарихы мен оның дамуы;

5. Отбасымның шежіресі (генеалогиялық зерттеу);

6. Ұлы Отан соғысына қатысқан жерлестеріміз жайлы мәліметтер жинау;

7. Кеңес дәуіріндегі ауыл өмірі: фото және сұхбат негізінде зерттеу;

8. Жергілікті тарихи ескерткіштердің зерттелуі мен сақталуы;

9. Тарихи карталар жасау (өлке аумағында орын алған өзгерістер);

10. Ауызша тарих: қарт тұрғындармен сұхбат арқылы естеліктер жинау;

11. Архив құжаттары негізінде ауыл шаруашылығының дамуы;

12. Мәдени мұра: жергілікті өнер, салт-дәстүрлер тарихы;

13. Кеңестік және тәуелсіздік кезеңіндегі мектептегі тәрбие үрдістері;

14. Оқушылардың патриоттық тәрбие алған тарихи жобаларының талдауы;

15. Елді мекендердегі тарихи атауларды қайта жаңғырту бойынша ұсыныстар.

Бұл тақырыптар бағдарлама мазмұнына сай оқушыларға өз қызығушылықтарына сәйкес бағыт таңдауға мүмкіндік береді және жобалық зерттеу жұмысының практикалық құндылығын арттырады.

Әдебиеттер мен дереккөздер:

Негізгі әдебиеттер:

1. Қазақстан тарихы: жалпы білім беретін мектептің 7–9 сыныптарына арналған оқулықтар. – Алматы: Атамұра, Мектеп.

2. Әбдімәлік Н. «Ғылыми-зерттеу жұмысын жүргізу әдістемесі». – Алматы: Қазақ университеті, 2019.

3. Қожахметова К.Ж. «Оқу жобаларын ұйымдастыру әдістемесі». – Астана: Фолиант, 2020.

4. Тұрлығұл Т. «Қазақстан тарихының дереккөздері». – Алматы: Санат, 2016.

5. Жұмабекова Г. «Тарих пәнінен жобалау технологиясы арқылы оқушылардың зерттеушілік қабілетін дамыту». – Алматы: Рауан, 2021.

Қосымша әдебиеттер:

1. Ш.Уәлиханов еңбектері. – Алматы: Ғылым, 2005.

2. Ә.Марғұлан шығармалары. – Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2004.

3. «Тарихи тұлғалар» энциклопедиясы. – Алматы: Қазақ энциклопедиясы, 2012.

4. «Өлкетану» пәні бойынша әдістемелік құралдар. – Алматы, 2018–2023 жж.

Дереккөздер:

1. ҚР Ұлттық архиві (www.archive.gov.kz);

2. e-history.kz – Қазақстан тарихы интернет-порталы;

3. kitap.kz – электронды кітапханалар базасы;

4. egemen.kz – «Егемен Қазақстан» газеті сайтындағы тарихи мақалалар;

5. localhistory.kz – өлкетану бойынша онлайн-ресурстар;

6. YouTube және басқа платформалардағы архивтік бейнематериалдар (тақырыптық шеңберде);

7. Мектеп кітапханасы мен мұрағаттық құжаттар қоры;

8. Жергілікті музейлер мен мәдени орталықтардың материалдары.

Бұл әдебиеттер мен дереккөздер оқушыларға өз жобаларын ғылыми негізде құруға, дәйектілікпен дәлелдеуге және академиялық талаптарға сай рәсімдеуге мүмкіндік береді.

Жұмыс дәптері

«Зерттеу жобасы дегеніміз не?»

1. Түсініп оқы!

Төмендегі мәтінді оқып шық та, негізгі ойын қысқаша жаз:

Зерттеу жобасы — бұл нақты бір мәселе немесе сұрақ бойынша ақпарат жинап, талдап, белгілі бір қорытындыға келу жұмысы. Жобада өз ойың мен дәлелің маңызды.

Түйін (2-3 сөйлем):
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................

2. Терминдермен жұмыс

Берілген сөздердің мағынасын өз сөзіңмен түсіндір:

Термин	Түсінігің
Жоба	...................................
Зерттеу	...................................
Мәселе	...................................
Дереккөз	...................................

3. Сұрақтарға жауап бер:

а) Неліктен адамдар зерттеу жобаларын жасайды?
..................................................................................................................

б) Зерттеу жобасын жасау үшін алдымен не істеу керек?
..................................................................................................................

4. Салыстыру:

Мәтін жазу (шығарма, эссе)	Зерттеу жобасы
Жеке ой	..................................
...	..................................

(Кестені толықтыр)

5. Өз ойың:

Сен қандай тақырыпта зерттеу жобасын жасағың келеді? Неліктен?
..........................................................................................................................
..........................................................................................................................

6. Сәйкестендір:

(Жоба кезеңдерін дұрыс ретке қой)

а) Дерек жинау
ә) Тақырып таңдау
б) Жазу және рәсімдеу
в) Мақсат қою
г) Қорғау
Дұрыс реті: ... → ... → ... → ... → ...

«Ғылыми-зерттеу жұмысының құрылымы»

1. Ойлан, жауап бер:

Сенің ойыңша, зерттеу жұмысы неден тұрады?
........................................................................................................................
........................................................................................................................

2. Мәтінді оқы:

Ғылыми-зерттеу жұмысы белгілі бір құрылыммен орындалады. Ол:
? Кіріспе
? Негізгі бөлім
? Қорытынды
? Пайдаланылған әдебиеттер тізімі бөліктерінен тұрады.

3. Сәйкестендір!

Құрылым бөлімі	Мазмұны
Кіріспе	A. ..................................................................
Негізгі бөлім	B. ..................................................................
Қорытынды	C. ..................................................................
Әдебиеттер тізімі	D. ..................................................................

Тапсырма: Әр бөлімнің сипаттамасын мұғалімнің түсіндірмесіне сәйкес жаз.

4. Сұрақтарға жауап бер:

а) Кіріспеде қандай ақпарат жазылады?
...........................................................................................

ә) Негізгі бөлім не үшін маңызды?
...........................................................................................

б) Қорытындыда не жазылады?
...........................................................................................

5. Құрылымды ретке келтір:

Төмендегі тізімді дұрыс реттікпен жаз:

• Нәтижелер

• Әдебиеттер тізімі

• Тақырыптың өзектілігі

• Зерттеу әдістері

• Қорытынды

Дұрыс реттілік: 1. ........ 2. ........ 3. ........ 4. ........ 5. ........

6. Өз жобаң туралы:

Өзің таңдағың келетін зерттеу тақырыбына шағын құрылым жасап көр:

• Кіріспе: ..................................................................

• Негізгі бөлімде не жазасың?: ..............................................

• Қорытынды: ................................................................

• Қандай деректерді пайдаланасың?: ..........................................

«Тақырып таңдау және зерттеу сұрағын анықтау»

1. Түсініп оқы:

Ғылыми зерттеуде тақырып — бүкіл жұмыстың негізі. Ол өзекті, түсінікті және зерттелуге лайық болуы керек. Тақырыпқа сәйкес нақты сұрақ қойылса, зерттеу оңай әрі жүйелі болады.

2. Тапсырма:

а) Өз ойыңмен түсіндір:
Тақырып дегеніміз не?
...............................................................................
Зерттеу сұрағы дегеніміз не?
...............................................................................

3. Сәйкестендір:

Төмендегі элементтерді сәйкестендір:

Ұғым	Мысал
Тақырып	A. Қазақ хандығының құрылу тарихы
Зерттеу сұрағы	B. Қазақ хандығы не себепті Жетісуда құрылды?

Жауабың: Тақырып — ___ ; Зерттеу сұрағы — ___

4. Ойлан, белгіле:

Төмендегі тақырыптардан өзіңе қызықты біреуін таңда да, соған зерттеу сұрағын құрастыр:

Тақырыптар:

• Ұлы Жібек жолы

• Тәуелсіздік рәміздері

• Алаш қозғалысы

• Тарихи тұлғалар өмірі

Таңдаған тақырыбым: __________________________
Менің зерттеу сұрағым: __________________________

5. Жұппен талқыла:

Сыныптасыңмен бір-біріңнің зерттеу сұрақтарын оқып шығып, мына сұрақтарға жауап беріңдер:

• Бұл сұрақ нақты ма?

• Ол тақырыппен байланысты ма?

• Зерттеуге бола ма?

Жауап: ......................................................................

6. Шығармашылық тапсырма:

Өз бетіңше 3 зерттеу тақырыбы және оларға сәйкес зерттеу сұрағын ойлап жаз:

№	Тақырып		Зерттеу сұрағы
1
2
3

«Гипотеза құру және мақсат қою»

1. Түсініп оқы:

Гипотеза — бұл зерттеу барысында тексерілетін болжам.
Мақсат — бұл жұмыстың нені анықтауға, зерттеуге немесе дәлелдеуге бағытталғанын көрсететін нақты тұжырым.

2. Сәйкестендір:

Ұғым	Анықтамасы
Гипотеза	A. Жобаның не үшін жасалатынын түсіндіреді
Мақсат	B. Алдын ала айтылған болжам

Жауабың: Гипотеза — ___ ; Мақсат — ___

3. Мысалды талда:

Тақырып: Қазақ хандығының құрылу себептері
Гипотеза: Қазақ хандығының құрылуына Алтын Орда күйреуі тікелей әсер етті.
Мақсат: Қазақ хандығының құрылуына әсер еткен тарихи себептерді анықтау.

Тапсырма: Осы мысалдағы гипотеза мен мақсаттың арасындағы айырмашылықты түсіндір:
.............................................................................................................
.............................................................................................................

4. Тақырыпқа гипотеза мен мақсат құрастыр:

Тақырып: _____________________________________
Гипотеза: _____________________________________
Мақсат: _______________________________________

5. Гипотезаның дұрыстығын бағала:

Төмендегі гипотезаларға ✓ немесе ✗ белгі қой:

Гипотеза	✓ / ✗
Қазақстандағы мектеп формасы оқушылар тәртібіне әсер етеді.
Менің мектебім үлкен.
Сауалнама арқылы ауыл тарихына деген қызығушылықты анықтауға болады.
Спортпен айналысу тек пайда ғана емес, уақытты да алады.

6. Мақсат пен міндетті шатастырма!

Берілген сөйлемнің қайсысы мақсат, қайсысы міндет екенін анықта:

1. Оқушылар арасында сауалнама жүргізу — ___________

2. Тарихи оқиғаның маңызын түсіндіру — ___________

3. Ауыл мектебінің даму тарихын зерттеу — ___________

4. Әңгімелер мен фото деректерді жинақтау — ___________

«Дереккөздермен жұмыс: жазбаша және ауызша»

1. Түсініп оқы:

Жазбаша дереккөздер – құжаттар, кітаптар, архив материалдары, газет-журналдар.
Ауызша дереккөздер – куәгерлерден сұхбат, естеліктер, аңыз-әңгімелер, сұрақ-жауап.

2. Сәйкестендір:

Дереккөз түрі	Мысалдар
Жазбаша дереккөз	A. Тарих пәні оқулығы, архив анықтамасы
Ауызша дереккөз	B. Әжеден алынған сұхбат, жергілікті тұрғын әңгімесі

Жауабың: Жазбаша — ___ ; Ауызша — ___

3. Ойлан, жауап бер:

а) Неге зерттеуде екі түрлі дереккөз де маңызды?
.............................................................................................
ә) Жазбаша дереккөздің қандай артықшылығы бар?
.............................................................................................
б) Ауызша дереккөзді пайдалану кезіндегі қиындық қандай болуы мүмкін?
.............................................................................................

4. Жікте:

Төмендегі дереккөздерді жазбаша және ауызша болып екі бағанға бөл:

• Мектеп мұғалімімен сұхбат

• Ескі газет мақаласы

• Отбасылық шежіре

• Архивтегі хаттама

• Тарихи әңгіме

• Музейдегі естелік кітап

Жазбаша дереккөз	Ауызша дереккөз

5. Практикалық тапсырма:

Өз зерттеу тақырыбыңа байланысты 1 жазбаша және 1 ауызша дереккөз тап:

Тақырыбым: _________________________________________
Жазбаша дереккөз: __________________________________
Ауызша дереккөз: ___________________________________

6. Шығармашылық тапсырма:

Ауызша сұхбат алуға арналған 5 сұрақ жаз. Тақырып өзіңе байланысты болуы мүмкін.

1. ............................................................................

2. ............................................................................

3. ............................................................................

4. ............................................................................

5. ............................................................................

«Архивтік және интернет дереккөздерді талдау»

1. Түсініп оқы:

Архивтік дереккөздер – тарихи құжаттар, ескі хаттамалар, ресми мәліметтер сақталған орындардан алынады.
Интернет дереккөздері – веб-сайттар, онлайн энциклопедиялар, блогтар мен цифрлық мұрағаттар.

2. Сәйкестендір:

Дереккөз түрі	Мысал
Архивтік дереккөз	A. 1938 жылғы мектеп хаттамасы, облыстық мұрағат құжаты
Интернет дереккөзі	B. Wikipedia мақаласы, e-history.kz сайты, YouTube видеосюжеті

Жауабың: Архивтік — ___ ; Интернет — ___

3. Ойлан, жауап бер:

а) Архивке бару үшін не қажет болуы мүмкін?
.....................................................................................
ә) Интернет деректердің сенімділігін қалай тексеруге болады?
.....................................................................................
б) Қай дереккөз саған ыңғайлырақ және неге?
.....................................................................................

4. Талдау тапсырмасы:

Берілген ақпарат көзінің түрін анықта және сенімділігін бағала:

Мысал: “https://e-history.kz/kz/projects/show/123” – «Алаш қайраткерлері туралы» мақала
Бұл – дереккөз түрі: __________________________
Бұл дерек сенімді, себебі: _____________________

5. Архивтік құжатты сипатта:

Мысалы, ескі газет, мұрағат анықтамасы, тарихи фото көрген болсаң, сипаттап жаз:

Құжат атауы: __________________________
Қайдан алынды: __________________________
Не туралы: _____________________________
Сен үшін қызықты жері: ___________________

6. Ізденіс тапсырмасы:

Өз зерттеуіңе қажет 1 архивтік және 1 интернет дереккөз тап:

Дереккөз түрі	Атауы / сілтемесі	Мазмұны
Архивтік дереккөз
Интернет дереккөзі

7. Сенімді дереккөзді анықта (✓ қой):

Дереккөз мысалы	Сенімді ме?
www.wikipedia.org мақаласы	[ ]
YouTube-тегі блогердің жеке пікірі	[ ]
Қазақстан ұлттық мұрағатының сайты	[ ]
«Тарих әлемі» атты оқушылар форумы	[ ]

«Әдіс таңдау және зерттеу жоспарын құру»

1. Түсініп оқы:

Зерттеу әдісі — ақпаратты жинау, талдау және түсіндіру тәсілі.
Зерттеу жоспары — жоба жұмысын кезең-кезеңмен ұйымдастыру кестесі.

2. Сәйкестендір:

Зерттеу әдісі	Сипаттамасы
Сауалнама	A. Адамдардың пікірін жинау
Сұхбат	B. Бір адаммен терең әңгімелесу
Құжаттық талдау	C. Жазбаша материалдарды зерттеу
Бақылау	D. Адам әрекетін тікелей бақылау арқылы жинау

Жауап:
Сауалнама — ___ ; Сұхбат — ___ ; Құжаттық талдау — ___ ; Бақылау — ___

3. Ойлан, жаз:

а) Сенің зерттеуің үшін қай әдіс тиімді деп ойлайсың? Неліктен?
.................................................................................................
ә) Бір әдісті таңда да, оның артықшылығы мен кемшілігін жаз:

Әдіс: ____________________________
Артықшылығы: ___________________
Кемшілігі: _______________________

4. Жоспар құрастыру тапсырмасы:

Берілген мысал бойынша зерттеу жоспарын жаса.

Тақырып: «Мектептегі тарихи таным деңгейі»
Мақсат: Оқушылардың тарихқа қызығушылығын анықтау
Зерттеу әдісі: ____________________________
Жоспар:

1. ....................................................................................

2. ....................................................................................

3. ....................................................................................

4. ....................................................................................

5. Өз жобаңа бейімде:

Тақырыбым: __________________________________________
Таңдаған әдісім: ______________________________________
Менің зерттеу жоспарым:

1. ....................................................................................

2. ....................................................................................

3. ....................................................................................

4. ....................................................................................

6. Топтық талқылау:

Сыныптастарыңмен салыстыр. Кім қандай әдісті таңдады? Неліктен?

Қорытынды жаз:
...............................................................................................................
...............................................................................................................

«Сауалнама және сұхбат әдісі»

1. Түсініп оқы:

Сауалнама – бірнеше адамға бірдей сұрақ қойып, жауаптарын жазбаша түрде жинау тәсілі.
Сұхбат – бір адаммен терең әңгіме арқылы ақпарат жинау әдісі.
Екеуі де зерттеу үшін пайдалы, бірақ тәсілі мен мақсаты әртүрлі.

2. Салыстыр:

Сипаттама	Сауалнама	Сұхбат
Қанша адамға қолданылады?
Қалай өткізіледі?
Жауап қай түрде беріледі?
Қандай тақырыпқа тиімді?

Кестені өз бетіңше толтыр.

3. Сәйкестендір:

Түсініктеме		Әдіс түрі
Бір адаммен 10-15 минут жеке әңгімелесу	A. Сұхбат
30 оқушыға 5 сұрақтан тұратын парақ тарату	B. Сауалнама

Жауап: Біріншісі — ___ ; Екіншісі — ___

4. Сауалнама сұрақтарын құрастыр:

Зерттеу тақырыбыңа сәйкес 3 сауалнама сұрағын ойлап жаз:

1. ...............................................................................

2. ...............................................................................

3. ...............................................................................

Кеңес: Сұрақтарың нақты, қысқа және бір мағыналы болсын.

5. Сұхбатқа дайындық:

Кімнен сұхбат алғың келеді? __________________________________________
Сұхбат тақырыбы: ___________________________________________________
Сұхбатқа арналған 3 негізгі сұрағың:

1. ...............................................................................

2. ...............................................................................

3. ...............................................................................

6. Сенімді дереккөзді анықта:

Төмендегі сұхбат алушылардың қайсысы сенімді дереккөз бола алады? ✓ белгі қой.

Мысал	✓ / ✗
Тақырыпқа тікелей қатысы бар мұғалім
Әлеуметтік желідегі кездейсоқ пікір
Куәгер немесе жергілікті ақсақал
Тақырыпты естімеген оқушы

7. Талдау:

Сауалнама нәтижесін қалай жинайсың? ____________________________________
Сұхбатты қалай тіркейсің (жазу, аудио, видео)? ___________________________

«Жергілікті материалдармен жұмыс»

1. Түсініп оқы:

Жергілікті материалдар — өз ауылың, қалаң немесе аймағыңға байланысты дереккөздер.
Оған мектеп мұрағаты, ауыл кітапханасы, ескі фото, шежірелер, көне заттар, жергілікті куәгерлер әңгімесі жатады.

2. Тапсырма: Сұрыпта!

Төмендегі дереккөздердің қайсысы жергілікті, қайсысы жалпы екенін белгіле:

Дереккөз атауы	Жергілікті / Жалпы
Ауылдағы ардагердің әңгімесі
Қазақстан тарихы оқулығы
Ауыл шежіресі жинақталған дәптер
Ұлттық мұрағаттағы заң құжаты
Ауыл мешітіндегі көне қолжазба

3. Ойлан, жауап бер:

а) Жергілікті деректер сенің зерттеу жұмысыңа қалай көмектеседі?
.................................................................................................................

ә) Жергілікті деректерге қалай қол жеткізуге болады?
.................................................................................................................

4. Іздену тапсырмасы:

Өз жоба тақырыбыңа қатысты жергілікті бір дереккөз ізде:

Тақырыбым: __________________________________________
Дереккөз атауы: ______________________________________
Дереккөз түрі: (мысалы: фото, сұхбат, құжат) ____________
Дереккөзді кімнен/қайдан алдың?: ______________________

5. Сипаттау:

Жергілікті материалдың бірін сипатта:

Қайдан табылды: _________________________
Қандай мәлімет алдың?: _____________________
Бұл ақпарат сені неге қызықтырды?: ___________

6. Практикалық тапсырма:

Сынып ішінде шағын сұхбат жүргіз. Бір оқушыдан жергілікті тарих туралы сұрақ қой:

Сұрағым: ___________________________________
Жауабы: ___________________________________

7. Қорытынды жаз:

Жергілікті материалдармен жұмыс істеу барысында не байқадың?

.................................................................................................................

«Оқиға мен тұлғаны зерттеу жолдары»

1. Түсініп оқы:

Тарихи оқиға — өткен заманда болған нақты жағдай (мысалы, ұлт-азаттық қозғалыс).
Тұлға — тарихта із қалдырған адам (мысалы, Әлихан Бөкейхан).
Екеуін де зерттеу үшін дереккөздер, салыстыру, сұхбат және талдау қажет.

2. Сәйкестендір:

Сипаттама	Бұл не?
1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс	A. Оқиға
Ахмет Байтұрсынұлының өмірі мен еңбектері	B. Тұлға

Жауап: Біріншісі — ___ ; Екіншісі — ___

3. Ойлан, жаз:

а) Сені қандай тарихи оқиға қызықтырады және неге?
.........................................................................................................

ә) Қай тарихи тұлғаны зерттегің келеді? Себебін түсіндір:
.........................................................................................................

4. Зерттеу жоспарын жаса:

Төмендегі кестені толтыр:

Зерттелетін нысан (оқиға/тұлға)	Дереккөз түрлері	Қолданылатын әдістер

5. Салыстыр:

Тұлға мен оқиға зерттеудің айырмашылығы мен ұқсастығын жаз:

Ұқсастығы	Айырмашылығы

6. Тұлғаға сипаттама жаз:

Өзің таңдаған тұлға туралы шағын сипаттама жаз:

Аты-жөні: __________________________
Қызметі/тарихтағы рөлі: ____________________________________
Мені қызықтырған тұсы: _____________________________________

7. Дереккөз жинау:

Таңдаған тұлға немесе оқиға бойынша кемі 2 дереккөз жаз:

1. 

2. 

«Хронология және тарихи кезеңдеу»

1. Түсініп оқы:

Хронология — оқиғалардың уақыт тәртібімен орналасуы.
Тарихи кезеңдеу — оқиғаларды белгілі бір дәуірлерге, кезеңдерге бөліп қарастыру.

2. Сәйкестендір:

Ұғым	Анықтама
Хронология	A. Оқиғаларды ретімен, уақыт бойынша орналастыру
Тарихи кезеңдеу	B. Тарихты дәуірлерге (ескі, орта, жаңа, қазіргі) бөлу

Жауап: Хронология — ___ ; Тарихи кезеңдеу — ___

3. Ойлан, жауап бер:

а) Хронология не үшін маңызды?
.........................................................................................

ә) Тарихты кезеңге бөлу оқушыға қалай көмектеседі?
.........................................................................................

4. Құрастыр:

Төмендегі оқиғаларды хронологиялық тәртіппен жаз:

• Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік алуы

• Қазақ хандығының құрылуы

• 1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс

• Алаш қозғалысының басталуы

Хронологиялық реттілік:

1. 

2. 

3. 

4. 

5. Кестені толтыр:

Тарихи кезең	Шамаменгі уақыты	Ерекшеліктері / оқиғалар
Ежелгі дәуір
Орта ғасырлар
Жаңа заман
Қазіргі заман

6. Тапсырма:

Өзіңнің зерттеу тақырыбы қай тарихи кезеңге жатады? Түсіндір:

Тақырыбым: ____________________________________
Тарихи кезеңі: _________________________________
Неге сол кезеңге жатқызасың?: ____________________

7. Шығармашылық жұмыс:

«Егер мен тарихи күнтізбе құрастырсам...» деген ойды жалғастырып, өз зерттеуіңе арналған мини-күнтізбе құра:

Жыл / Күн	Болған оқиға	Қысқаша түсініктеме

«Талдау мен салыстыру әдістері»

1. Түсініп оқы:

Талдау (анализ) — дерек немесе оқиғаны бөліктерге бөліп, әр бөлімін жеке-жеке қарастыру.
Салыстыру — екі немесе одан да көп объектіні, оқиғаны, тұлғаны ұқсастығы мен айырмашылығы бойынша зерттеу.

2. Сәйкестендір:

Түсініктеме	Бұл қандай әдіс?
Бір оқиғаны кезең-кезеңімен сипаттау	A. Талдау
Екі тарихи тұлғаның қызметін қатар сипаттау	B. Салыстыру

Жауап: Біріншісі — ___ ; Екіншісі — ___

3. Ойлан, жауап бер:

а) Зерттеу жұмысына талдау мен салыстыру не үшін қажет?
.........................................................................................
ә) Қай әдіс саған жеңіл: талдау ма, салыстыру ма? Неге?
.........................................................................................

4. Практикалық тапсырма:

1-тапсырма: Талдау
«1916 жылғы ұлт-азаттық көтеріліс» оқиғасын мына құрылыммен талда:

• Себептері: .....................................................

• Барысы: .....................................................

• Нәтижесі: ....................................................

• Тарихи маңызы: ..............................................

2-тапсырма: Салыстыру
Екі тұлғаны салыстыр:

Критерий	Әлихан Бөкейхан	Ахмет Байтұрсынұлы
Қызметі
Идеясы мен мақсаты
Қоғамдағы рөлі
Ұқсастығы
Айырмашылығы

5. Өз жобаңа бейімде:

Тақырыбым: _______________________________________

Мен қай әдісті қолданамын? (✓ белгі қой):
[ ] Талдау
[ ] Салыстыру
Себебін түсіндір: .........................................................

6. Шығармашылық тапсырма:

Мәтіннен үзінді берілген (мұғалім ұсынған):
Осы үзінді бойынша талдау немесе салыстыру жүргіз:

Талдау немесе салыстыру әдісін таңда:
.......................................................
Қорытынды жаз:
................................................................................

«Жинақтау және кесте жасау тәсілдері»

1. Түсініп оқы:

Жинақтау — алынған ақпаратты жүйелеу, маңызды мәліметтерді бөліп алу.
Кесте жасау — деректерді салыстыру, құрылымдау немесе көрсету үшін ыңғайлы тәсіл.

2. Сәйкестендір:

Түсініктеме	Бұл не?
Бірнеше сұхбаттан маңызды тұстарды жазып шығу	A. Жинақтау
Зерттелетін тұлғалардың ұқсастығы мен айырмашылығын көрсету	B. Кесте жасау

Жауап: Біріншісі — ___ ; Екіншісі — ___

3. Ойлан, жауап бер:

а) Неліктен кесте ақпаратты жеңіл қабылдауға көмектеседі?
..............................................................................................
ә) Жинақтау барысында қандай қиындықтар туындауы мүмкін?
..............................................................................................

4. Мысалды талда:

Мәтін: «1916 жылғы көтеріліс себептері – жер мәселесі, отарлық қысым, халық наразылығы...»
Сұрақ: Осы мәтіннен ең маңызды үш себепті жинақтап жаз:

1. .....................................................

2. .....................................................

3. .....................................................

5. Кесте құру тапсырмасы:

Берілген екі тарихи тұлғаны салыстыр:

Критерий	Тұлға 1: ___________________	Тұлға 2: ___________________
Қызметі
Уақыты
Еңбегі
Ұқсастығы
Айырмашылығы

6. Өз зерттеуіңе бейімде:

Тақырыбым: ________________________________________
Жинақталатын деректер: ____________________________
Жасайтын кестемнің түрі:
[ ] Салыстыру кестесі
[ ] Уақыттық кесте (хронология)
[ ] Дерек жинау кестесі

Кесте нобайы:

Мазмұны / Тақырып	Дерек көзі	Негізгі мәлімет

«Тақырыптық карта мен инфографика құру»

1. Түсініп оқы:

Тақырыптық карта – зерттеу аймағына қатысты оқиғалар, тұлғалар немесе деректерді картада белгілеу.
Инфографика – күрделі ақпаратты сызба, белгі, сурет және қысқа мәтін арқылы көрсету әдісі. Екеуі де көрнекілік пен түсініктілікті арттырады.

2. Сәйкестендір:

Анықтама	Бұл не?
Бір аймақтағы тарихи ескерткіштердің орналасуы	A. Тақырыптық карта
Статистика мен деректердің сызбалық көрсетілімі	B. Инфографика

Жауап: Біріншісі — ___ ; Екіншісі — ___

3. Ойлан, жауап бер:

а) Тақырыптық карта жасау үшін не қажет?
.................................................................................................

ә) Инфографиканы қай кезде қолдану ыңғайлы?
.................................................................................................

4. Тақырыптық карта идеясы:

Тақырыбың: ___________________________________________
Қандай нысандарды картада көрсетесің? (3 мысал)

1. ..............................................................

2. ..............................................................

3. ..............................................................

5. Инфографика жоспары:

Зерттеуің бойынша қандай мәліметтерді инфографикамен көрсетуге болады?
.................................................................................................
Инфографика қандай түрде болады?
[ ] Диаграмма
[ ] Уақыт шкаласы
[ ] Символ/белгі
[ ] Басқа: __________

6. Мысал келтір:

Мына инфографиканың қандай артықшылығы бар деп ойлайсың? (мұғалім берген мысал бойынша жауап беру)
.................................................................................................

7. Шығармашылық тапсырма:

Өзіңнің тақырыбына сәйкес тақырыптық карта немесе инфографика идеясының қарапайым сызбасын сал:

(бос бет немесе торкөздер беріледі)

«Алдын ала қорытынды жазу»

1. Түсініп оқы:

Алдын ала қорытынды – зерттеу барысында осы уақытқа дейін жиналған ақпаратқа сүйеніп, бастапқы тұжырым жасау.
Ол – соңғы қорытынды емес, бірақ негізгі бағытты көрсетеді.

2. Сәйкестендір:

Түсініктеме	Бұл не?
Нақты деректер мен дәлелдерге сүйене отырып, нәтиже айту	A. Қорытынды жазу
Мақсатқа жетудің алғашқы нәтижесін сипаттау	B. Алдын ала қорытынды

Жауап: Біріншісі — ___ ; Екіншісі — ___

3. Ойлан, жаз:

а) Сенің зерттеу жұмысыңда қандай бастапқы тұжырым жасауға болады?
..........................................................................................................
ә) Осы тұжырым кейін өзгеруі мүмкін бе? Неге?
..........................................................................................................

4. Мысалмен жұмыс:

Тақырып: Ауыл тарихындағы білім ошақтарының маңызы
Алдын ала қорытынды үлгісі:
«Ауыл мектебі тек білім беру орны емес, сонымен бірге тарихи-мәдени орталық болған.»

Өз тақырыбыңа жаз:

Менің тақырыбым: ____________________________
Алдын ала қорытындым: ________________________

5. Талдау:

Алдын ала қорытынды жазуда қандай үш маңызды нәрсеге назар аудару керек?

1. .......................................................................

2. .......................................................................

3. .......................................................................

6. Сыныптық тапсырма:

Топпен 2-3 оқушы бірігіп, бір ортақ тақырыпқа алдын ала қорытынды құрастырыңдар:

Тақырып: __________________________________________
Алдын ала қорытынды: ______________________________

7. Рефлексия:

Бүгінгі сабақ саған не үйретті?
.................................................................................
Келесі кезеңге не істеу керек екенін түсіндің бе?
[ ] Иә
[ ] Жоқ
[ ] Толығырақ қайталау керек

«Жазбаша мәтін құрылымы»

1. Түсініп оқы:

Ғылыми-зерттеу жобасының жазбаша мәтіні белгілі құрылыммен жазылады. Ол кіріспе, негізгі бөлім және қорытындыдан тұрады.
Әр бөлімнің өзіндік мақсаты мен мазмұны болады.

2. Сәйкестендір:

Бөлім атауы	Мақсаты
Кіріспе	A. Тақырыпты таныстырып, зерттеу мақсатын түсіндіру
Негізгі бөлім	B. Дереккөздерге сүйене отырып дәлел келтіру, мәлімет беру
Қорытынды	C. Жұмыстың нәтижесін қысқаша түйіндеу, пікір білдіру

✅ Жауап: Кіріспе — ___ ; Негізгі бөлім — ___ ; Қорытынды — ___

3. Ойлан, жаз:

а) Кіріспеде қандай үш маңызды элемент болу керек деп ойлайсың?

1. ...............................................

2. ...............................................

3. ...............................................

ә) Қорытынды жазу кезінде неге тек факті емес, өз ойың маңызды?

............................................................................................

4. Тапсырма – Жазылым:

Мына үлгі тақырып бойынша әр бөлімге 1–2 сөйлемнен жаз:

Тақырып: Ауылымдағы тарихи орын

• Кіріспе:
  .................................................................................
  .................................................................................

• Негізгі бөлім:
  .................................................................................
  .................................................................................

• Қорытынды:
  .................................................................................
  .................................................................................

5. Құрылым қатесін тап!

Мына үзіндіде мәтіннің қандай бөлімдері жоқ немесе дұрыс емес жазылғанын белгіле:

«Менің жұмысым өте маңызды. Мен көп фото жинадым. Жалпы айтқанда, ауылда ескерткіштер аз.»

Қате немесе жетіспейтін бөлімдер:
[ ] Кіріспе жоқ
[ ] Негізгі бөлім толық емес
[ ] Қорытынды тым қысқа
[ ] Барлығы дұрыс

6. Шығармашылық тапсырма:

Өз жобаң үшін жазбаша құрылым жоспарын құрастыр:

Бөлім	Қысқаша мазмұны
Кіріспе
Негізгі бөлім
Қорытынды

«Кіріспе, негізгі бөлім, қорытынды жазу»

1. Түсініп оқы:

Ғылыми жұмыс құрылымы 3 негізгі бөлімнен тұрады:

• Кіріспе — тақырыпты таныстырады, мақсат пен гипотезаны анықтайды

• Негізгі бөлім — деректер, дәлелдер, талдаулар беріледі

• Қорытынды — жұмыс нәтижесі, тұжырым мен ұсыныстар беріледі

2. Сәйкестендір:

Бөлім	Қандай сұраққа жауап береді?
Кіріспе	A. Не зерттелді және не үшін?
Негізгі бөлім	B. Қандай дәлелдер мен деректер қолданылды?
Қорытынды	C. Нәтижесінде не анықталды және қандай тұжырым жасалды?

Жауап:
Кіріспе — ___ ; Негізгі бөлім — ___ ; Қорытынды — ___

3. Ойлан, жаз:

а) Жұмысыңа қандай кіріспе жаза аласың?
...........................................................................................

ә) Негізгі бөлімге қандай деректер енгізесің?
...........................................................................................

б) Қорытындыда қандай нәтиже айтқың келеді?
...........................................................................................

4. Мәтінді толықтыр:

Кіріспе:
Бұл зерттеу жұмысында ___________________________ тақырыбы қарастырылады.
Мақсатымыз – ____________________________________.
Бұл тақырыпты зерттеу маңызды, себебі _________________________.

Негізгі бөлім:
Жұмыста келесі әдістер қолданылды: ________________________.
Дереккөздер: ______________________________________________.
Зерттеу барысында келесі мәліметтер алынды: _____________________.

Қорытынды:
Жұмыс нәтижесінде __________________________________ анықталды.
Болашақта __________________________________ зерттелуі мүмкін.

5. Талдау:

Келесі пікірлердің қайсысы қай бөлімге сәйкес келеді? (К — кіріспе, Н — негізгі, Қ — қорытынды)

Пікір	Бөлімі
Біз бұл тақырыпты таңдау себебімізді түсіндірдік
Зерттеу барысында 25 оқушыға сауалнама жүргізілді
Зерттеу нәтижесінде мектеп тарихына қызығушылық артқаны байқалды

6. Рефлексия:

Қай бөлімді жазу саған қиын болды? Неліктен?
...........................................................................................
Қай бөлім саған қызықты болды?
...........................................................................................

«Цитата және дереккөздерді рәсімдеу»

1. Түсініп оқы:

Цитата — біреудің айтқан сөзін, жазған ойын дәл беру.
Дереккөздерді рәсімдеу — алынған ақпараттың авторы мен шығу тегін дұрыс көрсету.
Бұл академиялық адалдық пен авторлық құқықты сақтау үшін қажет.

2. Сәйкестендір:

Мысал	Бұл не?
«Тарих – өткеннің шындығы», – деп жазды Л.Н.Гумилев.	A. Цитата
(Садықов, 2018, 45-б.)	B. Дереккөз сілтемесі

Жауап: Біріншісі — ___ ; Екіншісі — ___

3. Ойлан, жаз:

а) Цитата қолдану не үшін қажет?
.......................................................................................

ә) Дереккөзді көрсетпеген жағдайда не болуы мүмкін?
.......................................................................................

4. Тапсырма – Цитата жазу:

Тарихи тұлғаның немесе оқулықтағы сөйлемнен 1 цитата жаз және оны кімнен алғаныңды көрсет.

Цитата: __________________________________________________
Авторы: _________________________________________________

5. Сілтеме жазу үлгісімен жұмыс:

Сен пайдаланған кітап немесе сайтты төмендегі үлгімен жаз:

Кітап үлгісі:
Автордың тегі, аты (жылы). Кітап атауы. – Қала: Баспа, бет саны.
Мысалы:
Садықов, Ж. (2018). Қазақстан тарихы. – Алматы: Мектеп, 184 б.

Өзің қолданған бір кітап:
......................................................................................

Интернет дереккөз үлгісі:
Мақала атауы. (жылы). Сайт атауы. Қол жеткізу күні мен сілтеме.
Мысалы:
«Алаш қозғалысы». (2021). e-history.kz. 12.03.2024 ж. алынған: www.e-history.kz

Өзің қолданған бір сайт:
......................................................................................

6. Практикалық тапсырма:

Берілген сөйлемді дұрыс цитата және сілтеме түрінде рәсімде:

Мәтін:
Мұстафа Шоқай түркі халықтарының бірлігін армандаған қайраткер болды. (Қабылов Т., 2015)

Рәсімделген нұсқа:
«..................................................................................» – деп жазды Қабылов Т. (2015).

7. Рефлексия:

Сенің жоба жұмысыңда қанша дереккөз пайдаландың?
Саны: _____
Қанша рет нақты цитата келтірдің?
Саны: _____

«Плагиат және академиялық адалдық»

1. Түсініп оқы:

Плагиат — басқа адамның идеясын, мәтінін немесе еңбегін өзінікіндей көрсету (ұрлау).
Академиялық адалдық — шыншылдықпен, әділдікпен және өз біліміне сүйеніп оқу және жазу.

2. Сәйкестендір:

Мысал	Бұл не?
Біреудің эссесін көшіріп, өз атымен өткізу	A. Плагиат
Пайдаланған кітапқа сілтеме жасап жазу	B. Академиялық адалдық

Жауап: Біріншісі — ___ ; Екіншісі — ___

3. Ойлан, жаз:

а) Плагиат неге дұрыс емес?
...................................................................................................

ә) Академиялық адалдықты сақтау үшін не істеу керек?
...................................................................................................

4. Практикалық тапсырма – Плагиатты тап:

Мына екі мәтінді салыстыр. Қайсысында адалдық сақталған?

1-нұсқа:
«1916 жылғы көтеріліс отарлық қысымға қарсы халық наразылығы болды.» (Құрал, 2020)

2-нұсқа:
«1916 жылғы көтеріліс – бұл отарлық қысымға қарсы халық наразылығы. Бұл менің ойым.»

Қайсысы дұрыс рәсімделген? Түсіндір:
..................................................................................................

5. Жағдайды талда:

Сенің сыныптасың интернеттен бір мақаланы толық көшіріп, өз жобасына енгізіп қойды.
Сен не істер едің?
[ ] Айтпаймын
[ ] Мұғалімге хабарлаймын
[ ] Достықпен кеңес берем
[ ] Басқаша: ___________________

6. Қолдану тапсырмасы:

Өзің пайдаланған бір дереккөзге сілтеме жаз:

Дереккөз атауы: _____________________________
Авторы / жылы: ______________________________
Сілтеме: ____________________________________

Осы сілтемені қалай дұрыс көрсетесің?
...................................................................................

7. Рефлексия:

Мен бүгін білдім:
....................................................................................
Өз жұмысымда академиялық адалдықты сақтау үшін:
[ ] Цитата қолданам
[ ] Дереккөзді жазам
[ ] Өз ойымды жазам
[ ] Басқалардың жұмысын көшірмеймін

«Жоба дизайны және көрнекілігі»

1. Түсініп оқы:

Жоба дизайны – жоба материалдарының (мәтін, слайд, постер, макет) әдемі, түсінікті және тартымды безендірілуі.
Көрнекілік – ақпаратты көзбен көріп тез түсінуге мүмкіндік беретін сызба, фото, диаграмма, инфографика және т.б.

2. Сәйкестендір:

Мысал	Бұл не?
Жобаның мазмұнын PowerPoint слайдына орналастыру	A. Жоба дизайны
Көтеріліс картасы мен қатысушылар фото-галереясы	B. Көрнекілік

Жауап: Біріншісі — ___ ; Екіншісі — ___

3. Ойлан, жаз:

а) Жобаның көрнекі түрде ұсынылуы неге маңызды?
...........................................................................................

ә) Сен қандай көрнекілік түрлерін қолдануды жоспарлап отырсың?
[ ] Фото
[ ] Кесте
[ ] Карта
[ ] Графика
[ ] Басқа: _____________

4. Практикалық тапсырма:

Төмендегі ақпаратты постерге немесе слайдқа қалай орналастыратыныңды жоспарла:

Тақырып: «Менің ауылымдағы тарихи ескерткіш»
Мазмұн элементтері:

• Кіріспе

• Фото немесе карта

• Қысқаша сипаттама

• Нәтиже

• Дереккөз

Жоспар нобайын төменге сал немесе сипаттап жаз:
.........................................................................................

5. Дизайн ережесін белгілейік:

Ереже	Дұрыс / Бұрыс
Шрифт тым ұсақ болуы
Сурет анық, сапалы болуы
Мәтін мен сурет бір-бірімен үйлесуі
Бет көп, мазмұн аз болуы

Белгіле де түсіндір:
.........................................................................................

6. Өз жобаң үшін көрнекілік жоспары:

Элемент түрі	Қалай безендіресің? (қысқаша сипаттама)
Тақырып атауы
Фото
Карта
Қорытынды
Слайдтар саны

7. Рефлексия:

Бұл сабақтан не үйрендің?
...........................................................................................
Өз жобаңның көрнекілігіне баға бер (1–5): [ ]
Жақсартқың келетін тұс: _______________________________

«Жоба мәтінін құрастыру – I, II кезең»

1. Түсініп оқы:

Жобаның жазбаша мәтіні – зерттеу жұмысының негізгі нәтижесі.
Ол логикалық құрылыммен жазылып, кіріспе, негізгі бөлім және қорытындыдан тұрады.
Бұл кезең – бастапқы қара сөзбен жобаны құрастыру.

2. Жоспар бойынша жоба жазу:

Жоба мәтінің үш бөлігін төмендегі кестеге сәйкес жоспарлап жаз:

Бөлім	Негізгі мазмұн (жоспар/нобай)
Кіріспе	Мәселе көтеріледі, мақсат қойылады, гипотеза беріледі
Негізгі бөлім	Деректер, әдістер, сұхбаттар, салыстыру, кестелер, анализ
Қорытынды	Тұжырым, дәлелдер негізінде қысқаша нәтиже, ұсыныстар

3. Ойыңды ретте:

а) Қай бөлімді жазу саған қиын? Неліктен?
.......................................................................................

ә) Қандай деректерді негізгі бөлімде қолданасың?
.......................................................................................

4. Қолжазба жасау:

Төмендегі орынға жоба мәтінің І кезеңін (кіріспе + негізгі бөлімнің 1-бөлігін) жаз:

I кезең: алғашқы нұсқа (жоба мәтінінің бөлігі)
...............................................................................................
...............................................................................................
...............................................................................................

5. Сыныптық пікір алмасу:

Топ ішінде жұмысыңның мәтінін 1 оқушыға оқып бер. Ол:

• 1 жақсы пікір ___________________________________________________

• 1 ұсыныс/жетілдіру идеясы _______________________________________

Жауап алғаннан кейін не өзгертесің?
....................................................................................

6. II кезең – толық мәтінді жалғастыру:

• Негізгі бөлімнің жалғасы: __________________________

• Қорытынды тұжырым: _______________________________

• Цитата немесе дереккөз қолдандың ба? [ ] Иә [ ] Жоқ

7. Рефлексия:

Бүгін жазған мәтініңмен қаншалықты қанағаттандың?
[ ] 100%
[ ] Жақсы, бірақ толық емес
[ ] Қайта қарауым керек

Келесі кезеңде неге көңіл бөлесің?
.....................................................................................

«Жобаны редакциялау – I, II кезең»

1. Түсініп оқы:

Редакциялау – жоба мәтінін тексеру, түзету, нақтылау және жетілдіру процесі.
Бұл жұмыста тілдік қателер, логикалық қайшылықтар, артық немесе жеткіліксіз ақпараттарды өңдеу маңызды.

2. Редакция кезеңдерін сәйкестендір:

Кезең сипаттамасы	Кезең атауы
Мәтіндегі қате сөздер мен тыныс белгілерін түзету	A. Тілдік редакция
Мәтін логикасы, мазмұн толықтығы тексеріледі	B. Мазмұндық редакция
Кестелер, цитата, дереккөздер дұрыстығы тексеріледі	C. Форматтық тексеру

Жауап: 1 — ___ ; 2 — ___ ; 3 — ___

3. Ойлан, жаз:

а) Өз мәтініңді редакциялау кезінде нені бірінші кезекте қарайсың?
............................................................................................

ә) Мәтіндегі логикалық қателерді қалай байқайсың?
............................................................................................

4. Тапсырма – I кезең (өз мәтініңе алғашқы редакция):

Мына тізім бойынша тексер:
[ ] Тақырып нақты ма?
[ ] Кіріспе түсінікті және мақсатпен байланысты ма?
[ ] Артық қайталаулар бар ма?
[ ] Оқиғалар дұрыс реттелген бе?

Қай тұсын өзгерттің? Жаз:
............................................................................................

5. Тапсырма – II кезең (сыныптасыңмен өзара редакция):

Жобаңды жұбыңа оқыт немесе бөліс. Ол мына тізіммен саған кері байланыс береді:

Бағалау тармағы	Иә / Жоқ	Пікір / Ұсыныс
Тақырып пен мазмұн сәйкес пе?
Дәлелдер жеткілікті ме?
Тілдік стиль академиялық па?
Қорытынды нақты ма?

Осы пікірге сүйеніп не өзгерттің?
.........................................................................................

6. Шығармашылық тапсырма:

Төмендегі сөйлемді редакцияла:
«Бұл жобада мен ауыл туралы жаздым және кейбір адамдардан сұхбат алдым.»

Түзетілген нұсқа:
.........................................................................................

7. Рефлексия:

Бүгінгі редакциялау барысында:
[ ] Қате таптым
[ ] Жақсарттым
[ ] Өз ойымды нақты жеткізе алдым
Қай тұсы әлі де жетілдіруді қажет етеді?
.........................................................................................

«Слайд, постер, макет дайындау»

1. Түсініп оқы:

Слайд – PowerPoint немесе басқа бағдарламада жасалған көрнекі презентация.
Постер – А3 немесе басқа форматта дайындалған көрнекі ақпараттық парақ.
Макет – көлемді нысан үлгісі немесе визуалды нобай (мысалы, тарихи ғимарат моделі).

2. Ойлан, жаз:

а) Қай тәсілді (слайд, постер, макет) таңдадың және неге?
.........................................................................................................

ә) Қайсысы көрерменге әсерлі деп ойлайсың?
.........................................................................................................

3. Слайд жоспары:

Тақырыбың: _________________________________
Слайд саны: _____

Слайд №	Мазмұны	Көрнекілік түрі
1	Кіріспе	Тақырып, фото
2	Мәселе, мақсат	Мәтін, белгіше
3	Негізгі ақпарат	Кесте, диаграмма
4	Қорытынды	Цитата, инфографика
5	Қосымша (сұрақ немесе ұсыныс)	Сурет, байланыс, QR-код

Қалауыңша толтыр.

4. Постер сызбасы (қалып):

Бұл тапсырманы оқушы қолмен салуы немесе Word/PPT-те орындауы мүмкін.

Постер нобайы:

• Жоғары жағында – тақырып

• Ортада – 2 сурет және қысқаша мәтін

• Төменде – қорытынды және дереккөздер

(Бос орын оқушының сызбасына арналған)

5. Макет жоспары (егер таңдаса):

Элемент	Материал түрі	Қай жеріне орналасады?
Үй макеті	Картон	Орталық
Ағаш/жер бедері	Пластилин	Қабырғалар немесе фонда
Жазба белгілер	Қағаз/стикер	Тақташа ретінде

Қандай макет жасайсың? Қысқаша сипатта:
..............................................................................................

6. Бағалау критерийі:

Жасаған слайд/постер/макетің төмендегі критерийлерге сай ма?

Критерий	Иә / Жоқ	Ескерту
Мазмұны нақты және қысқа
Көрнекілігі көз тартарлық
Тақырыпқа сай және құрылымы анық
Дереккөздер көрсетілген

7. Рефлексия:

Бүгінгі дайындық саған не үйретті?
...............................................................................................
Қай тұсын жақсартқың келеді?
...............................................................................................

«Қорғауға дайындық (репетиция)»

1. Түсініп оқы:

Жоба қорғау — өз зерттеуіңді көпшілік алдында таныстыру. Репетиция — сол қорғауға дайындық кезеңі.
Дайындық барысында сөйлеу ретін жаттау, уақытты сақтау, көрнекілікпен жұмыс және сенімді сөйлеу дағдылары қажет.

2. Сөйлеу құрылымын жоспарла:

Өз жоба қорғауыңды 3 бөлімге бөл:

Бөлім	Не айтасың? (қысқаша жаз)
1. Кіріспе	Мысалы: Тақырыпты таныстыру, неліктен таңдадым
2. Негізгі бөлім	Мысалы: Негізгі деректер, әдістер, нәтижелер
3. Қорытынды	Мысалы: Қандай шешімге келдің, ұсыныстарың бар ма?

3. Қорғау сөйлемдерін дайында:

• Тақырып таныстыру:
  «Менің зерттеу жобамның тақырыбы – …»

• Мақсатты атау:
  «Бұл тақырыпты зерттеуімнің мақсаты – …»

• Қорытынды айту:
  «Осы жұмыс нәтижесінде мен … деген тұжырымға келдім.»

4. Қорғау кезіндегі дауысыңды тексер:

Төмендегі белгілерге (✓) қой:

[ ] Даусым анық әрі сенімді
[ ] Сөйлеу жылдамдығым бірқалыпты
[ ] Қарап оқымай, көзбен байланыс орната аламын
[ ] Қол қимылдарымды қолданам

5. Көрнекілікке дайындық:

Элемент	Дайын ба?	Ескертпе
Слайд / постер	[ ] Иә	Қай слайдта не айтасың?
Фото / карта	[ ] Иә	Қай сәтте көрсетесің?
Цитаталар	[ ] Иә	Авторы көрсетілген бе?

6. Жұптық репетиция:

Жұбыңмен бір-біріңе 3 минуттық қорғау жасап көріңдер. Ол мына бойынша кері байланыс береді:

Критерий	Иә / Жоқ	Ұсыныс
Уақытты тиімді пайдаланды
Түсінікті әрі нақты сөйледі
Көрнекілікті дұрыс қолданды

7. Рефлексия:

Қорғауға қаншалықты дайынсың?
[ ] 100%
[ ] Жақсы дайындалдым, бірақ аздап қобалжимын
[ ] Қосымша жаттығу керек

Қай бөлімді жақсарту қажет?
..............................................................................................

«Жобаларды қорғау – І, ІІ, ІІІ, IV топтар»

1. Қорғау алдындағы өзіндік тексеру парағы:

Жобам дайын ба?

Тапсырма	Иә / Жоқ	Ескертпе / Не жетіспейді?
Мәтін толық жазылған
Слайд/постер дайын
Уақытқа сәйкес репетиция жасалды
Сөйлеу ретін жаттадым
Дереккөздер дұрыс рәсімделді

2. Қорғау кезінде бақылау парағы (жеке толтырады):

Менің сөйлеген уақытым: __________ минут
Көңіл күйім / Сенімділік деңгейі: ? ? ? ?

Қорғау барысында:

[ ] Слайдтағы суретті көрсеттім
[ ] Цитата қолдандым
[ ] Қорытынды нақты болды
[ ] Тыңдаушылар сұрақ қойды
[ ] Жауап бере алдым

3. Басқа топты тыңдау парағы (әр оқушы толтырады):

Тыңдалған жоба тақырыбы	Қайсысы ұнады? Неге?	Қандай сұрақ қойғың келеді?

4. Сынып ішілік пікір алмасу:

Төмендегі сұрақтарға топ ішінде жауап бер:

• Қай топтың жобасы сені таңғалдырды? Неліктен?
  .......................................................................................

• Қай топтың көрнекілігі жақсы болды?
  .......................................................................................

• Қандай ұсыныс айтқың келеді?
  .......................................................................................

5. Рефлексия:

Бүгін мен:
[ ] Өзімді көрсете алдым
[ ] Басқалардан үйрендім
[ ] Сұрақтарға жауап беру қиындау болды
[ ] Келесі жолы көрнекілікті жақсартам

Қысқаша пікір:
.......................................................................................

«Жобаларды талқылау және кері байланыс»

1. Түсініп оқы:

Жобадан кейінгі кері байланыс – басқа оқушылардың пікірін тыңдау, өз жұмысын бағалау және болашақта қалай жетілдіруге болатынын түсіну мүмкіндігі.
Бұл кезеңде сынды дұрыс қабылдау мен өзін-өзі бағалау маңызды.

2. Өз жобаң бойынша рефлексия жаз:

а) Жобада саған не оңай болды?
...............................................................................................

ә) Қай тұсы қиынға соқты?
...............................................................................................

б) Ең сәтті шыққан тұсын сипатта:
...............................................................................................

3. Топтық пікір алмасу:

Сыныптағы басқа 1–2 оқушының жобасы туралы пікір жаз:

Оқушының аты	Жоба тақырыбы	Маған ұнаған тұсы	Ұсыныс немесе сұрағым

4. «Бағалаушы рөлінде» тапсырма:

Сен сыныптасыңның жұмысын мына 4 өлшем бойынша бағала:

Бағалау критерийі	Баға (1–5)	Түсіндірме / Нақты мысал
Тақырыптың өзектілігі
Көрнекілік пен дизайн
Зерттеу әдісінің дұрыстығы
Қорытынды мен ұсыныстардың нақтылығы

5. Кері байланыс түрін таңда:

Сен өз жұмысың туралы қандай пікір алғың келеді? (2-3 белгіле)

[ ] Тақырыптың мазмұны туралы
[ ] Сөйлеу мәнері туралы
[ ] Көрнекіліктің сапасы
[ ] Нақты ұсыныстар
[ ] Академиялық тіл қолдануы

6. Рефлексиялық сөйлемді аяқта:

• Менің жобамда ең сәтті шыққаны — …

• Егер қайта жасасам, … жақсартар едім.

• Келесі жобада … ескеремін.

• Сыныптастарымнан … үйрендім.

«Рефлексия: не үйрендім?»

1. Жеке ой жазу:

Жоба жұмысы барысында сен не үйрендің?

Мен үйрендім…
.......................................................................................................
Маған ұнаған сәт…
.......................................................................................................
Маған қиын болған тұсы…
.......................................................................................................

2. Менің жетістіктерім:

Төмендегі сөйлемдерді толықтыр:

• Мен бірінші рет ________________________________ жасап көрдім.

• Енді мен ________________________________ білемін.

• Өзіме сенімді болдым, себебі _______________________.

3. Өзін-өзі бағалау шкаласы:

Қызмет түрі	Баға (1–5)	Себебі
Зерттеу жүргізу
Ақпарат жинау
Топпен немесе жұппен жұмыс жасау
Қорғау кезінде сөйлеу
Жоба көрнекілігі

4. Кері байланыс парағы:

Сұрақ	Жауабың
Бұл жобадан қандай жаңа білім алдың?
Қандай дағдылар дамыды?
Өз жобаңды жақсарту үшін не қосар едің?
Егер тағы осындай жоба жасасаң, неге баса назар аударар едің?

5. Эмоциялық шеңбер:

Сабақ соңында өз көңіл-күйіңді сипатта:
[ ] Риза болдым
[ ] Қызық болды
[ ] Көп нәрсе үйрендім
[ ] Кішкене қиналдым
[ ] Басқа: __________________________

6. «Бір сөйлеммен» қорытынды:

«Бұл жоба маған...» деген сөйлемді аяқта:
Бұл жоба маған ____________________________________________________________.

«Қорытынды бағалау»

1. Жобамды өзім бағалаймын:

Бағалау тармағы	Баға (1–5)	Түсіндірме / Нақты мысал
Зерттеу тақырыбының өзектілігі
Ақпарат жинау және оны өңдеу
Жазбаша мәтіннің құрылымы
Көрнекілік (слайд, постер, т.б.)
Қорғау кезінде сөйлеу және жауап беру

2. Мұғалімнен кері байланыс ал:

Сынып жетекшісінің немесе пән мұғалімінің 1 оң пікірі және 1 ұсынысын жаз:

Мадақ сөзі:
..............................................................................................

Ұсыныс / келесі қадам:
..............................................................................................

3. Сыныптастардың бағасы:

2 досыңнан пікір ал:

Оқушының аты	Ұнаған тұсы	Ұсыныс

4. Жобалық жұмысқа жалпы баға:

Мен өз жұмысымды мынадай деңгейде орындадым:

[ ] Өте жақсы – толық зерттеу, қызықты мәліметтер, сенімді қорғау
[ ] Жақсы – көп күш салдым, бірақ жетілдіретін жерлер бар
[ ] Қанағаттанарлық – кей жері толық емес, бірақ тырыстым
[ ] Тағы жұмыс жасауым керек

5. Қорытынды пікірім:

• Бұл жобадан үйренген ең маңызды 3 нәрсе:

  1. ..........................................................................................

  2. ..........................................................................................

  3. ..........................................................................................

• Келесі жобам қандай болар еді?
  ..............................................................................................

«Сертификаттау және марапаттау рәсімі»

1. Менің жетістігім – менің мақтанышым

Өз жобаңдағы басты жетістігіңді ата:
Менің ең үлкен жетістігім:
....................................................................................

Осы жетістікке жету үшін не істедің?
....................................................................................

2. Сыныптасыңа алғыс білдір

Осы жоба барысында саған қолдау көрсеткен 1–2 адамға алғыс жаз:

Аты: ___________________________
Не үшін рахмет айтасың?:
....................................................................................

3. Өз сертификатыма мәтін құрастыр:

Мен, ____________________________,
(аты-жөнің)
осы жоба барысында ____________________________ үйрендім және
__________________________________ бағытында жұмыс істедім.
Бұл тәжірибе маған __________________________________ көмектесті.

Қолтаңбаң: ______________ Күні: ______________

4. «Болашақ зерттеуші ретінде» уәдең

Келесі жобаларда мен:
[ ] Академиялық адалдықты сақтаймын
[ ] Өз идеяларымды дамытам
[ ] Басқалармен ынтымақта жұмыс істеймін
[ ] Тарихты тереңірек зерттеймін
[ ] Басқа: ___________________________________

5. Эмоциялық шеңбер:

Жоба аяқталғандағы көңіл-күйіңді сипатта:

? Қуаныштымын
? Таңдандым
? Риза болдым
? Кішкене қиналдым
? Жаңа мақсаттар пайда болды

Қысқаша пікірің:
....................................................................................

6. Финал сөзі:

«Жас тарихшы» жобасы мен үшін _________________________________________
Болашақта мен ____________________________________________ зерттегім келеді.