Жүк тасымалдарын жіктеу

ЖҮК ТАСЫМАЛДАРЫН ЖІКТЕУ

Тасымалдаушарттарыменжүктүрлерініңалуантүрлілігінебайланыстыжүкавтомобильдерікелесі
белгілерменерекшеленеді:
1.Салаларыбойынша(қызметкөрсетілетінкәсіпорындардыңтүрлеріжәне,тиісінше,тасымалданатын
жүктердіңтүрлері):
-өнеркәсіптікжүктертасымалдардыңжалпыкөлемініңшамамен30%-ыналады.Бұлөнеркәсіптік
объектілер,сыртқыкөліктораптарыменқоймааумақтарыарасындатасымалданатынШикізатты,дайынөнімді,
отындықосаалғанда,өнеркәсіптіккәсіпорындардыңжүктері;
-құрылыс-35%.Бұлқұрылысиндустриясыныңжүктерін,шикізатқұрылысматериалдарын,құрылыс
жабдықтарыменмашиналарын,топырақпенқұрылысқоқыстарынқамтитынӨнеркәсіптікжәнеазаматтық
күрделіқұрылысжүктері;
-ауылшаруашылығы-10%.Бұлауылшаруашылықөнімдері,тұқымдар,тыңайтқыштаржәнет.б.;
-тұтынушы-20%.Бұлхалыққаазық-түлік,өнеркәсіптіктауарларментұрмыстыққызметкөрсетужүктері.
Тұтынутобынақаланықаттытұрмыстыққалдықтардан,қарданжәнеқоқыстардантазартужүктері,сондай-ақ
отынжүктеріжатады;
-өзгелері—5%;

2.Тиесілікбелгісібойынша:
жалпыпайдаланудағыкөлікпенорындалатынтасымалдар;
ведомстволықкөлікпенорындалғантасымалдау.
3.Аумақтықбелгісібойынша:
ішкіөндірістік(технологиялық);
шаруашылықтантыстасымалдау:
қалалық
қаламаңынақатынайтынкөліктер(50кмдейінгіқашықтыққатасымалдау)
қалааралықбайланыс(>50км)
халықаралық
4.Тасымалдаудыұйымдастыружәнеорындаутәсілдерібойынша:
орталықтандырылған;
орталықтандырылмаған;
тікелейжәнеаралас;
аралас;
контейнерлікжәнепакеттік.

5.Есепкеалужәнежұмысқаақытөлеунысандарыбойынша:
атқарылғанжұмыскөлемітөленеді(жөнелтумассасыменқашықтығы,жөнелтукөлеміескеріледі);
сағаттықтарифтербойыншатөлемменауысым(жұмысістегенуақытыескеріледі);
километрлікесепбойыншатөлеммен(жалпыжүгіріс);
таксомоторлықжүккөліктері(халықжүктері,уақытыжәнежүрісі).
6.Тасымалданатынжүктердіңтүрінемесетектерібойынша:
ыдыс;
безтарные;
үйінді,құйма,үйілме,а/ш,қауіпті,тезбұзылатын,құрылысжүктерінтасымалдаудыңмөлшерлері.
7.Жүкпартияларыныңмөлшерібойынша:
жаппайтасымалдау(біртектіжүктіңүлкенпартияларынтасымалдау);
партиондықзаттар(көлеміеңтиімдікөлікқұралдарыныңжүккөтергіштігіненазпартиялар(20тдейін);
ұсақпартионды(көлікқұралыныңтолықтиелуінқамтамасызетпейтінжүктіңшағынпартиялары).
Жүкпартиясы-жүкжөнелтушіменжүкалушыарасындабірмезгілдеөткізілетіннемесеауыстыруға
жататынжүкбірліктерініңжиынтығы.
8.Тасымалдаудыигерууақытыбойынша:
тұрақты(жылбойы);
маусымдық;
уақытша(эпизодтық).

ЖҮКТЕРДІҢ КӨЛІКТІК СЫНЫПТАМАСЫ

Автомобильдердіңжұмысістеудегінегізгінысаныжүктерболыптабылады.Жүк–бұл
тауарөнімдері,өндірушілердіңжәнетұрғындардыңкәсібиеңбегінәтижесіндежасалатын
өнім(шикізаттар,матералдар,дайынбұйымдар,ауылшаруашылықөнімдері),тасымалдауға
бергенсәттенонытұтынушыларғаөткізгенсәткедейінгізат.
Жүктердіңтасымалданусипаттамасытөмендекелтірілгенжиынтықтардантұрады:
физикалық-механикалықжәнефизикалық-химиялыққасиеттері;
көлемдік-массалықсипаттамасы;
тауарларжінебуып-түюкөрсеткіштері;
қауіптіліксипаттамасы;
жүктіңөзінетәнқасиеті.
Жүктерөздерініңбелгілерібойыншатөмендегідейжіктеледі:
Жүктердіңсалалықбелгісібойыншабөлінуі:
өнеркәсіптік(өнеркәсіптікбұйымдар,металл,руда,көмір,мұнайт.б);
ауылшаруашылық(астық,жем,көкеніс,жемістер,мақта,тыңайтқыш);
құрылыстық(цемент,құм,кірпіш,темірбетон,плиталаржәнет.б.);
саудалық(тамақөнімдері,өнеркәсіптіктауарлар,тамақтануорныныңжүктері);
коммуналдық(жарамсызқалдықтар,тамаққалдықтары,қаржәнет.б.);
басқада(көрмегеқойлатынзаттар,багаж,макулатура,қайтарылатыныдыстарт.б).

Физикалықжағдайыбойыншажүктердіңбөлінуі:қатты,сұйықжәнегазтәрізді.
Тиеп-түсіружұмыстарыникемдендірубойыншажүктердіңбөлінуі:
ақтарылмалыжүктер,бұлжүктердітиеп-түсіргенде,тасымалдағанда,сақтағандаақтаруғаболады.
Бұлжүктерге–үйілмелі,майдаданалықжүктер,көмір,құм,руда,тасжәнет.б.кіреді.Бұлжүктерді
өзітүсіретінавтомобильдерментасымалдағанжөн.Тасымалдау,тиеп-түсіружәнсақтауүшіноларға
ерекшеталаптарқойлмайды;
ыдысты-бумалыжәнеданаланған(қапқасалынғанжүк,пакеттердегі,жәшіктердегі,қораптардағы,
бөшкедегі,рулонданғант.б.)жүктер;
сұйықнемесеқұйылатын–бұлжүккесұйықжүктержатады,оныңыдысыавтомобильдің
цистернасыболыпесептелінеді.Құйылмалыжүктергесұйытылғангаз,жанармай,сұйықхимиялық
заттар(қышқылдар,спирт,тыңайтқыштыңкейбіртүрлері),тамақөнімдері(өсімдікмайы,су,шарап
т.б)жатады.
жартылайсұйықжәнеқою(бетон,асфальт,гудрон,битумт.б);
газтәріздес(оттегі,азот,бутан,пропан,т.б);

Жүктергабариттікөлшемібойыншатөмендегішежіктелінеді:
габаритті(жүктіңгабариттікөлшемістандарттықкөрсеткіштенаспайтын,енібойынша–2,5м,
биіктігітасымалданатынкүйдеавтомобильменбірге–3,8м,контейнердітасымалдағанда-4м,
ұзындығыбойыншаборттаншығыптұруы2маспайтын)жүктер;
ірігабаритті(биіктігібойынша2,5м,енібойынша2м,биіктігі3м-денасатын)жүктер;
габаритсізбұлбарлықөлшемдерібойыншастандарттышанақтарғасыймайтынжүктер(ірі
станоктар,ауылшаруашылықмашиналары,басқадамашиналарт.б).
Жүктертасымалдаужағдайынабайланыстыбөлінеді:
әдеттегіжүктер–бұлжүктертасымалдаудаерекшеталаптардыжәнеарнаулышанақтарды
қолданудықажететпейді;
арнаулыжүктер–бұлжүктердітасымалдағандаарнаулыжылжымалықұрамдарпайдаланылады;
ерекшежүктер–бұлжүктертасымалданғандаөзініңфизикалықжағдайынөзгертуімүмкін,
сондықтанарнаулыжылжымалықұрамдарментасымалдануытиіс.Ондайжүктергежататындар:
тезбүлінетін,қоюланатын,тезбуланатын,мұздайтынт.б);

Сақтаужағдайыбойынша:
қоршағанортаныңәсеріненқорғаудыталапетпейтін;
қоршағанортаныңәсеріненқорғаудыталапететін.
Тасымалдауқұрамыныңжүккөтергіштікдәрежесінпайдаланубойынша:
1-шісанатқажататынжүк–тасымалдауқұрамыныңжүккөтергіштіккоэффициенті1,0-гетең;
2-ші санатқа жататын жүк –тасымалдау құрамының жүк көтергіштік коэффициенті 0,71-0,99;
3-шісанатқажататынжүк–тасымалдауқұрамыныңжүккөтергіштіккоэффициенті0,51-0,70;
4-шісанатқажататынжүк–тасымалдауқұрамыныңжүккөтергіштіккоэффициенті0,41-0,50.
Жүктердіңсалмағыбойыншабөлінуі:
әдеттегі–даналықжәнеоралғанжүктерсалмағы250кг-ғадейін;
домалатыптиейтіннемеседомалатыптүсіретінжүктер–салмағы500кг-ғадейін;
ауырсалмақты–салмағы250кг-нан30т.-ғадейін(бөлінбейтінжүктер);
асаауырсалмақты–салмағы30т-данартық.

Жүктердіңқауіптілікдәңгейібойыншажіктелуі:
қауіптілігіаз;
шаңдатылатынжәнеыстық;
көлемібойыншақауіпті;
қауіпті.
ҚауіптіжүктерөзініңқауіптілігінебайланыстыМемСт-ғасәйкес9топқабөлінеді:
1-топжарылғышзаттар;
2-топгаздар,сығылған,сұйытылған;
3-топтезоталатынсұйықтар;
4.1-топтезоталатынқаттызаттар;
4.2-топөздігіненоталуғабейімзаттар;
4.3-топ–суменжанасқандатезоталатынгазшығаратынзаттар;
5.1-топ–тоттанатынзаттар;
5.2-топ–органикалықтотықтар;
6.1-топ–улызаттар;
6.2-топ–жұқпалызаттар;
7-топ–радиоактивтіматериалдар;
8-топ–тотықтандырғышзаттар;
9-топ–басқадайқауіптізаттар.