Білім беру ұйымының атауы

Бөлім

9.1В Астрономия негіздері

Педагогтың аты-жөні:

Күні :

Сынып:

9

Сабақтың тақырыбы

Жұлдызды аспан

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

9.7.2.1 абсолюттік және көрінерлік жұлдыздық шамаларды ажырату;
9.7.2.2 жұлдыздырдың жарқырауына әсер ететін факторларды атау

Сабақтың мақсаты

• Абсолюттік және көрінерлік жұлдыздық шамаларды ажыратды;

• Жұлдыздырдың жарқырауына әсер ететін факторларды атайды;

Құндылықтарға баулу

• Бірлік және ынтымақ –командамен топтық тапсырмаларды орындап ,басқалармен біолескен жұмыстың нәтижесін қорғай алады;

• Жасампаздық және жаңашылдық-қарапайым өлшеулер жүргізу,практикалық есептерді шешуге арналған құралдармен жұмыс жасай алады;

• Білімнің жаратылыстану салаларындағы тәжірибиені бақылаудың ,жжүйелеудің ,түсінудің қарапайым дағдыларынығ болуы

• Еңбекқорлық құндылығы:түрлі мамандықтарға қызығушшылық таныту,өзіне өзі қызмет көрсетуге дағдылану.

Сабақтың кезеңі/уақыты

Педагогтың әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

7 минут

Сәлемдесу

Оқушыларды түгелдеу.

«Адал азамат бағдарламасындағы құндылықтарды оқыту процесіне ұйымдастыру кезеңінен бастап,сабақтың әрбір кезеңінде жүргіземін»

«Еңбекқорлық пен кәсіби біліктілік» құндылығы

Ахуал орнату «Смайлик»әдісі

Үй тапсырмасы

Wordwoll платформасындағы ойын түріндегі тапсырманы орындайды.

https://wordwall.net/de/resource/80885544

Оқушылар мұғаліммен сәлемдеседі.

Үй тапсырмасын орындайды.

Дискриптор :

Центге тарқыш үдеуі біледі;

Үй тапсырмасына берілген тапсырманы дұрыс орындай алады;

1 балл

Презентация

Жұмыс парағы

Көрнекіліктер

Сабақтың ортасы

30 минут

Жаңа сабақ

https://www.youtube.com/watch?v=evjdh0qt0sY

Стиммульяциялық программа көмегімен тақырыпқа сай тапсырманы зерттейді

https://www.vascak.cz/data/android/physicsatschool/templateimg.php?s=gp_souhvezdi_geol_obr3&l=ru

https://www.vascak.cz/data/android/physicsatschool/templateimg.php?s=gp_souhvezdi_geol&l=ru

https://www.vascak.cz/data/android/physicsatschool/templateimg.php?s=gp_souhvezdi_geol_obr2&l=ru

ЖИ көмегімен жасалған коммикстегі тапсырманы орындайды.

Жеке тапсырма

«Физминутка». Формуланы жазу тапсырмасы

Оқулықпен жұмыс

«Жұлдызды жұп» әдісі арқылы жұптық жұмыс

10.1-кесте

Сәйкестендір

Төмендегі жұлдыздарды олардың көрінерлік шамасымен сәйкестендір:

Сүмбіле → ?

Арктур → ?

Темірқазық → ?

Алькор → ?

3-тапсырма. Толықтыру

Кестені пайдаланып төмендегі сөйлемдерді толықтырыңдар:

1. Кестедегі ең жарық (m ең кіші) жұлдыз __________________.

2. Абсолют шамасы бойынша ең жарық жұлдыз __________________.

3. Алькор жұлдызы бізге __________________ көрінеді, бірақ оның шынайы жарығы __________________.

4-тапсырма. Талдау

Бетельгейзе жұлдызының көрінерлік шамасы +0,42, ал абсолют шамасы –6,0. Бұдан қандай қорытынды шығаруға болады?

1-есеп

Сүмбіле жұлдызының көрінерлік шамасы –1,58, ал абсолют шамасы +1,41.
? Бұдан қандай қорытынды шығаруға болады?

2-есеп

Темірқазық жұлдызының көрінерлік шамасы +2,02, ал абсолют шамасы –4,6.
? Бұл жұлдыздың бізге қалай көрінуін және шынайы жарығын салыстыр.

3-есеп

Алькор жұлдызының көрінерлік шамасы +3,99, ал абсолют шамасы +2,0.
? Неліктен Алькор бізге өте әлсіз көрінеді?

бізге қаншалықты жақын екендігін көрсетеді ме?

Жұптық тапсырма

Есептер (жауаптарымен)

ЕБК тапсырмасы

1. Көрінерлік жұлдыздық шама дегеніміз не?

2. Абсолюттік жұлдыздық шама дегеніміз не?

3. Екеуінің айырмашылығын қысқаша кесте түрінде толтырыңыз:

2. Сәйкестендір:

а) Жұлдыздың Жерден қарағанда жарықтығы → ...
ә) Жұлдыздың ғарыштағы нақты жарық шығару қуаты → ...

3. Өз ауылыңыздан/қалаңыздан түнде көрінетін жұлдыздардың бірін мысалға алып, оның жарықтығын көрінерлік жұлдыздық шамаға жататынын дәлелдеңіз.

Функционалдық сауаттылық тапсырмасы
Жетіқарақшы жұлдызы

Қазақ халқы ертеден-ақ аспан әлемін бақылап, жұлдыздарға ерекше мән берген. Солардың ішінде Жетіқарақшы шоқжұлдызы халық арасында кең таралған. Ол жеті ұры туралы аңызбен байланыстырылады. Қазақтар түнде бағытты анықтауда осы жұлдызды жиі қолданған. Жетіқарақшы жұлдызы көрінерлік жұлдыздық шамаға жатады, өйткені біз оны Жерден бақылағанда жарықтығы байқалады. Ал абсолюттік жұлдыздық шама жұлдыздың шынайы жарық шығару қуатын сипаттайды.

1-тапсырма. «Аңыз және ғылым»

Мәтінді оқып шығып, төмендегі сұрақтарға жауап беріңіз:
а) Жетіқарақшы жұлдызы туралы қазақ халқында қандай аңыз бар?
ә) Бұл шоқжұлдызды қазақ халқы қандай мақсатта пайдаланған?
б) Жетіқарақшы көрінерлік жұлдыздық шамаға жата ма, әлде абсолюттік жұлдыздық шамаға ма?

2-тапсырма. Сәйкестендір

Төмендегі ұғымдарды сәйкестендіріңіз:

3-тапсырма. Практикалық сұрақ

Түнде ауылда жұлдыздарды бақылап отырған Айдос Жетіқарақшыны оңай байқады. Ол достарына: «Бұл жұлдыздың жарықтығы – көрінерлік жұлдыздық шама. Ал егер біз оның нақты энергия шығаруын білгіміз келсе, ол – абсолюттік шама» деді.

Сұрақ: Айдостың сөзі дұрыс па? Өз жауабыңызды дәлелдеңіз.

4-тапсырма. Кестені толтыр

5-тапсырма. Рефлексия

«Жетіқарақшы жұлдызы – қазақ мәдениеті мен астрономия ғылымын байланыстыратын көпір» деген ойға келісесіз бе? Өз ойыңызды дәлелдеп жазыңыз.

Оқушылар жаңа сабақты меңгеріп ,тапсырмалар орындайды.

Оқушылар ЖИ көмегімен берілген тапсырманы орындайды.

Оқушылар стиммульяциялық прграммада ерілген тапсырманы орындайды.

Оқушылар оқулықтағы тапсырманы орындайды.

Оқушылар функционалдық сауаттылық тапсырмасын орындайды.

Дискриптор :

Стиммульяциялық программа көмегімен тақырыпқа сай тапсырманы зерттейді

Абсолюттік және көрінерлік жұлдыздық шамаларды ажырата алады;

1 балл

Дискриптор :

ЖИ көмегімен берілген тапсырманы орындай алады;

Абсолюттік және көрінерлік жұлдыздық шамаларды ажырата алады;

Жұлдыздырдың жарқырауына әсер ететін факторларды атай алады;

1 балл

Дискриптор :

Оқулықтағы тапсырманы дұрыс орындай алады;

Абсолюттік және көрінерлік жұлдыздық шамаларды ажырата алады;

Жұлдыздырдың жарқырауына әсер ететін факторларды атай алады;

Жұлдызға дейінгі қашықтықты есептей алады;

Кесте бойынша жұлдыздардың көрінерлік жұлдыздық шамасын салыстыра алады;

4 балл

Дискриптор :

Функционалдық сауаттылық тапсырмасын дұрыс орындай алады;

Жетіқарақшы шоқжұлдызының

Абсолюттік және көрінерлік жұлдыздық шамалардың қайсысына жататынын ажырата алады;

Жетіқарақшы шоқжұлдызының

Жұлдыздырдың жарқырауына әсер ететін факторларды атай алады;

2 балл

Жұмыс парағы

Тапсырмалар

Cергіту

3 минут

Нейро жаттығулар

« Оң қол,сол қол» нейрожаттығуын жасайды

Оқушылар нейрожаттығуларды орындайды.

Мақтау ,мадақтау.

Сабақтың соңы

5 минут

Рефексия

Бағалау

Үй тапсырмасы

Сабақты бекіту тапсырмасы

Educaplay платформасындағы ойын түріндегі тапсырманы орындайды.

https://www.educaplay.com/learning-resources/22636159-learning_resource.html

Тест тапсырмасы

1.Абсолюттік шама нені өлшейді?

A) Жерден көрінетін жұлдыздың жарықтығы

B) Жерден 10 жұп секунд қашықтықта орналасқан жұлдыздың жарқырауы

C) Жұлдыздың температурасына байланысты жарықтығы

D) Жұлдыздың энергиялық сәулеленуі

2.Жұлдыздың жарықтығына әсер ететін негізгі фактор не?

a) Жұлдызша өлшемі

b) Жұлдыз радиусы

c) Жұлдыздың температурасы

d) Жоғарыда айтылғандардың барлығы

3.Жұлдыздың температурасының өзгеруі оның жарықтығына қалай әсер етеді?

а) Жарқырауы температураның квадратына қарай артады

b) Жарқырауы температураның квадратына қарай азаяды

c) Жарықтылық температураның төртінші дәрежесіне пропорционалды түрде артады

d) Жарықтық температураға тәуелді емес

4.Тұрақты температурада жұлдыздың радиусы оның жарықтығына қалай әсер етеді?

а) Радиус өскен сайын жарықтылық азаяды

b) Жарықтандыру радиусқа тәуелді емес

c) Жарықтық радиустың квадратына пропорционалды өседі

d) Жарықтық радиусқа пропорционалды өседі

5. Жұлдыздың көрінетін шамасы 6,0 және абсолюттік шамасы 2,0. Бұл жұлдызға дейінгі қашықтық парсекпен қанша?

а) 50 парсек

b) 100 парсек

c) 250 парсек

d) 10 парсек

6. Жұлдыздың көрінетін шамасы 4, ал жұлдыз Жерден 25 парсек қашықтықта болса, оның абсолютті шамасы неге тең?

a) -2

b) 0

c) 4

d) 8

7.Егер бір жұлдыздың температурасы 6000 К, радиусы 1,2 күн радиусы болса, ал екінші жұлдыздың температурасы 5000 К, радиусы 1 күн радиусы болса, қай жұлдыздың жарықтығы көбірек болады?

а) Бірінші жұлдыз

ә) Екінші жұлдыз

c) Жарықтық бірдей

d) Қосымша деректерсіз анықтау мүмкін емес

8. Жерден 50 парсек қашықтықта орналасқан жұлдыздың көрінетін шамасы 5,0. Оның абсолютті мәні қандай?

а) 1,0 ә) -1,0 в) 7,0 г) -5,0

9.Тұрақты температурада жұлдыздың жарықтығына оның радиусын екі есе көбейту қандай әсер етеді?

а) Жарықтандыру 2 есе артады

б) Жарықтандыру 4 есе артады

c) Жарықтық 8 есе артады

d) Жарықтандыру 16 есе артады

10.Жер бетінде қай жұлдыз жарқырап көрінеді: біреуі көрінетін магнитудасы 2,0 және қашықтығы 10 парсек, әлде көрінетін магнитудасы 3,0 және арақашықтығы 20 парсек болатын басқа жұлдыз?

а) Бірінші жұлдыз

ә) Екінші жұлдыз

c) Жарықтық бірдей

d) Қосымша деректерсіз анықтау мүмкін емес

Сабақты бекітуге берілген тапсырманы орындайды.

Дискриптор :

Сабақты бекіту тапсырмасын дұрыс орындай алады;

1 балл

Жұмыс парағы

Тапсырмалар

Рефлексия

Үй тапсырмасы:Тақырыпты оқу,видео сабақты қарау.

Оқулық соңындағы сұрақтарға жауап жазу.Жаттығу есептерін аяқтау.

Жұлдызды аспанды бақылау

• Ашық түнде аспанда Үлкен аю, Кіші аю және Кассиопея шоқжұлдыздарын табыңдар. Темірқазыққа қатысты олардың орналасуына назар аударыңдар, сұлбасын сызыңдар, бақылау күнін және уақытын белгілеңдер.

• Бұл шоқжұлдыздардың ең жарық жұлдыздарын табыңдар және олардың жарықтығы бойынша реттеп, олардың жаптылылығын көзбен бағалаңдар.

Тақырыпқа байланысты қызықты зерттеу мен үй жағдайында қауіпсіздік шарасын сақтай отырып эксперименттер жасап видео материал дайындасаңыз да болады.

Сабаққа кері байланыс қалдыраады.

Жұмыс парағында

Өзін өзі бағалап бағалап сабақтың соңында хабарлайды.

Жұмыс парағында Өзін-өзі бағалау жүргізеді.

Кері байланыс стиккерлері

Жұмыс парағы

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты

9.7.2.1 абсолюттік және көрінерлік жұлдыздық шамаларды ажырату;
9.7.2.2 жұлдыздырдың жарқырауына әсер ететін факторларды атау

Физикалық шама

Белгіленуі

Формуласы

Жұлдыздың жарқырауы

Погсон формуласы

Жұлдызға дейінгі қашықтықты анықтау

Жұлдыз атауы

Қысқаша белгіленуі

Тура көтерілу, α

Енстік, δ

Көрінерлік жұлдыздық шама, m

Абсолют жұлдыздық шама, M

Сүмбіле

α CMa

6 сағ 45 мин

−16°43′

−1.58

+1.41

Арктур

α Boo

14 сағ 16 мин

+19°11′

−0.05

−0.2

Вега

α Lyr

18 сағ 37 мин

+38°47′

0.03

+0.5

Процион

α CMi

7 сағ 39 мин

+5°14′

0.37

+2.65

Бетельгейзе

α Ori

5 сағ 52 мин

+07°24′

0.42

−6.0

Альтаир

α Agl

19 сағ 51 мин

+08°52′

0.77

+2.3

Темірқазық

α UMi

1 сағ 49 мин

+89°02′

2.02

−4.6

Алькор

80 UMa

13 сағ 25 мин

+54°59′

3.99

+2.0

№

Шарты

Шешуі (қысқаша)

Жауабы

1

m = 6.2, M = 1.2. Қашықтық d ?

2

M = −1.0, d = 25 пк. m ?

3

m = 3.5, d = 50 пк. M ?

4

C: M = −0.5, m = 6.0; D: M = +1.0, m = 5.8

5

R = const, T → 1.5T. L ?

6

M = 2.5. d = 10 пк және 40 пк кезінде m ?

1) Көрінерлік жұлдыздық шама

б) Қазақ халқында жеті ұры туралы аңызға байланысты айтылатын шоқжұлдыз.

2) Абсолюттік жұлдыздық шама

а) Жерден бақылаушыға жұлдыздың қаншалықты жарық көрінетінін сипаттайды.

3) Жетіқарақшы

ә) Жұлдыздың шынайы жарық шығару қуатын сипаттайды.

Жұлдыз атауы

Көрінерлік жұлдыздық шама

Абсолюттік жұлдыздық шама

Жетіқарақшы

Көрінерлік

-

Күн

Жарқын (–26,7)

+4,8 шамамен

Сириус

–1,46

≈+1,4

Ұғым

Анықтамасы

Мысал

Көрінерлік жұлдыздық шама

Абсолюттік жұлдыздық шама