9.3D Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік заңдылықтары

Мектеп: Жаңажол ауылы №7 негізгі орта мектебі

Күні: 24.02.2021

Мұғалімнің аты-жөні: Рахимжанова Нургуль

Сынып: 9

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар:

Сабақтың тақырыбы

Жыныспен тіркесіп тұқымқуалау. Гемофилия және дальтонизм.

Осы сабақтың көмегімен қол жеткізілетін оқу мақсаттары

9.2.4.7- жынысты анықтау кезінде хромосомалардың рөлін түсіндіретін сызба жасау

Сабақтың мақсаты

- Барлық оқушылар: жыныспен тіркес тұқым қуалау механизмін түсінеді;

- Оқушылардың көпшілігі: жыныспен тіркес тұқым қуалауға мысал келтіреді;

- Кейбір оқушылар: гемофилия және дальтонизм ауруларының берілу механизмін ескере отырып, есептер шығарады

Ойлау дағдысының деңгейі

Түсіну, қолдану, талдау

Бағалау критерийлері

- «Х» хромосомаға гендердің тіркесіп, қалай тұқым қуалайтынын сызба арқылы көрсетеді;
- дальтонизм мен гемофилияның тұқым қуалау себебін түсіндіреді;

- Х-хромосомада болатын белгіні әкесінен алуға болмайтынын мысал-есептер арқылы дәлелдейді.

Тілдік мақсаттар

Оқушылар орындай алады

жынысты анықтау кезінде хромосомалардың рөлін түсіндіретін сызба жасайды

Оқытудың тілдік мақсаты

Жынысты анықтаудың генетикалық механизмі мен жыныспен тіркесіп тұқымқуалауды сипаттай алады (жазылым және оқылым дағдылары)

Пәндік лексика және терминология:

Гетерогаметалы, гомогаметалы, аутосомды, гемофилия, дальтонизм, генотип, гамета, доминантты, рецессивті

Диалог құруға/жазылымға қажетті пайдалы сөздер топтамасы:

Y хромосомада тіршілік үшін маңызды ген болмайды, бірақ ол ...

Х хромосомамен тіркесетін гендер .... деп аталады.

Құндылықтарды дарыту

Зайырлы қоғам және жоғары руханият. Оқушыларға қарастылылатын аурулар мысалында салауаты өмір салтының маңыздылығын түсіндіру.

Пәнаралық байланыстар

Математика (пайыздық мөлшерлер, арақатынас)

Алдыңғы білім

7.2.4.3 - белгілерді анықтаудығы гендердің рөлін түсіндіру;

7.2.4.4 - хромосомадағы генетикалық ақпарат ДНҚ рөлін түсіндіру

9.2.4.2 - моногибридті будандастырудың цитологиялық негіздерін дәлелдеу және есептер шығару;

Сабақ барысы

Сабақ кезеңдері

Сабақтың барысы

ресурстар

Сабақтың басы:

2 минут

1 минут

1 минут

2 минут

Ынтымақ атмосферасын құру. Оқушылар шеңбер бойымен тұрып, бір-біріне «бір сөзбен бір тілек» айтады.

Үй тапсырмасын пысықтау.

Белсенді оқыту әдісі: «Допты қағып ал»

Шеңбер бойында тұрған оқушыларға доп беріледі. Допты қағып алған оқушы викториналық сұрақтарға жауап беріп, әр дұрыс жауабына 1 баллдан белгілеп отырады.

Дескриптор: Берілген сұрақтарға жауап береді.

ҚБ: Бағалау парағы

Кері байланыс: Мадақтау

Сабақтың тақырыбы мен мақсатын анықтау:

Белсенді оқыту әдісі: «Артығын тап» Жаңа тақырыпқа байланысты кілт сөздер тізбесі ұсынылады. Оқушылар артық сөзді табу керек:

1. Жыныс бақылауындағы ген,Т.Морган, Ч.Дарвин

2. Х-хромосома, Ү-хромосома, Z хромосома

3. Түстерді ажырата алмау, қанның ұйымауы, несептас ауруы

4. Тасымалдаушылар, хромосомаға тіркесу, нуклеотидтер

Оқушылар ортақ тақырыпты болжап көреді.

Жаңа тақырып пен оқу мақсаты айқындалады.

Оқушылардың тақырыпқа байланысты алдыңғы білімдерін тексеру үшін БББ кестесі таратылады. Оқушылар білемін ұяшығына өздерінің алдыңғы білімінен 3-5 кілт сөз жазады.

Жаңа тақырыпқа байланысты білдім ұяшығын толтыру мақсатында гемофилия мен дальтонизм туралы бейнематериал көрсетіледі.

Оқушылар бұрын білетін білімдері мен жаңа ақпаратты теңестіреді. Ойларымен бөліседі.

https://wordwall.net/resource/10742324

1-үлестірме.

БББ кестесі

Сабақтың ортасы

10 минут

7 минут

5 минут

8 минут

1-тапсырма

Жұмыс формасы: Топтық жұмыс

Белсенді оқыту әдісі: «Мағынаны табу»

Оқушылар топтық жұмыстың ресурсы ретінде дайын берілген материалды қолданады.

І топ. Дальтонизмнің тұқым қуалау механизмін түсіндіру.

ІІ топ. Гемофилияның тұқым қуалау механизмін түсіндіру.

Дескриптор:

- Сырқат туралы деректер келтіреді;

- Емдеу жолдарын айтады;

- Ұрпаққа берілу механизмін талдайды.

Бағалау. Оқушылар бір-бірін тыңдағаннан кейін топ арасында бағалайды. Бағалауға топтық жұмыстың дескрипторларына сәйкес баға береді. Бағалау парағына бағаны жазады.

2-тапсырма:

Жұмыс формасы: Топтық жұмыс

Белсенді оқыту әдісі: «Ой қозғау»

Тапсырма. Жағдайларға байланысты ұрпақтың ауру немесе сау болу ықтималдығын болжап, сызбасын сызыңыз.

1. Ана - геннің тасымалдаушысы, ал әкесі - сау адам. (Бұл жағдайда 25% ықтималдықпен 4 нәтиже болуы мүмкін. Дені сау ұл және сау қыз, науқас ұл немесе науқас қыз туылуы мүмкін).

2.  Анасы сау, әкесі ауырады. (Бұл сценарийде барлық ұлдардың дені сау болады, ал барлық қыздар тасымалдаушы болады).

3. Ана - тасымалдаушы, ал әкесі - ауру. (Бұл нұсқада 4 нәтиже болуы мүмкін: сау ұл, науқас қыз, науқас ұл немесе тасымалдаушы қыз).

Дескриптор:

• Ана - геннің тасымалдаушысы, ал әкесі - сау болғандағы ұрпақтың нәтижесін анықтайды;

• Анасы сау, әкесі ауыратын болғандағы ұрпақтың нәтижесін анықтайды;

• Ана - тасымалдаушы, ал әкесі – ауру болғандағы ұрпақтың нәтижесін анықтайды;

• Үшеуін салыстырып, талдайды.

ҚБ: Бағалау парағы

Кері байланыс: Мадақтау

3-тапсырма:

Жұмыс формасы: Жеке жұмыс (АКТ-мен)

Белсенді оқыту әдісі: «Жұбын тап»

Қан ұйымайтын ауру – гемофилия

Түстерді ажырата алмайтын ауру – дальтонизм

Бірдей аллельді белгілер – гомозигота

Әр түрлі аллельді гендер – гетерозигота

ДНҚ-дағы белгілер жиынтығы – ген

Белгіні келесі ұрпаққа беретін ағза - тасымалдаушы

Дескриптор: Ұғымдарды сәйкестендіреді

ҚБ: Бағалау парағы

Кері байланыс: Мадақтау

4-тапсырма:

Тест:

1.Жыныспен тіркес генге қай хромосома жатады?

А) Х+

В) Y

C) О

2. Дальтонизм ауруын алғаш зерттеген ғалым

А) Томас Морган

В) Грегор Мендель

С) Джон Дальтон+

3. Гемофилия ауруы қай кезде айқын байқалады?

А) Балалық шақта+

В) 40-жастан асқанда

С) 60-жастан асқанда

4. Дальтонизмді түзету мақсатында пайдаланады?

А) Дәрі-дәрмек

В) Арнайы көзілдіріктер+

С) Түймедақ тұнбасы

5. Аталған аурулардың ішіндегі адам денсаулығына ең қауіптісі

А) Дальтонизм

В) Гемофилия+

С) Тұмау

6. «Патшалардың сырқаты» деп аталатын ауру

А) Гемофилия+

В) Дальтонизм

С) Несептас ауруы

7. Гемофилия, дальтонизм ауруларының тасымалдаушысы

А) Ер адам

В) Әйел адам+

С) Бала

Сабақты қорытындылау, мақсатқа оралу.

2-үлестірме. Дальтонизм туралы ақпарат

3-үлестірме. Гемофилия туралы ақпарат

Плакат

https://wordwall.net/resource/10766149

https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeYhIlF4kebhKIPk8nbuRFaXx1SkMCndk26UKI-b0Y2TMWbYQ/viewform?usp=sf_link

Сабақтың соңы:

4 минут

Рефлексия:

БББ кестесінің білдім бөлімін аяқтайды. Білгім келеді бөлімін толтырады.

Үй тапсырмасы: «Жыныспен тіркес тұқым қуалайтын белгілер» тақырыбына эссе жазу.

БББ кестесі

Қосымша ақпарат

Саралау –оқушыларға қалай көбірек қолдау көрсетуді жоспарлайсыз? Қабілеті жоғары оқушыларға қандай міндет қоюды жоспарлап отырсыз?

Бағалау – оқушылардың материалды меңгеру деңгейін қалай тексеруді жоспарлайсыз?

Денсаулық және қауіпсіздік техникасының сақталуы

Қабілеті жоғары оқушылар жұптық жұмыста басқа оқушыларға қолдау көрсетеді. Есептеуді шығара алады.

Сұрақтарға жауап, кері байланыс беріп отыру, өзін-өзі тексеру, әр жануар мен өсімдік түрлерін анықтау қалыптастырушы бағалауды қамтамасыз етеді.

Ақпараттарды сәйкестендіруде қосымша сұрақтарды қамтуға болады.

Мәтінмен жұмыс жазылым дағдыларын қалыптастырады.

Интербелсенді тақта жұмыс жасауда арақашытық ұстау, жарық мөлшерінің бірқалыпты болуы.

Ноутбукпен жұмыста тоқ көздері мен белгілі уақыт аралығында қолдану

Рефлексия

Сабақ мақсаттары/оқу мақсаттары шындыққа негізделген болды ма? Оқушылар бүгін нені үйренді? Сыныпта қандай атмосфера болды? Мен жүргізген дифференциация іске асты ма? Мен уақытқа сәйкес жұмыс істедім бе? Сабақ жоспарынан қандай ауытқулар болды және неліктен?

Бұл бөлімді рефлексия үшін пайдаланыңыз (сабақ туралы ой қозғау).

Сол бұрышта тұрған Сіздің сабағыңыз туралы сұрақтарға жауап беріңіз.

Жалпы бағалау

Сабақтың қандай екі аспектісі жақсы өтті (сабақ беру әрі оқу туралы ойланыңыз)?

1:

2:

Қандай екі нәрсе сабақты жақсарта алатын еді (сабақ беру әрі оқу туралы ойланыңыз)?

1:

2:

Мен сабақ кезінде келесі сабаққа дайындалуға көмектесетіндей сынып немесе белгілі бір оқушылар туралы не білдім?

1:

2:

Аты-жөні

Викторина

Дереккөздермен жұмыс

Ұрпақтардың сырқат немесе сау болуын болжау

«Жұбын тап» ойыны

Тест

Қорытынды

Биімхан

Еділ

Руслан

Әлішер

Перизат

Сабина

БІЛЕМІН

БІЛДІМ

БІЛГІМ КЕЛЕДІ

(5 сөзбен)

1.

2.

3.

4.

5.

( Сабақтың басында бір сөйлем)

(Сабақтың соңында бір сөйлем)