Сабақтың тақырыбы: Құстар- көктем жаршысы. Мақсаты: Оқушыларға құстар көктем жаршысы  туралы мағлұмат беру. Оның адам үшін пайдасы, олар табиғаттың бір бөлігі екендігі жайлы жан — жақты түсіндіру, ойлау қабілеттерін дамытып,қоршаған ортаға қамқор бола білуге баулу.

Көрнекілігі: Құстардың суреті, көктем мезгілінің суреттері.

Сабақтың барысы:

Психологиялық дайындық.

Табиғат, сен-тіршілік, тұнып тұрған:

Сен-Күнсің, көтерілген күліп қырдан,

Сен-көлсің,

Сен-ормансың,

Сен-бұлбұлсың,

Адамға сұлулықты шын ұқтырған.

1.Ой-қозғау.

-Балалар табиғатқа нелер жатады екен?

-Жыл мезгілдері туралы не білеміз?

-Балалар көктемде неше ай бар?

-Көктем айларын атайықшы?

Наурыз, сәуір, мамыр.

-Көктемде қандай өзгерістер болады?

Күн жылы болады.Қар ериді, құстар ұшып келеді, малдар төлдейді.

-Балалар, көктемде қандай мерекелер бар?

8наурыз -аналар мейрамы,22наурыз Ұлыстың ұлы күні.

-Көктемде мезгілінде қандай алғашқы гүлдер шығады? Атаңдаршы?

Көктем мезгілінде шығатын алғашқы гүлдер-бәйшешек, қызғалдақ.

Көктем мезгілінде қандай құстар ұшып келеді?

– Жақсы, ал құстар қай жерде мекендейді?

Құстар орманда, далада мекендейді.

-Құстар ұясын қай жерде жасайды?

Құстар ұясын ағаштың басына, шөптердің арасына, тастардың қуысына жасайды.

-Құстар бізге қандай пайда келтіреді?

— Құстар құрт — құмырсқаны жеп, ормандағы ағаштарға, егістік жерлерге көп пайда келтіреді.

-Біздің құстарға қандай көмек жасауымыз қажет?

Құстарға ұя жасап, жем — су беріп, қамқорлық жасауымыз керек.

-Құстарды таспен ұрып, ұясын бұзып өлтіруімізге болады ма?

Жоқ, болмайды.

– Дұрыс айтасыңдар, торғайларға көмек көрсетуіміз керек.

Олай болса,Али мен Аямен бірге ән айтайық.

Ал, енді осы құстар жайлы қандай тақпақтар білесіңдер ма?

Қараторғай:Ислам

Мен қараторғаймын,

Шегірткедей жұртыңды.

Қырғи болып қиямын,

Егістікке жайылмаған,

Қорғаушы болып тұрамын.

Торғай: Диана

Мен торғаймын, торғаймын,

Суықтаймын да тоңбаймын.

Құрт - құмырсқа шіркейден,

Бау – бақшаны қорғаймын.

Тоқылдақ: Бекболат

Құртты іздеп інінен,

Қарағайды үңгіген.

Тоқылдақ құс дәрігер,

Қашанда ол әбігер.

Жапалақ: Ақниет

Мен жапалақ қалыспаспын жарыстан,

Қорегімді іздеймін мен алыстан.

Іннен басы қылт етсе – ақ тышқанның,

Жүз елуін әр ай сайын жанышамын.

2.«Кім тапқыр» дидактикалық ойыны.

Мақсаты: жұмбақтардың шешуін табу арқылы ой-танымын кеңейту.

1.Жүрсе де құс боп,

Жұмыртқа тауып.

Қусаң да "ұш" деп,

Ұшпайды… (тауық).

2.Болмайды бізді,

Ешқашан ату.

Түсіміз аппақ,

Атымыз ...(аққу).

3.Мысық құлақты,
Бүркіт тұяқты. (Үкі)
4.Ақ сарайын ь\талқандап,
Шықты біреу талтаңдап. (Балапан)
5.Бір - ақ сөз біледі,
Өз аты онысы.
Соны айтып жүреді,
Және жоқ қонысы. (Көкек)
6.Жем көрсе
Шықылықтап қалтаңдайды.
Сескенсе,
Жыпылықтап жалтаңдайды. (Сауысқан)

7.Көктемде ұшып келеді
Жазбай концерт береді. (Бұлбұл)
8.Тоқылдатып,
Мазаны ап,
Ағаштарды тазалап
Орманды емдейді
Зиянкесті жазалап. (Тоқылдақ)

Шөжелер биі

3."Кім шапшаң" дидактикалық ойыны.

Мақсаты: ой жылдамдығын, кері байланыс түсінігін жетілдіру.

Көкек – жыл құсы. Жылы жақтан сәуір айында ұшып келеді. Бұл айда қар кетіп, күн жылынып, көкек шақыра бастайды. Қазақтың дәстүрлі күнтізбесіндегі сәуір айының көкек деп те аталуы осыған байланысты. Көкек жұмыртқа баспайды. Олар өз жұмыртқасын басқа құстың ұясына апарып салады.Көкекті халқымыз аты жоқ құс деп те атайды, өйткені ол өз атын өзі шақырады.
Қарлығаш - адамның досы, жанашыры, қай кезде де қамқор боп жүретін адал құс. Оны «Қарлығаштың құйрығы неге айыр» деген ертегіден ұғынуға болады. Қарлығаш өте пайдалы құс. Қазақ баласы қарлығаштың ұясын бұзбайды. Қарлығаш құсына ән шығармаған,өлең жазбаған ақын кемде кем. Қарлығаш әдеміліктің де символы. «Қасың бар қанатындай қарлығаштың, болсайшы бәрі сендей қарындастың» деген қара өлең - соның дәлелі. Қарлығаш адамға ең жақын, киелі құс болып табылады.

Би: «Көктем вальсі». 

Сабақты қорытындылау.

Жеңімпаз топты анықтап, мадақтау.

Осыған ұқсас жазбалар:

Бастауыш → Зиянды заттардың алдын алу

Бір жылда төрт жыл мезгілі болады. Олар: жаз, күз, көктем, қыс. Әр жыл мезгілінің өз ерекшелігі бар. соның ішінде маған ұнайтын жыл мезгілдерінің бірі – көктем. Себебі бұл кезеңде табиғат жаңарып, жан-жануарлар көбейеді.

Көктем айларында көптеген мерекелер аталып өтіледі. Осы мезгілге сай көктемнің алғашқы мерекесі аналар күні. Жер дүниенің жаңару күні «Наурыз», ғарышкерлер мерекесі, бейбітшілік мейрамы, Ұлы жеңістің мерейлі тойы – осы көктемнің еншісіндегі атаулы күндер. Көктемнің басқа жыл мезгілдеріне қарағанда ерекше өзіндік орны бар.

Мен жыл мезгілдерінің ішінде көктем айларын ұнатамын. Күн жылынысымен біз мектеп ауласын тазалап, бүкілқалалық сенбілік күні әрқайсымыз өз ауламызды тазалаймыз. Ағаштар отырғызамыз, түрлі гүлдер егеміз. «Тазалық – денсаулық кепілі»,- деп қазақ атам тегін айтпаған. Ендеше әрбіріміз өз қаламыз бен оқитын мектебімізді, ауламызды көгертуге атсалыссақ нұр үстіне нұр болары сөзсіз! Сондықтан тазалық пен көгерудің көзі - көктем айын жақсы көремін!

Менің көктем туралы ойға түйгенім осындай.

Құстар – көктем жаршысы

Zhadyra

Тақырыбы: «Құстар – көктем жаршысы»
Мақсаты: 
А) Құстар,соның ішінде жыл құстары туралы түсінік беру, құстардың тіршілігі туралы баяндау.
Ә) Құстар туралы жұмбақтар шешу арқылы қызығушылығын арттыру,құстар бағына саяхаттауды техникалық құрылғылардың көмегімен тамашалай отырып құстарды қорғауға деген сезімін арттыруға жетелеу.
Б) Оқушыларға экологиялық тәрбие беру,яғни құстарды қорғауға, оларға тиіспеуге, ұя жасап қарсы алуға тәрбиелеу.
Түрі: сайыс - ойын
Әдіс-тәсілдері: мақал-мәтелдерді жатқа айту, баяндау, түсіндіру.
Көрнекілігі: интерактивті тақта, слайдтар, буклеттер «Құстар – көктем жаршысы!», нақыл сөздер.
Көрініс: М.Мақатаев «Аққулар ұйықтағанда» поэмасынан үзінді
Жүргізуші:
Құрметті ұстаздар мен оқушылар және ата-аналар! Қадірменді қонақтар! Хош келдіңіздер! Сіздерді көңілдеріңізге жылы шуақ ұялатар көктем мерекесімен құттықтаймыз! Сіздерді құстар мерекесіне орай ұйымдастырылған «Құстар - көктем жаршысы!» атты тәрбиелік шараны бастауға рұқсат етіңіздер! Табиғатта да адам өмірінде де құстардың мәні өте зор. Құстар әуезді әсем сайрағыштығымен, сымбатты да сұлу, алуан түрлі сыртқы көрінісімен ормандарды, саябақтарды, шалғындарды және табиғаттың сәнін келтіру арқылы адамдарды эстетикалық ләззатқа бөлейді. 
Құстар,құстар келеді
Жерді шуға бөледі
Көктем келді деп бізге
Жақсы хабар береді.

Би: «Көктем вальсі» 
Орындайтын: «Нұр» бишілер тобы

Сайыс бағдарламасы:
1.Таныстыру. Әр топ басшысы өз топтарын таныстырады. 
2.«Құстар сайрайды» айдары. Бұл ойынның шарты бойынша жасырылған құстардың дауысын қандай құстың дауысы екенін тауып, сол құсқа сипаттама беру.
3.«Тапқыр болсаң,тауып көр» мақал-мәтелдер сайысы. Үй тапсырмасы.
4.«Сен құстарды білесің бе?» жұмбақтар сайысы.
5.«Құстар – біздің досымыз» көрініс. Құстарға қамқор болу, аялау, қорғау мақсатында қойылған қойылымға әр топ өз ойларын айту.
6. «Кім жылдам?» ойыны. Оқушыларға белгілі бір құстың суреті беріледі, сол суретті жылдамдықтарын, шапшаңдықтарын байқата отырып, қиылған құс бейнесін құрастыру.
7. Қорытынды.



Бұл сайыста «Қарлығаш» тобы мен «Көгершін» тобы жарысқалы отыр. «Қарлығаш» тобы: Ақнұр, Бекарыс, Бақберген, Марта, Аружан, Данияр, Мәдениет, Ерасыл.
«Көгершін» тобы: Гүлден, Тұрлыхан, Асылай, Алтынбек, Аружан, Гүлдана, Гүлбаршын, Диана.
Олай болса әділқазылар алқасымен таныс болайық!
М.Сиранов орта мектебінің оқу ісінің меңгерушісі: Үмбетова Құралай, Тұрымбетова Жапырақ.
Тәрбие ісінің меңгерушісі: Сүйінішқалиева Жеңісгүл, Бексұлтанова Жанар.

Жүру барысы:

I.Таныстыру.
Қарлығаш - адамның досы, жанашыры, қай кезде де қамқор боп жүретін адал құс. Оны «Қарлығаштың құйрығы неге айыр» деген ертегіден ұғынуға болады. Қарлығаш өте пайдалы құс. Қазақ баласы қарлығаштың ұясын бұзбайды. Қарлығаш құсына ән шығармаған,өлең жазбаған ақын кемде кем. Қарлығаш әдеміліктің де символы. «Қасың бар қанатындай қарлығаштың, болсайшы бәрі сендей қарындастың» деген қара өлең - соның дәлелі. Қарлығаш адамға ең жақын, киелі құс болып табылады. Сондықтан тобымыздың атын қарлығаш деп атадық.
Көгершін: Дана қазақ аққуды - махаббаттың, қарлығашты - мейірімнің, бүркітті – ержүректіктің нышаны ретінде қараған. Осындай құстардың бірі әрі бірегейі, танымал әннің қаһарманы - көгершін құсы. Көгершін – бейбітшіліктің белгісі, ол жер бетіне тыныштық пен береке әкелетін құс деп саналады. Қазақ халқы көгершінді қастерлейді.
Бейбітшілік құсы көгершін
Жер бетінде бейбіт еңбек, көгерсін
Аспан тұнық , шат көңілді болайық
Ақ ниетті, адал жандар көбейсін – деген мақсатта біз көгершінді алып отырмыз.

II. Жүргізуші:
Оянып бар табиғат ұйқысынан
Жадырап құтылғандай құс қамынан
Көктемді шуға бөлеп , әнге ораған
Тыңдаймыз алуан сыр жыл құсынан дей отырып, «Құстар сайрайды» айдарына кезек береміз. Оқушыларға құстардың дауысы жасырылды. Оны оқушылар тауып, сол құсқа сипаттама берді.
«Қарлығаш» тобы:
Аққу - сұлу әрі киелі құс. Аққуды атпайды. Аққу жалғыз жүрмейді, жалғыз өспейді. Сыңарынан айырылған аққу да аспандап барып, құлап өледі. Аққуды қазақ халқы ежелден қастерлеп, бақыттың бастамасы, жақсылықтың жаршысы, пәктіктің, сұлулықтың белгісі деп есептейді әрі киелі құс төресі санап, оған ешуақытта оқ атпайды.


Бұлбұл - әнші құс.Бұлбұлдың дауысы адамды жақсы әсерге бөлейді.Бұлбұл әр түрлі жәндіктермен қоректеніп, орман шаруашылығына көп пайда келтіреді.Бұлбұл – жыл құсы. Сәуірдің аяғы мен мамырдың басында ұялауға ұшып келеді.
«Көгершін» тобы:
Бүркіт - киелі, қастерлі құс. Бүркітті ежелден «қасиетті құс» деп қастерлеп, «дала сермеңдесі», «көк тәңірісі», «аспан перісі», «қанаттылар ханы» деп құрмет тұтты. Бүркіттің қанат, құйрық қауырсынын, бас терісін, тұяғын, аяғын алып үйдің төріне түс киізге, жас баланың бесігінің басына іліп қояды. Мұның себебі, қасиетті құс адамды пәле-жаладан, көз-сұқтан, қатерден сақтайды, баланы шошынудан қорғайды дейді.Бүркіт әбден қартайған кезде өзін-өзі аспаннан тастап өлтіреді екен. 
Көкек – жыл құсы. Жылы жақтан сәуір айында ұшып келеді. Бұл айда қар кетіп, күн жылынып, көкек шақыра бастайды. Қазақтың дәстүрлі күнтізбесіндегі сәуір айының көкек деп те аталуы осыған байланысты. Көкек жұмыртқа баспайды. Олар өз жұмыртқасын басқа құстың ұясына апарып салады.Көкекті халқымыз аты жоқ құс деп те атайды, өйткені ол өз атын өзі шақырады.

III. Құстардың адам өміріндегі маңызы туралы қазақ халқының тамаша мақал-мәтелдері қаншама десеңші! Мақал - мәтелдер халықтық педагогиканың үлкен бір арнасы. Олай болса «Тапқыр болсаң, тауып көр» мақал - мәтелдер сайысына кезек берейік. Екі топ бір-біріне мақал-мәтел жасырды.
 Аққу құссыз-көл жетім, (айтылмаған сөз жетім).
 Өлеңге енсе - сөз сұлу, (аққу жүзсе-көл сұлу).
 Шаңырақ тұрмас уықсыз, (құс қоналмас құйрықсыз).
 Қарға баптанып, сұңқар болмас,( есек мақтанып, тұлпар болмас).
 Ерді талап ұшырар, (құсты қанат ұшырар).
 Ер елге паналайды, (аққу көлге паналайды).
 Аққу құсқа оқ тисе, қанатын суға тидірмес, (ер жігітке оқ тисе, қиналғанын білдірмес).
 Есек мақтанып тұлпар болмас, (қарға мақтанып сұқғар болмас). 
 Ұядағыны жылан ғана көреді, (қиядағыны қыран ғана көреді).
 Аққуды атпа, (досыңды сатпа).
 Құс қанатымен ұшады,( құйрығымен қонады).
 Ит тамағы үшін жүгіреді, (құс тамағы үшін ұшады).
 Тоты құс бойына қарап зорланады, (аяғына қарап қорланады).

Ән: «Ақ көгершін»
Орындайтын: 7 «а» сынып оқушысы Аймұратова Ару
Жүргізуші: Құстар адам өміріне сән - салтанат беріп, әсем сазды үнімен жанды рақатқа бөлейді. Сондықтан, атадан балаға мұра болып келе жатқан халық шығармашылығында адам бойындағы ең сұлу ерекшеліктерді құстарға теңеп, «аққу мойын», «қасы қарлығаштың қанатындай», «бүркіт тұмсық», «қаз дауысты»т. б. деп сипаттаса, «Қарлығаш», «Сандуғаш», «Бүркітбай» деп балаларына ат берген.
IV. «Сен құстарды білесің бе?» жұмбақтар сайысы. Оқушыларға құстар туралы жұмбақ жасырылып, оған оқушылар ойланып, тапқырлықпен жауап берді.
«Қарлығаш» тобына:
1.Қызығып әр адам
Ұстап ап даладан
Жүнінен жұлып ап
Бесікке қадаған
Бұл қай құс? 
(Үкі)
2.Қашаудай мықты тұмсығым
Бәсеке тігем бұл шыным
Құрт,қоңыз,аулап жарысам
Орман дәрігері боп табылам
(Тоқылдақ)

3.Биікке салған ағаш үй
Сол ғой оның мекені
Жаздай сайран салып ап
Қыста алысқа кетеді
(Қараторғай)

4.Маң-маң басқан жүрісі,
Барлық құстың ірісі.
Қашанда құстай ұшпайды,
Қуғанын бірақ ұстайды. 
(Түйеқұс)

«Көгершін» тобына:
1.Он екі айдың біреуі
Сірә оның атында
Өзге ұяға із тастап
Мен деп жар сап жүреді
(Көкек)
2.Түсі қара мақпалдай
Төсі ақ сыр жаққандай
Ұшса оқтай зулайды
Көктен жұлдыз аққандай
(Қарылғаш)


3.Көңілдің көркі сән екен,
Ұшқанда сазды ән екен.
Ақындар оны байқаған,
Адамдар оны сақтаған.
Бұл қандай құс? 
(Аққу)

4. Өзі сақ, өзі ұсақ,
Шықылдақтап тұрмайды.
Құйрығы ұзын, өзі ала,
Бұл қандай құс?
(Сауысқан)
V. «Құстар – біздің досымыз» көрініс. Қойылған көрініске екі топтың оқушылары ой айтады. Екі топтың оқушылары да қойылған көрініске өз ойларын айтты.
«Қарлығаш» тобы:
Оқушылар жауабы: Айбектің бұл іс-әрекеті дұрыс емес.Үлкен кісінің айтқан ақылы өте дұрыс. Тоқылдақтың адам өмірінде маңызы зор. Ол ағаштардағы зиянкестерді жеп ағаштарға, табиғатқа пайда келтіреді. Ашу дұшпан ақыл дос демекші ашуға беріліп біз ондай әрекеттерге бармау керек екенін, үлкеннің айтқанын тыңдау керек екенін, құстарды аялау керек екенін түсіндік.
«Көгершін» тобы: 
Оқушылар жауабы: Үсеннің Асанға жұмыртқаны ұясына қайтадан апарып тастайық деп айтқаны өте дұрыс. Құстардың жұмыртқасын ұясынан алуға, жарып тастауға болмайды. Құстар өте пайдалы. Қарлығаш адамға ең жақын пайдалы құс. Оның жұмыртқаларынан қарлығаштың балапандары пайда болады. Біз оларды қорғауымыз керекпіз, қамқор болу керекпіз. Құстардың ұясына тиіспеуіміз керекпіз. Осы көріністен құстарға әрқашан қамқор болу керекпіз деген ой түйіндедік.
Би: Н.Тілендиевтің «Құстар әні» 
Орындайтын: «Гүлдер» би тобы
VI. «Кім жылдам?» ойыны. Оқушыларға белгілі бір құстың суреті берілді, сол суретті екі топта жылдамдықтарын, шапшаңдықтарын байқата отырып, қиылған құс бейнесін құрастырды.
VII. Қорытынды
Жүргізуші: Жарайсыңдар,оқушылар! Бүгінгі сайысымыз өз мәресіне жетті. Екі топтың оқушылары да ізденіп,үлкен дайындықпен келгендігі көрініп-ақ тұр. Сайысты қорытындылау үшін Жанар мен Жапырақ апайға сөз берілді.