Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі

Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті

Педагогикалық институт

Математика,физика және информатика кафедрасы

Жобаның тақырыбы: Көтермелі көпірлер

Орындаған: Жақсылық Диас Маратұлы

Тексерген: ***

Көкшетау,2026

Көтергіш көпірлер

Бұл мақалада көтергіш көпірлер туралы жан жақты ақпараттар қарастырылады. Көтергіш көпірлер су көлігінің көпір астынан құрлықтағы көлік қозғалысына кедергісіз өтуіне мүмкіндік беретін конструкциялар болып табылады. Бұл көпірлер айналмалы, көтергіш және телескопиялық жүйелермен жобаланады. Жұмыстың негізгі идеясы үлкен кемелердің өтуіне мүмкіндік беру үшін көпірдің бір бөлігін уақытша көтеру болып табылады. Көтергіш көпірлер қалалар мен порттардағы су жолдарын кесіп өту мәселесін шешіледі, екі кеменің де суда және құрлықтағы көліктің бір мезгілде қозғалысын қамтамасыз етілетін құрылғы екені белгілі. Мұндай көпірлер су қозғалысы қарқынды және тығыз ғимараттары бар қалаларда қолданылады, өйткені көпірді тұрақты биіктікте орналастыру мүмкін болмайды. Бұл жұмыста көтергіш көпірлердің құрылымдық шешімдеріне, олардың жұмыс ерекшеліктері мен механизмдеріне егжей-тегжейлі талдау жасалады.

Жұмыс барысында көтеру механизмі, көпірдің көтерілуі мен түсуін қамтамасыз етуде физиканың гидравликалық машиналарға тән Паскаль заңы қолданылады. Қажетті құралдарға гидравликалық цилиндрлер, арқан және қарсы салмақтар және тісті механизмдер пайдаланылады.

Кілт сөздер: көтергіш көпірлер, су көлігі, құрлықтағы көлік,айналмалы жүйелер, телескопиялық жүйелер, гидравликалық механизмдер, Паскаль заңы, гидравликалық цилиндрлер, арқан, қарсы салмақтар, тісті механизмдер, құрылымдық шешімдер, жұмыс ерекшеліктері, су жолдары, қала және порт, көлік қозғалысы, физика.

Подъемные мосты

В данной статье рассматривается подробная информация о подъемных мостах. Подъемные мосты представляют собой конструкции, которые позволяют судам беспрепятственно проходить под мостом, не мешая наземному движению. Эти мосты проектируются с поворотными, подъемными и телескопическими системами. Основная идея заключается в том, чтобы временно поднять часть моста для прохода крупных судов. Подъемные мосты решают проблему пересечения водных путей в городах и портах, обеспечивая одновременное движение как судов, так и наземного транспорта. Такие мосты используются в городах с интенсивным водным движением и плотной застройкой, где невозможно установить мост на постоянной высоте. В данной работе проводится детальный анализ конструктивных решений подъемных мостов, особенностей их работы и механизмов.

В процессе работы подъемный механизм использует закон Паскаля, свойственный гидравлическим машинам, для обеспечения подъема и опускания моста. В числе необходимых инструментов используются гидравлические цилиндры, канаты, противовесы и зубчатые механизмы.

Ключевые слова: подъемные мосты, водные пути, наземное движение, поворотные системы, подъемные системы, телескопические системы, конструктивные решения, особенности работы, механизмы, гидравлические машины, закон Паскаля, гидравлические цилиндры, канаты, противовесы, зубчатые механизмы, города и порты, интенсивное водное движение.

Lift Bridges

This article provides detailed information about lift bridges. Lift bridges are structures that allow watercraft to pass beneath the bridge without hindering land traffic. These bridges are designed with rotating, lifting, and telescopic systems. The main idea is to temporarily raise part of the bridge to allow large ships to pass through. Lift bridges solve the problem of crossing waterways in cities and ports, ensuring simultaneous movement of both ships and land vehicles. Such bridges are used in cities with heavy water traffic and dense building structures, where it is not possible to place the bridge at a permanent height. This work presents a detailed analysis of the structural solutions of lift bridges, their operational features, and mechanisms.

The lifting mechanism uses Pascal's law, typical for hydraulic machines, to ensure the raising and lowering of the bridge. The necessary tools include hydraulic cylinders, ropes, counterweights, and gear mechanisms.

Keywords: lift bridges, waterways, land traffic, rotating systems, lifting systems, telescopic systems, structural solutions, operational features, mechanisms, hydraulic machines, Pascal's law, hydraulic cylinders, ropes, counterweights, gear mechanisms, cities and ports, heavy water traffic.

Кіріспе

Зерттеудің өзектілігі: Көтерілмелі көпір – бұл өз орнын өзгерте алатын көпір түрі, су көліктерін өткізу үшін орталық бөлігі көтеріліп немесе ашылатын көпір. Мұндай көпірлер әртүрлі биіктіктегі кемелердің өтуіне жол береді береді. Көбіне өзенде қозғалыс тығыз жерлерде, порттарда немесе қалалардағы су жолдары бойында қолданылады. Көтерілмелі көпірлердің бірнеше түрі бар: ашылатын, тік көтерілетін және айналмалы.

Зерттеудің мақсаты: Кішігірім пакетті ойыншық тәріздес қылып байларға жаңа білім беруге иңғайлату және қызықтыру

-Зерттеудің міндеттері: Көтерғіш көпірлер туралы ақпарат беру

-Көтергіш көпірлер тақырыбында жазған ғалымдардың еңбектерін қарастыру

-Қолда быр құрал жабдықтар арқылы жобаның макетін жасау

-Көтергіш көпірлер практика жүзінде қолдана алу

Зерттеу әдістері: Көтергіш көпірлердің механизмдерін, тарихын және кәзіргі көпірлер туралы ақпарат қарастыру

Зерттеу жаңашылдығы: Көтергіш көпірлердің механизмдерін толық қарастыру, әрі механикалық және физикалық тұрғыдан жүйесін қарастыру. Оны практика жүзінде қолдану.

Күтілетін нәтиже: Көтергіш көпірлердің құрылысын практика жүзінде көрсетіп, оның маңызын дәлелдеу.

Потенциалдық тұтынушылар:Бұл жұмыс жалпы білім беретін орта мектептің және лицейлердің мұғалімдеріне,оқушыларына және жоғары оқу орынының студенттеріне көрсету мақсатында жасалған.

Жұмыстың құрылымы кіріспеден, негізгі бөлімнен, қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.

Негізгі бөлім

1. Көтергіш көпірлер туралы түсінік

Көтерілмелі көпірлер — бұл тек техникалық шешімдер емес, қала өмірінің бір бөлшегіне айналған ерекше инженерлік туындылар. Өзінің қызықты механизмі арқылы олар, бір қарағанда, кәдімгі көпірлерден мүлде өзгеше: олар жолды бөгемей, кемелерге өтуге жол ашады. Мысалы, қала ішінде немесе өзен үстінен өтіп бара жатқанда, көлік көпірді жайлап өткеріп, бір мезетте үлкен кеме келіп қалса, көпір көтеріліп, ол өтіп кеткен соң қайта орнына түседі. Бұл процесс таңқаларлытай , бірақ ол мүлде керексіз кідіріссіз жүреді.

Неліктен көтерілмелі көпірлер маңызды?

Көтерілмелі көпірлердің үлкен артықшылығы — олардың барынша экономикалық тиімділігі. Биік көпірлер салу үшін үлкен қаржы жұмсалады, ал мұндай көпірлерді салу арзанырақ әрі олардың жұмыс істейтін орны да өте шектеулі. Сонымен қатар, олар өзендер мен каналдар арқылы өтетін үлкен кемелерге еш кедергі келтірмейді.

Неге олар қала үшін маңызды?

Бұл көпірлердің ең үлкен артықшылығы — кеңістікті дұрыс пайдалану. Әдетте үлкен кемелерге арналған биік көпірлер салу қала үшін өте қымбатқа түседі, әрі олар көлік жолдарын да бөгей алады. Ал көтерілмелі көпірлер бұған қарамастан өте тиімді шешім болып табылады: олар өз жолын босатып, кемелер пен қайықтар өтіп кеткен соң қайтадан көліктер мен жаяу жүргіншілерге жол ашады.

Көтерілмелі көпірлердің түрлері (1-сурет)

1. Жұмыс жасайтын көпірлер: Бұл көпірлердің ортасы ашылып, су асты кемелерінің өтетін жолын босатады. Мұндай көпірлер Санкт-Петербургте жиі кездеседі. Олардың көтеріліп түсу процесі — бұл қаланың ерекше көрінісі.

2. Айналмалы көпірлер: Бұл түрдегі көпірдің бөліктері айналып, кемелердің өтуіне жол береді. Олар негізінен шағын каналдар мен өзендер үшін қолданылады.

3. Тік көтерілмелі көпірлер: Мұнда көпірдің жолы жоғары қарай көтеріледі. Мұндай көпірлер көп жағдайда Чикаго секілді қалаларда кездеседі. Олар қаланың тіршілігіне өз ықпалын тигізіп қана қоймай, қала көркін де ашады.

4. Көтерілмелі еңкейтілген көпірлер: Бұл көпірлердің бөлігі арнайы бұрышпен көтеріліп, әдемі көрініс қалыптастырады. Мысалы, Лондонда Тауэр көпірі — осындай түрдегі көпірлердің танымал мысалы.

1- сурет Көтермелі көпірлердің түрлері

Қайда қолдануға болады?

Көтерілмелі көпірлер көбінесе порттар мен өндірістік аймақтарда кеңінен қолданылады. Олар бір уақытта көлік және су көліктерінің қозғалысын қамтамасыз ете отырып, қаланың жүрегі болып табылады. Сонымен қатар, мұндай көпірлер көбінесе қаланың ажырамас бөліміне айналады, оған келушілерді тарту үшін олардың әсемдігі мен ерекше дизайны пайдаланылады. Мысалы, Лондонда Тауэр көпірі — өз мүмкіндігі мен дизайны арқылы бүкіл әлемге танымал.

Қорытындысында, көтерілмелі көпірлер — бұл тек қаланың техникалық инфрақұрылымы ғана емес, сонымен қатар қала өмірін жақсартатын, қаланы көркемдеп тұратын маңызды элемент. Олар біздің өмірімізді жеңілдетеді, әрі қала келбетін тағы бір қырынан ашады.

2. Көтергіш көпірлер тарихи және алғашқы қолданылуы

Көтерілмелі көпірлердің тарихы мен дамуы инженерлік өнердің ерекше тарауы болып табылады, және олар қала өмірінің маңызды бөлігіне айналған. Олар пайда болған кезде, әсіресе портты және өзенді қалаларда, үлкен кемелердің өтетін жолы мен көлік қозғалысының тиімділігі арасындағы балансты сақтау қажет болды.

Ерте кезеңдер

Ежелгі Римде және кейінгі кезеңдерде механикалық көпірлер мен жол құрылымдары жиі қолданылды, бірақ нақты көтерілмелі көпірлердің дамуы XIX ғасырда басталды. Бұл кезең индустриализацияның күшті толқынымен сәйкес келді, онда портты қалалардың сұранысы артты және ауыр су көліктері көбірек орын алып, дәстүрлі көпірлердің қажеттілігі арта түсті. Бұл дәуірдің алғашқы маңызды көтерілмелі көпірі Лондонда орналасқан Кингсленд көпірі болды, ол 1828 жылы салынды. Бұл көпірдің ашылу механизмінің арқасында су асты көліктері кедергісіз өтетін болды.

Легендарлы көпірлердің құрылуы

XIX ғасырдың соңында және XX ғасырдың басында көтерілмелі көпірлердің басқа да танымал үлгілері құрылды. Тауэр көпірі (1894 жылы) Лондонда осы типтегі көпірлердің символына айналды. Оның көтерілу механизмі мен әсем дизайны тек функционалдық ғана емес, эстетикалық маңызға да ие болды. Бұл көпірді бүгінгі күні бүкіл әлем таниды. Сонымен қатар, басқа қалаларда да ұқсас көпірлер салынды: Чикаго, Санкт-Петербург және Амстердам сияқты қалаларда порттар мен өзендерден өтетін көліктер мен кемелер үшін тиімді шешімдер іздестірілді.

Заманауи технологиялар мен қолданылуы

Бүгінгі таңда көтерілмелі көпірлер заманауи технологиялармен жабдықталған, гидравликалық және электрлік жүйелердің көмегімен жұмыс істейді. Бұл құрылымдар көліктер мен су көліктерінің арасындағы қозғалысты бір уақытта үйлестіру мүмкіндігін береді. Сонымен қатар, заманауи көпірлер өздерінің әсемдігі мен дизайнерлік шешімдері арқылы қалалардың көрнекті нысандарына айналып, туристерді тартады.

Амстердамда және Сингапурде сияқты қалаларда қолданылатын көтерілмелі көпірлер әлемнің ең ірі және дамыған порттарының бір бөлігі болып табылады. Олардың құрылымдары мен жұмыс істеу принциптері өте тиімді және оңай жұмыс істейді, бұл үлкен су көліктерінің өтініштерін дереу қанағаттандыруға мүмкіндік береді.

Қазіргі жағдайда

Көтерілмелі көпірлердің басты артықшылығы — олардың экономикалық тиімділігі мен экологиялық таза шешімдері. Олар дәстүрлі көпірлерге қарағанда арзан және тиімді.

Сонымен қатар, көтерілмелі көпірлер тек қаланың көлік жүйесін жақсартып қана қоймай, оны ерекше эстетикалық келбетке бөлейді. Мысалы, Тауэр көпірі мен Чикаго қаласындағы көтерілуі бар көпірлер тек инженерлік шешімдер емес, сол қалалардың маңызды символдарына айналды.

Қорытындысында, көтерілмелі көпірлер тек транспорттық проблемаларды шешіп қана қоймай, олардың ерекше конструкциялары мен дизайндары қалалардың мәдениетіне үлкен әсер етеді.

2. Көтермелі көпірлер механизмі және ережелер

2.1 Көпірлердің екі жағын теңестіру

Тігінен көтерілетін және ашылатын аралық сымдар кезінде көпірлер тең болуы керек өз салмағынан теңгерімсіздік (артық) жағына көлемі бағытталған күйде болатын аралықты көпір қабылдауы керек:

а) тігінен көтерілетін көпірлерде — кемінде 1% құрылымдары бар аралық құрылымның массалары және,әдетте,5тоннадан кем емес;

б) көтермелі көпірлерде-сәттен бастап кемінде 3% айналу осіне қатысты өз салмағы.(2-сурет)

Көрсетілген орындарда бағытталғандағы теңгерімсіздік позиция көпірдің жабық үй-жайындағы тірек бөліктеріне оның аралық құрылымының тығыз орналасуын қамтамасыз етуі керек.

Бұрылмалы көпірлерде аралықтың теңгерімсіздігі құрылыстар тұрақты жүктемелерден көпірді сымдау кезінде оның тұрақтылығын тексеру шартын қанағаттандыруы тиіс.

Теңгерімсіздік есептеу кезінде ескерілуі керек механизмдердің, тежегіштердің және буферлік құрылғылардың жетектерінің қуаты.

2. сурет Көтермелі көпірдің көтерілуі

2.2 Механизмдердің жетектері

Көпірді сымдаудың негізгі механизмдері әдетте үш жетек бар: негізгі, қосалқы және апаттық. Аралық құрылысты тірек бөліктеріне отырғызу кезінде жылдамдықты төмендету үшін негізгі жетекте қосымша микро жетек қарастырылуы мүмкін.

Негізгі жетекті электромеханикалық немесе электрогидравликалық жолмен қабылдау керек. Қосалқы жетек орнатылады негізгі, жетек немесе ішкі жану қозғалтқышымен бірдей.

Авариялық жетек әдетте қолмен қабылданады және ол негізгі және қосалқы жетектердің ақаулығы кезінде қолдануға, сондай-ақ оларды орнату процесінде механизмдерді реттеуге арналған.

Негізгі электрогидравликалық жетек және автономды электрмен жабдықтау болған кезде авариялық жетек орнатылмауы мүмкін.

Аралық және Рельсті құлыптар механизмдерінде және басқа қосалқы механизмдерде екі жетек қарастырылуы керек: негізгі және қосалқы, ол қолмен жұмыс істеуі керек.

Құрлықтағы және судағы қарқынды қозғалыс кезінде көпір сымдарын бір тәулік ішінде негізгі жетекпен сымдардың ұзақтығын осы уақытта көпірді ашу (жабу) жөніндегі барлық операцияларды қоса алғанда, 2 минуттан артық емес қабылдау керек.

Жер үсті және жер үсті көлігі қозғалысының аз қарқындылығымен және көпірді тәулігіне бір, екі реттік сыммен салыстырмалы түрде ұзақ уақытқа (1-2 сағат) сымның ұзақтығын 5 минутқа дейін ұзартуға болады.

Қосалқы жетекпен көпірді сымдау ұзақтығы 20 минутқа дейін қабылданады, ал қол жетегімен сымдау жетегіндегі бір мезгілде жұмыс істеу жағдайынан 8-12 адам анықталады

2.3 Инженерлердің өзіндік ойы

Иэн Фрейзер,Густав Айфель сиақты инженерлердің ойы бойыншы көтермелі көпірлер мықты,төзімдімді ең жақсы металдардан жасалуы тиіс жәнеде айналаға кедергі жасамауы тиіс.Инженерлер айтады көтермелі көпірді жасар кезде көп қателік жебермеу керек себебі көтермелі көпірлерге көптеген механизмдер қолданылады және оны жасау және түсіну қиын.

Көтермелі көпірде жұмыс істейтін адамдарғада көп нәрсені талап етеді;күшті,білімді,шыдамдылықты,жан- жақтылықты.

Көп жағдайда көпірлерді көліктерге және су көліктеріне арнап ыңғайлатып жасайды сол себепті инженерлер қателік жбермеу үшін ұзақ күн еңбектеніп көп күш салады.Соған қоса қауіпсіздік ережесін сақтаған жөн деп санайды .Осыған байланысты біренеше ережелерді айтып кетеді:

1. Көтермелі көпірлерде бағдаршам болады сол бағдаршамға өтер кезде көңіл аудару қажет,қызыл жанғанда өтуге болмайды;

2. Әдетте көтермелә көпірлердің алдына уақытша белгілермен қоршаулар қойылады,олар бер кезде айналып өтуге тырыспаған жөн;

3. Көпір көтерілер кезде дыбыстық сигнал беріледі,бұл көпірдің көтерілейін деп жатқанын білдіреді.

Дәл осылай инженерлер көтермелі көпірлер туралы олар қалай жұмыс істейтіні туралы қандай ережелерді сақтау керектігі туралы өз ойларымен бөліседі.

2.4 Көтермелі көпірлердің жұмыс жасау принципі

Қазіргі заманғы көтермелі көпірлерге үш жетек қажет: негізгі (электромеханикалық немесе электрогидравликалық), резервтік (ішкі жану қозғалтқышынан) және апаттық (қолмен). Сондай-ақ, экстремалды нүктелерде жылдамдықты біртіндеп төмендететін, сондай-ақ көпірді кез-келген аралық позицияда тоқтата алатын тежегіш құрылғылар қажет[5]. Негізгі қозғалтқыш көпірді 2-5 минут ішінде, резервтік қозғалтқыш-8-20 минут ішінде, апаттық қозғалтқыш — 12-20 адамның күшімен ақылға қонымды уақытта басқара алады деп болжануда. Теміржол көпірі бағдаршамдармен және құлау нүктелерімен қоршалған. Жаяу жүргіншілер мен автомобиль — шлагбаумдар.

Техникалық бөлмелер көтермелі көпірдің кез-келген позициясында жұмыс істеуге қауіпсіз болатындай етіп салынған. Басқару павильоны оператор өзендегі жағдайды жоғарыдан көре алатындай етіп орналастырылған (және екінші кезекте — төменнен және кіреберістерден). Термиялық кеңеюге, қаптаманың ауысуына және т.б. байланысты көпірді дәл теңестіру үшін тепе — теңдік өзгермелі түрде жасалады-шойын құймаларын қосып, алып тастауға болады, бұл көпірдің тепе-теңдігін пайыздық бірлікке өзгертеді. Қалай болғанда да, нақты ақпарат алу үшін көпір әрқашан біршама теңгерімсіз жасалады — аралық асып түседі.

Осылай көтермелі көпірдің жұмыс жасалуы түсіндіріледі.

3. Практикалық жұмыс

Біз бұл жобада көтермелі көпірлерді жасадық.Басында ашпалы көпірді ғаламтордан You Tube желісінен көріп жасаймыз деп ойладық,бірақ кейін ойланып өз ойымызбен ерекше етіп жасаймыз деген шешімге келдік.Ашпалы көпірді жасау біз ойлағандай оңай болған жоқ,құрап шашып қайттан құраған кездерде болды.Әрине бұл жоба көп уақытты талап етті.Жоба жасау кезінде барынша қолда бар заттармен жасауға тырыстық,кейбір заттарды алуға тура келді.Алайда көптеген қиындықтарға қарамай жобаны жасап біттік,бізге өз жұмысымыз ұнады.Ендеше жобаны жасау барысына тоқталайық:

Алдымен бос бөтелкені, ақ парақты және жабыстырғыш заттарды қолданып қамал пішінді етіп жасап алдық (3-сүрет)

3-cүрет

Екінші қораптың арқасында көпірдің бір бөлігін жасап,жаңағы қамалдармен біріктірдік(3-сүрет)

4-сүрет

Дәл солай екінші жағын жасадық(5-сүрет)

5. Сүрет

Кейіннен біздің көтермелі көпір өзгеше болғандықтан мотор(6сүрет),магазин(7сурет), қосқыш(8-сурет), батарейка, сым, және жіп керек болды(9-сурет)

6. сүрет 7- сүрет 8-сүрет

9. Сурет

Сосын алдымен сымды,моторды,магазин және қосқышты қалай жалғау керектігін білмегендіктен ғаламтордан қарадық,қалай жалғағанатынын білгеннен кейін жалғадық(10-сурет)

10-сурет

Соңына қарай көпірге бір екі тіреуіштермен жіпті біріктіріп байладық.Тіреуішке моторды жалғап жобамызды аяқтадық.Аяқталған көпірді төменнен көруге болады(11-сурет):

11-сурет

Біздің осылай жасалған көпір аяқталды.Көпірге тәжірибелер жүргізілді және нақты нәтижелер алынды.

ҒЫЛЫМИ ЗЕРТТЕУ КҮНДЕЛІГІ

Зерттеу тақырыбы: Көтергіш көпірлер

Студенттер: Сарипбеков Бақдәулет Ержанұлы, Жақсылық Диас Маратұлы

Шоқан Уәлиханов атындағы Көкшетау университетін, МФИ, Фк-231

Ғылыми жетекші: Шуюшбаева Нургуль Найзабековна

Күнделіктің негізгі бөлімінде студенттің істеген жұмыстары кезең кезеңімен сипатталады және олтөмендегідей болады:

Қорытынды

Көтергіш көпір – су көлігінің қозғалысын қамтамасыз ету үшін уақытша ашылатын немесе көтерілетін көпір. Ол жер үсті және су көліктерінің қозғалысын қатар ұйымдастыру үшін керек. Мұндай көпірлер су жолдары қарқынды қалалар мен порттарда қолданылады.Көтергіш көпірлердің механизмі,техникасы күрделі және қауіпті,сондықтан көпірдің алдында жүргенде кейбір қауіпсіздік ережелерін білмесең өміріңе қауіп төнуі мүмкін.

Көтергіш көпірлерді әдетте үлкен қалалардан сирек кездеседі және көбінесе көліктер мен кемелер үшін жасалады.Жобаның нәтижесі бойынша біздің нұсқадағы көтергіш көпір ойдағыдай жұмыс атқарып тұр.Көтеріліп түсіп өз жұмысын атқарып жатыр.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1)СНиП 20101—82 Строительная климатология и геофизика М., Стройиздат, 1983.

2)СНиП 2.0102—85 Противопожарные нормы. М , ЦИТП Госстроя СССР, 1986

3) СНиП 20107—85 Нагрузки и воздействия М, ЦИТП Госстроя

4)https://ru.m.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D0%BE%D0%B4%D1%8A%D1%91%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%82

5)СНиП Ш-4—80 Техника безопасности в строительстве М , Строй- Издат, 1980

6)Общее редактирование Руководства выполнено комиссией в составе

инженеров Г М Тимохин (председатель), А К Васин (зам председателя),

В И Ботвиник, В Г Ворса, В П Курцев, Г М Степанов и Н К Удалов

“РУКОВОДСТВО ПО ПРОЕКТИРОВАНИЮ РАЗВОДНЫХ мостов,,

МОСКВА «ТРАНСПОРТ» 1990