КОУЧИНГ МЕКТЕПКЕ ДЕЙІНГІ БІЛІМ БЕРУДІҢ ИННОВАЦИЯЛЫҚ ТЕХНОЛОГИЯСЫ РЕТІНДЕ

НОКИНА С.М.

«Bolashaq» Қарағанды жоғарғы колледжі

Орыс тілі маманы

Елімізде қазірге дейін жүргізіліп келе жатқан, қалыптасқан білім реформасына заман талабына сай өзгерістер қажет екеніне көзжеткізді. Сол себепті соңғы кезде әлемдегі білім саласында болып жатқан білім өзгерістеріне біздің еліміз де көштен қалыспай алға бастап келеді.

Қоғамның ақпараттық-коммуникативтік трансформациясы жағдайында табысқа ұмтылу педагогтан жүйелі білімді үздіксіз жаңартуды, туындайтын проблемалардың шығармашылық шешімдерін іздеуге деген ынтаны күшейтуді, қоршаған әлеуметтік ортаға бейімделу қабілетін, бұрын игерілген қызмет тәсілдерін жетілдіру, қоршаған әлеммен өзара іс-қимылға, ынтымақтастыққа және өзара түсіністікке дайын болуды талап етеді.[1]

Тәрбиешінің құзыреттілік көрсеткіштерінің бірі-өзін-өзі тәрбиелеу, өзін-өзі дамыту қабілеті, әртүрлі білім беру ресурстары арқылы білімін толықтыруға дайын болуы. Балабақша педагогтарының құзыреттілігінің осы біліктілік талаптарына сәйкестігі мектепке дейінгі білім берудің бағдарламасын сапалы іске асыруды қамтамасыз ететіні анық. Осындай талаптардың бірі: педагог қызметкердің мектепке дейінгі білім беру алдында тұрған мақсаттарды түсінуінде; педагог қызметкерлердің өзін-өзі жетілдіруге және кәсібилік деңгейін арттыруға мүдделілігінде; мектепке дейінгі білім беру мекемелері педагогтерінің шығармашылық және жеке әлеуетін жандандыруда көрінетін педагог қызметкердің білім алуының үздіксіздігі болуы мүмкін.

Кәсіби құзыреттілікке қойылатын жоғары талаптар жас маманның білім беру ортасына кіруінің бастапқы кезеңінің маңыздылығын анықтайды. Оқу-тәрбие процесін ұйымдастыру барысында тәрбиешілердің шығармашылық әлеуетін, педагогикалық мәртебесін, қиындықтарын зерттеу мынаны көрсетті:

- алған теориялық білімдерін тәжірибеде әрең қолданады;

- балалармен қарым-қатынас жасау және жұмыс істеу тәжірибесі жеткіліксіз;

- өз мүмкіндіктерін жеткіліксіз бағалайды;

- еңбекте және кәсіби өсуде қолдаудың жоқтығы.

Қазіргі мектепке дейінгі білім беру ұйымындағы педагогикалық үдеріс - бұл субъективтілік, адамгершілік және гуманитарлық идеяларға, денсаулықты сақтау, мәдени, табиғи, әлеуметтік және баланың жеке тұлғасын дамытуда, ішкі әлемді байытуда қолдау принциптеріне бағытталған процесс.

Педагогтарды даярлауда дәстүрлі әдістермен қатар педагогтердің белсенділігін, бастамашылығын дамытатын, балаларды тәрбиелеу және дамыту саласында тәрбиешілердің құзыреттілігін арттыруға ықпал ететін тәрбиешілермен жұмыс істеудің инновациялық әдістерін де қолдану қажет.

Педагогикалық практикада мектеп жасына дейінгі балалар мен педагогтердің мотивациялық сапасын дамыту үшін көптеген инновациялық технологиялар пайданылады. Білім беруде педагогикалық құзыреттілікті арттырудың бір түрі ретінде коучинг жеткілікті қолданылмайды, бірақ ол мамандар мен балалардың жеке және коммуникативті дамуына көп ықпал етеді.[2]

«Коучинг» дегеніміз не? Осы терминнің авторы Тимоти Голви берген бірнеше анықтамаларға тоқталайық.

- Педагогтердің оқыту мен оқудың табыстылығы туралы заманауи бай білімді игеруі;

- Педагогтердің құзыреттілігін жетілдіру және өз әріптестерінің кәсіби дамуына ықпал ететін және тәлімгерлік тәжірибесін қалыптастыратын процесс;

- Қажетті әдістер мен тәсілдерді қолданған кезде адамға жоғары нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік беретін процесс.

Мектепке дейінгі ұйымда коучинг тәрбиешілерді педагогикалық қызметке дайындаудың ең тиімді түрлерінің бірі болып табылады.

Коучинг — (ағылш. coaching) сөзбе-сөз аудармасы – тәлім ету, дайындау, жаттықтыру. Бұл – әріптестердің (коуч пен әріптесі) құпия, белсенді және жасампаз өзара әрекеттестік үдерісі. Оның барысында қолданыстағы оқыту тәжірибелерін бірлесіп ойластыру, идеялармен алмасу, коуч тарапынан рефлексивтік диалогқа тарту негізінде екінші педагог өз жұмысының жекелеген салаларын жетілдіру, оларды тереңірек дамытып, анағұрлым жоғары сапалық деңгейге көтеру және іске асыру жөнінде шешім қабылдау мақсатында кәсіби білімін, игерген дағдылары мен тәжірибесін жетілдіреді. Ал коучтер – тәжірибелі педагогтерге ойлау және шығармашылық үдерістерінің көмегімен мектепке дейінгі ұйымдағы жақсы тәлімгер болуға көмектесу үшін өздеріне тәлімгер рөлін қабылдаған адамдар жатады. Соның нәтижесінде оның әріптестері өзінің кәсіби әлеуетін арттыруға арналған идеялармен және тәсілдермен қамтамасыз етіледі. Коучтер тәрбиешілерге өздерінің оқыту тәжірибесін жақсартуға көмектесетін болады.[3]

Коучинг-бұл дамытушылық кеңес беру деген мағынаны білдіреді. Балабақша қызметінде бұл идеяны тәжірибелі педагогтардың жас тәрбиешілердің сабақтарына өзара қатысуы, аға тәрбиешінің, директордың консультациялары, семинар-тренингтер, ғылыми кеңесшілерді шақыру және т. б. түрінде қолдануға болады.

Кәдімгі кеңес беру мен коучингтің айырмашылығы-коучинг-бұл кәсіби қызметті жеке қолдауға бағытталған белсенді оқыту нысаны. Бұл техниканың негізі-интерактивті қарым-қатынас, пікірталас (сұрақ-жауап), онда педагог кеңестер мен ұсыныстар алмайды, тек жаттықтырушы қойған сұрақтарға жауап береді және өз мәселелерін шешудің көздері мен жолдарын табады.

Коучинг пен тәлімгерліктің айырмашылығы-бұл педагогтің кәсіби қызметін жеке қолдауға бағытталған белсенді оқыту түрі. Оның негізгі элементі - хабардар болу, маңызды фактілер мен ақпаратты қабылдау, эмоциялар мен тілектер біздің шындықты қашан және қалай қабылдайтынымызды түсіну.

Педагогтердің коучингі-бұл басқарудың үш саласын қамтамасыз етудегі олардың кәсіби және педагогикалық құзыреттілігі мен тиімділігін арттыру процесі:

а) ұйымның ниетін, пайымы мен мақсаттарын көздейтін коммуникативтік сала;

б) команданың тиімділігі жоғары жұмысына алып келетін өзара қарым-қатынастарды құру және өзара іс-қимылға жәрдемдесу;

в) орындаудың және нәтиже алудың жоғары тиімділігін қамтамасыз ету. Коучинг педагогтарды педагогикалық қызметті ұйымдастыруға дайындау нысаны ретінде:

- педагогтардың балалармен, ата-аналармен және әріптестермен тиімді қарым-қатынас жасау саласындағы қабілеттерін дамытуға мүмкіндік береді;

- олардың кәсіби қызметінде қойылған мақсаттарға жету бойынша тиімді көмек көрсетеді;

- педагогтарды педагогикалық қызметті ұйымдастыруда туындаған проблемаларды шешуге жетелеуге мүмкіндік береді;

- педагогтарға ата-аналармен және балалармен қарым-қатынаста жасалған іс-әрекеттер үшін жауапкершілікті қабылдауға көмектеседі.

Мектепке дейінгі ұйымдағы коучингтің артықшылықтары:

"Миға шабуыл" әдісін қолдана отырып педагогикалық жетістіктің идеяларын білдіру және талқылау мүмкіндігі;

"Мен үшін жаса" қағидасы қолданылмай, педагогтің өзі шешім табуы үшін жағдай жасау мүмкіндігі.

Коучингті пайдалана отырып, педагогикалық іс-шараларды өткізу кезінде қолданылатын әдістер:

Кейс-стади әдісі. (ағыл. Case-study ‒ «уақиға, жағдаят» және «зерттеу») ұғымы «нақтылы жағдаятты талдау әдісі» деп атауға болады. Ол оқыту кезінде де, нақтылы практикалық істерді талдауда да, зерттеу ісін жүргізуде де қолданылады. Кейс – әдісі білім алушылардың оқуға қызығушылықтарын арттырады және тұлғаның келешек маман ретінде қалыптасуына ықпал етеді. Бұл әдіс педагогтерге нақтылы мәселені шешу кезінде олардың аналитикалық, тәжірибелік, шығармашылық, коммуникативтік, әлеуметтік қабілеттерін артады.

Сұхбат әдісі. Бұл әдісте біреуі екіншісінен сұрайды, ол өз пікірін білдіреді. Сұхбат жеке және топтық болып табылады.

Миға шабуыл әдісі. Миға шабуыл-шығармашылық белсенділікті ынталандырудың ең танымал әдістерінің бірі. Ол педагогтердің әртүрлі міндеттердің стандартты емес шешімдерін табу үшін кеңінен қолданылады. Бұл әдіс концентрацияны белсенді дамытады. Оның мақсаты-проблемаларды шешудің дәстүрлі емес жолдарын іздеу бойынша ұжымдық ойлау қызметін ұйымдастыру.

Модерация әдісі. Модерация дегеніміз, әдетте, топ мүшелерінің өзара әрекеттесуінің өзіндік дамуы мен топтық шешім қабылдауы үшін қатысушылардың белсенділігін ынталандыруға болған кезде бағытталған модератордың интерактивті процесі.[4]

Коучингтің басты мақсаты – материалдық нәтижелерге қол жеткізу емес, адамның жолдарды көру, шешім қабылдау және олар үшін жауапкершілік алу қабілетін дамыту, кәсіби құзыреттілігін арттыруға және жеке қасиеттерін жетілдіруге әкелетін процесс. Коучингті тренингтік педагогикалық технологиялардың синтезі деп атауға болады. Бұл адамдардың өзара әрекеттесу әдісі ғана емес, бұл өзара ойлау, қиын шешімдерді өзара іздеу, қиын сұрақтарға жауап беру әдісі. Өздеріңіз білетіндей, шығармашылыққа үйрету мүмкін емес. Алайда, сіз шығармашылықпен үйренуге, жетістікке жетуге үйрете аласыз.

Қазіргі жас ұрпақтың сапалы тәрбие мен білім алуының бірден-бір шарты – тәрбие мен оқыту процесіне жаңа инновациялық технологияларды енгізу болып табылады. Сондықтан ғылыми-техникалық прогрестен қалыспай, жаңа педагогикалық инновацияларды дер кезінде қабылдап, өңдеп, нәтижелі пайдалана білу – әрбір педагогтың негізгі міндеті.

Падаланылған әдебиеттер:

1. Нағымжанова Қ. Инновациялық технологияның құрылымы. – А./Өркен, 2007

2. Көшімбетова С. Инновациялық технологияны білім сапасын көтеруде пайдалану мүмкіндіктері. – А./Білім, 2008

3. Ландсберг М. Коучинг. Повышайте собственную эффективность, мотивируя и развивая тех, с кем вы работаете. М.:Издательство: Эксмо, 2006.

4. Парслоу Э., Рей М. Коучинг в обучении : практические методы и техники [Текст] / Э. Парслоу, М. Рей. — СПб. : Питер, 2003. — 204 с.