Коучинг: "Оқылым дағдысында тиімді қолданылатын әдіс- тәсілдер"

Жауапты

№23 орта мектебінің қазақ тілі мен әдебиет пәні мұғалімі Кабылбекова Жанна Курманкалиевна

Сабақ тақырыбы

Оқылым дағдысында тиімді қолданылатын әдіс- тәсілдер

Шеберлік сыныбының мақсаты

Оқылым стратегияларын тиімді қолдану арқылы оқушылардың оқу сауаттылығын арттыруға бағыттау.

Уақыт

30 минут

Коучинг барысы

Кіріспе бөлімі

2 минут

«Мен еш уақытта өз оқушыларыма еш нәрсе

үйретпеймін – тек қана олардың оқуы үшін жағдай жаратамын».

Альберт Эйнштейн

Сәлемдесу, топқа гүлдер арқылы біріктіру.

• Сәлеметсіздер ме, құрметті ұстаздар, әріптестер, Тамыры терең көмілген

Жартасқа жаңа гүл өсер.

Өткінші мынау өмірмен

Өзінше ол да күресер» деп, ақиық ақын М.Мақатаевтың «Гүл» өлеңін оқи отырып, сіздерді гүлдің түстері арқылы шағын топтарға (3 топқа) бірігулеріңізді сұраймын. (шағын топтарға бірігеді). Байқасаңыздар, сіздер кірген сәтте мен өлең оқыдым.

• Ендеше, біздің тақырыбымыз: «Оқылым стратегияларын тиімді қолдану арқылы оқушылардың оқу сауаттылығын арттыру».

Мақсатымыз: Оқылым стратегияларын тиімді қолдану арқылы оқушылардың оқу сауаттылығын арттыруға бағыттау.

Коучинг өткізудің мақсатымен таныстырады.

Негізгі бөлім

10 минут

8 минут

5 минут

10минут

Ой шақыру.

Іс-әрекеттің басты саласы – оқу сауаттылығы.

Оқу сауаттылығы–жеке тұлғаның қоғамдық өмірге қатысып, өзінің білімі мен мүмкіндігін дамыту үшін мақсатқа жетуде мәтінді түсіну, қолдану, ойлану, байланыстыру қабілеті

Оқылым –
графикалық таңбалар арқылы қағаз бетіне түскен сөздер мен тіркестердің мағынасы мен мазмұнын ой мен сананың нәтижесінде қабылдай отырып, одан қажетті деректі түсініп, сұрыптап алу. (слайд тақтада ашулы тұрады)

• Сіздің ойыңызша, оқу сауаттылығы несімен маңызды?

• Оқылымның қандай стратегияларын білесіз?

• .

(Әр топ талқылайды, ортаға шығып сөйледі. Егер алдыңғы топ айтса, айтылмағанды толықтырыңыздар. Уақытты үнемдеуге мүмкіндік береді).

Оқылымның мақсаты:

• Әртүрлі мәтіндерге байланысты оқылым түрлерін қолдана білу.

• Мәтіннің негізгі тұжырымдарын түсіну және жазу.

• Өте жақсы, сонымен біз оқылымның төмендегідей стратегияларын анықтадық.

1. Оқылымның стратегиялары:

Шолып оқу: мәтін тақырыпшасын, бөлімдер аттарын, абзац сандарын шолу;

Болжап оқу: мәтіннің құрылымдық бөліктерін жекелеп оқып, ары қарай не болатынын, автор ойын болжау;

Көз жүгіртіп оқу: мәтіннің мазмұны мен құрылымын жылдам жалпылай көз жүгіртіп оқу;

Зерттеп оқу: мәтіннің мазмұны мен құрылымдық бөліктерін шолып оқуға қарағанда күрделі оқу түрі. Зерттеп оқу оқушыдан назарын шоғырландырып оқуды талап етеді. Оқылым мәтінінің астарлы ойын, автор көзқарасын, мәтіндегі көтерілген мәселені, факті мен көзқарасты зерделеп ажырату зерттеп оқудың ерекшелігі болып табылады.

3. Оқылымның ішкі дағдылары (subskills):

* Мазмұнын түсіну үшін оқу немесе көз жүгіртіп оқу

(skimming) – мәтіндегі жалпы идеяны түсіну үшін тез оқып шығу.

Нақты ақпараттарды табу үшін оқу (Scanning) – мәтін ішіндегі ақпараттарды тауып алу үшін оқу, яғни ол үшін тұтас мәтінді түсініп оқу, мазмұнын білу маңызды емес. Мысалы, мәтіннен қажетті пайыздық көрсеткіштерді тауып алу.

Детальді түрде оқу - әрбір сөздің мағынасын түсіну үшін мәтінді сөзбе-сөз оқу. Мысалы, келісімшарттағы талаптарды немесе нұсқауларды түсіну үшін сөзбе –сөз оқимыз.

Сөз мағынасын контексттен ажырату - мәтін ішіндегі таныс емес сөздің мағынасын болжау үшін, оның айналасындағы сөздер мен сөйлемге назар аудару немесе сөздіктерді қолдану.

Мәтін құрылымын түсіну – Мәтін құрылымының ұйымдастырылуын түсіну. Мысалы: кіріспе бөлім, негізгі бөлім, қорытынды бөлім.

4. Оқылымға байланысты стратегиялар

- Сіздерге мәтін және оқылым стратегиялары жазылған парақшаларды таратып беремін.

Сіздерге тапсырма: мәтінмен жұмыс барысында үлестірілген стратегиялардың қайсысын пайдаландыңыз, қай стратегия тиімді болды? Соны да анықтаңыздар.(3 топқа үш мәтін беріледі)

1-мәтін

Нұсқау: Мәтінді мұқият оқып, мәтінге берілген тапсырмаларға дұрыс жауап беріңіз. Жоспар құрыңыз.

Бір нәрсеге, не өнерге талпыну үшін адамға алдымен табандылық қажет, Өнер біткеннің бәріне жаратылысынан бейім адамның болуы шындыққа жанаспайды. Өлең өнері сөзбен, ал живопись (жанды жазу) өнері бояуымен құлпырады. Музыканың негізгі мақсаты - адамның эстетикалық қажетін қанағанттандыру. Бұл поэзияға да ортақ қасиет, өйткені тіл мен музыка тілі бір- бірінен етене қатысқан кезде музыканың әсерлілігі арта түседі. Бұл ғылым, яғни музыка өзінің байсалдылығынан айырылған адамды тузеуге, қызба адамды қалпына түсіруге, адамды ылғи да бір қалыпта ұстап тұруға құдіреті жетеді

1. Мәтін мазмұнына қандай нақыл сөз сәйкес келеді?

A) Жігітке жетпіс өнер де аз
B) Еңбек ер атандырады
C) Өнер - таусылмас азық
D) Кең пейілдіге ас көп
E) Жолың алыс болса, атыңды қинама
Дұрыс жауабы:С

2. Мәтін бойынша музыканың әсерлілігі қай кезде арта түседІ?

A) Сурет өнері мен музыка үйлескенде
B) Тіл мен музыка үйлескенде
C) Сәулет өнері мен музыка үйлескенде
D) Спорт пен музыка үйлескенде
E) Қол өнері мен музыка үйлескенде
Дұрыс жауабы:B

2-мәтін

Нұсқау: Сізге берілген бес жауап нұсқасындағы бір дұрыс жауапты таңдауға арналған тапсырмалар берілген,және мәтін мазмұнына сай әрекетті,мақал- мәтелді табыңыз.

Әйгілі жазушы Г.Бельгер: «Неміс тілі, қазақ тілі, орыс тілі - шабытымның үш қайнар бұлағы», - деген екен. Бүгінгі күні бірнеше тілді қатар игерген адамдар саны күн санап артуда деп әбден айтуға болады. Ондаған тілдерді қатар үйренуге қабілетті адамдарды «Полиглот» деп атайды.
Орыс жазушысы А.П.Чеховтың «Бірер тіл білмеген адам өзін құжатсыз жандай сезінеді» деген қанатты сөзі бар. Көп тіл игергісі келетіндерге бірнеше кеңес:
1) Үзбей жаттығу. Атақты неміс археологы Генрих Шлиман үнемі жаттығуының арқасында күніне прозалық мәтіннің жиырма бетін жаттап алуға қолы жеткен. Ол орыс тілін 6 апта ішінде үйренген.
2) Алдымен негізгі тілдерді, ал содан кейін сол тілдерге жақын тілдерді үйрену қажет екен. Әрине, адам көбірек тіл білсе, жаңа тілді игеру де жеңіл болады.
3) Ең бастысы - қорықпау керек. Тілді үйрене жүріп, өз ойыңызды сол тілде түсіндіруге тырысу керек. Үйреніп жүрген тілде сұрақ қоя отырып, тіл білетін және өзіңізге көмек көрсете алатын адаммен барынша көбірек сөйлесіңіз.
4) Музыканы көбірек тыңдап, есту қабілетіңізді дамыта беріңіз. Өйткені ол - шетел тілін үйренуде жақсы көмекші.
Олай болса, достар, полиглот болғыларың келсе, тек алға ұмтылыңдар! Антик философтарының «тілді бесіктегі деміңнен соңғы деміңе дейін үйренсеңдеаз» дегенін ұмытпайық!

1. «Полиглот» деп кімдерді айтамыз?

A) Өлең оқу мәнері жақсы адамдарды
B) Он шақты тіл меңгергендерді
C) Жазушылық қабілеті бар адамдарды
D) Екі тілді меңгерген адамдарды
E) Музыкалық қабілеті жоғары адамдарды
Дұрыс жауабы:B

2.Бірінші кеңеске сәйкес тіл үйренуге негіз болатын басты әрекет

A) Күн сайынғы жаттығу
B) Музыка тыңдау
C) Тілдердің ұқсастығы
D) Қорқынышты жеңе білу
E) Адамның жеке қабілеті
Дұрыс жауабы:A

3.Қандай мақал-мәтел берілген мәтіннің мазмұнын ашып тұр?
A) Жеті жұрттың тілін біл, жеті түрлі білім біл.
B) Тіл тас жарады, тас жармаса, бас жарады.
C) Тіл қаруы - сөз, сөз қаруы - ой.
D) Басқа пәле - тілден.
E) Тілі тәтті жая жейді, тілі қатты таяқ жейді.
Дұрыс жауабы:A

3-мәтін

Нұсқау: Мәтінді мұқият оқып, тірек сөздерді теріп жазыңыз, және мәтіннің негізгі ойы ашылатындай жауапты дұрыс табыңыз, мәтіннің ретін анықтаңыз, мәтін бөлімі бойынша жұмыс жасаңыз.

I. Аршат Оразовты біраздан бері білемін. Өзімен-өзі жүретін қара торы, тұйық, нұр жүзді, жас жігітті бір көргенде бұйығы ма деп қаласың. Сөйтсек, ол бойында үлкен сыр жатқан жігіт болып шықты. Кезінде біраз елдің құлағына ілінген Актөбе облысынан шыққан вундеркинд бала осы екен. Оның кейінгі тағдыры қалай болғанын өзінен сұрап көрелік.
- Мен Ақтөбенің Ойыл ауданындағы Сарыбие ауылында тудым. Алдымен, менің зеректігімді, үйренуге талпынысымды көрген атам 2-3 жасымда әріптерді үйретпек болса, мен бәрін де бірден қағып алыппын. Содан төрт жасымда кез келген кітапты зуылдатып оқи бастаған екенмін. Оны өзім білмеймін, кейін айтқан әңгімелерден естідім. Менің әкем - атамның үлкені. Атамның өзі майдангер еді, үлкен немересі болған соң мені бауырына басып, еркелетіп өсірді. Бетімнен қақпай, талап еткен нәрсемнің бәрін де орындай беріпті.
II. Бірде мектепті тексеруге облыстық оқу бөлімінен адамдар келеді. Мектепте жүмыс істейтін көршіміз мен туралы айтады. Олар қызығушылык танытып, мені алдырады. Тексерушілер менің кітап оқи алатыныма шүбә келтіреді, бірақ «Бозінгеннің» кез келген жерін зуылдатып оқып бергенімде, шалқаларынан түсе жаздайды. Бәрі де мүғалімдер емес пе, есеп шығартып, баска «білігімді» де тексереді. Сөйтіп, қатты таң қалып, мені қаладағы Мақсат Құсайынов атындағы дарынды балалар мектеп-интернатына алдырмақ болып шешеді.
1-сыныптың 4-тоқсанына ғана келдім. Төртінші тоқсанда оқып жүргенде зерігіп, басқа шаруалармен айнапысып кететінмін, өйткені маған оқу өте оңай болды. Келесі жылы 2-сыныпқа барған едім, бұл жерде де маған сабақ өте жеңіл болып, еш нәрсеге қызықпай, тыңдамай отыратынмын. Сондықтан, мектептің педагогикалық кеңесі мені бірден 3-сыныпқа ауыстырды.
III. Сөйтіп, алты жасымнан 3-сыныпта оқи бастадым. Бұл да маған аса қиындық тудырған жок.
- Өзіңнен үлкен балалармен оқу қиын болған жоқ па?
- Әрине, өзіндік қиындықтары болды. Мәселен, олардың оп-оңай білетін кейбір дүниелерін мен ұға алмай тұрып қалатын кездерім жиі болатын. Оның үстіне бәрі де менен үлкен, бәрі де менен күшті. Ал бала болған соң алысып- жұлысып ойнамай қоймайсың, сондайда бәрі де маган әлімжеттік жасап кететін. Біраз уақыттан кейін менің әке-шешем де қалаға көшіп келді.
- Айтқандай, олар мамандықтары бар, оқыған жандар ма еді?
IV. - Жоқ, екеуі де карапайым жұмысшылар. Әкем темір жолға орналасты, ал шешем бір асханаға жұмысқа кірді. Жергілікті билік вундеркинд баланың ата-анасы деп менен басқа үш баласы барларға бермей, отбасымыз шағын бізге бес бөлмелі үй бермек болды. Әкем қарсы болып, кейін үш бөлмелі пәтер алдық.
1991 жылы №32 қазақ мектеп-гимназиясына ауыстым. Мұнда бізді профильдерге бөлді, мен химия-биологияны ұнаттым. Сол жылы Қазақстандағы соңғылардың бірі болып Бүкілодақтық пионерлер лагері «Артекке» де барьш, бір ай оқып келдім. Ондағылар 10 жасар баланың жетіншіге қалай өткеніне ұзақ уақыт сенбеді. Артектегі оқу орысша, соған қарамай мен жақсы оқып кеттім. Сонымен бірге спортгық жарыстардан бірнеше грамота, мақтау қағаздар алып қайттым.

1. Мәтін мазмұныны сай келмейтін сөйлемді көрсетіңіз
A) Бетімнен қақпай, талап еткен нәрсемнің бәрін де орындай беріпті.
B) Отбасымыз шағын болса да бес бөлмелі пәтерге көшіп келдік.
C) Бәрі де мұғалімдер емес пе, есеп шығартып, басқа «білігімді» де тексереді.
D) Спорттық жарыстардан бірнеше грамота, мақтау қағаздар алып қайттым.
E) Қонақтар қызығушылық танытып, мені алдырады.
Дұрыс жауабы:B

2. Баланың ерекше қаситетін алғаш таныған кім?

A) Әкесі
B) Мұгалім
C) Атасы
D) Мектеп басшысы
E) Көршісі
Дұрыс жауабы:C

3. Мәтін мазмұнының реттілігін анықтаңыз.
1. Қаладан келген қонақтар.
2. Бүкілодақтық пионер лагері.
3. Үшінші сынып оқушысы.
4. Нұр жүзді жігіт.
5. Дарынды баланың әке-шешесі.

A) 1,3,5, 2,4
B) 4, 1,3, 5, 2
C) 3,5, 2,4,1
D) 5, 2,4, 1,3
E) 2, 4, 1,3,5
Дұрыс жауабы:B

4. «Кезінде біраз елдің құлағына ілінген» деп автор нені айтқысы келіп отыр?

A) Атаққұмарлығын
B) Мақтаншақтығын
C) Танымалдығын
D) Жүрек жұтқандығын
E) Қарапайымдылығын
Дұрыс жауабы:C

5. Мәтіндегі басты кейіпкер өзінің сүйікті пәнін таңдағаны туралы қай бөлімде айтады?

A) II
B) І
C) V
D) III
E) IV
Дұрыс жауабы:C

Оқудың алды. Ендеше, сіз оқудың алдында не істедіңіз?

- Оқып отырып не істедіңіз?

- Оқығаннан кейін ше?

Оқып отырғанда мен...

Мәтіннің түрін анықтай аламын (тарих, жаңалық және т.б.);

Мәтінді жылдам оқып, негізгі идеясын түсіне аламын;

Мәтін кім үшін жазылғанын түсіне аламын (нысаналы аудитория);

Автордың мақсатын анықтай аламын (сендіру, хабардар ету, суреттеу);

Егер мәтіннің жеке бір бөліктерін түсінбесем, үрейленбеймін, бұл қалыпты жағдай;

Таныс сөз бен сөз тіркестерін таба аламын;

Атаулар мен аттарға, тыныс белгілерінің қолданылуына көңіл бөлемін;

Таныс емес сөздерді елемей қалдыра аламын;

Грамматикалық құрылымдардың (шақ, сөздердің орны) байланысын орната аламын;

Логиканы пайдалана аламын.

Оқығаннан кейін мен...

Нәтижені талдап, ненің сәтті шыққанын анықтай аламын;

Оларды cөйлегенде, жазуда пайдалану үшін қажетті сздер мен сөз тіркестерін теріп жаза аламын;

Пайдаланылған стратегияларды талдай аламын;

Анағұрлым тиімді стратегияларды сыныппен талдай аламын.

Оқылымға арналған тапсырмалар:

1. Біз қандай стратегияларды пайдаланамыз?

Тапсырмалар беріледі. Орындап болғаннан кейін, оқушылар пайдаланған стратегиялардың қайсысы тиімді болғанын анықтау мақсатында жоғарыда айтылған стратегиялармен салыстырады, сынайды.

2. Топта оқу

Сабаққа дайындалудың алдында мұғалім көлемі үлкен мәтінді алып, параграфтарға бөледі де әр топқа бір-бір параграфтан береді. Оқушылар өз мәтіндерінің негізгі мағынасын беру керек. Талқылаған кезде мейлінше тиімді қорытынды шығарады

3. Мұғалімнің үлгісі

“Дауыстап айтылатын ой” стратегиясы

Аталған стратегияны пайдалана отырып, мұғалім оның мәтінмен қалай жұмыс істейтінін (өзінің ойлау логикасын) көрсетеді. Мәтінді проектор арқылы шығарған кезде оқушыларға мәтінмен жұмыс істеу стратегиясын түсіндіру қажет. Өзіңіздің болжамды іс-әрекеттеріңізге түсініктеме бере отырып, дауыстап сұрақ қойыңыз: “Мен ең алдымен не істер едім?

Мұғалімдер берілген мәтіндерді бағыт-бағдар ретінде таратылған стратегиялармен байланыстыра отырып, талқылайды, постер қорғайды.

Топтар сөйлейді, қорғайды, анықтайды, салыстырады.

Достар, қазір сергіту сәті, байқасаңыздар, қайта-қайта оқылым болып жатыр, бәріміз бірге қағаздағы әннің сөзін оқимыз, ән шырқаймыз әрі билейміз. (Туысқандар" әнінің сөзі жазылған парақшалар таратылады, музыка ойнайды).

Жаңа лексикалық бірліктерді оқуға бағытталған стратегиялар:

1. Оқыған сөздерді жақсы есте сақтау үшін суреттер пайдаланыңыз;

2. “Оқы-қара-жап-айт-жаз-тексер” техникасы:

- Оқыңыз .

- Оны жауып тастаңыз.

- Оны ауызша айтып шығыңыз.

- Оны есте сақтауыңыз бойынша жазып шығыңыз.

- Жазғаныңызды тексеріңіз.

- Егер қате жіберсеңіз, жоғарыда жазылған тізім бойынша қайталаңыз.

- Жаңа сөздердің тізімін жасаңыз, бос уақытыңызда қайталап отырыңыз.

- Жаңа сөздермен сөйлем құрастырыңыз.

1. “Көптік таңдау”:

ұсынылған нұсқалардың ішінен дұрысын таңдау;

мәтін мазмұнына сай/сай емес тұжырымдарды анықтау

- ақпараттың мәтін мазмұнына қатысты шын/жалғандығын белгілеу

2. “Іс-әрекеттік оқу”
Ойынның негізгі сипаттамалары:
- ойын ережесін белгілеу
- ойнау
- рөлге ену
3. “Жасырынбақ” ойыны. Оқушылар ақпаратты оқып не жаттап алғаннан соң, ақпарат жасырылады немесе өзгертіледі, ал оқушылар еске түсіруге тырысады. Жасырынған ақпаратты қайта қарауға болмайды.
4. “Фрагменттерді қалыптастыру”. Үлкен көлемді ақпаратты есте сақтау үшін шағын, оңай есте қалатын “фрагменттерге” бөлу.
5. “Қауымдастықтар”: таныс емес нәрсені бұрыннан таныс нәрсемен байланыстыру арқылы есте сақтау.
6. “Мнемоника”: әрбір сөзі есіңізде сақтағыңыз келген нәрсенің алғашқы әрпінен басталатын тіркес немесе сөйлемді ойластыру; мысалы кемпірқосақтың түстерінің ретін еске түсіру үшін пайдаланамыз: қызыл, қызғылт-сары, сары, жасыл, көгілдір, көк, күлгін – қалам қолымда, сағындым жазды, көктемде көңіл көтеріледі.
7. “Бейнелер тізбегі”: сөздер мен нысандар тізімін өзіңіз есіңізде сақтағыңыз келген ретпен кездесетіндей оқиғаны ойлап табыңыз.
8. “Адасқан оқиғалар”
9. “Стоп-кадр”
10. Сұрақтар

- оқылымда сұрақтар да маңызды рөл атқаратындықтан, ендеше сұрақтар туралы да айтып өтсек :

Сұрақтар туралы

Дұрыс қойылған сұрақтар оқылған білімді қолдануға, бағалауға ықпалдайды.
АЙҚЫНДЫҚ. Сұрағыңызда проблеманы айқынырақ көрсететін сөз немесе сөз тіркесі бар ма?
НАҚТЫЛЫҚ. Ақпаратты қалай нақтылай тексере аламыз?
ТЕРЕҢДІК. Бұл мәселеге қандай ерекшеліктер тән?
БАЙЛАНЫСТЫЛЫҚ. Бұл мәселеге қатысы қандай?
ӘДІЛДІК. Сіз бұл мәселеге шын мәнінде қызығушылық танытасыз ба?
(Сұрақтардың дұрыс қойылмауынан не болмаса дұрыс емес сұрақ қойылып, оған дұрыс жауап күткен жағдайларда оқушының жауап бере алмай басын төмен түсіріп тұрғанын байқауға болады).

Сұрақ түрлері:

Қадағалау сұрақтары:

Біз нені көре аламыз?

Шешім қабылдауға арналған сұрақтар:

Осы көлік түрін кімнің және қандай мақсаттар үшін пайдалануы мүмкін?

Фантастикалық (теориялық) сұрақтар (өткен және келешек туралы):

Мысалы:

Менің өмірімде ... немесе алдағы 100 жыл ішінде не өзгеруі мүмкін?

Сараптамалық сұрақтар:

Фотосурет қашан түсірілген немесе картина қашан салынған және неліктен?

Айрықша сұрақтар:

Осы фотосуреттің типі қандай?

Жорамал жасау жөніндегі сұрақтар:

Егер жерде мұнай қоры таусыса, не болар еді?

Соңы

5 минут

- Сонымен, «Мен еш уақытта өз оқушыларыма еш нәрсе үйретпеймін- тек қана олардың оқуы үшін жағдай жаратамын» - деп, атақты ойшыл, Нобель сыйлығының иегері, қоғам қайраткері Альберт Эйнштейн айтқандай, оқушыларымыздың тиімді оқуы үшін барлық жағдайды жасайық.
Көңіл қойып тыңдағандарыңызға рақмет!

Мен бүгін сіздермен жақынырақ танысқаныма, сіздердің алдарыңызда тұрғаным үшін де қуаныштымын. «Кері байланыс» парақшаларын толтырып берсеңіздер екен. Кез келген пікір мен үшін маңызды.

Кері байланыс «Мен түйген ой»

Қорытындылау.

Пайдала-нылған әдістемелік құралдар:

Мұғалімге арналған нұсқаулық
Тренерлерге арналған нұсқаулық
Үлестірме материалдар
Оқытудағы интербелсенді әдіс-тәсілдер