Сабақ № 21. Пәні: Қазақ әдебиеті

№ 153 Ш. Есенов атындағы мектеп-лицейі

Күні: 22. 11. 2017.

Мұғалімнің аты- жөні: Теңгебаева Гүлжан

Сыныбы: 11

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

М. Әуезов өмірі, шығармашылығы

Сабақ негізделген оқу мақсаты:

М. Әуезовтың өнегелі өмірімен танысу

Шығармашылығына шолу жасау, әр жанрдағы еңбектері

М. Әуезовтың қазақ әдебиетіне қосқан үлесі, шығармаларының бүгінгі күндегі маңызы

Сабақтың мақсаттары:

Барлық оқушы істей алады: өмірімен танысады, Абаймен туыстық қатынасы жайлы біледі

Оқушылардың көпшілігі істей алады: ол жайындағы көптеген мәліметтермен танысады

Кейбір оқушылар істей алады: шығармаларына талдау жасай алады

Тілдік мақсат

Оқушылар:

Негізгі сөздер мен тіркестер: роман-эпопея, әлемдік әдебиет

Сыныптағы диалог үшін пайдалы тілдік бірліктер

Талқылауға арналған сұрақтар:

М. Әузов жайлы не білеміз?

Оның қандай шығармаларымен таныспыз?

«Абай жолы» роман-эпопеясы жайлы не айта аламыз?

Сіз неліктен М. Әуезовты екінші Абай деп атайтынын айта аласыз ба?

Тыңдалым мен оқылым бойынша ұсыныстар:

Мәтінмен жұмыс жасау

Мәтіннің идеясы мен тақырыбын анықтап, кейіпкерлерін атау

Жетістік критерийлері:

М. Әуезовтың өнегелі өмірімен танысады

Шығармашылығына шолу жасайды, әр жанрдағы еңбектері жайлы біледі

М. Әуезовтың қазақ әдебиетіне қосқан үлесін, шығармаларының бүгінгі күндегі маңызы жайлы өз пікірлерін ортаға салады.

Алдыңғы оқу

Ұлы Отан соғысы жылдарындағы әдебиет

Жоспар

Жоспарланған уақыт

Жоспарланған жаттығулар

Ресурстар

Басы

1-5 минут

Роунд-робин әдісі арқылы оқушылар Ұлы Отан соғысы кезеңіндегі әдебиетті қорытындылайды.

Оқулық

Ортасы

5 минут

15 минут

5 минут

Ой шақыру

М. Әуезов жайлы не білеміз?

Қазақ әдебиетіне қосқан үлесі қандай?

Осы уақытқа дейін қандай шығармаларымен таныстық?

М. Әуезовтің өз даусын тыңдау.

Топ басшыларына бағалау парағын тарату

1.Ізденіс – шығармашылыққа бастар жол

1-топ

Өмірі мен шығармашылығына шолу жасау. Прозалық шығармалары.

2-топ

Жазушының драмалық шығармалары

3-топ

Жазушының аудармалары

2.Үштілділік – заман талабы

Орыс тілі пәні

Ағылшын тілі пәні

3.Бумеранг әдісі

Шарты: Әр топ мүшелері тақырып бойынша сұрақтар немесе тапсырмалар құрастырып, келесі топқа береді. Олар сол тапсырмаларды орындайды. Жауабын айтқан оқушыны топ басшысы қадағалап отырады.

4.Оқу сауаттылығы – функционалдық сауаттылықтың негізі

Алтыбақан тепкенде

Қыз-келіншек тербетіп тұрғанда, жігіттің қарызы – ән салу. Абай енді әткеншекті теуіп тұрып, іркілместен әдемі шырқау ән бастады. Қарсысына мінген Керімбала болатын. Ол жаңағы «Топайкөкті» айтайық деп өзі тілеген. Бірақ қосылғанда теріс айтты. Жалғыз қайырмасы емес, орта тұсын да бұзып айтады екен.

Тыңдап тұрған қыз-келіншектер:

-Абайдың айтуы басқарақ!

• - Керімбала теріс айтады!

• -Тентегім, сен теріс айтып жатырсың!

• -Үйреніп еріп айтсаңшы! – десіп, Керімбаланы қаға берді. Керімбала ұялған жоқ, күліп жіберіп, тоқтады да:

• Ал, ендеше басқа бірің айта ғой! Тоғжан! Ал, Тоғжан, сен айт! - деп, ерікке қоймай Тоғжанды жетектеп әкеп, өз орнына әкеп мінгізді. Өзі жіптің бір жағын алып, Абайларды аспанға тербете бастады. Тоғжанның келгенін өзгелер да қостады.

• Құлаштап сермеген әткеншекке Абай мен Тоғжан кезек-кезек биіктей түсіп, теңселіп тұрып ән шырқасты. Тоғжан алғашқы бір-екі ауыздың тұсында Абайды тыңдап айтып кеп, үшінші ауызға келгенде, еркін сермеп қосылды. Бұрын жаңылыс айтып келген жерлерді Керімбаладай емес, оңай түзеп алды. Ербол мен өзге тыңдаушылардың бәрі де:

• - Ә, ә, жаңа түзелді!

• -Тоғжан оңай үйренді!

• -Үн жаңа келісті! Айт, айтыңдар.... пәлі! – деп, тегіс құптай жөнелді.

• - Жақсы жігіт, сұлу қыз соншалық бір ерекше жарастықпен жақсы үйлесті. Тоғжан жүзі айға қарсы келгенде, Абай өзгеше бір нұр көрді. Бетіне жұқалаған қызыл сәуле беріп, іштегі терең сырдан, дос көңілден белгі етті.

• (М. Әуезов «Абай жолы»

1. Керімбала есімі қай қатарға жатады?

• А) біріккен сөз

• В) қос сөз

• С) кірме сөз

• Д) көнерген сөз

• Е) тұрақты тіркес

2. Оқиға тізбегіне сай қатар:

• 1. Тоғжан бейнесі

• 2. Топайкөк

• 3. Қателескен Керімбала

• 4. Тамсанған жұрт

• А) 1 2 3 4

• В) 2 3 1 4

• С) 2 3 4 1

• Д) 2 1 4 3

• Е) 3 1 2 4

3. Мәтіндегі қостады сөзін қай сөзбен алмастыруға болады?

• А) қорғады

• В) қолпаштады

• С) қолдады

Д) мақтады

Е) қосақтады

4. Мәтінде тыңдаушылар деп кімдерді меңзеп тұр?

А) әншілер

В) қыздар

С) жігіттер

Д) жиналғандар

Е) достар

5. Мәтін бойынша алтыбақан қай мезгілде болған?

А) күндіз

В) түнде

С) кешке

Д) түсте

Е) белгісіз

Қайтқанда

Үш күндік жолдың бүгінгі, соңғы күніне шәкірт бала барын салды. Қорықтан күн шыға атқа мінейік деп асыққан-ды. Күн ұзын аттан да түспей, өзге жүргіншілерден оқ бойы алда отырған. Арттағылар – Байтас пен жорға Жұмабай:

• -Мына баланың асығуын-ай!

• -Сорлы бала қыстай іш-құста болып қалған-ау, - деседі.

Шәкірт бала ұзап кеткенде бұлар да еріксіз желе шоқырақтап шауып отырып қуып жетеді. Тақырбұлақ тұсына келгенде Байтастар баланы жеке щабудан тежеп:

-Енді бізден ұзап кетпе! Анау Есембайдың жырасын білесің ғой! .. Ұры жатады... – деді.

-Сені мен бізді манадан бері көріп отыр. «Қоқырақтап жалғыз шабатын неме екен, түсіріп атын әпкел өзінің!» - дейді де, сені төбеден бір-ақ нұқып, мына бәйге бестіңді алады да кете барады, - деді Жұмабай да.

- Е, сендер ше? Сендер беріп жібересіңдер ме?

-Ойбай, бізде не қауқар бар? Біз екеу-ақ...

-Олар самсаған қалың қол. Бұл Есембайда ұдайы жау жатады. Тек бізді өзіміздің елдің адамы екен деп аман қалдырмаса, жер жаман, - деп Жұмабай шошыта сөйлегісі келеді.

Содан жаңағы қауіпті деген Есембайға жеткенше, артына бірде-бір қараған жоқ. Көз ұшына кетіп ұзап алып, ылғи жапа-жалғыз шауып отырған. Ал «Қарауыл биігі – анау, жасырын жырасы – мынау» деген Есембай, Найзатастар болса, ол Абайдың өз ауылының аса мәлім қоныстары. Анау көрініп тұрған төскейдің сай-саласы, бие бауы, ауыл қонысы, қой өрісі – барлығы да сонша таныс, жақын. Тіпті, былтыр боқырауда, күзем үстінде қалаға оқуға кеткенде дәл осы қоныстан, Есембайдан кеткен болатын. Сонда тайға шапқан, асық ойнаған құрбы балалармен жаяу жарыс жасап, асыр салған ең соңғы күндері дәл осы Есембайда өткен.

Жазықсыз сары биік, көкшіл қоныс, ақ көделі әдемі өлке мұнарланады. Барлық айналадағы кең дүниеге, әсіресе мынау өзі туған сахара, өлке белдеріне соншалық бір туысқандық сезіммен де қарайды. Жабыса, сағына сүйеді. Үзілмей, қатаймай, бір қалыппен желпіп соққан әдемі салқын қоңыр жел қандай рақат. Осы желмен құлпыра, толқып, су бетіндей жыбыр қағып шалқып жатқан ал күрең көде мен селеу далалары... дала емес – теңіздері қандай! Сол даладан көз алмай, тоя алмай, үнсіз телміріп, ұзақ-ұзақ қарайды. Шамасы келсе, бұл жерлерді құбыжық көру емес, үрке қарау емес, құшағын керіп аймалар еді. Сылап-сипап: «Мен сені сағындым, өзгелер жаман жер десе, мен олай демеймін. Тіпті қойныңа тыққан ұры-мұрыңмен де жатсың, бөтенсің демеймін» деп қараған сияқты.

1.Мәтіндегі баланың есімі

А) Байтас

В) Құнанбай

С) Есембай

Д) Жұмабай

Е) Абай

2. Бала шәкіртті ерекше асықтырған сезім

А) күту

В) қорқыныш

С) сағыныш

Д) қуаныш

Е) реніш

3. Мәтінде үлкендердің бала шәкіртті қорқытқан сөзі

А) Жыра бар

В) Әскер жатады

С) Ұры жатады

Д) Суы терең

Е) Қасқыр бар

4. Мәтіндегі кейіпкерлердің арасындағы сөйлесу тәсілі

А) диалог

В) полилог

С) дебат

Д) айтыс

Е) пікір алмасу

5. Бала шәкірт қалаға қандай мақсатпен барған еді?

А) емделуге

В) оқуға

С) қыдыруға

Д) жарысқа

Е) демалуға

6. Бала шәкірттің қалаға аттанған жерінің атауы

А) Қорық

В) Қарауыл

С) Найзатас

Д) Тақырбұлақ

Е) Есембай

7. Бала шәкірт қалаға жылдың қай мезгілінде аттанған еді?

А) жазда

В) күзде

С) қыста

Д) көктемде

Е) жазғытұрым

5.ҰБТ – оқу жетістігін бағалау құралы

ҰБТ сұрақтарын зерделеп қарар болсақ, бір нұсқада М. Әуезовтың шығармашылығына байланысты бір сұрақ кейде екі сұрақ міндетті түрде кездеседі екен. Егер 100 нұсқада тест тапсырмалары келетін болса 100-ден аса сұрақ жазушы шығармашылығына байланысты деген сөз. Сол себепті сол сұрақтардың бір-екеуіне назар аударып көрейік.

Мысалы:

1. М. Әуезовтің «Ал, қазақ, мешел болып қалам демесең, тағылымыңды, бесігіңді түзе!» деп тұжырымдаған еңбегі.

А) «Ғылым тілі»

В) «Барымта»

С) «Оқу әдісі»

Д) «Қазақ әдебиетінің тарихы»

Е) «Адамдық негізі - әйел»

F) «Мәдениетке қай кәсіп жуық»

G) «Қобыланды батыр»

H) «Манас»

2. М. Әуезовтің тырнақалды туындылары:

А) «Айман-Шолпан»

В) «Іздер»

С) «Қорғансыздың күні»

Д) «Сөніп жану»

Е) «Қараш-қараш оқиғасы»

F) «Еңлік-Кебек»

G) «Жуандық»

H) «Адамдық негізі - әйел»

Бағалау

Кері байланыс жасау

Соңы

7 минут

3 минут

Рефлексия

Қосымша ақпарат

Саралау

Бағалау:критериалды бағалау

Пәнаралық байланыс: тарих

Рефлексия

-Сабақ / оқу мақсаттары шынайы ма?

-Бүгін оқушылар не білді?

- Сыныптағы ахуал қандай болды?

- Мен жоспарлаған саралау шаралары тиімді болды ма?

- Мен берілген уақыт ішінде үлгердім бе?

- Мен өз жоспарыма қандай түзетулер енгіздім және неліктен?

Қорытынды бағамдау

Қандай екі нәрсе табысты болды? (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)

1.

2.

Қандай екі нәрсе сабақты жақсарта алды? (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)

1.

2.

Мен сабақ барысында сынып немесе жекелеген оқушылар туралы менің келесі сабағымды жетілдіруге не көмектесетінін білдім?