Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі

Ш.Уәлиханов атындағы Көкшетау университеті

Педагогикалық институт

Математика,физика және информатика кафедрасы

Жобаның тақырыбы: магнетизм және электромагнетизм

Орындаған: Кабдушев Ермахан

Жанарыстан Рамазан

Тексерген: Шуюшбаева Н.Н.

Көкшетау,2023

АҢДАТПА

Бұл мақалада магнит арқылы электр тогын алу және магнетизм мәселесі қарастырылған.Мақала барысында магнитизм жайлы түсініктеме алатын боламыз және эксперимент арқылы магниттен электр тогын алып қалай лампочканы жағуға болатынын түсіндіреміз.Осы мақала арқылы басқа адамдар магниттің маңыздылығы мен қалай электр тогын алуға болатыны жайлы түсінетін болады.Зерттеудер арқылы бұндай эксперименттер көп жүргізілгенін байқауға болады,тек әлі де толық зерттелмей,өмірде қолданысқа ие емес екенін түсіндіріледі.Сонымен қатар мақалада магниттен туындайтын аномалия мен дауыл жайлы айтылатын болады.Эксперимент арқылы жасалған құрылғының болашақта пайдасы мен маңызы айтылады.Оны мүмкінше дамытып жүзеге асыруға болама деген сұраққа жауап берілді.Магнит сөзіне толықтай анықтама беріледі.Оның басқада салаға немесе қолданысқа қолдануға болатыны жайлы адамдарға жеткіземіз.Алғашқы қолданымдары,қалай зерттелді,ең алғаш ашқан адам жайлы және оның заңдары мақалада жазылатын болады.Осы магнитизм жайлы ақпаратты алынған деректер белгіленіп кетеді.

АННОТАЦИЯ

В данной статье рассматриваются вопросы получения электрического тока с помощью магнита и проблемы магнетизма. В ходе статьи мы получим объяснение о магнетизме и продемонстрируем, как с помощью эксперимента можно получить электрический ток от магнита и зажечь лампочку. Благодаря этой статье другие люди поймут важность магнита и как можно получить электрический ток.Исследования показывают, что подобные эксперименты проводились многократно, но всё ещё не полностью изучены и не имеют широкого применения в жизни. В статье также будет обсуждаться возникающая из магнита аномалия и шторм. Рассмотрены преимущества и значимость устройства, созданного в результате эксперимента, а также даны ответы на вопросы о возможности его дальнейшего развития и реализации.Будет приведено полное определение термина «магнит». Мы объясним, как его можно использовать в других областях или применениях. В статье также будут описаны ранние исследования и законы магнетизма, а также информация о первых исследователях, кто открыл это явление.

ABSTRACT

This article addresses the issues of generating electric current using a magnet and the problem of magnetism. Throughout the article, we will provide an explanation of magnetism and demonstrate how to use a magnet to generate electric current and light a bulb through an experiment. This article will help others understand the importance of magnets and how electric current can be obtained.Research indicates that such experiments have been conducted numerous times, but they are still not fully explored and have not yet found wide application in practical life. The article will also discuss the anomalies and storms caused by magnets. The benefits and significance of the device created through the experiment will be considered, and answers will be provided on whether it is possible to further develop and implement it.A complete definition of the term «magnet» will be provided. We will explain how it can be used in other fields or applications. The article will also describe early studies and laws of magnetism, as well as information about the first people who discovered this phenomenon.

Мазмұны

Кіріспе

Зертеудің өзектілігі: Магнит арқылы ток көзің алу өзектілігі әлі күнге дейін пікірталас тудыруда. Магнетизм және электромагнетизм қазіргі заманғы ғылым мен технологияда маңызды рөл атқарады. Электромагнетизмнің негізін түсіну және оны қолдану арқылы адамзат көптеген жетістіктерге қол жеткізді. Мысалы, электр қозғалтқыштары, генераторлар, трансформаторлар сияқты құрылғылар күнделікті өмірде кеңінен қолданылады және олардың барлығы электромагниттік құбылыстарға негізделген. Бұл құрылғыларсыз өнеркәсіп, көлік, энергетика және тұрмыстық техника салаларын елестету қиын. Айта кетсек электромагниттік толқындар телекоммуникация жүйелерінде,спутниктерде,интернетте қолданылады. Магниттік резонанстық томография сияқты медицинада қолданылатын құрылғыны айтуға болады,ол арқылы адамн ағзасының құрылымын зерттелінеді.

Зерттеудің мақсаты: Магнетизм арқылы эксперимент жасап,электр шамын жағу және оның маңыздылығын жеткізу. Жобаға керек құрылғыларды дайындау. Жобаны аяғына жеткізіп ток алу мүмкіндігін дәлелдеу.

Зерттеудің міндеттері:

-Магнетизм және электромагнетизм жайлы деректер беру

-Тақырыпқа байланысты мәселелерді жеткізу

-Ғалымдардың тұжырымдамаларын эксперимент арқылы зерттеу

-Жобада қолданатын құралдар мен заттарды дайындау

-Жоба барысында магнит арқылы ток алуға болатындығы дәлелденеді

Зерттеудің әдістері: Магнетизм арқылы ток алу механизмі және тарихи шолу

Зерттеудің жаңашылдығы: Магентизм және электромагнетизм саласындағы зерттеулер жаңа технологиялық шешімдер мен инновациялық жол ашып келеді. Болашақта интернет жылдамдығын арттыру,медицинада қолданылатын МРТ дамыту және т.б.

Күтілетін нәтиже: Электромагниттік толқындарды дамытуға үлес қосу. Зерттеулер арқылы магнетимзнің пайдаларын көрсету және ток алу.

Потенциалдық тұтынушылар: Бұл жұмыс жалпы білім беретін орта мектептің және лицейлердің мұғалімдеріне,оқушыларына және жоғары оқу орынының студенттеріне көрсету мақсатында жасалған.

Жұмыстың құрылымы кіріспеден, негізгі бөлімнен, қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.

НЕГІЗГІ БӨЛІМ

1.1.Магнетизм және электромагнетимз жайлы түсінік

Магнетизм – электр токтарының, токтар мен магниттік моменті бар денелердің, магниттердің және магниттердің араларындағы өзара әсерлесудің ерекше түрі. Физиканың осы өзара әсерлесуді және осындай қасиеттер білінетін заттарды, магнетиктерді зерттейтін бөлімі. Жалпы түрде магнетизмді қозғалыстағы электрлік зарядталған бөлшектердің арасындағы материалдық өзара әсерлесудің ерекше формасы түрінде анықтауға болады. Кеңістікпен бөлінген денелердің арасында магниттік өзара әсерлесуді қамтамасыз ететін, оны бір денеден екіншісіне жеткізетін – магнит өрісі. Ол электр өрісімен қатар, материя қозғалысының электрмагниттік формасы білінуінің бірі болып табылады. Магнит өрісінің көзі – қозғалыстағы электрлік заряд, яғни электр тогы.

Магнит (грекше magnetіs, Magnetіs lіthos – Магнесия тасы; Магнесия – Кіші Азиядағы көне қала) – магнит өрісін туғызатын дене. Магнит өрісіне ендірілгеннен дененің магниттік қасиетке ие болатын кесегі жасанды магнит деп аталады. Ал алдын-ала магниттелген ферромагнитті не ферримагнитті материалдан жасалған белгілі бір пішіні (таға тәрізді, ұзынша жолақ түрінде, т.б.) бар магнит тұрақты магнит деп аталады. Ол электроникада, радиотехникада және автоматикада тұрақты магнит өрісінің автономды көзі ретінде кеңінен қолданылады. Магнит – Fe, Co, Nі, Аl, гексогональді ферриттер, т.б. негіздегі қорытпалардан жасалады. Асқын өткізгіш материалдан жасалған орамасы бар соленоидты немесе электрмагнитті асқын өткізгішті магнит деп атайды. Оны заттардың магниттік-электрлік және оптикалық қасиеттерін, плазманы, атомдық ядроларды және элементар бөлшектерді зерттеуге арналған тәжірибелерде қолданады.[1]

Электромагнетизм – физикадағы электрлік және магниттік құбылыстарды зерттейтін жек бөлім. Бұл теория электр және магнит өрістері арасындағы өзара байланыстарды түсіндіреді. Электромагниттік құбылыстар Максвелл теңдеулері арқылы сипатталатыны белгілі, олар электр және магнит өрістерінің уақыты бойынша қалай өзгеретіндігін және бір-біріне әсер ететіндігін сипаттайды.

Электромагнетизмнің негізгі принциптері:

1. Электр өрісі – зарядтардың айналасында пайда болатын өріс. Ол зарядтардың бір-бірімен әрекеттесуін қамтамасыз етеді.

2. Магнит өрісі – қозғалатын зарядтарды немесе айтқанда электр тогын тудырады, және ол магниттік күштерді сипаттайды.

3. Электромагниттік толқындар – электр және магнит өрістерінің өзара байланысы нәтижесінде пайда болады. Бұл толқындар кеңістікте тарала алады, мысалы жарық, радиотолқындар.

Электромагнетизмнің өмірдегі мысалдармен келтіретін болсақ олар:

1)электр энергиясын тасымалдау.

2)радио және телекоммуникация жүйелері.

3)электр қозғалтқыштары мен генераторлардың жұмысы.

4)жарықтың таралуы.

1.2.Магнетизм мен электромагнетизмнің тарихы.

Магнетизм және электромагнетизмнің тарихы ұзақ және көптеген маңызды эксперименттерге негізделген. Олар электр мен магнит арасындағы байланыстарды ашуға және түсінуге онымен қатар тағыда зерттеулер жасауға көмектесті. Төменде тарихта маңызды рөл атқарған бірнеше негізгі эксперименттер мен жаңалықтар туралы айтылған:

1. Магнитизмнің алғашқы ашылулары

Магниттік қасиеттердің алғашқы анықталуы (б.з.д. 6 ғасыр): Ежелгі грек ғалымдары, әсіресе Фалес, магниттік минералдарды (мысалы, магниттік теміртас) байқады. Олар бұл тастардың темірді тарта алатынын анықтады.

Магнит арқылы өте үлкен маңызды рөл атқарған компас (Қытай, б.з. 11 ғасыр)ойлап табылды. Қытай ғалымдары магниттің қасиеттерін пайдаланып, бағыт көрсететін алғашқы компасты жасады. Бұл навигацияны дамытуда жақсы прогрес көрсетті.

2. Электромагнетизмнің негізі

Ганс Кристиан Эрстедтің тәжірибесі (1820ж.):

Эрстед электр тогы бар өткізгіштің қасында орналасқан магнит тілшесінің ауытқитынын байқады. Бұл электр және магнит өрістері арасындағы тікелей байланыстың алғашқы дәлелі болды. Оның жұмысы электромагнетизмнің ғылым ретінде дамуына бастау берді.

3. Андре-Мари Ампердің жұмысы (1820ж.):

Ампер Эрстедтің ашқан құбылысын әрі қарай зерттеп, параллель ток өткізгіштердің бір-біріне күшпен әсер ететінін анықтады. Ол "Ампер заңы" деп аталатын маңызды заңды ашты, бұл магнит өрісінің токпен байланысын сипаттайды.

4. Майкл Фарадейдің тәжірибелері (1831ж.):

Фарадей электромагниттік индукцияны ашты. Ол өткізгішті магнит өрісінде қозғаған кезде, онда электр тогының пайда болатынын көрсетті. Бұл электромагниттік индукцияның негізгі принципі болып табылады және заманауи электр генераторлары мен трансформаторлардың негізін қалады.

5. Генрих Ленц (1834ж.):

Ленц Фарадейдің жұмысын жалғастырып, Ленц ережесін ашты: электромагниттік индукция нәтижесінде пайда болатын ток оның тудырушы өзгерістерге қарсы әрекет етеді. Бұл заң энергияның сақталу принципін көрсетеді.

6. Джеймс Клерк Максвелл (1860–1870 жылдары):

Максвелл электромагнетизм теориясын математикалық түрде сипаттап, Максвелл теңдеулерін ұсынды. Бұл теңдеулер электр және магнит өрістерінің динамикасын түсінуге негіз болды және электромагниттік толқындардың болуын болжады.

7. Генрих Герцтің эксперименттері (1887):

Герц электромагниттік толқындарды эксперименттік түрде растап, олардың қасиеттерін зерттеді. Бұл радио және телекоммуникацияның дамуына жол ашты.

8. Никола Тесланың жұмысы (19 ғасырдың соңы):

Тесла айнымалы ток және жоғары жиілікті электр энергиясын зерттеумен айналысты. Оның тәжірибелері электромагниттік толқындардың практикада қолданылуын (мысалы, радиотолқындар) көрсетті.

Тарихта бұндай эксперименттер өте көп жасалынған. Бұл ғалымдар зерттеулері арқылы магниттің пайдасы мен маңыздылығы ашылды. Зерттеулер электромагнетизмді зерттеудің түрлі кезеңдерін сипаттайды. Олар ғылым мен технологияның дамуына орасан зор үлес қосты, әсіресе электр энергиясын өндіру, тарату және басқа да салаларда пайдалану.

1.3.Майкл Фарадейдің негізгі еңбектері.

Фарадейдің өмірбаяны жайлы айтатын болсақ ол 1791 жылы 22 қыркүйекте Ангия,Ньюнгтон Баттс деген жерде туылған.Майклдың балалық шағында білім алу мүмкіншілі болмады,сол себепті ол өзі талпынып Хамфри Дэвидің көмегімен Корольдік институқа көмекші ретінде жұмысқа кіреді. Осылайынша оның ғылыми өмірі басталды.

Оның еңбектері магнетизм мен электромагнетизмді түсінуде негіз болды. Ол электромагниттік индукцияны ашып, электр энергиясын өндірудің негізгі қағидаттарын анықтады.

Майкл Фарадейдің негізгі еңбектері:

1. Электромагниттік индукция заңы (1831)

Бұл заң электр тогы мен магнит өрісінің өзара әрекеттесуін сипаттайды. Фарадейдің эксперименттері магниттік өрістің өзгеруі кезінде өткізгіште электр тогы пайда болатынын дәлелдеді. Бұл қазіргі генераторлар мен трансформаторлардың жұмыс принципінің негізі.

2. "Experimental Researches in Electricity" (1839–1855)

Бұл еңбектерінің жинағы магнетизм, электрлік өрістер, электромагниттік индукция және электр тогы туралы жазылған. Кітапта Фарадей электромагниттік өріс ұғымын енгізіп, оның физикадағы маңыздылығын түсіндірді.

3. Магниттік күш сызықтарын сипаттау

Фарадей алғаш рет магнит өрісін күш сызықтары арқылы сипаттады. Бұл өріс көрінбесе де, оның әсері темір ұнтағының көмегімен көрінеді.

Майкл Фарадейдің магнетизмге қосқан үлесі орасан зор. Электромагниттік индукция заңы: Бұл жаңалық электр энергиясын өндіру мен оны тарату технологияларының дамуына жол ашты. Электр және магнетизм арасындағы байланыс: Фарадейдің тәжірибелері электромагнитизмнің фундаменталды негіздерін түсіндіруге мүмкіндік берді. Электр генераторының алғашқы үлгісін жасау: Оның зерттеулері қазіргі электр генераторларының прототипіне айналды.

2.Біз магнетизм тақырыбында істеген зерттеуіміз.

Кіріспе:

Магнетизм және электромагниттік индукция – физиканың іргелі бөлімдері, олардың табиғатын түсіну ғылым мен техниканың түрлі салаларында маңызды рөл атқарады. Магниттік құбылыстар электр энергиясын өндірудің негізі болып табылады және күнделікті өмірде генераторлар мен трансформаторлар сияқты құрылғыларда кеңінен қолданылады. Бұл жобада магниттік өрістің көмегімен электр тогын алу әдісі мен оның принциптері қарастырылған.

Зерттеу мақсаты:

1.Магниттік өріс пен электр тогы арасындағы байланысты зерттеу.

2.Магниттен электр энергиясын алу тәсілдерін тәжірибе арқылы көрсету.

3.Магниттік құбылыстардың болашақтағы қолдану мүмкіндіктерін анықтау.

Теориялық негіз:

Электромагниттік индукцияның негізгі принципі – өзгермелі магнит өрісінің әсерінен өткізгіште электр тогының пайда болуы. Бұл құбылысты алғаш Майкл Фарадей ашып, оның заңдылықтарын сипаттаған. Фарадейдің электромагниттік индукция заңы қазіргі заманғы электр генераторларының жұмыс принципінің негізі болып табылады.

1.4.Уильям Гильберт және оның жетістіктері

Уильям Гильберт (1544–1603) — ағылшын физигі, дәрігер және ғалым, магнетизм мен электр құбылыстарын зерттеген алғашқы ғалымдардың бірі болып табылады. Ол өзінің негізгі «De Magnete» деген еңбегін 1600 жылы жарыққа шығарды.Бұл еңбек магнетизмді ғылыми тұрғыдан түсінуге маңызды қадам болды.

Гильберттің негізгі жетістіктері мен зерттеулері:

Жердің магниттік қасиеттері: Гильберт жердің магниттік қасиеттерін зерттеді және жердің өзінен магниттік күш шығаратындығын алғаш рет түсіндірді. Ол жерді өзіне тән магниттік полюстері бар «құрылғы» ретінде сипаттады.

Магниттік құбылыстардың сипаттамасы: Ол магниттік күштер мен олардың әрекеттесуін сипаттайтын алғашқы ғылыми түсініктерді ұсынды. Сонымен қатар, ол магниттердің өзара әрекеттесуі туралы алғашқы эксперименттік нәтижелерді алды.

Электр мен магнетизмнің айырмашылығы: Гильберт электрлік және магниттік күштердің арасындағы айырмашылықты зерттеді. Ол «электр» деген сөзді енгізіп, электрлік құбылыстарды магнетизмнен айырып көрсету үшін терминдер қолданды. Оның пікірінше, электр мен магнетизм екі түрлі құбылыс, бірақ олардың кейбір қасиеттері ұқсас болуы мүмкін.

Эксперименттік әдістер: Гильберт ғылыми зерттеулерінде эксперименттік әдістерді кеңінен қолданды, ол табиғаттың құбылыстарын бақылап, түрлі құралдарды пайдаланып тәжірибелер жүргізді. Бұл оның заманындағы ғылыми зерттеулерге жаңа көзқарас әкелді.

Гильберттің мұрасы:

Уильям Гильберттің жұмыстары қазіргі физиканың дамуына үлкен әсер етті. Ол магнитизмді зерттеу әдістерін қалыптастырып, ғылымда табиғаттың заңдылықтарын жүйелі түрде зерттеудің маңыздылығын көрсетті. Оның еңбегі магнетизм мен электр құбылыстарын зерттеуге негіз қалады және кейінгі ғалымдарға жаңа зерттеулер жасауға шабыт берді. Гильберттің зерттеулері оның уақытында толық түсіндірілмеген болса да, бүгінде ғылымда маңызды орын алады.

2.Эксперимент

Эксперименттің барысы:

Эксперимент арқылы магниттік өрістің көмегімен электр тогын өндіру келесі кезеңдер бойынша жүзеге асырылды:

1.Ең алдымен динамиктің үстіне екі магнит ыстық кілей арқылы

орнатылады.

1. Катушка ретінде мыс сым қолданылды, оны темір өзекке бірнеше рет орау

арқылы дайындалды.

2. Катушкаға тұрақты магнит енгізіліп, оның қозғалысы арқылы магниттік өрістің өзгеруі қамтамасыз етілді.

3. Магнит қозғалған кезде катушкада пайда болған ток лампочкаға берілді, нәтижесінде ол жарықтанды.

2.1.Зерттеу нәтижесі мен оның пайдасы.

Майкл Фарадейдің магнетизм және электромагнетизм саласындағы зерттеулері электр энергиясын өндірудің ғылыми негіздерін қалады. Оның жаңалықтары ғылым мен технологияда ғана емес, күнделікті өмірде де үлкен рөл атқарады.

Алынған нәтижелер:

1. Электромагниттік индукция:

Фарадейдің электромагниттік индукция заңы өткізгіш арқылы магнит өрісінің өзгерісі кезінде электр тогының пайда болатынын дәлелдеді. Бұл принцип:

Электр генераторларының жұмыс негізі.

Электр энергиясын өндіру және тарату жүйелерінде кеңінен қолданылады.

2. Магниттік күш сызықтары:

Магнит өрісінің визуализациясы ғылымға магниттік күштердің әсерін түсінуге көмектесті. Бұл зерттеулер қазіргі заманғы магниттік құрылғыларды дамытуда негіз болды.

3. Электролиз заңдары:

Фарадейдің электролиз зерттеулері химия өндірісінде, әсіресе таза металдарды алу және химиялық заттарды синтездеу саласында қолданылады.

Өмірде қолданысы:

1. Электр энергиясын өндіру:

Фарадейдің ашқан электромагниттік индукция құбылысы электр энергиясын өндіретін генераторлар мен трансформаторлардың жұмыс негізі болып табылады.

Су, жел, және атом электр станцияларында осы принцип қолданылады.

Электр қозғалтқыштары мен тұрмыстық техника (мысалы, тоңазытқыш, кір жуғыш машина) Фарадейдің жаңалықтарына негізделген.

2. Телекоммуникация:

Электромагниттік өрістер телекоммуникация саласында маңызды рөл атқарады. Радио, теледидар, және сымсыз байланыс жүйелері осы заңдылықтарды пайдаланады.

3. Транспорт:

Электр пойыздары мен метро: Электромагниттік қозғалтқыштар электр пойыздарын қозғалтады.

Магниттік левитация (маглев): Фарадейдің зерттеулері негізінде жасалған магниттік өрістер пойыздарды жоғары жылдамдықпен қозғалтатын технологияның негізі болып табылады.

4. Медицина:

Магниттік өрістерді қолдану арқылы жасалған магниттік-резонанстық томография (МРТ) аппараттары ауруларды ерте анықтауға мүмкіндік береді.

5. Құрылыс және өнеркәсіп:

Электрлік генераторлар, трансформаторлар, және өнеркәсіптік магниттер көптеген салаларда маңызды құралдар болып табылады.

6. Химия өндірісі:

Электролиз арқылы таза металдар (мыс, алюминий) және химиялық қосылыстар (гидроксидтер, хлор) алынады.

Ғылыми жаңалықтардың пайдасы:

Энергетика саласында: Фарадейдің жұмыстары арқылы қолжетімді әрі тұрақты электр энергиясын өндіру мүмкін болды.

Қоғамдық өмірде: Генераторлар, магниттік құрылғылар және электромоторлар адамдардың күнделікті өмірін жеңілдетті.

Ғылыми жетістіктер: Электромагнитизм саласындағы зерттеулер физикада, инженерияда және медицинада дамытуға негіз болды.

Майкл Фарадейдің зерттеулері технология мен күнделікті өмірдің барлық салаларында кеңінен қолданылады. Оның еңбектері қазіргі заманғы электр энергиясын өндіру және қолдану саласының негізін қалады. Бұл жаңалықтар ғылымды әрі қарай дамытып, адамдардың өмір сапасын арттыруға мүмкіндік береді. Фарадейдің зерттеуі арқылы адамдардың өмірің жеңілдетіп, орасан зор көмек көрсететін еді.

3.Қорытынды.

Бұл ғылыми жоба арқылы магнитизм құбылысының негіздерін және оның электр тогын өндіру саласындағы маңыздылығын зерттедік. Жобада жүргізілген тәжірибелер Майкл Фарадейдің электромагниттік индукция заңына негізделе отырып, электр энергиясын өндірудің мүмкіндігін көрсетті.

Эксперимент барысында катушка арқылы магнитті қозғалту арқылы электр тогы пайда болатынын анықтадық. Бұл ток лампочканы жарықтандыруға жеткілікті болды, яғни магнит өрісінің өзгерісі электр энергиясын өндіруге мүмкіндік беретінін дәлелдеді. Магниттің қозғалыс жылдамдығын арттырған сайын, өндірілген токтың күші де артатынын байқадық.

Зерттеу жұмысының нәтижелері магнитизмнің өмірдегі қолдану мүмкіндіктерінің кең екенін көрсетті. Бұл құбылыс:

Электр энергиясын өндіруде (генераторлар, трансформаторлар).

Көлік саласында (магниттік левитация пойыздары).

Медицинада (магниттік-резонанстық томография, МРТ).

Химия және өнеркәсіпте кеңінен қолданылады.

Сонымен қатар, магнетизм құбылысын зерттеу болашақта экологиялық таза және тиімді энергия өндіру жүйелерін жасауға мүмкіндік береді. Қарапайым магнит және катушка арқылы алынған тәжірибе заманауи технологиялар үшін негіз бола алады.

Қорытындылай келе, жоба нәтижелері магнитизмнің ғылым мен техниканың түрлі салаларындағы маңыздылығын және оның әлеуетін айқындайды. Бұл зерттеуді тереңірек дамыту арқылы электр энергиясын өндірудің жаңа, тиімді жолдарын табуға мүмкіндік бар. Жұмыстың практикалық маңызы оны әрі қарай жетілдіруді талап етеді және болашақта одан да кең қолданысқа ие болуы мүмкін.

4.Пайдаланылған әдебиеттер.

1.massaget.kz. Магнитизм туралы мақалалар.

Магнетизм — Уикипедия

2. bilimland.kz. Электромагниттік индукция.

Электромагниттік индукция (сипаттама) – ҰБТ, Қорытынды аттестаттау сынақтарына дайындайтын онлайн жаттықтырғыш құралы

3. Қазақ ұлттық энциклопедиясы. Электр құбылыстары.

Казахстанская Национальная Электронная Библиотека

4. Фарадей, Майкл. "Электромагнетизм және электр тогы". Лондон: Корольдік Институт, 1844.

5. Физика. Жалпы білім беретін мектептің 9-сыныбына арналған оқулық. Алматы: Мектеп, 2020.

6. Жұмабай Нұрғали. "Физика және оның қолданылуы". 2019.

7. zharar.com. Магнитизм туралы реферат.