Математика сабақтарында ойын элементтерін қолдану арқылы оқушылардың қызығушылығын арттыру.

Куджантаева Лиза Сатыбалдиевна

Педагог-сарапшы

Бастауыш сынып мұғалімі

Алматы облысы Ұйғыр ауданы Шошанай ауылы.

«Шошанай орта мектебі» КММ

Аннотация

Бұл мақалада математика пәні бойынша оқушылардың қызығушылығын арттыру мақсатында ойын элементтерін қолданудың тиімділігі зерттеледі. Зерттеу мақсаты – оқушылардың математикалық білімдерін тереңдету және олардың оқу процесіне белсенді қатысуын қамтамасыз ету. Қолданылған әдістер: түрлі математикалық ойындар, логикалық тапсырмалар, топтық жұмыстар мен интербелсенді әдістер. Оқушылардың қызығушылығын арттыруда ойын элементтерінің маңызы ерекше, өйткені олар оқу процесін қызықты әрі тиімді етеді, шығармашылық қабілеттерді дамытады. Нәтижесінде, оқушылардың математикалық ойлау қабілеттері жақсарып, математиканы терең түсіну мен күнделікті өмірде қолдануға деген ықыластары артады. Зерттеу критерийлері: оқушылардың пәнге деген қызығушылығы, шығармашылық ойлау, ойын элементтері арқылы математикалық білімді меңгеру деңгейі, оқу мотивациясы.

Түйін сөздер: Математика, ойын элементтері, қызығушылық, танымдық белсенділік, шығармашылық ойлау, оқыту әдістері, оқу мотивациясы, логикалық тапсырмалар.

Кіріспе

Білім беру жүйесінде оқушылардың математикалық сауаттылығын арттыру және олардың пәнге деген қызығушылығын көтеру бүгінгі күнде айрықша назар аударуды қажет ететін мәселе болып табылады.Математика — бұл абстрактілі ойлауды, логикалық талдауды және аналитикалық қабілеттерді дамытатын пән. Математикадағы теориялық білімдерді күнделікті өмірде қолдану дағдылары оқушылардың білімін тереңдетуге, олардың проблемаларды шешу қабілетін жақсартуға көмектеседі. Осы орайда, математика сабағында ойын элементтерін қолдану оқу үдерісін қызықты әрі оңай етіп, оқушылардың белсенділігін арттырады.

Өзектілігі: Қазіргі білім беру жүйесінде оқушылардың математикаға деген қызығушылығын арттыру үшін жаңа, тиімді әдістер іздестірілуде. Ойын элементтерін қолдану арқылы оқушылардың математикалық ойлау қабілеттерін дамытып, олардың шығармашылық деңгейін жоғарылатуға болады. Мұндай әдіс оқушылардың теориялық білімдерін күнделікті өмірде қолдануға ықпал етіп, пәнге деген қызығушылықтарын арттырады.

Ғылыми маңыздылығы: Математика сабағында ойын элементтерін қолдану, оқушылардың танымдық белсенділігін жоғарылатудың тиімді тәсілі болып табылады. Бұл әдіс арқылы оқушылар тек математикалық есептерді шешумен шектелмей, пәнді тереңірек түсінуге, логикалық ойлау дағдыларын жетілдіруге мүмкіндік алады. Ғылыми тұрғыдан, ойын элементтері оқыту әдістерін жаңартудың бір жолы ретінде танылып, оқу үдерісінде қызығушылықты сақтаудың тиімді жолдарын ұсынады.

Зерттеу мақсаты: Зерттеудің негізгі мақсаты — математика сабағында ойын элементтерін қолдану арқылы оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттыру, олардың математикалық ойлау қабілеттерін және шығармашылық дағдыларын дамыту.

І. Математика сабақтарында ойын элементтерін қолданудың тиімділігі.

Математика пәні әдетте абстрактілі және күрделі болып табылады, сондықтан ойындар мен интерактивті тапсырмаларды қолдану оқушыларға осы пәнді жеңіл түсінуге әрі оқу мотивациясын арттыруға көмектеседі. Бұл әдіс оқу процесін қызықты әрі тартымды етеді, сонымен қатар оқушылардың математикалық ойлау қабілеттерін дамытуға мүмкіндік береді.Ойын элементтерін қолданудың негізгі тиімділігі оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттыру мен сабаққа белсене қатысуын қамтамасыз ету болып табылады. Математика сабағында ойындар арқылы оқушылар тек теориялық білімдерін ғана емес, сонымен қатар практикалық дағдыларын да жетілдіреді. Ойындар оқушыларға қиын есептер мен математикалық тапсырмаларды шешуде қызықты әрі тиімді тәсіл ұсынады. Сонымен қатар, ойын элементтері сабақтың қызықтылығын арттырып, оқушылардың сабақты жақсырақ меңгеруіне мүмкіндік береді.Математика бойынша күрделі тақырыптарды ойын түрінде беру, оқушыларға оларды шешу кезінде жеңіл әрі қызықты тапсырмаларды орындауға мүмкіндік береді. Бұл әдіс оқушылардың ойын тапсырмаларына деген қызығушылығын оятып, оларды математикалық есептер мен логикалық тапсырмаларды шешуге ынталандырады.Ойын элементтері оқушылардың танымдық белсенділігін жоғарылатуға ықпал етеді. Математикалық ойындар мен тапсырмалар оқушыларды терең ойлауға, шапшаң шешімдер қабылдауға, сондай-ақ өз білімдерін тексеруге үйретеді. Ойын барысында оқушылар математикалық тақырыптарды тереңірек түсініп, оларды нақты жағдайларға қолдана алады. Бұл әдіс олардың логикалық ойлау дағдыларын дамытып, математика пәніне деген терең қызығушылықты қалыптастырады.Ойындар көбіне топтық жұмыс түрінде ұйымдастырылады, бұл оқушылардың бір-бірімен ынтымақтасып жұмыс істеу дағдыларын қалыптастырады. Топтық ойындар оқушылардың коммуникативтік қабілеттерін дамытып, өзара пікір алмасу арқылы бірлесіп шешім қабылдауға мүмкіндік береді. Оқушылар ойын барысында бір-бірімен түсінісіп, нәтижеге жету үшін ынтымақтасады, бұл оларды топта жұмыс істеуге баулиды.

ІІ. Ойын әдістерін қолданудың ерекшеліктері.

Математика сабағында ойын элементтерін қолданудың бірнеше маңызды ерекшеліктері бар, олар оқушылардың сабаққа деген белсенділігін арттырып, оқу процесін тиімді және қызықты етеді.Ойын әдісінің ерекшеліктері:

1.Белсенді қатысу және ынталандыру. Ойын әдісі оқушылардың сабаққа белсенді қатысуын қамтамасыз етеді. Бұл олардың оқу процесіне толықтай араласуына мүмкіндік береді, тек тыңдаушы емес, тапсырмаларды орындаушы болып әрекет етеді. Мұндай тәсіл оқушылардың өз білімдерін тексеріп, нақты нәтижеге қол жеткізу үшін ынталандырады.

2. Тапсырмаларды жеңілдету және қызыққа бөлейтін атмосфера жасау. Ойын элементтері сабақты ерекше тартымды етіп қана қоймай, тапсырмаларды жеңіл әрі қызықты форматта ұсынуға мүмкіндік береді. Заманауи технологиялар мен интерактивті құралдар сабақтың динамикасын арттырып, оқушылардың оқу процесіне қызығушылығын оятады. Математика секілді күрделі пәндерде ойындарды пайдалану білімді игеруді жеңілдетеді, себебі оқушылар тапсырмаларды түрлі әдістермен шешіп, практикалық тұрғыдан түсінеді. Мұндай тәсіл оқушыларды қиындықтарды еңсеруге ынталандырады, олардың пәнге деген құштарлығын арттырады.

3. Қателіктерді оң қабылдау.Ойын барысында қателіктер жасау қалыпты жағдай болып саналады. Мұндай әдіс оқушыларға қателіктерден қорықпауға, оларды түзету арқылы жаңа білім алуға мүмкіндік береді. Бұл тәсіл оқушыларды сынақ арқылы үйренуге итермелеп, олардың өзіндік даму жолдарын ашады.

4. Шығармашылық пен аналитикалық ойлау.Ойындар оқушылардың шығармашылық ойлау қабілеттерін дамытуға көмектеседі. Олар есептерді шешудің әртүрлі жолдарын іздеп, логикалық пайымдаулар жасауға ұмтылады. Бұл оқушылардың математикалық ойлау дағдыларын нығайтады және оларды жаңа шешімдер іздеуге шабыттандырады.

5. Эмоционалды аспект.Ойын әдісі оқу барысында позитивті эмоциялар мен көңіл-күйді қалыптастырады. Сабақтағы көңілді атмосфера оқушылардың мотивациясын арттырып, олардың стресске ұшырамауына септігін тигізеді. Эмоциялық тұрғыдан сабаққа қатысу олардың материалды жақсы түсінуіне көмектеседі.

6. Ынтымақтастық және бәсекелестік.Ойын барысында оқушылар топтар арасында бәсекелеседі немесе бірге жұмыс істейді. Бұл оларды бір-бірімен ынтымақтастықта болуға және жалпы мақсатқа жету үшін күш жұмсауға баулиды. Бәсекелестік және топтық жұмыс оқушыларды өз білімдері мен дағдыларын жетілдіруге ынталандырады.

Ойындар оқушыларды пәнге тереңірек қызықтырып, олардың білімін тереңдетуге және дағдыларын дамытуға көмектеседі.

Әдебиеттерге шолу.

Ойынның білім беру процесіндегі маңызы көптеген ғалымдардың зерттеу объектісі болып табылады. Ф.Фребель мен М.Монтессори дидактикалық ойындардың бастауыш мектеп оқушылары үшін де үлкен мәні бар екенін атап өткен. Олар ойынның оқыту процесінде балалардың шығармашылық қабілеттерін дамытуға, оқу мотивациясын арттыруға ықпал ететін құрал екенін көрсеткен. 1960 жылдары С.Соловейчик "Ынтамен оқыту" тұжырымдамасын ұсына отырып, ойынның мотивациялық рөлін және оқушылардың танымдық қызығушылығын арттырудағы маңыздылығын анықтаған. Оның еңбектерінде ойынның оқушылардың өзара қарым-қатынасына және танымдық процесстерге оң әсер ететіні көрсетілген. Ш.Амонашвили мен С.Лысенкова ойынның оқу процесінде эмоциялық және мотивациялық компоненттерін маңызды деп санаған. Олар ойынның оқушылардың жеке тұлғалық және әлеуметтік дамуына әсер ететінін атап өткен. З. Манулейко ойынның психологиялық аспектілерін зерттей отырып, оның мотивацияны арттырудағы маңызын және оқушылардың жеке қасиеттеріне негізделген нәтижеге жетуін қалайша қамтамасыз ететінін түсіндірген.

Әдістері.

1.Математика сабағында қолданылатын ең тиімді әдістердің бірі ол әрине математикалық ойындар.Мысал: «Қосу және азайту» тақырыбында GeoGebra платформасын пайдаланып, «Сандарды жасыру» ойынын өткізуге болады. Платформада әртүрлі қосу және азайту есептері бар интерактивті тапсырмалар дайындалды. Оқушылар әрбір тапсырманы орындау барысында сандарды жасырып, нәтижені табу үшін оларды қосу немесе азайту ережелерін қолданды. Әр дұрыс жауап үшін ұпайлар беріліп, сабақ соңында ең көп ұпай жинаған оқушылар марапатталды. Бұл әдіс сабақты динамикалық әрі қызықты етті.

2. Логикалық ойындар. Бұл тұрғыда жұмбақ ойындарды қолдану аса тиімді. Математикада жұмбақтар көбінесе логикалық есептер мен жаттығулар ретінде қолданылады, өйткені олар балаларды белгілі бір ереже немесе принципке сүйене отырып жауап табуға бағыттайды. Мысалы:«Менде үш бұрыш бар, бірақ мен үшбұрыш емеспін. Менде бір жазықтықта тұрған үш қабырғам бар. Бұл не?» Жауабы: Тікбұрышты үшбұрыш (үш қабырғасы бар, бірақ тек тікбұрышты болғандықтан үшбұрыш емес).«Менде 4 бұрыш бар, бірақ мен шаршы емеспін. Менің екі қабырғам параллель, ал екі қабырғам қиылысады. Бұл не?» Жауабы: Тікбұрышты төртбұрыш.Бұл сияқты жұмбақтар оқушылардың математикалық түсініктерін кеңейтеді және олардың логикалық ойлау дағдыларын дамытады.

3.Топтық жұмыс. Топтық жұмыс әдісі оқушылардың бірлесіп әрекет етуіне мүмкіндік береді. Бұл әдіс арқылы балалар тапсырмаларды бірге шешіп, бір-бірінен үйреніп, топ ішінде өзара көмек көрсетеді. Мысалы ClassroomScreen платформасын қолдану арқылы оқушыларды топқа бөлу.Мұғалім алдымен платформаны ашып, экранда «Бағдаршам әдісін» пайдаланып, оқушыларды үш топқа бөледі. Әр оқушыға қызыл, сары және жасыл түстері бар бағдаршам белгілері көрсетіледі.

Қызыл түсті оқушылар — қиын тапсырмалар алады.

Сары түсті оқушылар — орташа деңгейдегі тапсырмаларды орындайды.

Жасыл түсті оқушылар — жеңіл тапсырмаларға жауап береді.

Оқушылар өз топтарына бөлінгеннен кейін, әр топ бірлесіп өз тапсырмаларын шешуге кіріседі.Қызыл топқа күрделі тапсырмалар беріледі, мысалы, теңдеулер мен жоғары деңгейдегі есептерді шешу.Сары топқа логикалық ойлау қабілетін дамытуға арналған тапсырмалар беріледі, мысалы, логикалық жұмбақтар мен пайымдау керек тапсырмалар.

Жасыл топқа негізгі арифметикалық амалдар, қарапайым қосу, азайту немесе көбейту сияқты жеңіл тапсырмалар беріледі.

3.Интербелсенді әдістер.Интербелсенді әдістер арқылы оқушылар тек тыңдаушы ғана емес, белсенді қатысушы болып, білім алуға атсалысады. Мысалы: «Геометриялық пішіндер» тақырыбында гиперболалық шарды пайдаланып оқушыларға пішіндердің аттарын, қасиеттерін және олардың нақты өмірдегі қолданылуын түсіндіру үшін оқушыларға ойын өткізу. Әр оқушы шарды алып, оның айналасында жазылған геометриялық пішіндерді анықтап, сол пішіндер туралы түсінік беру керек болады. Бұл әдіс балалардың ой-өрісін кеңейтті және геометриялық пішіндерге деген қызығушылықтарын арттырды.

Нәтиже.Нәтижесінде ойын әдісі математика сабағында оқушылардың белсенділігін арттырып, пәнге деген қызығушылығын оятады. Әсіресе, логикалық тапсырмалар мен командалық ойындар оқушылардың есеп шығару қабілетін дамытуға мүмкіндік береді. Оқушылар арасында ынтымақтастық артып, бір-біріне көмектесу дағдылары қалыптасады. Сонымен қатар, ойын элементтері арқылы математикалық ұғымдар мен ережелерді жеңіл меңгеру, абстрактілі ойлау мен дәлелдерге негізделген түсініктерді тереңдету жүзеге асады.

Қорытынды.Математика сабағында ойын әдісін қолданусабақты тартымды әрі қызықты етіп, оқушылардың логикалық ойлау қабілеттерін дамытады. Ойындар арқылы оқушылар математикалық тапсырмаларды жеңіл әрі тиімді түрде орындап, өз білімдерін тереңдетеді. Сонымен қатар, топтық жұмыстар мен ынтымақтастық дағдылары қалыптасып, оқушылар арасында коммуникация артады. Ойын әдісі оқушылардың шығармашылық, аналитикалық ойлауын дамытып, пәнге деген құштарлықты күшейтеді, бұл олардың білім сапасын жақсартуға мүмкіндік береді.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Панфилова А.П. "Мұғалімнің іс-әрекетіндегі ойын модельдеу", "Академия", 20000.

2. Құнантаева Д. Балалардың ойын кеңістігін анықтау мәселесі. Оқушыны тәрбиелеу. - 2005.

3. Степанова О.А. Ойын ойлау мектебі: Әдістемелік құрал. - М., 2003.