Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі

М.Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті

Педагогика факультеті

«Мектепке дейінгі және бастауышта

оқыту педагогикасы» БББ

КУРСТЫҚ ЖҰМЫС

«Оқыту әдістері мен технологиялары» пәні бойынша:

Тақырыбы: Бастауыш сынып оқушыларына арналған «төңкерілген оқыту» технологиясын қолдану

Білім беру бағдарламасы: 6В1302 «Бастауыш білім беру ІР»

Орындаған: 2 курс студенті, НО-21 тобы Авазханова.С.Б

Тексерген: аға оқытушы, магистр Маденова Л.М.

Орал, 2025

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ...............................................................................................................3

1 ТАРАУ. ТӨҢКЕРІЛГЕН ОҚЫТУ ТЕХНОЛОГИЯСЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ

1.1 Төңкерілген оқыту технологиясы ұғымы және мәні....................................6

1.2 Шетел және отандық тәжірибелердегі төңкерілген оқыту..........................8

1.3 Бастауыш білім берудегі инновациялық технологиялармен байланысы..10

2 ТАРАУ. БАСТАУЫШ СЫНЫПТА ТӨҢКЕРІЛГЕН ОҚЫТУ ТЕХНОЛОГИЯСЫН ҚОЛДАНУ ӘДІСТЕМЕСІ

2.1 Бастауыш сынып оқушыларының жас ерекшеліктері мен оқу үдерісі......12

2.2 Төңкерілген оқыту технологиясын сабаққа енгізу жолдары (бейне, тапсырма, кері байланыс).....................................................................................13

2.3 Практикалық сабақ үлгілері...........................................................................16

2.4 Қиындықтар мен оларды шешу жолдары.....................................................19

ҚОРЫТЫНДЫ ....................................................................................................22

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ................................................23

ҚОСЫМША.........................................................................................................26

КІРІСПЕ

Курстық жұмыстың өзектілігі. Қазіргі заманғы білім беру жүйесінде оқыту үдерісін жетілдіру, оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамыту және оқу белсенділігін арттыру басты мақсаттардың бірі болып отыр. Осы бағытта инновациялық педагогикалық технологиялардың маңызы зор. Солардың бірі – «төңкерілген оқыту» (flipped learning) технологиясы.

Төңкерілген оқыту – дәстүрлі сабақ беру жүйесін жаңғыртуға бағытталған әдіс. Бұл модельде теориялық материалдар үйде, яғни онлайн немесе бейне форматында игеріледі, ал мектепте уақыт практикалық тапсырмаларға, жобаларға және талдау жұмыстарына арналады. Бұл тәсіл бастауыш сынып оқушыларының білімге деген қызығушылығын арттырып, дербес және жауапты оқуға үйретуге мүмкіндік береді.

Қазіргі таңда бастауыш сынып оқушыларының танымдық белсенділігін арттыру қажеттілігі мен жаңа ақпараттық технологиялармен жұмыс істеу мүмкіндігінің артуына байланысты, төңкерілген оқыту технологиясын тиімді қолдану қажеттігімен байланысты.

Зерттеудің мақсаты: Бастауыш сыныпта «төңкерілген оқыту» технологиясын қолданудың әдістемесін сипаттау және оның тиімділігін анықтау.

Зерттеудің міндеттері:

• Төңкерілген оқытудың теориялық негіздерін талдау;

• Бұл технологияның бастауыш сынып оқушыларына әсерін анықтау;

• Практикалық сабақ үлгілері арқылы тиімділігін көрсету;

• Қолдану барысында кездесетін қиындықтар мен оларды шешу жолдарын ұсыну.

Зерттеудің нысаны: Бастауыш сыныптағы оқу үдерісі.

Зерттеудің пәні: Оқытуда төңкерілген технологияны қолдану әдістері.

Зерттеудің әдістері:

• Теориялық талдау;

• Педагогикалық бақылау;

• Салыстырмалы зерттеу;

• Практикалық қолдану мысалдары.

Зерттеудің практикалық маңызы: Төңкерілген оқыту технологиясын бастауыш және жоғары сыныптарда енгізу арқылы оқушылардың белсенділігін арттыруға, өзіндік ізденісін дамытуға, уақытты тиімді пайдалануға, сонымен қатар ақпараттық-коммуникациялық технологияларды меңгеруіне жол ашылады. Бұл тәсіл дәстүрлі оқытуда жиі кездесетін пассивті қабылдауды жеңіп, оқушыларды сыни ойлауға, шешім қабылдауға, бірлесіп жұмыс істеуге ынталандырады. Сонымен қатар, мұғалімдер үшін де бұл әдіс сабақ құрылымын тиімді жоспарлап, оқыту процесін жеке оқушылардың ерекшеліктеріне қарай бейімдеуге мүмкіндік береді.

Яғни, төңкерілген оқыту технологиясы – заманауи білім беру кеңістігінде мұғалім мен оқушы рөлін қайта қарап, білім сапасын арттыруға бағытталған тиімді педагогикалық құрал.

Зерттеудің ғылыми жаңалығы: Бұл зерттеуде төңкерілген оқыту технологиясының теориялық негіздері жан-жақты қарастырылып, оның бастауыш білім берудегі тиімділігі мен мүмкіндіктері алғаш рет кешенді түрде талданды. Зерттеу барысында оқыту үдерісінде оқушының белсенділігін арттыруда, жеке білім траекториясын қалыптастыруда және цифрлық ресурстарды тиімді пайдалану негізінде төңкерілген оқытудың нақты әдістемелік модельдері ұсынылды. Сонымен қатар, отандық және шетелдік тәжірибелер салыстырмалы түрде зерттеліп, бастауыш мектепке бейімделген тиімді әдістемелік ұсыныстар жүйеленді.

Зерттеудің болжамы: Егер бастауыш білім беру жүйесінде төңкерілген оқыту технологиясы мақсатты және жүйелі түрде енгізілсе, онда оқушылардың оқу мотивациясы артып, өзіндік оқу дағдылары қалыптасып, білім сапасы мен оқуға деген жауапкершілік деңгейі жоғарылайды. Сонымен қатар, мұғалімнің рөлі бағыттаушы және кеңесші сипатқа ие болып, білім беру үдерісі икемді әрі жеке дара сипатта ұйымдастырылатын болады.

Жұмыстың құрылымы: Курстық жұмыс кіріспеден, екі негізгі тараудан, қорытындыдан және пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.

1 ТАРАУ. ТӨҢКЕРІЛГЕН ОҚЫТУ ТЕХНОЛОГИЯСЫНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ

1.1 Төңкерілген оқыту технологиясы ұғымы және мәні

Төңкерілген оқыту (ағылш. flipped learning немесе flipped classroom) — бұл дәстүрлі білім беру жүйесіне балама ретінде пайда болған, оқушылардың білім алуына деген көзқарасын өзгертетін инновациялық оқыту моделі. Бұл тәсілде оқу үдерісінің негізгі элементтері – дәріс тыңдау, теорияны меңгеру, үй тапсырмаларын орындау – орындарын ауыстырады. Яғни, оқушылар теориялық материалды үйде — бейнематериал, презентация, мәтіндік құжаттар арқылы меңгереді, ал сыныптағы уақытты практикалық және шығармашылық тапсырмалар орындауға, талқылауға, талдауға жұмсайды. [1, б.12]

Төңкерілген оқыту концепциясы алғаш рет 2007 жылы америкалық мұғалімдер Джон Бергман мен Аарон Самс тарапынан енгізілді. Олар Колорадо штатындағы мектепте сабақтарын жазып, үй тапсырмасы ретінде оқушыларға көруге беріп, сыныпта оқытуды белсенді әрекеттерге арнаған. Бұл әдіс оқушылардың сабақтан тыс уақытта да оқуына мүмкіндік беріп, сыныптағы өзара әрекетті арттырды.

Төңкерілген оқытудың негізі жалпы қабылданғаннан айырмашылығы, мұғалім мен оқушылардың іс-әрекетін басқаша ұйымдастыру болып табылады. Үй тапсырмасының, өзіндік жұмыстың, сабақтағы жұмыстың мазмұнын ауыстырады. Теория мен жаңа оқу материалы өз бетінше оқытылады және сабақта тақырып бойынша практикалық тапсырмалар орындалады, жаңа тақырыптың әртүрлі аспектілері мен күрделі мәселелер талқыланып, талданады. Оқушылар материалды зерделеу үшін оқу видеосын немесе электронды оқу ресурсын және үй тапсырмасы ретінде өзін-өзі бағалау тапсырмасын алады. Тақырып бойынша негізгі ақпарат әдетте 15-20 минутқа созылатын ықшам бейнеде көрсетіледі.

Сабақ барысында мұғалім оқытылатын тақырып бойынша бірлескен іс-шараларды ұйымдастыруы керек: топта талқылау, есептер шығару, шағын жобалар жасау, зертханалық эксперименттер жүргізу және т.б. Дәстүрлі сабақтарға қызығушылық жоғары білім беру нәтижелеріне қол жеткізуді қиындататын педагогикалық мәселелерге байланысты: тәрбиелік және танымдық мотивация мен жауапкершіліктің әлсіздігі, оқушылардың өз бетімен жұмыс істеуге деген ұмтылысы мен қабілетінің жоқтығы, мұғалімнің өз бетімен жұмыс істеуге уақыты жоқ фронтальды жұмыс басым, алынған білім мен дағдыларды бекітуге және практикаға жұмсауға аз уақыт және т.б. Трансфингтік оқытудың маңызды аспектісі - сыныптағы іс-әрекетке, аудиторияға және студенттерді оқу процесіне тартуға назар аудару.

Төңкерілген сабақтардың құндылығы – теориялық мазмұнды талқылау, білімді тексеру және практикалық тәжірибеде бір-бірімен өзара әрекеттесу үшін сабақ уақытын пайдалана білу. Сабақ барысында мұғалімнің рөлі кеңесші және фасилитатор қызметін атқарып, студенттерді өз бетінше әрекет етуге және бірлесіп жұмыс жасауға ынталандырады. Жоспарланған оқыту нәтижелеріне жету үшін ол ұйымдастыру, қолдау, бағыттау және кері байланысты қамтамасыз ету керек. Оқушының рөлі де өзгереді: ол оқу үдерісінің белсенді қатысушысы. [3, б. 22]

Білім беру саласындағы шетелдік сарапшылар алдағы жылдарда білім беруге ең маңызды әсер ететін инновациялық тәсілдердің бірін флипп деп атайды. Оларға, атап айтқанда:

• жаппай ашық әлеуметтік оқыту (коммуникация мен өзара әрекеттестікке баса назар аудара отырып, желілік әріптестік оқытуды ұйымдастыру);

• мәліметтерді талдауға негізделген білім беру дизайны (процесстік технологияларға, студенттердің қадамдық әрекеттеріне және олардың ең жақсы нәтижелерге жету жолдарына және алынған мәліметтерді талдауға бағытталған курстың білім беру траекториясын әзірлеу және өзгерту стратегиясы);

• мета-оқыту (білім беру бағытын ұтымды ұйымдастыруды рефлексия, өзіндік талдау, тиімділіктің жеке динамикасы, білім беру нәтижелеріне жету жолдары, адекватты мақсаттарды қою);

• динамикалық бағалау (бір сабақтың қысқа мерзімді нәтижелері контекстінде басқа студенттермен салыстырғанда емес, курс, кезең, модуль шеңберінде алдыңғы жетістіктерге қатысты білім беру нәтижелері мен тұлғалық өсуді бағалау) [1].

Төңкерілген оқытуды қолдану мүмкіндігі сонымен қатар Z буынының сипаттамаларымен анықталады, оған негізінен 1995 және 2012 жылдар аралығында туылғандар кіреді. Оның айрықша белгілеріне практикалық, олардың бірегейлігін көрсетуге және жеке брендін жекелендіруге ұмтылу, мансап пен көшбасшылыққа шынайы көзқарас, көп тапсырма режимінде әрекет ету мүмкіндігі және ақпаратқа үнемі қол жеткізу қажеттілігі жатады.

1.2 Шетел және отандық тәжірибелердегі төңкерілген оқыту

Төңкерілген оқыту (flipped learning) – дәстүрлі білім беру жүйесінен өзгеше ұйымдастырылған оқыту моделі. Бұл тәсілде теориялық материалды оқушы сабақтан тыс уақытта үйренеді (бейнематериал, презентация, подкаст арқылы), ал сабақ барысында тәжірибелік тапсырмалар, талқылау, жобалық жұмыстар орындалады. Бұл технология алғаш рет 2007 жылы американдық мұғалімдер Джонатан Бергман мен Аарон Самс тарапынан енгізілді. [15,б.78]

Шетелдік тәжірибе:

АҚШ, Канада, Ұлыбритания, Финляндия және Сингапур сынды дамыған елдерде төңкерілген оқыту моделі кеңінен қолданылады. Мысалы:

• АҚШ-та кейбір колледждер мен мектептерде Khan Academy ресурстары қолданылады, оқушылар үйде бейнесабақ қарап, сабақта практикалық жұмыс жасайды. [7,б.21]

• Финляндияда мұғалім оқушыларға тек бағыт беруші ретінде әрекет етеді, ал оқушылар зерттеу мен тәжірибеге негізделген тапсырмаларды орындайды.

• Канадада Blended learning (аралас оқыту) жүйесі кең қолданылады, онда төңкерілген оқытудың элементтері онлайн және оффлайн форматта үйлеседі.

• Сингапурда оқушыларға проблемалық оқыту әдістері ұсынылады, бұл оқыту барысында бейнематериалдар алдын ала ұсынылып, сабақ кезінде олар шешім қабылдауға дағдыланады.

Отандық тәжірибе:

Қазақстанда төңкерілген оқыту әдісі енді-енді дамып келеді. Соңғы жылдары бұл технология педагогикалық ЖОО-ларда, Назарбаев Зияткерлік мектептерінде, және кейбір жалпы білім беретін мектептерде тәжірибе ретінде енгізілуде. [3,б.18]

• НЗМ-да оқушыларға Google Classroom, Microsoft Teams, Moodle платформалары арқылы сабаққа алдын ала дайындық ұсынылады.

• Педагогикалық ЖОО-ларда болашақ мұғалімдерді цифрлық сауаттылық пен бейнесабақтар дайындауға үйрету курстары өтуде.

• EdCrunch және BilimLand сияқты отандық платформалар мұғалімдерге төңкерілген сабаққа қажетті материалдарды ұсынуға көмектеседі.

Шетел және отандық тәжірибелер төңкерілген оқытудың тиімділігін дәлелдеді. Бұл модель оқушының белсенділігін арттырып, өз бетімен білім алуына, шығармашылық ойлауына мүмкіндік береді. Алайда, оны сәтті енгізу үшін мұғалімдердің цифрлық сауаттылығы мен оқушылардың өзін-өзі басқару дағдысы маңызды рөл атқарады.

1.3 Бастауыш білім берудегі инновациялық технологиялармен байланысы

Қазіргі білім беру жүйесінде оқытудың жаңа тәсілдерін енгізу қажеттілігі артып келеді. Бұл ретте инновациялық технологиялардың ішінде ерекше назар аударарлық әдістердің бірі – төңкерілген оқыту (flipped learning) моделі. Бұл модель дәстүрлі оқыту үрдісіне қарама-қарсы, оқушының өз бетінше білім алуын ұйымдастыруға бағытталған заманауи педагогикалық технология болып табылады.

Төңкерілген оқыту – білім алушы сабақты алдымен үйде, яғни бейнематериалдар, презентациялар, электрондық оқулықтар арқылы өз бетімен меңгереді, ал сыныпта мұғаліммен бірге сол тақырып бойынша талқылау, тапсырма орындау, тереңдету және шығармашылық жұмыс жүргізіледі.

Төңкерілген оқытудың бастауыш біліммен байланысы

Бастауыш сыныптарда оқушылардың жас ерекшеліктерін ескере отырып, танымдық процестерін дамытатын әдістердің бірі ретінде төңкерілген оқыту технологиясы тиімді болып табылады. Бұл тәсіл:

• оқушының өз бетімен білім алуына жағдай жасайды;

• белсенді оқыту әдістерін тиімді қолдануға мүмкіндік береді;

• ата-ананың оқыту процесіне араласуын арттырады;

• АКТ құралдарын қолдану арқылы заманауи білім беру үрдісін қалыптастырады.

Төңкерілген оқытудың негізгі кезеңдері:

1. Дайындық кезеңі – мұғалім оқушыларға оқу материалы бойынша бейнесабақ, слайд, тапсырмалар дайындайды және оларды алдын ала ұсынады (интерактивті платформа, мессенджер немесе білім беру порталы арқылы).

2. Үйде оқу кезеңі – оқушы материалды өз бетімен қарап шығады, маңызды тұстарын белгілейді, сұрақтарын дайындайды.

3. Сыныптағы жұмыс кезеңі – сыныпта оқушылар алған білімдерін талқылап, жаттығу, топтық жұмыс, рөлдік ойындар, шығармашылық тапсырмалар орындайды.

4. Бақылау және бағалау кезеңі – мұғалім оқушының білімін қалыптастырушы бағалау арқылы тексереді, кері байланыс береді.

Бастауыш білімде төңкерілген оқытуды қолданудың артықшылықтары:

• Оқушылардың дербестігі артады;

• Уақытты тиімді ұйымдастыру мүмкіндігі пайда болады;

• Сабақ қызықты әрі интерактивті өтеді;

• Көбейтілген оқу уақыты (оқу үйде басталып, сыныпта жалғасады);

• Оқушы мен мұғалімнің серіктестік қарым-қатынасы дамиды.

Мысал ретінде:

Бастауыш сыныптағы қазақ тілі сабағында «Сын есім» тақырыбын оқытуда мұғалім бейнесабақ пен электронды тапсырмаларды дайындап, оқушыларға алдын ала жібереді. Сыныпта олар бірге сөйлем құрау, сөз таптарын салыстыру, ойын түрінде тапсырма орындау арқылы материалды терең меңгереді.

Төңкерілген оқыту моделі – бастауыш білім беру жүйесінде оқушылардың белсенділігін, жауапкершілігін арттыратын, танымдық қабілетін дамытатын тиімді инновациялық технологиялардың бірі. Бұл тәсіл дәстүрлі оқытуды толықтыра отырып, қазіргі заманғы білім беру талаптарына сай келеді және оқушының тұлғалық дамуына үлкен ықпал етеді.

2 ТАРАУ. БАСТАУЫШ СЫНЫПТА ТӨҢКЕРІЛГЕН ОҚЫТУ ТЕХНОЛОГИЯСЫН ҚОЛДАНУ ӘДІСТЕМЕСІ

2.1 Бастауыш сынып оқушыларының жас ерекшеліктері мен оқу үдерісі

Бастауыш мектеп жасындағы балалардың даму ерекшеліктерін ескеру – оқу процесінің тиімділігін қамтамасыз етудің басты шарттарының бірі. 6–10 жас аралығындағы оқушылардың психологиялық, физиологиялық және танымдық ерекшеліктері төңкерілген оқыту сияқты инновациялық технологияларды қолдануда шешуші рөл атқарады.[8,б.102]

Бастауыш сынып оқушыларының жас ерекшеліктері:

1. Танымдық қызығушылығы жоғары

Бұл жастағы балалар қоршаған ортаны тануға, жаңаны білуге құштар келеді. Олар үшін оқу – ойынмен тығыз байланыста болуы керек.

2. Көрнекілікке сүйену

Балалар абстрактілі ұғымдарды қабылдауда қиындық көреді. Сондықтан көрнекі материалдар, бейнематериалдар, нақты мысалдар арқылы білім беру маңызды.

3. Зейіннің тұрақсыздығы

Бастауыш сынып оқушыларының зейіні тез ауытқиды. Сол себепті сабақ барысында әртүрлі жұмыс түрлерін, қызықты тапсырмаларды ауыстырып қолдану қажет.

4. Қимыл белсенділігі жоғары

Қозғалыс арқылы оқыту, сергіту сәттері мен ойын технологияларын қолдану оқу тиімділігін арттырады.

5. Эмоция мен сезімге берілгіштік

Балалар мақтауға, қолдауға мұқтаж. Мұғалімнің жылы қарым-қатынасы мен ынталандыруы оқуға деген қызығушылықты сақтайды.

Оқу үдерісінің ерекшеліктері

Бастауыш сыныптағы оқу үдерісі көбіне ойын, көрнекілік және әрекет арқылы жүзеге асады. Осыған байланысты оқытудың түрлері мен әдістері баланың психологиялық ерекшелігіне сай келуі керек. Қазіргі білім беру талаптарына сай, оқушы – білімнің пассивті алушысы емес, белсенді ізденуші тұлға болуы тиіс. Сондықтан, төңкерілген оқыту сияқты әдістер оқу үдерісін жаңғыртып, баланың оқу әрекетіне жауапкершілікпен қарауына жағдай жасайды.

Төңкерілген оқытуға бейімделудің негіздері:

• Қысқа, нақты және көрнекі видеосабақтар арқылы үй тапсырмасын игеру;

• Сабақта талдау, ойын және тәжірибелік тапсырмалар басым болуы;

• Жас ерекшеліктерге сай мультимедиялық ресурстарды пайдалану;

• Қатысымдық қарым-қатынасты (топпен, жұппен жұмыс) ұйымдастыру;

• Қалыптастырушы бағалау және кері байланыс беру.

Бастауыш сынып оқушыларының жас ерекшеліктерін ескере отырып, оқыту технологияларын дұрыс таңдау – білім сапасының кілті. Төңкерілген оқыту моделі баланың дербестігін, белсенділігін және жауапкершілігін дамытумен қатар, оның психологиялық қажеттіліктеріне де жауап береді. Бұл технология бастауыш білім мазмұны мен оқу үдерісін жаңартудың тиімді жолдарының бірі болып табылады.

2.2 Төңкерілген оқыту технологиясын сабаққа енгізу жолдары (бейне, тапсырма, кері байланыс)

Төңкерілген оқыту технологиясын бастауыш сыныптағы сабақтарға енгізу – оқушыны білім алудың белсенді қатысушысы етіп тәрбиелеудің тиімді жолдарының бірі. Бұл модельде дәстүрлі білім беру үдерісіндегі "үй тапсырмасы – сыныпта түсіндіру" тәртібі керісінше "алдын ала меңгеру – сыныпта бекіту" үлгісіне өзгереді. Мұнда оқу үдерісінің негізгі компоненттері: бейнематериал (бейне), тапсырма және кері байланыс ерекше орын алады.

1. Бейнематериалдарды қолдану

Бастауыш сынып оқушылары көрнекілік арқылы білімді тез қабылдайды. Сондықтан үйде көруге арналған қысқа әрі мазмұнды бейнематериалдар оқытудың негізгі құралына айналады.

Бейнематериал дайындауда ескерілетін негізгі шарттар:

• Ұзақтығы 5–7 минуттан аспауы керек;

• Тілі қарапайым, бала түсінетін деңгейде болуы тиіс;

• Анимациялар, суреттер, дыбыстық сүйемелдеу қолданылуы;

• Тақырыптың негізгі мазмұнын қамтуы керек;

• Бейнематериал соңында шағын сұрақ немесе тапсырма ұсынылуы мүмкін.

Мысалы: Математика сабағында «Қосу мен азайту» тақырыбына арналған бейнесабақта нақты мысалдармен түсіндіру, суретті есептер және ойын элементтері қамтылуы мүмкін.

2. Үй тапсырмасы ретіндегі тапсырмалар

Бейнематериалмен танысқан соң, оқушы сол тақырып бойынша қарапайым тапсырмаларды орындайды. Бұл тапсырмалар теорияны қаншалықты түсінгенін анықтауға бағытталған.

Тапсырмалардың түрлері:

• Кестені толтыру;

• Жұптап салыстыру;

• Сөзжұмбақ немесе ребус;

• Қысқа сұрақтарға жауап;

• Қарапайым тест (Google Forms, LearningApps арқылы).

Мақсат: Баланың өз бетімен жұмыс жасау дағдысын дамыту, жауапкершілігін арттыру, сыныптағы жұмысқа дайын болып келуін қамтамасыз ету.

3. Сыныптағы жұмыс және кері байланыс

Сыныптағы уақыт теорияны талқылауға емес, қолдануға арналады. Мұнда мұғалім жетекші, бағыттаушы рөлінде болады.

Сыныптағы жұмыстың үлгілері:

• Топтық немесе жұптық тапсырмалар;

• Шығармашылық тапсырмалар (әңгіме құрастыру, есеп ойлап табу);

• Деңгейлік жаттығулар;

• Қимылмен орындалатын ойындар.

Кері байланыс түрлері:

• Ауызша пікір білдіру: «Маған не ұнады/ұнамады», «Түсінгенім – сұрағым»;

• «Бағдаршам» әдісі: жасыл – бәрі түсінікті, сары – сәл қиын, қызыл – мүлдем түсінбедім;

• Стикерге немесе дәптерге қысқаша ой жазу;

• Google Forms немесе интерактивті платформалар арқылы тез бағалау.

Төңкерілген оқытуды сабаққа тиімді енгізу – бейнематериал арқылы теорияны алдын ала меңгерту, оны тапсырмамен бекіту және сыныпта белсенді әрекет арқылы тереңдетуге негізделеді. Бұл тәсіл бастауыш сынып оқушыларының жас ерекшеліктеріне сай келіп, оларды дербес, саналы оқушы ретінде қалыптастыруға көмектеседі. Мұғалімнің басты міндеті – оқушыны қолдап, бағыттап, оқу үдерісін белсенді әрі қызықты ету.

2.3 Практикалық сабақ үлгілері

Төңкерілген оқыту технологиясын бастауыш сыныптарда қолдану кезінде мұғалімнің рөлі өзгеріп, оқушы белсенді қатысушыға айналады. Сабақтың құрылымы дәстүрлі оқыту үлгісінен өзгеше болады: теория алдын ала үйде, ал сыныпта оқушылар сабақтың негізгі мазмұнын бекітіп, тапсырмаларды орындайды. Төменде бастауыш сыныптарда төңкерілген оқытуды қолданудың бірнеше практикалық сабақ үлгілері келтірілген.

1. Қазақ тілі сабағы: «Сын есім» тақырыбы

Мақсаты: Оқушыларға сын есімнің анықтамасын түсіндіріп, оларды сөйлемде дұрыс қолдана білу дағдысын дамыту.

Сабақтың құрылымы:

• Алдын ала үй тапсырмасы (бейнемазмұн): Мұғалім оқушыларға алдын ала 5-7 минуттық бейнесабақ жібереді. Бұл бейнемазмұнда сын есімнің анықтамасы, оның түрлері мен сөйлемдерде қолданылуы көрсетіледі.

• Үй тапсырмасы (онлайн тапсырмалар): Оқушылар бейнемазмұнды қарап шыққаннан кейін, оқулықтағы тапсырмаларды орындап, сөздерді сын есіммен толықтырып, сызбалар мен кестелерге сын есімдерді енгізеді.

• Сыныптағы жұмыс: Сабақтың басты мақсаты – оқушылардың білімін бекіту.

  1. Топтық жұмыс: Әр топқа белгілі бір тақырып беріліп, олар сын есімдерді сөйлемдерде қолдана отырып, тақырып бойынша сөйлемдер құрастырады.

  2. Жұптық жұмыс: Оқушылар жұптасып, бір-біріне сын есімдер туралы сұрақтар қояды және жауап береді.

  3. Қосымша шығармашылық тапсырма: Оқушылар әр топта «Менің сүйікті жануарам» немесе «Менің туған өлкем» тақырыптарына шығармашылық тапсырма орындайды, бұл тапсырмада міндетті түрде сын есімдер қолданылуы тиіс.

• Кері байланыс: Мұғалім оқушылардың жұмысын бағалайды, оларды жақсы сөздермен ынталандырады және кері байланыс береді. Мысалы, әр оқушының жұмысынан кейін оған нақты әрі нақты пікірлер айтылады.

2. Математика сабағы: «Қосу және азайту» тақырыбы

Мақсаты: Қосу және азайту амалдарын пайдаланып, есептерді орындау дағдысын жетілдіру.

Сабақтың құрылымы:

• Алдын ала үй тапсырмасы (бейнемазмұн):
  Оқушыларға қысқа бейнемазмұнды бейнемазмұнды материалдар беріледі, мұнда қосу және азайту амалдарының ережелері мен мысалдары көрсетіледі.

• Үй тапсырмасы (онлайн тапсырмалар):
  Оқушылар үйде қосу және азайту амалдарын пайдалана отырып, практикалық тапсырмаларды орындап, оларды компьютерде немесе жазбаша түрде жіберуі керек.

• Сыныптағы жұмыс:

  1. Топтық жұмыс: Оқушылар топқа бөлініп, әр топқа әртүрлі есептер беріледі. Олар сол есептерді бірлесіп шешіп, топта талқылайды. Топтар арасында қорытынды жасау үшін сайыс ұйымдастырылуы мүмкін.

  2. Жеке тапсырма: Әр оқушыға жеке тапсырма беріледі, мұнда олар өз бетімен есеп шығаруды жалғастырады.

  3. Практикалық ойын: «Сандар әлемінде саяхат» ойыны ұйымдастырылады, мұнда әр оқушыға түрлі қосу мен азайту тапсырмалары беріледі, және әрбір дұрыс шешілген тапсырма «саяхат» картасының бөлігін ашады.

• Кері байланыс: Мұғалім әрбір оқушының орындаған тапсырмасын бақылап, сұрақтар қояды, олардың қиындықтарына көмектеседі. «Бағдаршам» әдісі арқылы сабақты аяқтайды: оқушылар жасыл түсті стикерге жазып, барлық тапсырманы түсінгенін, сары немесе қызыл түсті стикерге болса, қиындықтар болғанын көрсетеді.

3. Әдебиет сабағы: «Қысқы табиғат» тақырыбы

Мақсаты: Оқушыларды қазақ әдебиетінің көрнекті шығармаларымен таныстыру және олардың табиғатты суреттеу қабілеттерін дамыту.

Сабақтың құрылымы:

• Алдын ала үй тапсырмасы (бейнемазмұн): Мұғалім оқушыларға қысқы табиғатты суреттейтін өлеңдер мен мәтіндерге арналған бейнемазмұнды жібереді.

• Үй тапсырмасы (онлайн тапсырмалар): Оқушылар қысқы табиғат туралы өлеңдерді оқып, мәтіннен қысқы табиғатты сипаттайтын сөздерді таңдап алып, өздерінің қысқы табиғат туралы қысқаша эссе жазып келуі керек.

• Сыныптағы жұмыс:

  1. Топтық жұмыс: Оқушылар топтарға бөлініп, қысқы табиғатты сипаттайтын өлең немесе әңгіме жазу тапсырмасын алады. Әр топ өздерінің шығармасын таныстырады.

  2. Жеке жұмыс: Оқушылар өздеріне ұнаған қысқы табиғат туралы шығарманы таңдап, оның мазмұнын талдайды.

  3. Шығармашылық тапсырма: Әр оқушы қысқы табиғаттың бір элементін таңдап, оны суретпен немесе қысқаша жазбаша сипаттап береді.

• Кері байланыс: Мұғалім оқушылардың шығармаларын тыңдап, әрқайсысына жеке пікірлер айтып, олардың шығармашылық жұмысына баға береді.

Бұл практикалық сабақ үлгілері бастауыш сынып оқушыларына төңкерілген оқыту технологиясын тиімді енгізу үшін қолданылатын әдістемелік тәсілдерді көрсетеді. Сабақтардың құрылымы оқушыларды белсенді қатысушы етіп, олардың шығармашылық қабілеттерін дамытуға бағытталған. Мұғалімнің рөлі осы үдерісте оқушының үйрену жолында бағыттаушы және қолдаушы болып қалады.

2.4 Қиындықтар мен оларды шешу жолдары

Төңкерілген оқыту технологиясын бастауыш сыныптарда қолдану – тиімді әрі заманауи әдіс болғанымен, бұл процессте бірқатар қиындықтар туындауы мүмкін. Олардың негізгілері оқу үдерісіне қатысты болып келеді, сондықтан оларды дұрыс шешу маңызды. Төменде осы қиындықтар мен оларды шешу жолдары ұсынылады.

Оқушылардың бейнемазмұнды толық түсінбеуі – төңкерілген оқыту кезінде оқушылар үйде бейнемазмұнды қарап, үй тапсырмасын орындауы керек. Алайда, бастауыш сынып оқушылары үшін бейнемазмұнды толық түсіну қиын болуы мүмкін. Олар кейде түсінбеген жерлерін қайталауға немесе сұрақ қоюға қиналады. Бұл мәселені шешу үшін бейнемазмұнды қысқа әрі түсінікті етіп жасау, мазмұнды кезең-кезеңмен ұсыну маңызды. Бейнемазмұннан кейін оқушыларға сұрақтар мен тапсырмалар беру, оларды тақырып бойынша ойлануға бағыттау қажет. Қиындықтар туындаған жағдайда оқушыларға қосымша түсіндіру жұмыстары жүргізілуі қажет. Мұғалімнің оқушылармен кез келген уақытта байланысқа шығуға дайын болуы маңызды.

Оқушылардың өз бетімен жұмыс жасау дағдыларының жеткіліксіздігі де кездеседі. Бастауыш сынып оқушылары көбінесе өз бетімен жұмыс істеу дағдыларына ие емес. Төңкерілген оқытуда мұғалім оқушыға өзін-өзі басқаруға мүмкіндік береді, бірақ оқушылар кейде өз уақытын тиімді пайдалана алмайды немесе тапсырманы дұрыс орындамауы мүмкін. Бұл мәселені шешу үшін оқушыларға жұмыс бастамас бұрын нақты тапсырмалардың мақсаттары мен критерийлерін түсіндіріп беру керек. Оқушыларға үй тапсырмасын орындау кезінде уақытты тиімді бөлуге көмектесетін әдістерді ұсыну маңызды. Қадағалау мен қолдауды жүйелі түрде жүргізу, қажетті ақпарат пен көмек беру арқылы бұл мәселе шешіледі.

Оқушылардың белсенділігі мен мотивациясының төмендігі де маңызды қиындықтардың бірі болып табылады. Кейбір оқушылар өз бетімен жұмыс жасауда қызығушылық танытпайды. Бұл оларды бейнемазмұнды қарауға немесе тапсырмаларды орындауға ынталандырмауы мүмкін. Әсіресе, үйде жалғыз отырып, сабақты тыңдау және тапсырманы орындау мотивацияның болмауына әкеледі. Оқушылардың тапсырмаларды қызығушылықпен орындауына ықпал ету үшін тапсырмаларды интерактивті ету, ойын элементтерін қосу қажет. Оқушылардың бір-бірімен жұмыс жасауы үшін топтық тапсырмалар мен серіктестік жұмыстар ұйымдастыру да тиімді болады. Оқушыларға жиі қолдау көрсету, олардың жетістіктерін бағалап, мотивацияны арттыруға бағытталған кері байланыс беру маңызды.

Ата-аналардың оқыту үдерісіне жеткіліксіз араласуы да қиындық тудыруы мүмкін. Төңкерілген оқытуда оқушылар өз бетімен білім алады, алайда бастауыш сыныптарда ата-ананың көмек көрсетуі маңызды болып табылады. Алайда, ата-аналардың көпшілігі бұл тәсілмен таныс емес және балаға көмектесуде қиындықтар туындайды. Бұл мәселені шешу үшін ата-аналарға бейнемазмұнды көрсету, оқыту тәсілдері туралы түсінік беру, оқу үдерісіне қатысуға ынталандыру қажет. Оқушыларға түсіндірме жұмыстары мен қысқаша нұсқаулықтар беріп, ата-аналарға балаларымен бірге оқу тапсырмаларын орындау тәсілдерін ұсыну тиімді болады. Төңкерілген оқыту тәсілін ата-аналарға түсіндіретін арнайы кездесулер немесе онлайн сессиялар ұйымдастыру да маңызды.

Техникалық мәселелер мен ресурстардың жеткіліксіздігі де бірқатар қиындықтарға алып келеді. Төңкерілген оқыту көбіне ақпараттық-коммуникациялық технологияларды (АКТ) қолдануды талап етеді. Бірақ барлық оқушылар мен мектептерде қажетті техникалық құралдар (компьютер, интернет байланысы, бейнемазмұн көруге арналған құралдар) болмауы мүмкін. Бұл мәселені шешу үшін оқушылардың барлығы үшін материалдарды әртүрлі форматта ұсыну маңызды: бейнемазмұнды мобильді құрылғылармен немесе қағаз түрінде де тарату мүмкіндігін қарастыру қажет. Мектеп әкімшілігімен техникалық ресурстарды жаңарту және жетілдіру мәселелерін қарастыру керек. Технологиялар жетіспейтін оқушыларға арнайы қолдау көрсету үшін мұғалімдер мен басқа оқушылардың көмегіне сүйену қажет.

Мұғалімнің әдістемелік даярлығы мен уақыттың жетіспеушілігі де қиындық туғызады. Төңкерілген оқыту технологиясын енгізу мұғалімнен қосымша уақыт пен күш-жігерді талап етеді. Бейнемазмұн жасау, тапсырмаларды дайындау және оқушылармен жеке жұмыс жасау – барлығы мұғалімнің әдістемелік шеберлігін арттыруды қажет етеді. Мұғалімдер үшін кәсіби даму бағдарламалары мен тренингтер ұйымдастыру, жұмыс жүктемесін тиімді бөлу, бейнемазмұн мен тапсырмаларды біртіндеп дайындау арқылы бұл мәселе шешіледі.

ҚОРЫТЫНДЫ

Төңкерілген оқыту технологиясы бастауыш білім беруде оқушылардың белсенділігін арттырып, олардың өздігінен білім алу қабілеттерін дамытуға ықпал етеді. Бұл әдіс білім беру үдерісін тиімді және қызықты етіп ұйымдастыруға мүмкіндік береді, себебі оқушылар үйде қажетті теориялық материалды меңгеріп, сыныпта тәжірибелік жұмыстар мен тапсырмаларды орындауға көңіл бөледі. Мұғалімдер үшін бұл оқыту тәсілі жаңа әдістемелер мен инновациялық тәсілдерді қолдануды талап етеді, бірақ ол оқушылардың дербестігін, шығармашылық қабілеттерін дамытуға оң әсер етеді.

Дегенмен, төңкерілген оқыту технологиясын бастауыш сыныптарда қолдану барысында бірқатар қиындықтар туындауы мүмкін. Оқушылардың бейнемазмұнды түсінуінде қиындықтар болуы, өз бетімен жұмыс жасау дағдыларының жетіспеушілігі, ата-аналардың оқу үдерісіне араласуының төмендігі, техникалық ресурстардың жеткіліксіздігі және мұғалімдердің әдістемелік даярлығының жетіспеушілігі сияқты мәселелер туындауы ықтимал. Алайда, бұл қиындықтарды шешу үшін бейнемазмұнды сапалы етіп даярлау, оқушыларға уақытты тиімді бөлуге көмектесу, ата-аналармен тығыз байланыс орнату, қажетті техникалық ресурстарды қамтамасыз ету және мұғалімдердің кәсіби дамуына бағытталған бағдарламалар ұйымдастыру қажет.

Жалпы алғанда, төңкерілген оқыту бастауыш білім беру жүйесінде оқушылардың дербес оқуын қолдап, олардың сыни ойлау, зерттеу дағдыларын дамытуға мүмкіндік береді. Бұл тәсіл оқу үдерісінің сапасын арттыруға, оқушыларды белсенді қатысушы етіп қалыптастыруға жол ашады. Қиындықтар кездескен жағдайда, оларды шешу арқылы білім беру процесін тиімді әрі нәтижелі ұйымдастыруға болады.

ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

1. Бейсенбаева, А. С. (2019). Бастауыш сынып оқушыларын оқытудағы инновациялық әдістер. Алматы: Қазақ университеті.

2. Ермекова, Ж. К., & Смайылова, М. Б. (2020). Қазіргі заманғы педагогика: инновациялық әдістемелер. Астана: Ел-шежіре.

3. Назарова, Г. А. (2021). Төңкерілген оқыту технологиясы: теория және тәжірибе. Қарағанды: Қарағанды университеті.

4. Қазақстан Республикасының білім беру жүйесі туралы заң. (2020). Қазақстан Республикасы Парламентінің ресми сайты. https://www.parliament.kz

5. Вильямс, Б. (2018). Innovative Teaching Strategies in the Classroom. New York: Routledge.

6. Рахимов, М. С. (2018). Төңкерілген оқыту әдістемесі және оның білім беру саласындағы рөлі. Педагогика журналы, 3(45), 12-17.

7. Shishkova, A. V. (2019). Flipped Classroom: An Effective Strategy for Modern Education. Moscow: Higher Education Press.

8. Оралбекова, Г. К. (2021). Қазіргі білім беру: педагогикалық инновациялар. Алматы: Білім.

9. Толқымбаев, А. К. (2019). Бастауыш мектепте жаңа технологияларды қолдану. Астана: Сарыарқа.

10. Куликова, Е. А. (2017). Инновации в педагогическом процессе. Санкт-Петербург: Лань.

11. Сейсембаев, М. Ә. (2020). Қазақстан мектептерінде төңкерілген оқытуды енгізу. Алматы: Білім-Өркен.

12. Балықбаев, Б. (2019). Заманауи оқыту әдістері мен технологиялар. Тараз: Тараз университеті.

13. Хакимова, Р. С. (2018). Ақпараттық-коммуникациялық технологияларды білім беруде қолдану. Алматы: Білім ордасы.

14. Жұматаева, Ә. Қ. (2017). Интерактивті әдістер мен олардың педагогикадағы орны. Шымкент: Қазығұрт.

15. Ким, Я. С. (2021). Flipped Learning: A Practical Approach to Student-Centered Teaching. Seoul: Education Publishing.

ҚОСЫМША

Қосымша 1

https://kahoot.com/ cайтында «Сын есім» тақырыбына тест

https://kahoot.it/challenge/04698009?challenge-id=00f7eadc-331f-4217-9a00-0bd336a7f3dd_1746476870394