ҚАЗАҚ БИЛЕРІНІҢ ШЕШЕНДІК МҰРАСЫ: ҰЛТТЫҚ ТӘРБИЕНІҢ ТЕМІРҚАЗЫҒЫ

Авторлық бағдарлама негізінде жасалған әдістемелік мақала
Авторы: Гузирбаева Кумисай Султановна, қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі

Қазақ халқының рухани әлеміндегі теңдессіз қазыналардың бірі – шешендік өнер. Бұл өнер түрі ел басқару мен дау шешуде ғана емес, ұрпақ тәрбиесінде де маңызды рөл атқарған. Халқымыздың «Жақсының сөзі – жадыңда, жаманның сөзі – жаһанда» деген мақалында да сөз өнерінің тәрбиелік мәні айқын көрінеді.
Осы тұрғыда «Қазақ билерінің шешендік мұрасын оқыту» бағытында әзірленген авторлық бағдарлама – ұлттық рухты жаңғыртатын, сөз мәдениеті мен ойлау қабілетін дамытатын маңызды әдістемелік бастама болып табылады. Бағдарламаның негізгі мақсаты – Төле би, Қазыбек би, Әйтеке би секілді дана билердің шешендік сөздерін оқушыларға терең танытып, ұлттық құндылықтарды бойына сіңірген, сөзге ұқыпты, ойы жүйелі тұлға тәрбиелеу.
Авторлық бағдарламаның құрылымында қазақ билерінің нақыл сөздері арқылы әділдік, бірлік, парасаттылық, тапқырлық секілді ұлттық сипаттарды меңгертудің тиімді жолдары қамтылған. Әр сабақ мазмұны рөлдік ойындар, пікірталастар, сахналық қойылымдар және шығармашылық тапсырмалар арқылы жүзеге асады. Бұл – оқушыны тыңдаушыдан ізденушіге, тұтынушыдан ой жасаушыға айналдыратын әдістеме. Сонымен қатар, бағдарлама оқушылардың:
- сыни ойлау қабілетін;
- өз ойын еркін әрі дәлелді жеткізу шеберлігін;
- шешен сөйлеу және диалог жүргізу дағдыларын;
- тарих пен әдебиеттің байланысын зерделеу қабілетін қалыптастырады.
Пәнаралық байланыс арқылы тарих, мәдениеттану, этика сияқты пәндермен сабақтастық орнатылып, білім мазмұнының тереңдеуі қамтамасыз етіледі. Шешендік өнерді үйрету тек тіл дамыту мақсатын ғана көздемей, өмірде өз пікірін жеткізе алатын, тілі мен ділін құрметтейтін ұлттық тұлғаны қалыптастыруға бағытталған.
Қорытындылай келе, «Қазақ билерінің шешендік мұрасын оқыту» атты авторлық бағдарлама – болашақ ұрпақты ұлттық рухта тәрбиелеуге, тіл мәдениетін жетілдіруге және шешен сөйлеу шеберлігін дамытуға ықпал ететін мазмұнды әрі заманауи әдістеме. Мұндай бағдарламаларды оқу үдерісіне енгізу – ел болашағы үшін жасалған игі қадам екені сөзсіз.