Қазақ хандығының құрылуы – ұлттық бірегейліктің бастауы

Қазақ халқының мемлекеттілік тарихында Қазақ хандығының құрылуы айрықша маңызға ие. XV ғасырдың ортасында дербес Қазақ хандығының пайда болуы тек саяси оқиға ғана емес, сонымен қатар ұлттық бірегейліктің, халықтық тұтастықтың қалыптасуындағы шешуші кезең болды. Бұл тарихи үдеріс қазақ халқының өзін жеке этнос, дербес ұлт ретінде тануына жол ашты.

XV ғасырдың 50–60 жылдары Әбілқайыр ханның билігіне наразылық білдірген Керей мен Жәнібек сұлтандар бастаған ру-тайпалар Шу мен Қозыбасы өңіріне қоныс аударып, сол жерде Қазақ хандығының негізін қалады. 1465–1466 жылдары құрылған бұл мемлекет қазақ халқының тәуелсіз өмір сүруге деген ұмтылысының нақты көрінісі болды. Хандықтың құрылуы «қазақ» атауының этникалық әрі саяси мәнге ие болуына ықпал етті.

Қазақ хандығы ұлттық бірегейліктің басты белгілерін қалыптастырды. Біріншіден, ортақ территория ұғымы орнықты. Хандық құрамындағы ру-тайпалар белгілі бір жерге бірігіп, «қазақ жері» деген түсінікті санасына сіңіре бастады. Екіншіден, біртұтас басқару жүйесі мен дәстүрлі құқықтық нормалар қалыптасты. Қасым ханның қасқа жолы, Есім ханның ескі жолы, Тәуке ханның Жеті жарғысы қазақ қоғамының құқықтық мәдениетін айқындап, халықты ортақ заң мен тәртіпке бағындырды.

Сонымен қатар, Қазақ хандығы рухани және мәдени бірегейліктің нығаюына ықпал етті. Тіл, салт-дәстүр, әдет-ғұрып, ауыз әдебиеті арқылы қазақ халқының өзіндік дүниетанымы қалыптасты. Жыраулар поэзиясы, батырлар жыры ел бірлігін, жер тұтастығын дәріптеп, халық санасында «біз» деген ортақ ұғымды бекітті. Бұл – ұлттық сана-сезімнің тереңдеуіне негіз болды.

Қазақ хандығы сыртқы саясатта да дербес бағыт ұстанып, көрші мемлекеттермен тең дәрежеде қарым-қатынас орнатты. Бұл жағдай қазақ халқының өзін халықаралық кеңістікте жеке халық ретінде сезінуіне мүмкіндік берді. Хандықтың күшеюі мен кеңеюі ұлттық мақтаныш сезімін арттырып, тәуелсіздік идеясын ұрпақтан ұрпаққа жеткізді.

Қорытындылай келе, Қазақ хандығының құрылуы – қазақ халқының ұлттық бірегейлігінің бастауы болды. Ол халықтың тарихи жадын қалыптастырып, ортақ мақсат пен құндылықтарды айқындады. Бүгінгі тәуелсіз Қазақстанның рухани және саяси негізі сол Қазақ хандығы кезеңінен бастау алады. Сондықтан Қазақ хандығы – ұлт тарихындағы мемлекеттілік пен бірегейліктің мәңгілік символы болып қала береді.