Галимов Рифхат Камилович

«И.П.Шухов атындағы Преснов

жалпы орта білім беретін

мектеп-гимназиясы» КММ

қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі

ҚАЗАҚ ТІЛІ МЕН ӘДЕБИЕТІ САБАҒЫНДА ЖАҢА ТЕХНОЛОГИЯЛАРДЫ ҚОЛДАНУДЫҢ ТИІМДІ ЖОЛДАРЫ

Қазіргі заманғы оқытудың мақсаты – Қазақстан Республикасының әлеуметтік және саяси өміріне тиімді қатысуға дайын бәсекеге қабілетті тұлғаны даярлау. Қазіргі заманғы оқытудың міндеттері қазақстандық патриотизмді тәрбиелеу, адам құқықтары мен бостандықтарын құрметтеу, табысты және тиімді қызметке дайын Құзыретті, Белсенді, Шығармашылық тұлғаны қалыптастыру болып табылады. Педагогикалық практикада "оқытудың белсенді әдістері мен формалары" термині бұрыннан қолданылып келеді. Ол оқушылардың оқу іс-әрекетінің жоғары деңгейіне жететін педагогикалық технологиялар тобын біріктіреді. Қазіргі білім туралы ғылым білім беру процесінде ең маңызды нәрсені – әр оқушының жеке басын, оның белсенділігін дамытуды қамтамасыз ететін педагогикалық технологияларды құру қажеттілігі туындаған сәтке жақындады. Студент өз жұмысының жаңа нәтижелерін алуға және болашақта оларды практикалық тәжірибеде сәтті қолдануға ұмтылуы үшін осындай оқу жағдайларын жасау қажет.

Қазіргі заманғы мектеп мұғалімнен оның кәсіби біліктілігін арттыруды, атап айтқанда, сабақта оқушылардың іс-әрекетін ұйымдастыруды таңдауды талап етеді. Қазақ тілі мен әдебиеті мектеп пәндерінің бірі болып табылады. Сонымен қатар, әр сыныпта осы пәнге қабілеті бар оқушылардың белгілі бір саны бар. Мұғалімнің міндеті - оқуды ұйымдастырудың икемді формаларын іздеу. Мен өз жұмысымда ойын технологиялары, топтық технологиялар, денсаулық сақтау технологиялары, компьютерлік технологиялар, жеке тұлғаға бағытталған технологиялар сияқты педагогикалық технологияларды қолданамын.

Бірінші формалардың бірі - топтық жұмыс. Негізгі педагогикалық ереже – оқушыларды күшті және әлсіз деп жіктемеу, бірақ бірлескен топтық оқу әрекеті арқылы балалардың өзара білім алуын ұйымдастыру. Міндеттері: әр оқушыны танымдық қажеттіліктердің қалыптасуы мен дамуын қамтамасыз ететін іс-әрекетке қосу.

Екіншіден, сабақтарда денсаулық сақтау технологиясына үлкен мән беремін. Міндеттері: оқушыға шаршауды, күйзелісті, наразылықты жеңуге көмектесу. Оқушылардың мұғалімнің эмоционалды көңіл-күйін түсіну қабілеті дамыған, сондықтан сабақтың алғашқы минуттарынан бастап сәлемдесуден бастап ізгілік атмосферасын, жағымды эмоционалды көңіл-күй қалыптастыру керек. Мен сабақтарда қарапайым көз жаттығуларын қолданамын; физикалық жаттығулар - бұл қысқа жаттығулар, оқушыларды сабақтың басында дайындауға немесе сабақ барысында әр оқушыны қалпына келтіруге белсенді әсер етеді.

Үшіншіден, мен ойын технологиясын ұғымдарды дамытуда, тақырыпты зерттеуде, жаңа материалды түсіндіруде және оны шоғырландыруда, сөйлеу әрекетінің ауызша түрлерін оқытуда қолданамын. Ойын технологиясының міндеті: оқушылардың коммуникативтік қызметін арттыру.

Ойын технологиясының, оның элементтерінің оқу үдерісіндегі орны мен рөлі көбіне мұғалімнің ойын қызметін түсінуіне байланысты. Дидактикалық ойындардың нәтижелілігі, біріншіден, оларды жүйелі қолдануға, екіншіден, олардың бағдарламаларын мақсатты түрде құруға, оларды әдеттегі дидактикалық жаттығулармен үйлестіруге байланысты. Ойын қызметіне заттардың негізгі өзіндік белгілерін қалыптастыратын ойындар мен жаттығуларды айқындау, салыстыру, салғастыру машығы; шынайы құбылыстарды жалған құбылыстардан ажырату машығын дамытушы, өзін-өзі басқару машықтарын, реакция жылдамдығын, музыкалық қабілетін, тапқырлығын және т. б.тәрбиелеуші ойындар кіреді.

Келесі технологиялардың бірі - компьютер оқу үрдісіндегі маңызды және жаңа құралдардың бірі болып табылады. Оны қолдану жаңа ақпараттық технологиялардың пайда болуына ықпал етті. Компьютерлік технологиялар қазақ тілін оқытудың негізгі әдістерін жүзеге асыруға мүмкіндік береді: көрсету, түсіндіру, түзету, білімді бағалау. Қазақ тілі сабақтарында компьютерді пайдалану оқытылатын тілдік құбылыстарды оқытуды көрнекі түрде көрсетуге; оқытылатын тілде сөйлеу дағдыларын қалыптастыруға көмектеседі; білімді, біліктер мен дағдылардың белгілі бір дәрежеде қалыптасуын бақылауға ықпал етеді. Мен әр сыныпқа сабақ әзірлеу барысында жоғарыда аталған технологияларды қолданамын. Негізгі міндет ретінде сабақты ұйымдастыру кезінде жұмыс формаларын дұрыс бағдарлай алуды, ағымдағы жаңалықтарды, материалдардың оңтайлы нұсқаларын таңдауды, сабақтың әр кезеңін ерекше назарға аударуды басшылыққа аламын.

Қазақ тілін үйретуде бастапқы мақсат коммуникативтік бағытта оқыту. Осылай, біз оқушылардың жалпы ойларын бір жүйеге келтіріп, жақсы психологиялық жағдай жасаймыз. Оқушы үшін тіл өз ойын жеткізуде қажетті құрал болып табылады. Бұл бағытта негізгі лингвистикалық жұмысты қарым-қатынас түрінде жүргізіп, бір мезгілде іске асырамыз. Жаңа технологияларды қолдана келе сабақ бойы біз бүкіл топтың жұмыс істеуін талап етеміз, сондықтан өткен сабағымыз мазмұнды, интенсивті болады. Оқушылардың ойлау қабілеттерін дамыту және өз бетінше білімдерін бір жүйеге келтіру мақсатында жобалау әдістемесін қолдана бастадық. Жобалау технологиясының бізді қызықтырғаны – балалардың әр саладан алған білімдері үлкен мәселені шешуге мүмкіндік береді. Жобалау әдісін дұрыс түсіну үшін жобалаудың белгілерін , турлерін білу керек.

Өз тәжірибемде жеке тұлғаға бағытталған технологияларды қолдана отырып, негізгі міндет ретінде белгілі бір білім беріп қана қоймай, олардың оқуға, шығармашылық жұмысқа деген қызығушылығын дамытуды негізге аламын. Зияткерлік дағдыларды мақсатты дамытудың тиімді әдістерінің бірі - "сыни ойлауды дамыту" технологиясын қолдану. Бұл технология білімнің әртүрлі салаларында өсіп келе жатқан және үнемі жаңарып отыратын ақпараттық ағынмен жұмыс істей білу; өз ойларын басқаларға қатысты анық, сенімді және дұрыс білдіре білу; әртүрлі тәжірибені, ұсынылған идеяларды түсіну негізінде өз пікірін дамыта білу; мәселелерді шеше білу; өз бетінше оқу қабілеті; топта жұмыс істей білу; басқа адамдармен сындарлы қарым-қатынас құру мүмкіндігі сияқты білім беру нәтижелеріне қол жеткізуге мүмкіндік береді. Бұл технологияны қолдану кезіндегі сабақтың негізгі кезеңдері – ой шақыру, түсіну, рефлексия кезеңі. Ой шақыру кезеңінде әртүрлі әдістер арқылы (жеке, жұптық, топтық жұмыс, миға шабуыл, т.б.) оқушылардың қызығушылығын арттырып, назарларын сабаққа аударамын.

Рефлексия кезеңінде оқушылар сабақта оқып-білгендері туралы ой бөліседі, жаңа білімді бекітеді, жаңа ұғымдарды енгізу үшін өз идеяларын белсенді түрде қалпына келтіреді. Сонымен қатар бұл кезең оқушылар арасында өзара идеялармен алмасу, әртүрлі көзқарастармен танысуға мүмкіндік беріледі, сұхбаттасушыны мұқият тыңдауға және өз пікірін дәлелді қорғауға үйретеді. Рефлексияның соңғы кезеңі алынған білімді шығармашылық мақсатында қолдануға мүмкіндік береді. Осылайша, қазақ тілі сабақтарында жаңа технологияларды қолдану пәнге қызығушылық тудырады, танымдық және ақыл-ой белсенділігін, шығармашылық қабілеттерін белсенді етеді, байқампаздық қабілеттерін дамытады.

Сабақ барысында белгілі бір нәтижелерге қол жеткізу үшін, қолданылған технологиялардың нәтижесін көру үшін мен мұғалім ретінде және оқушыларым әртүрлі деңгейдегі конкурстар мен байқауларға қатысып, белгілі бір жетістіктерге жету үстіндеміз. Мәселен, «Ақ бата – асыл мұра» аудандық байқауында жүлделі ІІІ орынға ие болсам, білім саласындағы көп жылғы адал еңбегім үшін аудандық кәсіподақ комитетінің Құрмет грамотасына ие болдым. Сондай-ақ қашықтықтан өтетін әртүрлі сайыстарға да жүйелі түрде қатысып, жеңімпаздар қатарынан көрінудемін. Ұстаздық жолда біліктілік деңгейін көтеру әрқайсымыздың міндетіміз деп ойлаймын. Сондықтан облыстық, республикалық деңгейде өтетін біліктілік арттыру курстарына үнемі қатысып тұрамын. Мәселен, «Особенности организации образовательной среды в условиях развития инклюзивного образования», «Оқушылардың қазақ тілі мен әдебиеті пәндері бойынша ҰБТ-ның жаңа форматына дайындау бойынша әдістемесі», «Учебный курс программы «Счастливая семья» через призму национальной идеи «Мәңгілік ел», «Инструкция к применению «Исследование в практике учителя» сынды курстарынан өттім. Және де баспасөз беттерінде қысқа мерзімді сабақтарымды, мақалаларды жариялап, әріптестеріммен өз тәжірибеммен бөлісуге тырысамын. Оқушыларымның да жеткен жетістіктерін атап айтсам, Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 30 жылдығы аясында және Мағжан Жұмабаев атындағы колледждің 100 жылдық мерейтойына орай өткізілген көптілді онлайн олимпиаданың қорытындысы бойынша Шляхина К. ІІ дәрежелі дипломға ие болды. Әрине, осы уақытқа дейін қол жеткізген жетістіктерді қанағат тұтпай, одан әрі қазақ тілі мен әдебиеті сабағында оқушыларды оқытудың тиімді жолдарын жетілдіріп, алар асуларымыз алда болады деген сенімдемін.

Әдебиеттер:

1.Қазақ тілі мен әдебиеті сабақтарында жаңа технологиялықэлеметтерін қолдану. Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектебінде. 2015,№5. 14-22 б.

2.Оқушылардың сын тұрғыснан оқыту тәсілдері. Қазақ тілі мен әдебиеті орыс мектебінде. 2015. №3.