Қостанай облысы әкімдігі білім басқармасының « Науырзым ауданы білім бөлімінің Жамбыл жалпы білім беретін мектебі » КММ

Тақырыбы:

«Мәтінмен жұмыс жасау барысында 3R техникасын тиімді пайдалану»

Баяндаушы: Асхат К.А.

2025-2026 оқу жылы.

Мәтінмен жұмыс жасау барысында 3R техникасын тиімді пайдалану

Қазіргі білім беру жүйесінің басты міндеттерінің бірі – оқушылардың мәтінді түсіну, талдау, салыстыру және сол мәтіннен өздік тұжырым жасау қабілеттерін дамыту. Ақпараттық қоғамда мәтіндердің көлемі мен күрделілігі артып жатқан уақытта оқушыларды функционалдық сауаттылыққа, дербес ойлауға және ақпаратты сұрыптауға үйрету ерекше маңызға ие. Осы бағытта қолданылатын тиімді әдістердің бірі – 3R техникасы. Бұл техника мәтінді жан-жақты түсінуге, негізгі ақпаратты анықтауға, талдауға және жеке пікір қалыптастыруға мүмкіндік береді. 3R техникасы төрт негізгі кезеңнен тұрады: Read (Оқу), Reflect (Ойлану), Revise (Қайта қарау), Respond (Жауап беру).

1. Read кезеңі – мәтінді саналы оқу

3R техникасының алғашқы кезеңі – Read, яғни мәтінді мұқият, түсіне отырып оқу. Бұл кезеңде оқушы мәтін мазмұнымен алғаш рет танысады, негізгі кейіпкерлерді, оқиғаны немесе ғылыми мәтін болса – басты ұғымдарды анықтайды. Мұғалім бұл кезеңде оқушыға мәтінге жай көз жүгіртіп шығуды емес, оның құрылымына, жаңа сөздерге, логикалық байланыстарға назар аударуды үйретеді.
Оқушыларға төмендегі тапсырмалар ұсынылуы мүмкін:

Мәтіннің тақырыбын анықтау;

Негізгі және қосымша ақпараттарды белгілеу;

Таныс емес сөздерді түртіп алу;

Мәтіннің жалпы мазмұнын қысқаша қайталау.

Бұл кезеңде белсенді оқу стратегияларын бірге қолдану тиімді: түртіп алу, белгі қою («+», «–», «!»), маркермен бояу, кластер құру. Read кезеңі дұрыс ұйымдастырылса, келесі қадамдар әлдеқайда нәтижелі болады.

2. Reflect кезеңі – ой қорыту

3R техникасының екінші кезеңі Reflect, яғни оқыған мәтінге ой жүгірту. Бұл кезеңде оқушы мәтін мазмұнын тереңірек түсініп, ақпаратты талдауға көшеді. Reflect кезеңі оқушылардың сын тұрғысынан ойлау дағдыларын дамытуға ерекше ықпал етеді.

Оқушыларға ұсынылатын сұрақтар:

Мәтіннің негізгі идеясы қандай?

Авторы бұл мәтінді не үшін жазған?

Мен бұл ақпаратты қалай түсіндім?

Мәтіндегі оқиға немесе құбылыс маған қандай ой салды?

Бұл кезеңде оқушылар өз ойларын еркін жеткізуге, мәтіндегі ақпаратты өз тәжірибесімен байланыстыруға дағдыланады. Мұғалім оқушылардың логикалық ойлауын дамыту үшін мысалдар келтіруді, дәлелдер ұсынуды сұрай алады.

3. Revise кезеңі – қайта қарау, сұрыптау

Үшінші кезең – Revise, яғни мәтінді қайта қарап, маңызды ақпараттарды жүйелеу. Бұл кезеңде оқушы алғашқы әсерін, белгіленген ақпараттарды қайта талдап, ең маңызды тұстарын ажыратады. Revise кезеңі оқушының мәтінмен терең жұмыс істей білуіне, құрылымдық талдау жасауына мүмкіндік береді.

Бұл кезеңде орындалатын жұмыстар:

Мәтінді қысқарту (саммери);

Негізгі тезистерді шығару;

Оқиғаның логикалық ретін жасау;

Венн диаграммасы, кластер, сызба түрінде мазмұндау.

Revise оқушылардың ақпаратты өңдеу қабілетін арттырып, мәтінді жүйелі түрде қабылдауға үйретеді. Сонымен қатар бұл кезең шығармашылық тапсырмалар орындауға да даярлайды.

4. Respond кезеңі – жауап беру, пікір білдіру

3R техникасының соңғы кезеңі Respond, яғни мәтінге оқушының өздік жауабы немесе жеке ой-пікірі. Бұл кезеңде оқушы мәтінге қатысты өз түсінігін, көзқарасын, қорытындысын білдіреді. Respond оқушылардың коммуникативтік дағдыларын, әдеби және ғылыми тілде сөйлеу қабілетін дамытады.

Оқушылар мынадай тапсырмалар орындай алады:

Мәтін бойынша эссе жазу;

Кейіпкерге хат жазу;

Мәтінге байланысты сұрақтарға толық жауап беру;

Өзіндік пікір айту және дәлелдеу;

Мәтіннің жалғасын немесе балама нұсқасын жасау.

Бұл кезең оқушыларды шығармашылыққа жетелеп, олардың жеке ойлау ерекшеліктерін көрсете алады.

3R техникасының тиімділігі

3R техникасының негізгі артықшылықтары:

Мәтінді жан-жақты түсінуге көмектеседі.
Оқушы мәтінді тек оқып қана қоймай, оны талдап, ой қорытып, жаңадан өңдеп, нәтиже шығарады.

Сын тұрғысынан ойлауды дамытады.
Әр кезеңде оқушыдан ойлану, салыстыру, пайымдау талап етіледі.

Тілдік және жазылым дағдыларын қалыптастырады.
Respond кезеңінде оқушы әдеби сауатты жазуды меңгереді.

Мотивацияны арттырады.
Оқушылар мәтінмен жұмыс істеудің қызықты әрі құрылымды тәсілін үйренеді.

Функционалдық сауаттылықты дамытады.
Қазіргі қоғамға қажетті дағдылар: ақпаратты талдау, сұрыптау, түсіндіру, өз пікірін қорғай білу қабілеттері қалыптасады.

Қорытынды

Қорыта айтқанда, 3R техникасы – мәтінмен жұмыс жасауда тиімділігі жоғары, оқушылардың ойлау мәдениетін, талдау қабілетін және шығармашылық дағдыларын дамытатын әдіс. Бұл техника мәтінді тек жаттап алу емес, оны түсіну, салыстыру, қайта қарау және өз көзқарасыңды білдіру сияқты маңызды кезеңдерді қамтиды. Мұғалім 3R әдісін сабақта жүйелі қолданса, оқушының оқу сауаттылығы мен білім сапасы айтарлықтай артады. Сондықтан 3R техникасы қазіргі заманғы білім беруде өз орнын табатын, әмбебап әрі нәтижелі әдістердің бірі болып табылады.