Медиасауаттылық – XXI ғасырдың ең басты дағдысы: Оны мектеп қабырғасынан бастап қалай дамытамыз?

Бүгінгі таңда біз ақпараттық технологиялар мен жасанды интеллекттің (AI) қарыштап дамыған заманында өмір сүріп жатырмыз. Әлеуметтік желілер мен интернет ресурстары күн сайын миллиондаған ақпарат ағынын алдымызға тартады. Мұндай үлкен тасқынның ішінен қажеттісін таңдап, дұрысы мен бұрысын ажырата білу — әрбір заманауи адамның, әсіресе өскелең ұрпақтың басты міндеті. Осы орайда, бүгінгі мектеп оқушылары мен жастар үшін «медиасауаттылық» ұғымы бірінші орынға шығады.

Медиасауаттылық дегеніміз не?

Қарапайым тілмен айтқанда, бұл — ақпаратты тек қабылдау ғана емес, оны сыни тұрғыдан талдау, бағалау және қауіпсіз пайдалану қабілеті. Қазіргі қоғамда кез келген адам ақпарат тұтынушыдан ақпарат таратушыға (блогерге, журналиске) айнала алады. Жасанды интеллект арқылы мәтіндер жазылып, өтірік суреттер (дипфейктер) жасалатын заманда шынайылықтың шекарасы шайылып бара жатқандай. Сондықтан жастарға ақпараттың анық-қанығын тексеруді (фактчекинг) үйрету өте маңызды.

«Ақпаратқа иелік еткен адам — әлемді билейді» деген қағида ескірді. Бүгінде ақпаратты сүзгіден өткізе білген адам ғана уақытын да, санасын да сақтап қала алады.

Мектеп оқушыларына медиасауаттылықты қалай үйретеміз?

Бұл бағытта мектеп қабырғасында, әсіресе ust.kz сияқты зиялы ортада ұстаздар мен оқушылар бірлесе атқаратын бірнеше маңызды қадамдар бар:

• Сыни ойлауды дамыту: Әрбір оқылған жаңалыққа, көрген видеоға «Бұл ақпарат кімге тиімді?», «Мұның дереккөзі қандай?», «Бұл шындық па, әлде біреудің жеке пікірі ме?» деген сұрақтар төңірегінде қарауды әдетке айналдыру керек.

• Дереккөзді тексеру мәдениеті: Сенсациялық жаңалықтарды көргенде, бірден сенбей, ресми ақпарат құралдары мен сенімді сайттардан қайталап тексеру дағдысын қалыптастыру қажет.

• Киберқауіпсіздік ережелері: Интернеттегі жеке деректерді қорғау, фишингтік (жалған) сілтемелерден сақтану — медиасауаттылықтың ажырамас бөлігі.

Журналистика және білім беру саласының үндестігі

Болашақ журналист ретінде мені бұл тақырып қатты толғандырады. Менің мақсатым — тек ақпарат жазу ғана емес, қоғамның, соның ішінде құрдастарымның сауатты ақпараттық ортада өсуіне ықпал ету. Мектеп қабырғасындағы дебат клубтары, қабырға газеттері, мектеп медиа-орталықтары — бұл медиасауаттылықты іс жүзінде шыңдайтын таптырмас құралдар.

Қорытынды

ХХІ ғасырда жазу мен оқуды білу жеткіліксіз. Нағыз «зияткер» тұлға — цифрлық әлемде өз жолын адаспай таба алатын, ақпаратты қару ретінде емес, даму құралы ретінде қолдана білетін адам. Келіңіздер, ақпараттық қоғамның саналы мүшесі болуды бүгіннен бастап бірге үйренейік!