МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛА ТҰЛҒАСЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫНА ОТБАСЫНЫҢ ӘСЕРІ

МЕКТЕП ЖАСЫНА ДЕЙІНГІ БАЛА ТҰЛҒАСЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫНА ОТБАСЫНЫҢ ӘСЕРІ

Бала танымындағы әлемнің бейнесі – ата-анасы, отбасы. Сәби 2 жасқа дейін өзін анасымен біртұтастықта көретінін, анасы екеуі бір адам деп есептейтінін ескерсек, мектеп жасына дейінгі бала тұлғасының қалыптасуында ата-анасының танымы, психикасы, отбасылық қарым-қатынастағы құндылықтары маңызды іргетас болып есептеледі. Ғалымдардың зерттеуінше, адамның орталық жүйке жүйесі 3 жасқа дейін қалыптасып болады, ал мидағы нейрондар байланысы 6 жасқа дейін 100 % орнығады. Бұл ғылыми тұжырымдардан тұлғалық қалыптасу жолында адам өмірінінің алғашқы жылдары шешуші рөл атқаратынын көре аламыз. Отбасыдағы мейірім, бауырмалдық, өзара сенім, тұрақты психика – мектеп жасына дейінгі балаға оң әсер ететін отбасылық басты құндылықтар. Баланың қауіпсіз әлеуметтенуінен, ортаға сіңісуінен, басқалармен оң қарым-қатынас жасап, тіл табысуынан бастап, әлемді тануының алғышарты – отбасындағы тұрақты психикаға ие ата-ана қалыптастыратын қауіпсіз, жайлы күй.

Балалар ата-анасының, аға-әпкелерінің мінез-құлқын бақылайды жіне еліктейді, олардың жеке тұлғасы қалыптасу барысындағы осы отбасындағы үлгілерді іштей қабылдайды, саналы, бейсаналы түрде дұрыс әрекеттер деп есептейді. Мысалы, егер бала мейірімділік, сыйластық, жанашырлық қадірленетін отбасында өссе, оның басқалармен қарым-қатынасында бұл қасиеттерді көрсету ықтималдығы жоғары. Ал отбасындағы агрессиялық мінез-құлық немесе қақтығыстар баланың эмоционалдық әл-ауқатына және әлеуметтік дағдыларына әсер етуі мүмкін. Балаға қателік жасауға мүмкіндік беріп, қолдау оның әлемді өздігінен қауіпсіз тануына жол ашады, болашақта қауіпсіз сепарациялардың іргетасы қаланады. Жылылықпен, мейірім-махаббатпен, сенімді қарым-қатынаспен және ақылға қонымды шекаралармен өскен баланың эмоционалдық дамуы да, әлеуметтенуі де жақсы нәтижелерге әкеледі, психологиялық жай-күйі де тұрақты болады. Баланың анасының тұлғасынан ажырап, өзінің тегін, кім екенін сезінуінде, өзінің қалауын, тұлғалық ерекшеліктерін сезіне бастауында, өзін бағалауында , дүниетанымының қалыптасуында отбасындағы әдет-ғұрыптар, дәстүрлер, дастархан басындағы отбасылық әңгімелер, өсиеттер, шежіре талқылау, оқыған көркем әдебиетті немесе фильмді бірге талқылау сияқты бірге жасалынатын ортақ әрекеттер маңызды рөл атқарады.

Қорытындылай келе, мектеп жасына дейінгі баланың тұлғалық қалыптасуында отбасы іргелі рөл атқарады. Өзара отбасылық қарым-қатынастың бала дамуына әсері, отбасылық құндылықтарды бала бойына сіңіру, отбасындағы жайлы күй – баланың эмоционалдық, әлеуметтік, когнитивтік дамуының алғышарты. Баланың өзіне сенімді, өзін сезіне алатын, әрекеттерін бақылай, бағалай алатын, шекараларды сезіне алатын, гуманистік құндылықтарды сіңірген, тұрақты психикаға ие тұлға болып өсуіне отбасы негіз жасай алады.