Мектеп жасына дейінгі балалардың танымдық-тілдік

қабілеттерін дамыту.

Ибраймова Алтынгүл Ұзақбайқызы

«Аққу» бөбекжай-бақшасының әдіскер-психологы

Педагог-сарапшы

Атырау облысы Исатай ауданы Хамит.Ерғалиев ауылы.

Мектеп жасына дейінгі балалардың тілінің дамуына Глен Доман әдістемесінің үлесі оразан зор.

Глен Доман (1920 жылдары туған) – американдық  нейрофизиолог- дәрігер, балалардың даму заңдылықтарын егжей-тегжейлі зерттеу нәтижелеріне негізделген, туғаннан бастап балалардың қарқынды интеллектуалдық және физикалық дамуы әдістемесінің авторы.Глен Доманның негізгі идеясы: «кез-келген баланың дамуында шексіз мүмкіндіктер беретін зор әлеуеті бар».

1955 жылы Глен Доман оның әдістемесіне негізделген адам әлеуетін дамыту институтын құрды.Доманның пайымдауынша, адам миы –бұл оқу кезінде өте белсенді. Ол туған кезден және жеті жылға созылады.Демек, Доман техникасы бойынша нәрестеге қазірдің өзінде әрекет жасаған кезде туғаннан бастау керек,Ата-аналар мен балалар мұндай тренингті қызықты ойын ретінде қабылдағанын атап көрсетеді.

«Доман карточкалары»

Есепті оқыту үшін пайдаланылатын материал балалардың жетілмеген көру аппаратын ескереді және мидың дамуына ықпал етеді.Бала санның атауы мен жазылуына емес, одан кейін жасырылған заттардың нақты санына бағдарланады.

Карточкалардағы нүктелер қызыл түсті, себебі баланың назары ақ түсті жақсы контраст жасайтын осы жарқын түсті көбірек тартады.Бұл нүктелер көру рецепторларының жетілуіне ықпал етеді. Алдымен баланы таңбалардың көмегімен карточкаларда көрсетілген санды қабылдауға үйрету керек.Алғашқы күндері үшін 5-ке дейінгі карточкалар керек. Бала сергек,көтеріңкі көңіл-күйде болуы керек.Бөлмеде алаңдататын факторлар болмауы керек.Балаға бір нүктемен карточканы көрсете отырып, «бір»деп дауыстап айту керек. Нүктелерді өте жылдам көрсетіп,сандардың атауы естілуі керек.Көрсету жылдам болған сайын, бала көбірек қызығушылық пен назар аударады.

Арифметикалық әрекеттер.

Әр жолы жаңа карточканы көріп, бала онда тағы бір қосымша нүктенің пайда болуын байқайды.Бұл болжамды болады. Жиырма нүкте болды, тағы бір –бұл қосу мәнін түсіну. Іс әрекет басталар алдында бет жағы төменге қарап тұрған үш карточка қою керек, біреуін екіншісінің үстіне қояды. Содан кейін: «бір қосу екі- үшке тең» деп нақты айту керек, ал балаға сөз болып отырған сандары бар карточканы көрсете отырады.

«Жөргектен математика» («математика с пеленок») әдістемесі.

Балаларды математикаға үйретудің екі маңызды себебі бар.Біріншісі айқын және аз маңызды: математикалық есептеулер- бұл адам миының функцияларынығ бірі. Тек адам ғана есепке қабәлетті. Сонымен қатар, бұл қабілет өмірде өте пайдалы, өйткені қоғамда оны күнделікті қолдануға тура келеді. Біз балалық шақтан бастап қарттыққа дейін санаймыз. Екінші себеп әлдеқайда маңызды. Балаларды мүмкіндігінше ерте санауға үйрету керек, себебі бұл мидың физикалық дамуына әсер етеді.

Бұл жинақ қызыл нүктелері(саны) бар 101 үлкен карточкадан тұрады.Қызыл нүктелер ақ фонда жақсы контрасты қамтамасыз етеді.

Доман әдісінің мәні арнайы карточкаларды пайдалану болып табылады, оларда сөздер , суреттер бейнеленген. Балаға материалды көрсету, оның мазмұнын жариялау қажет. Егер қарбыз түсірілсе, онда сөзді синонимдермен және фразалармен алмастырмай. «қарбыз»деп балаларға толық және түсінікті етіп айту керек. Бір іс-әрекет 10-15 секундқа созылуы керек. Осы уақыт ішінде 10-15 суретті көрсету керек. Яғни бір сурет бір секундты қамтиды.

Мектепке дейінгі балалардың танымдық-тілдік қабілеттерін дамытуда тағы бір «Друдлдар» техналогиясының маңызы ерекше.

"Друдл" ұғымы бізге ағылшын тілінен келді. Droodle = doodle + riddle (riddle – жұмбақ, doodle –адам сурет салатын дерексіз жазбалар). Друдлдар-әртүрлі пішіндегі суреттер, кейде өте дерексіз болып көрінеді. Әр сурет-бұл кішкентай ойын, онда сіз суретте не бейнеленгенін ойластыруыңыз керек. Бұл графикалық басқатырғышта көптеген жауап нұсқалары бар. Әр адам кескінге түсіндірудің бірнеше түрлі нұсқаларын ұсына алады. Егер біреу суретте-друдльде басқалар көрмейтін нәрсені көре алса, онда бұл адамды өзінің ерекше шығармашылық ойлаудың иесі екендігімен құттықтауға болады.
Друдлдар бұрыннан бері қолданылып келеді. Бұл ойын 1953 жылы Роджер Прайстың "Droodles" атты кітабына друдлдар жинағы жарияланғаннан кейін кеңінен таралды. Осыдан кейін осы қызықты және қызықты ойынның көшкін тәрізді таралуы басталды.
Друдлдар көбінесе жарнамалық мақсаттарда қолданылады, мысалы, логотипті дамыту идеясы.
Друдлдарды кішкентай немесе үлкен компанияда ойын ретінде пайдалануға болады. Бұл ойынның мақсаты-қиялдың жұмысын белсендіру, әлемді төте жолдарсыз көру. Ондағы ережелер өте қарапайым және бәріне қол жетімді: 1 адам немесе бірнеше адам ойнай алады; әрқайсысы бір-бірімен немесе топтармен бәсекелесе алады; сурет алынады және оған түсініктемелер таңдалады. Түсініктемелер алады деп кезек – онда сол ұтады, кім берді, өз түсіндірмелерін к суретте соңғы. Немесе түсіндірмелер белгілі бір уақыт ішінде жазылады, суретте көбірек нұсқалар ойлап тапқан адам жеңеді. Сіз ең түпнұсқа жауаптар үшін ұпайларды қоса аласыз.
Ең қызығы," друдлдарды " іс-әркеттің элементі ретінде немесе балалармен бірге

дамыту дағдыларында қолдануға болады. Сонымен қатар, бейнелі және шығармашылық ойлау, сөйлеу дамиды (мен не салатынымды айтамын, көргенімді түсіндіремін), сөздік қоры толықтырылады.
Міне, тағы бір мүмкін тапсырмалар:
- "қандай аң (ас үй заты және т.б.)" жаттығуы-егер бала түсінік бере алмаса, онда іздеу шеңберін тарылту арқылы жауап аймағын шектеуге тырысамыз. Егер бала қиындыққа тап болса, онда сіз не үшін көргеніңізді түсіндіріп, өз нұсқаларын ұсына аласыз. Егер бала тапсырмадағы жалғыз шешімді ғана көрсе, онда суретті әртүрлі бұрыштардан бұруға болады.
- "суретті Аяқта" жаттығуы-друдпен дайын картада бала бөлшектерді аяқтап, алынған суретке атау бере алады.
- "Менің друдлым" жаттығуы-балаға друдлды өз бетінше ойлап табуды және сурет салуды ұсыну, ал ойынның басқа қатысушылары суреттің атауын болжауы керек.
Друдлдарды жаңа материалды бекіту кезінде де, қайталау кезіндіндегі іс-әрекеттерде қолдануға болады. Әртүрлі кодтар түрінде де ұсынуға болады.