Атырау қаласы, Д.Қонаев атындағы

«BINOM SCHOOL» мектеп-лицейінің

педагог-психологы Куанова Дамира Амангалиевна

Мектеп жасындағы балалардың эмоциялық тұрақтылығын дамыту

Қазіргі білім беру жүйесінде тек білім мен білік қалыптастыру ғана емес, сонымен қатар оқушының тұлғалық дамуы, оның ішінде эмоциялық әлемін тәрбиелеу басты міндеттердің бірі болып отыр. Баланың эмоциялық тұрақтылығы – психологиялық саулығының, табысты оқу әрекетінің, қарым-қатынас мәдениетінің және өзін-өзі жетілдіру қабілетінің негізгі көрсеткіші. Эмоциялық тұрақтылықты дамыту баланың мінез-құлқындағы тұрақсыздықты азайтып, күйзеліс жағдайларынан шығуға көмектеседі.

Эмоциялық тұрақтылық – адамның ішкі жан дүниесінің тепе-теңдігін сақтай білуі, түрлі жағдайларда эмоцияларын басқару қабілеті, күйзеліске төтеп беру мүмкіндігі. Психологияда бұл ұғым «эмоциялық интеллект», «стресске төзімділік», «өзін-өзі реттеу» категорияларымен тығыз байланысты.

Мектеп жасындағы балалар үшін эмоциялық тұрақтылық:

• оқу үдерісінде кездесетін қиындықтарға сабырлы қарау,

• құрдастарымен және мұғалімдермен тиімді қарым-қатынас орнату,

• қақтығыстарды шешуде агрессиясыз амалдарды таңдау,

• ішкі күйзелістерін жеңе білу арқылы көрініс табады.

Мектеп жасындағы балалар эмоцияларының ерекшеліктері

1.Бастауыш сынып оқушылары (6–10 жас)-эмоциялары ашық, әсерленгіш, көңіл-күйлері тез ауысады. Олардың эмоциялық тұрақтылығы ойын мен шығармашылық әрекетте дамиды.

2.Орта буын (11–13 жас) -бұл кезеңде балалардың өзін-өзі бағалауы өзгереді, құрдастардың пікірі маңызды болады. Эмоцияны ұстай алмау, реніш пен қызғаныш жиі байқалады.

3.Жоғары сынып (14–17 жас)-жасөспірімдерде өзіндік сана қалыптасып, ересектермен тең болуға ұмтылыс артады. Көңіл-күйдің күрт өзгеруі, ішкі қайшылықтар, болашаққа алаңдаушылық эмоционалдық тұрақсыздықты күшейтеді.

Эмоциялық тұрақтылықты дамыту факторлары:

•Отбасы тәрбиесі-ата-ананың балаға деген жылы қарым-қатынасы, түсіністік пен қолдау көрсетуі.

•Мектеп ортасы-сыныптағы психологиялық ахуал, мұғалімнің эмоционалдық қолдауы.

• Достық қарым-қатынас- құрдастарымен сенімді байланыс орнату.

• Жеке тұлғалық ерекшеліктер -темперамент, мінез, қабілет.

• Әлеуметтік тәжірибе – түрлі үйірмелерге, спорттық және мәдени шараларға қатысу.

Эмоциялық тұрақтылықты дамыту әдістері

1.Психологиялық жаттығулар мен тренингтер:

«Эмоцияларды таны» ойыны, «Менің көңіл-күйімнің түсі» арт-терапиялық әдісі,

релаксация жаттығулары (тыныс алу, бұлшық етті босаңсыту).

2. Эмоциялық интеллектті дамыту:

өз эмоциясын тану және оны сөзбен жеткізе білу, басқаның көңіл-күйін түсіну (эмпатия), қақтығыстарды бейбіт жолмен шешу дағдылары.

3.Мектеп тәжірибесіндегі қолдау шаралары:

психолог кабинеттерінде релаксация бұрыштарын ұйымдастыру,«Эмоция күнделігін» жүргізу,сынып сағаттарында эмоциялық мәдениетке арналған тренингтер өткізу.

4. Шығармашылық және спорттық іс-әрекет:

сурет салу, ән айту, би билеу – эмоцияны шығармашылық жолмен шығару,спорттық ойындар – агрессияны қауіпсіз арнаға бұру.

Мұғалім мен ата-ананың рөлі

•Мұғалім баланың эмоциялық жағдайын ескеріп, оқу жүктемесін дұрыс ұйымдастыруы тиіс. Әділ бағалау, жылы сөз, қолдау көрсету-баланың тұрақтылыққа үйренуіне ықпал етеді.

•Ата-ана балаға сенім артып, әрбір жетістігін бағалап, қиын сәттерде сабырлылық таныту арқылы үлгі болуы қажет.

Мектеп жасындағы балалардың эмоциялық тұрақтылығын дамыту-олардың психологиялық денсаулығын сақтау мен толыққанды тұлға болып қалыптасуының кепілі. Эмоцияны басқаруды үйренген бала тек оқу мен қарым-қатынаста емес, болашақ өмірінде де кездесетін қиындықтарды еңсере алады. Сондықтан мектеп пен отбасы бірлесе отырып, балалардың эмоциялық мәдениетін қалыптастыруға жүйелі түрде жағдай жасауы қажет.

Әдебиеттер тізімі

1.Немов Р.С. Психология: Учебник для студентов высших педагогических заведений.-М.: Владос, 2013.

2.Выготский Л.С. Воображение и творчество в детском возрасте. – М.: Просвещение, 1991.

3.Айтмұқанова Б. Баланың психологиялық дамуы. – Алматы: Қазақ университеті, 2018.

4.Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. Педагогика. – Алматы: Рауан, 2002.

5.Гоулман Д. Эмоциональный интеллект. Почему он может значить больше, чем IQ. – М.: Манн, Иванов и Фербер, 2019.

6.Мұқанов М.М. Жас және педагогикалық психология. – Алматы: Білім, 2008.

7.Нұрмұхамбетова С. Балалардың эмоциялық даму ерекшеліктері // Психология және қоғам. – 2020. – №3. – 45–52 б.

8.Ерменбаева Г.К. Мектеп жасындағы балалардың тұлғалық дамуы. – Астана: Фолиант, 2021.