Мектепалды даярлық тобы балаларының шығармашылық қабілетін арттыру жолдары БАЯНДАМА

Түркістан облысы, Мақтаарал ауданы, Әл-Фараби атындағы ЖББМ КММ Мектепалды даярлық тобы мұғалімі Л. Канатова

БАЯНДАМА

«Мектепалды даярлық тобы балаларының шығармашылық қабілетін арттыру жолдары»

Кіріспе

Қазіргі білім беру жүйесінде мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың негізгі міндеттерінің бірі – баланың жеке тұлға ретінде қалыптасуына жағдай жасау, оның танымдық қызығушылығын, шығармашылық қабілетін және өздігінен әрекет ету дағдыларын дамыту.

Мектепалды даярлық кезеңі – баланың қоршаған ортаны танып, жаңа нәрселерге қызығушылығы артып, ойлау, сөйлеу, қиялдау және шығармашылық қабілеттері қарқынды дамитын маңызды кезең.

Әрбір бала – өзіндік ойы, мінезі, қызығушылығы мен қабілеті бар жеке тұлға. Бір бала сурет салуға бейім болса, екінші бала ән айтуға, үшіншісі құрастыруға немесе түрлі ойындар ойлап табуға қызығушылық танытады. Сондықтан тәрбиешінің міндеті – балалардың бойындағы қабілеттерді байқап, оларды дамытуға қажетті жағдай жасау.

Шығармашылық қабілет дегеніміз – баланың өз ойын еркін жеткізуі, қиялдауы, жаңа идеялар ұсынуы, таныс заттар мен құбылыстарға өзгеше көзқараспен қарауы және өз бетінше жұмыс жасауға талпынуы.

1. Мектепалды даярлық тобында шығармашылық қабілетті дамытудың маңызы

Мектепалды даярлық тобындағы балалардың шығармашылық қабілетін дамыту олардың жан-жақты қалыптасуына ықпал етеді.

Шығармашылық әрекет арқылы бала:

• өз ойын еркін жеткізуге үйренеді;

• қиялы мен есте сақтау қабілетін дамытады;

• түстерді, пішіндерді, көлемдерді ажыратады;

• қоршаған орта туралы түсінігін кеңейтеді;

• өз бетінше шешім қабылдауға дағдыланады;

• бастаған жұмысын аяқтауға үйренеді;

• өз еңбегіне баға беріп, жетістігіне қуанады;

• басқа балалармен қарым-қатынас жасау қабілетін жетілдіреді.

Шығармашылық жұмыс барысында баланың бойында шыдамдылық, ұқыптылық, ізденімпаздық және жауапкершілік қасиеттері де қалыптасады.

2. Балалардың шығармашылық қабілетін арттырудың тиімді жолдары

Балалардың шығармашылық қабілетін дамыту үшін оқу-тәрбие үдерісінде әртүрлі әдіс-тәсілдерді қолдану маңызды.

1. Сурет салу және бейнелеу өнері

Сурет салу – баланың қиялын дамытатын ең тиімді шығармашылық әрекеттердің бірі. Балалар сурет салу арқылы өз сезімдерін, ойларын және қоршаған орта туралы түсініктерін бейнелейді.

Қолдануға болатын әдістер:

• саусақпен сурет салу;

• алақанмен сурет салу;

• мақта таяқшаларымен бейнелеу;

• губкамен сурет салу;

• дәстүрлі емес сурет салу техникасы;

• дайын бейнелерді толықтыру.

Мысалы, «Менің қиялымдағы үй», «Ғажайып гүлдер», «Күзгі ағаш», «Менің отбасым» тақырыптарында сурет салдыру арқылы балалардың қиялы мен бейнелеу қабілетін дамытуға болады.

2. Мүсіндеу және жапсыру жұмыстары

Ермексазбен жұмыс жасау, қағаздан түрлі бейнелер құрастыру және жапсыру балалардың ұсақ моторикасын, кеңістіктік ойлауын және шығармашылық қабілетін жетілдіреді.

Мысалы:

• ермексаздан жануарлар мүсіндеу;

• түрлі түсті қағаздан гүлдер жасау;

• геометриялық пішіндерден бейне құрастыру;

• табиғи материалдардан композиция жасау;

• қағазды бүктеу арқылы түрлі бұйымдар дайындау.

Бұл жұмыстар балалардың қол икемділігін арттырып, өздігінен жұмыс жасауға үйретеді.

3. Құрастыру және модельдеу

Құрастыру әрекеті балалардың логикалық ойлауын, қиялын және кеңістікті бағдарлау қабілетін дамытады.

Балалар құрылыс материалдары, LEGO бөлшектері, түрлі текшелер мен табиғи материалдар арқылы өз ойларындағы заттарды құрастыра алады.

Мысалы:

• «Менің арманымдағы балабақша»;

• «Болашақ қаласы»;

• «Көлік түрлері»;

• «Жануарларға арналған үй»;

• «Ертегілер әлемі».

Тәрбиеші балаларға дайын үлгіні ғана қайталатпай, өз қиялымен жаңа дүниелер жасауға мүмкіндік бергені дұрыс.

4. Музыкалық және сахналық шығармашылық

Ән айту, би билеу, тақпақ оқу, ертегілерді сахналау балалардың шығармашылық және эмоционалдық дамуына ықпал етеді.

Бұл бағытта:

• музыкалық ойындар;

• рөлдік қойылымдар;

• қуыршақ театры;

• ертегілерді сахналау;

• қимылды музыкалық жаттығулар;

• балалардың өздері ойлап тапқан шағын көріністері ұйымдастырылады.

Мысалы, «Бауырсақ», «Шалқан», «Мақта қыз бен мысық» ертегілерін сахналау арқылы балалардың сөйлеу мәнерін, есте сақтау қабілетін және өзіне деген сенімділігін арттыруға болады.

5. Дидактикалық және шығармашылық ойындар

Ойын – мектепалды даярлық жасындағы балалардың негізгі әрекеттерінің бірі. Ойын барысында бала өзін еркін сезінеді, жаңа идеялар ойлап табады және қоршаған ортаны таниды.

Тиімді ойындар:

• «Суретті аяқта»;

• «Не жетіспейді?»;

• «Егер мен суретші болсам...»;

• «Ғажайып дорба»;

• «Қиялдағы жануар»;

• «Ертегіні жалғастыр»;

• «Бір заттан бірнеше бейне жаса».

Мұндай ойындар баланың ойлау қабілетін, тапқырлығын және шығармашылық ізденісін дамытады.

3. Шығармашылық қабілетті дамытуда инновациялық әдістерді қолдану

Қазіргі таңда мектепке дейінгі білім беру ұйымдарында балалардың шығармашылық қабілетін дамытуға бағытталған жаңа технологиялар мен әдістер кеңінен қолданылуда.

ТРИЗ технологиясы

ТРИЗ технологиясы балаларды стандартты емес ойлауға, мәселені әртүрлі жолмен шешуге және жаңа идеялар табуға үйретеді.

Мысалы, «Егер ағаштар сөйлей алса, не айтар еді?», «Егер жаңбыр жаумаса, не болар еді?» деген сұрақтар арқылы баланың қиялын дамытуға болады.

Мнемотехника әдісі

Бұл әдіс суреттер мен шартты белгілер арқылы балалардың есте сақтау және сөйлеу қабілетін жетілдіреді. Балалар суреттерге қарап әңгіме құрастырады, тақпақтарды есте сақтайды.

Жобалық әдіс

Балалар шағын жобаларға қатысу арқылы бақылау, зерттеу, салыстыру және өз нәтижесін таныстыру дағдыларын меңгереді.

Жобалар үлгісі:

• «Табиғат – біздің досымыз»;

• «Менің сүйікті ойыншығым»;

• «Пайдалы дәрумендер»;

• «Су – тіршілік көзі»;

• «Менің отбасым».

STEAM элементтерін қолдану

STEAM бағытындағы тапсырмалар ғылым, технология, инженерия, өнер және математиканы байланыстырады.

Мысалы, балаларға қағаздан көпір жасау, түрлі пішіндерден үй құрастыру немесе судың қасиеттерін тәжірибе арқылы зерттеу ұсынылады.

4. Тәрбиешінің шығармашылық ортаны ұйымдастырудағы рөлі

Балалардың шығармашылық қабілетін дамытуда тәрбиешінің педагогикалық шеберлігі мен дұрыс ұйымдастырылған ортаның маңызы зор.

Тәрбиеші:

• әр баланың жеке қабілеті мен қызығушылығын ескеруі;

• балаларға еркін таңдау жасауға мүмкіндік беруі;

• шығармашылық жұмыстарға қажетті құралдарды қолжетімді орналастыруы;

• баланың бастамасын қолдауы;

• қателесуден қорықпауға үйретуі;

• дайын үлгіні қайталаумен шектелмей, өздігінен жұмыс жасауға бағыттауы;

• балалардың еңбегін бағалап, жетістіктерін мадақтауы қажет.

Сонымен қатар топ бөлмесінде шығармашылық бұрыш, сурет салу бұрышы, құрастыру орталығы, кітап бұрышы және театрландырылған ойын алаңын ұйымдастыру тиімді.

5. Ата-аналармен бірлескен шығармашылық жұмыстар

Баланың шығармашылық қабілетін дамыту тек тәрбиешінің міндеті емес. Бұл бағытта ата-аналардың да белсенді қатысуы маңызды.

Ата-аналармен бірлесіп:

• «Отбасылық шығармашылық» көрмесін;

• «Әкем, анам және мен» қолөнер байқауын;

• табиғи материалдардан бұйымдар жасау сайысын;

• отбасылық сурет салу күнін;

• ертегілерді бірге сахналау шараларын өткізуге болады.

Мұндай жұмыстар баланың отбасымен қарым-қатынасын нығайтып, өз еңбегіне деген қызығушылығын арттырады.

6. Практикалық жұмыс түрлерінің үлгілері

Балалардың шығармашылық қабілетін дамыту барысында мынадай тапсырмаларды қолдануға болады:

«Қиялдағы жануар»

Балаларға бірнеше геометриялық пішін ұсынылады. Сол пішіндерді пайдаланып, өз қиялындағы жануардың суретін салады және оған ат қояды.

Мақсаты: қиялын, ойлауын және бейнелеу қабілетін дамыту.

«Ертегіні жалғастыр»

Тәрбиеші ертегінің басын айтып береді. Балалар оқиғаның әрі қарай қалай өрбитінін өздері ойлап табады.

Мақсаты: байланыстырып сөйлеуін, шығармашылық ойлауын және сөздік қорын дамыту.

«Сиқырлы түстер»

Балаларға бірнеше түс ұсынылады. Олар түстерді араластырып, жаңа реңктер алады және сол түстерді пайдаланып сурет салады.

Мақсаты: түстерді ажырату, тәжірибе жасау және шығармашылық ізденіс дағдыларын қалыптастыру.

«Қалдық заттардан ғажайып бұйым»

Қағаз, картон, пластик қақпақтар және табиғи материалдарды пайдаланып, түрлі бұйымдар жасайды.

Мақсаты: ұқыптылыққа, үнемділікке, табиғатты қорғауға және шығармашылықпен жұмыс жасауға тәрбиелеу.

7. Күтілетін нәтижелер

Жүйелі ұйымдастырылған шығармашылық жұмыстардың нәтижесінде балалар:

• өз ойын еркін жеткізе алады;

• қиялы мен шығармашылық белсенділігін дамытады;

• сурет салу, мүсіндеу, жапсыру және құрастыру дағдыларын меңгереді;

• жаңа идеялар ұсынуға талпынады;

• өздігінен шешім қабылдауға үйренеді;

• бастаған жұмысын аяқтауға дағдыланады;

• топпен және жеке жұмыс жасай алады;

• өз еңбегін бағалап, өзгелердің шығармашылығын құрметтейді.

Қорытынды

Қорыта айтқанда, мектепалды даярлық тобындағы балалардың шығармашылық қабілетін дамыту – олардың болашақта жан-жақты дамыған, ізденімпаз, өз ойын еркін жеткізе алатын тұлға болып қалыптасуының негізі.

Әр баланың бойында ерекше қабілет бар. Сол қабілетті байқап, дамытуға мүмкіндік жасау – тәрбиешінің басты міндеті. Баланы белгілі бір үлгімен ғана жұмыс жасауға үйретпей, оның өз ойын жүзеге асыруына, қиялына ерік беруіне жағдай жасау қажет.

Шығармашылық жұмыс кезінде ең маңыздысы – баланың жасаған жұмысының мінсіз болуы емес, оның ізденуі, талпынуы, өз қолымен жаңа нәрсе жасауға деген қызығушылығы.

Сондықтан тәрбиеші әр баланың кішкентай жетістігін бағалап, қолдап, шығармашылық мүмкіндіктерін ашуға бағыт беруі керек.

Бала шығармашылығы – оның ішкі әлемінің көрінісі. Ал сол әлемді дамытуға жол ашу – әрбір педагогтың жауапты міндеті.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы.

2. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың мемлекеттік жалпыға міндетті стандарты.

3. Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытудың үлгілік оқу бағдарламасы.

4. Выготский Л.С. Воображение и творчество в детском возрасте.

5. Мектепке дейінгі педагогика бойынша оқу-әдістемелік құралдар.

6. Мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық қабілетін дамытуға арналған әдістемелік материалдар.