Алматы облысы

Еңбекшіқазақ ауданы

«Еңбек орта мектебі-Өрнек бастауыш мектебімен»КММ

мектепалды даярлық тәрбиешісі Камалиева Айжан Амановна

«Мектепалды даярлық топтарда ойынның мәні мен рөлі»

Мектепалды даярлық тобы – баланың мектепке дейінгі кезеңнен бастауыш білім беру жүйесіне өтуін қамтамасыз ететін маңызды кезең. Бұл жастағы балалар үшін ойын – негізгі әрекет түрі болып табылады. Дұрыс ұйымдастырылған ойындар арқылы балалардың танымдық, әлеуметтік, тілдік және шығармашылық қабілеттері дамиды

Мектепалды балалардың қозғалыс дағдыларын қалыптастыру қазіргі уақытта ерекше өзектілікке ие. Балалардың физикалық және психоәлеуметтік дамуы олардың денсаулығына тікелей әсер етеді, ал бұл кезеңдегі даму болашақтағы қалыптасқан дағдылардың негізін қалайды. Балалардың дағдыларын қалыптастыру кезінде ойын әдістерінің маңызы ерекше, себебі ойын балаларға қызықты әрі тиімді түрде қозғалыс дағдыларын меңгеруге мүмкіндік береді.

Ойынның мәні мен маңызы

Ойын — балалардың табиғи іс-әрекеті, олардың өмірін мазмұнды әрі қызықты етеді. Балалар ойын арқылы айналадағы әлеммен танысып, өзінің және басқалардың мүмкіндіктерін анықтайды. Балалардың ойында түрлі қимыл-қозғалыстар мен дағдылар қалыптасады, себебі ойын — бұл қозғалыс, сезім мен ойдың үйлесімі. Балалардың дене шынықтыру дағдыларын қалыптастыруда ойындар әртүрлі қозғалыстарды орындауға мүмкіндік береді. Балалар қозғалу арқылы шапшаңдықты, икемділікті, күшті және төзімділікті дамытады. Сонымен қатар, ойындар балалардың психологиялық жағдайына әсер етіп, олардың эмоционалды теңгерімін сақтауға көмектеседі.

Ойын эстетикалық тәрбие құралы ретінде де кеңінен пайдаланылады, өйткені балалар өздерін қоршаған дүниені роль, бейне арқылы көрсетеді. Ойында қиялдың – бұрын алған әсер негізінде бейне жасаудың зор маңызы бар . Көптеген ойындардың мазмұнына таныс әндер, тақпақтар, жұмбақтар енгізіледі. Осының бәрі тәрбиешіге балалардың эстетикалық әсерленуін тереңдете түсуге мүмкіндік береді.

К. Д. Ушинский өзінің «Адам тәрбие пәні ретінде» деген еңбегінде ойынды «өзін қоршаған айналасындағы дүниенің барлық күрделілігіне кірудің бала үшін шамасы келетіндей тәсіл» деп анықтама берген.

А. Н. Леонтьевтің, Д. Б. Элькониннің зерттеулері көрсеткендей, мектеп жасына дейінгі кезеңнің барлық уақытында ойынды дамыту ойыннан шынайылық, үлкендердің ісін қайталау, рөлдік ойнау, адамдар арасындағы қарым-қатынастың көрінісі бағытында жүреді. Сонымен, ойын арнайы жасалған жағдайда адамдардың өзара қарым-қатынасын анықтау және модельдеу құралы болады, яғни әлеуметтік тәжірибені меңгеруге қызмет ете бастайды.

Ойын – мектеп жасына дейінгі балалардың дамуына, білім алуына және әлеуметтенуіне ықпал ететін ең тиімді әдіс. Бұл кезеңде ойынның негізгі мәні:

1.Қоршаған ортаны тану – балалар ойын барысында заттар мен құбылыстарды зерттейді, салыстырады, талдайды.

2.Қиял мен шығармашылықты дамыту – рөлдік және драмалық ойындар арқылы бала өзін әртүрлі кейіпкерлердің орнына қойып, шығармашылық қабілетін дамытады.

3.Қарым-қатынас дағдыларын қалыптастыру – ойын барысында балалар бірге әрекет етуді, өз ойларын жеткізуді, ережелерді сақтауды үйренеді.

4.Қозғалыс белсенділігі – қимыл-қозғалыс ойындары баланың физикалық дамуын жақсартады.

Балалардың денсаулығын жақсартуда ойындар әртүрлі бағытта жұмыс істейді:

• Физикалық денсаулықты жақсарту — ойындар балалардың бұлшықет жүйесін дамытуға, қимыл-қозғалыс үйлесімділігін қалыптастыруға, қан айналымын жақсартуға ықпал етеді.

• Психологиялық денсаулықты қолдау — ойын баланың көңіл-күйін көтеріп, стресстен арылуына көмектеседі, эмоциялық тұрақтылықты қалыптастырады.

• Әлеуметтік дағдыларды дамыту — топтық ойындар балаларға бір-бірімен ынтымақтастықта жұмыс жасауға, коммуникацияға үйретеді. Олар бірлесе жұмыс жасау арқылы лидерлік қасиеттерді дамытады, ережелерді сақтауды үйренеді.

Ойын түрлері және олардың рөлі

Мектепалды даярлық топтарында қолданылатын ойындарды бірнеше түрге бөлуге болады:

1.Дидактикалық ойындар

Логикалық ойлау, есте сақтау және зейінді дамытуға көмектеседі.

Мысалы: «Қайсысы артық?», «Суретті құрастыр», «Сандық лото».

2.Рөлдік ойындар

Әлеуметтік дағдыларды, қиялды және қарым-қатынасты дамытады.

Мысалы: «Дәрігер мен науқас», «Дүкен», «Отбасы».

3.Қимыл-қозғалыс ойындары

Дене белсенділігін арттырып, үйлесімді қимыл-қозғалысты дамытады.

Мысалы: «Мысық пен тышқан», «Қуаласпақ», «Секіргіш доп».

4.Құрылыс және конструкциялық ойындар

Кеңістік ойлауды, ұсақ моториканы және инженерлік дағдыларды жетілдіреді.

Мысалы: «Лего», «Кірпіштен үй салу», «Жол салу».

5.Шығармашылық ойындар

Баланың эстетикалық талғамын, өнерге деген қызығушылығын дамытады.

Мысалы: «Қуыршақ театры», «Сурет салу», «Музыкалық ойындар».

Ойын арқылы мектепке дайындау

Ойын тек көңіл көтеру ғана емес, сонымен қатар баланың мектепке дайындалуына да көмектеседі.

Математикалық ойындар – сандарды тануға, санауға, есептер шығаруға үйретеді.

Тілдік ойындар – сөздік қорды байытып, сөйлеу қабілетін дамытады.

Логикалық ойындар – зейін мен ойлау қабілетін арттырады.

Мысалы, «Сандарды тап» ойыны арқылы балалар сандарды үйренсе, «Кім жылдам?» ойыны арқылы логикалық ойлауын дамытады.

Қорытынды

Мектепалды даярлық топтарында ойын – баланың жан-жақты дамуына әсер ететін ең маңызды әдіс. Ойын арқылы балалар жаңа білім алады, шығармашылық қабілеттерін дамытады, достық қарым-қатынас орнатады және мектепке дайындығын күшейтеді. Сондықтан тәрбиешілер мен ата-аналар баланың ойынын дұрыс бағыттап, тиімді ойын түрлерін ұсынуы қажет.

Пайдаланылған әдебиеттер:

Мектепке дейінгі педагогика Р. Қ Аралбаева Алматы,2012ж

Мектепке дейінгі педагогика А.Қ Меңжанова Алматы Рауан 1992ж