Жамбыл облысы, Тараз қаласы, «Барыс» бөбекжай-балабақшасының тәрбиешісі Бримбердиева Сандуғаш Джумабековна

Тақырыбы: Мектепке дейінгі білім беруде құзыреттілікке негізделген тәсіл

Кіріспе

Қазіргі қоғамдағы әлеуметтік-экономикалық өзгерістер білім беру жүйесіне, соның ішінде мектепке дейінгі тәрбие мен оқыту саласына жаңа талаптар қойып отыр. Баланың жан-жақты дамуын, өмірде өз орнын таба алатын, белсенді, шығармашыл тұлға қалыптастыру – мектепке дейінгі білім берудің басты мақсатына айналды. Осы орайда дәстүрлі білім беруден гөрі баланың алған білімін өмірде қолдана алу қабілетін дамытуға бағытталған құзыреттілікке негізделген тәсіл өзекті болып отыр.

Құзыреттілікке негізделген тәсіл баланы тек біліммен қаруландыруды емес, оның жеке қабілеттерін, дағдыларын, тәжірибесін қалыптастыруды көздейді. Бұл тәсіл мектепке дейінгі кезеңде баланың болашақтағы оқу жетістіктерінің іргетасын қалайды.

Құзыреттілікке негізделген тәсілдің мәні

Құзыреттілікке негізделген тәсіл – білім алушының белгілі бір іс-әрекетті тиімді жүзеге асыра алу қабілетін қалыптастыруға бағытталған педагогикалық ұстаным. Мектепке дейінгі білім беруде бұл тәсіл баланың жас ерекшеліктеріне сай негізгі құзыреттерді дамытуға бағытталады.

Құзыреттілік ұғымы тек білімді меңгерумен шектелмейді. Ол:

• білім;

• білік;

• дағды;

• тәжірибе;

• құндылықтар мен жеке қасиеттердің бірлігін қамтиды.

Мектепке дейінгі ұйым жағдайында құзыреттілікке негізделген тәсіл баланың қоршаған ортамен өзара әрекеттесуіне, өз ойын еркін жеткізуіне, шешім қабылдауына, шығармашылық қабілеттерін дамытуына мүмкіндік береді.

Мектепке дейінгі жаста қалыптастырылатын негізгі құзыреттер

Мектепке дейінгі тәрбие мен оқытуда келесі негізгі құзыреттерді қалыптастыру маңызды болып табылады:

1. Коммуникативтік құзыреттілік

Баланың өз ойын анық жеткізе білуі, құрдастарымен және ересектермен қарым-қатынас жасауы, тілдік қорын байытуы осы құзыреттіліктің негізін құрайды. Бұл бағытта ертегі оқу, әңгімелесу, рөлдік ойындар, диалогтік оқыту әдістері тиімді қолданылады.

2. Әлеуметтік-эмоциялық құзыреттілік

Баланың өз эмоциясын тануы, басқаруы, өзгелердің сезімін түсінуі, топта жұмыс істей білуі – әлеуметтік бейімделудің маңызды алғышарты. Тәрбиеші жағымды психологиялық орта қалыптастырып, балаға сенім білдіру арқылы бұл құзыреттілікті дамытады.

3. Танымдық құзыреттілік

Баланың қоршаған ортаны тануға деген қызығушылығын арттыру, сұрақ қоя білу, бақылау, салыстыру, қарапайым қорытынды жасау дағдыларын қалыптастыру танымдық құзыреттіліктің мазмұнын құрайды. Зерттеу элементтері бар ойындар мен тәжірибелер бұл бағытта ерекше рөл атқарады.

4. Шығармашылық құзыреттілік

Баланың қиялын дамыту, өз идеясын еркін көрсету, өнер арқылы өзін таныту – шығармашылық құзыреттіліктің негізі. Сурет салу, мүсіндеу, музыка, драмалық ойындар баланың шығармашылық әлеуетін ашады.

5. Өзін-өзі дамыту құзыреттілігі

Бұл құзыреттілік баланың дербестігін, өз әрекетіне жауапкершілікпен қарауын қалыптастыруға бағытталған. Өзіне қызмет көрсету, тапсырманы соңына дейін орындау, қарапайым таңдау жасау осы құзыреттіліктің көрінісі болып табылады.

Тәрбиешінің рөлі және кәсіби құзыреттілігі

Құзыреттілікке негізделген тәсілді жүзеге асыруда тәрбиешінің рөлі ерекше. Қазіргі тәрбиеші – тек білім беруші емес, баланың дамуын бағыттаушы, ұйымдастырушы, кеңесші тұлға.

Тәрбиеші:

• баланың жеке ерекшелігін ескере отырып жұмыс жүргізуі;

• ойын технологияларын тиімді қолдануы;

• баланың белсенді әрекетіне жағдай жасауы;

• ынтымақтастыққа негізделген қарым-қатынас орнатуы қажет.

Сонымен қатар тәрбиешінің өзі де кәсіби құзыретті болуы тиіс. Үнемі ізденіс үстінде болып, жаңа педагогикалық технологияларды меңгеру, кәсіби біліктілігін арттыру – сапалы білім берудің кепілі.

Құзыреттілікке негізделген тәсілді іске асыру жолдары

Мектепке дейінгі ұйымдарда құзыреттілікке негізделген тәсілді тиімді жүзеге асыру үшін төмендегідей шарттар маңызды:

• дамытушы пәндік-кеңістік ортаны ұйымдастыру;

• ойын арқылы оқыту әдістерін кеңінен қолдану;

• баланың дербес әрекетіне мүмкіндік беру;

• ата-анамен тығыз ынтымақтастық орнату;

• баланың жетістігін бағалауда ынталандырушы тәсілді қолдану.

Бұл тәсілде баланың әрбір жетістігі ескеріліп, оның дамуына оң ықпал ететін жағдайлар жасалады.

Қорытынды

Қорыта айтқанда, мектепке дейінгі білім беруде құзыреттілікке негізделген тәсіл – заман талабына сай, баланың жеке тұлға ретінде қалыптасуына бағытталған тиімді педагогикалық бағыт болып табылады. Бұл тәсіл баланың тек білім алуына емес, өмірлік маңызды дағдыларды меңгеруіне, қоғамда өз орнын таба алатын тұлға болып қалыптасуына мүмкіндік береді.

Құзыреттілікке негізделген тәсілді жүйелі түрде қолдану арқылы мектепке дейінгі ұйымдарда сапалы білім мен тәрбие беруге, баланың жан-жақты дамуына қол жеткізуге болады.