Мектепке дейінгі мекемеде ата - аналармен жұмыс жүргізудің тиімді әдістері

Ажиева Ш.Т.

«Заңғар» бөбекжай балабақшасының тәрбиесіші

Отбасы - бұл бала үшін қоғамдық тәжірибенің қайнар көзі. Бала отбасында үлгі-өнеге алып, әлеуметтенуі қалыптаса бастайды.

Отбасы - адам баласының өсіп-өнер, қаз тұрар, қанат қағар ұясы, алтын бесігі. Тәрбиенің кілті-отбасының өмір тіршілігіне байланысты. Әсіресе, ата-ананың адамгершілік бейнесі балаларды тәрбиелеудің негізгі көзі [1]. 

Сол себепті мектепке дейінгі мекемелер ата-аналармен тығыз байланысты жұмыс жүргізіп, екі жақ бірігіп бала тәрбиесіне бірігіп араласады. Әрбір мектепке дейінгі білім беру мекемесі баланы тәрбиелеп қана қоймай, ата-аналарға бала тәрбиесі туралы кеңес береді. Мектепке дейінгі мекеменің тәрбиеші-педагогы тек балалардың тәрбиешісі ғана емес, сонымен бірге ата-аналардың оларды тәрбиелеудегі серіктесі.

Балабақшаның отбасымен өзара қарым-қатынасының жетекші мақсаты - мектеп жасына дейінгі баланың жеке басының тұтас дамуын қамтамасыз ететін тәрбиеленушілердің отбасыларымен жауапты және өзара тәуелді қатынастарды дамыту үшін қажетті жағдайлар жасау, ата-аналардың тәрбие саласындағы құзыреттілігін арттыру болып табылады.

Мектепке дейінгі педагогтардың ата-аналармен өзара әрекеттесуінің жаңа философиясының артықшылықтары келесідей: біріншіден, бұл тәрбиешілер мен ата-аналардың балаларды тәрбиелеу бойынша бірлесіп жұмыс істеуге деген жағымды эмоционалды көзқарасы; екіншіден, бұл баланың ерекшеліктерін, әдеттерін жұмыс кезінде ескеру педагогикалық процестің тиімділігін арттыруға әкеледі; үшіншіден, ата-аналар мектеп жасында өздері қажет деп санайтын баланы дамыту мен тәрбиелеу бағытын өз бетінше таңдап, қалыптастыра алады; төртіншіден, бұл мектепке дейінгі білім беру мекемесінде және отбасында баланы тәрбиелеу мен дамытудың бірыңғай бағдарламасын жүзеге асыру мүмкіндігі.

Ата-аналармен жұмыс дифференциалды тәсілге ие болуы керек, отбасының әлеуметтік мәртебесі мен микроклиматын, сондай-ақ ата-аналардың сұраныстары мен ата-аналардың мектепке дейінгі білім беру мекемесінің қызметіне қызығушылық дәрежесін ескеруі керек. Тәрбиеші де, ата-ана да өздерінің психологиялық және жас ерекшеліктері, өмірлік тәжірибесі және проблемаларға деген көзқарасы қалыптасқан тұлғалар. Ересек адам прагматикалық мотивтерді басшылыққа ала отырып үйренеді. Педагогикалық ұжымның міндеті-ата-аналармен жемісті ынтымақтастық үшін жағдай жасау.

Қазіргі таңда баланы тәрбиелеуде ата-ананың да, тәрбиеші ұстаздың да атқаратын рөлі зор. Жас күнінде бала қандай тәрбие алса, сол ізбен алға қарай өседі. Тәрбие кезінде отбасының, балабақшаның да алатын орны бар. Ата –ана баласына өз отбасын қадір тұтудан бастап, туған-туыс, Отан, Қазақстан деген ұғымдарды терең түсінгені, құрметтеп қарауға тәрбиелеу керек екенін ұғындыру. Отбасы жауапкершілігі бәрінен биік болмақ. Сондықтан ата-ана басты талапты өздеріне қойғандары жөн. Баланың тәрбие алуына қоғамнан өз орнын табуына жағдай жасауына әрбір отбасы педагогикалық әдіс-тәсілдерге сүйенгені дұрыс [2]. 

Осы мәселені ескере отырып, мектепке дейінгі білім беру мекемесінің отбасылармен бірлескен жұмысын ұйымдастыру кезінде негізгі қағидаларды сақтау қажет:

• балабақшаның отбасы үшін ашықтығы (әр ата-анаға баласының қалай өмір сүретінін және дамитынын білуге және көруге мүмкіндік беріледі);

• балаларды тәрбиелеудегі педагогтар мен ата-аналардың ынтымақтастығы;

• отбасында және балалар ұжымында жеке тұлғаны дамытудың бірыңғай тәсілдерін қамтамасыз ететін белсенді даму ортасын құру;

• баланың дамуы мен тәрбиесіндегі жалпы және жеке проблемаларды диагностикалау.

Осы қағидаларды сақай отырып өз қызметін жүзеге асыруда, мектепке дейінгі мекеме педагогтарының басты мақсаты анықталады. Олардың негізгі мақсаты - отбасына балаларды тәрбиелеуде кәсіби көмек көрсету, сонымен бірге оны алмастырмай, отбасындағы тәрбиелік функцияларын толықтыру және толық жүзеге асыруды қамтамасыз ету болып табылады. Осы мақсаттарды жүзеге асыру арқылы тәрбиеші-педагогтар өз жұмыстарын:

• баланың қызығушылықтары мен қажеттіліктерін дамыту;

• бала тәрбиесінің үнемі өзгеріп отыратын жағдайларында ата-аналар арасындағы міндеттер мен жауапкершіліктерді бөлу;

• баланың даралығын түсіну және қабылдау, оған ерекше тұлға ретінде сену және құрметтеу сынды бағытта жүзеге асырады.

Ата-аналармен жақынырақ танысып, отбасының әлеуметтік жағдайын, отбасы мүшелерінің бала тәрбиелеудегі ролін анықтау үшін, ата-аналардың ұсыныс-пікірлерін, ойын бөлісу мақсатында сауалнамалар, анкеталық сұрақтар алуымызға болады. Сонымен бірге жыл бойғы жүргізілетін жұмыс түрлерін ата-аналармен бірлесе отырып жасаған тиімді. Себебі, ата-аналар заман талабына сай өзекті мәселелерді, отбасы тәрбиесіне байланысты тақырыптарды өздері ұсына алады. Сонымен қатар ата-аналардың ұсыныс-пікірлермен санаса отырып ата-аналарға арналған әңгімелер мен лекциялар, консультациялар, сұрақ-жауап кештері, тәрбие жұмысын алмасу жөніндегі конференциялар, ата-аналарды педагогикалық әдебиеттермен таныстыру әдіс-тәсілдері қарастырылады [3].

Сонымен қатар, ата-аналармен жұмыс жасау барысында тәрбиеші-педагог келесі кезеңдерді ұстану керек:

• Ата-аналармен жұмыстың мазмұны мен формаларын сақтау. Олардың қажеттіліктерін зерттеу мақсатында жедел сауалнама жүргізу және сауалдамадан алынған мәліметтер одан әрі жұмыс жүргізу үшін пайдалану.

• Болашақ іскерлік ынтымақтастықты орната отырып, тәрбиешілер мен ата-аналар арасында достық қарым-қатынас орнату.

• Тәрбиешінің бала отбасындағы проблемаларынан хабадар болуы. Мұнда тәрбиешінің отбасымен тығыз байланысты жұмыс жасау барысында баланың мінез-құлқындағы қиындықтар, алаңдаушылықтар, жағымсыз нәрселер туралы ақпарат алуында.

• Ата-аналармен бірге баланың жеке басын зерттеу және қалыптастыру. Осы кезеңде жұмыстың нақты мазмұны жоспарланып, ынтымақтастық нысандары таңдалады.

Ата-ананың қатысуынсыз баланы тәрбиелеу және жетілдіру мүмкін емес. Ата-аналар мен балабақшаның өзара әрекеттесуі ұзақ процесс, таңдалған мақсатты шыдамдылықпен ұстануды талап ететін қажырлы еңбек.

Сонымен, отбасы мен балабақша - бұл біздің болашақ ұрпағымызды қалыптастыратын негізгі құрал деген ойға келеміз. Бала 7 жасқа дейін балабақшада қалыптасатыны белгілі. Тәрбиешілер және тәрбиеленушілердің ата-аналары әрқашан өзара түсіністік, әдептілік, шыдамдылық, бір-бірін түсіну арқылы жүзеге асырылатын қарым-қатынас балалардан мінез-құлқынан, әдеттерінен көрініс алады.

Пайдаланған әдебиеттер тізімі:

1. Отбасы тәрбиесі - қоғам негізінің бастауы / https://bilimdiler.kz/ustaz/4194-otbasy-tarbiesi-kogam-negizinin-bastauy.html

2. Нишанбаева Б.И. Отбасы мен балабақшаның бала тәрбиесіндегі алатын орны / https://bilimainasy.kz/%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B-%D0%BC%D0%B5%D0%BD-%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3-%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0-%D1%82%D3%99%D1%80%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%81/

3. Сартаева А.А. Отбасы мен балабақша ынтымақтастығы / https://bilimger.kz/17227/