Кіріспе

Буллинг — мектеп оқушыларының психологиялық және физикалық қауіпсіздігіне елеулі қатер төндіретін құбылыс. Мұғалімдер бұл мәселеде негізгі рөл атқарады: алдын алу, анықтау және тоқтату.

1. Мұғалім буллингті қалай таниды?

Назар аударыңыз:

• Оқушы үнемі жалғыз жүреді.

• Сабақтағы белсенділігі төмендейді.

• Дене жарақаттары байқалады.

• Көңіл-күйі жабырқау, қорқақтайды.

• Мектепке барудан қашады.

2. Буллингтің алдын алу үшін мұғалім не істеуі керек?

✅ Қауіпсіз орта қалыптастыру:

• Әр оқушының қадір-қасиетін құрметтеу.

• Барлықты топпен жұмысқа тарту.

• Кемсітуге жол бермеу.

✅ Тәртіп ережелерін бірге жасау:

• "Құрмет кодексін" құрастыру.

• Құқықтар мен міндеттерді талқылау.

✅ Эмоционалды қолдау көрсету:

• Жетістіктерді атап өту.

• Ата-аналармен байланыста болу.

✅ Буллинг туралы білім беру:

• Буллингтің не екенін ашық түсіндіру.

• Оның салдарын түсіндіру (психологиялық, заңды).

3. Буллинг анықталған жағдайда мұғалімнің әрекеті

? Қадам 1. Қауіпсіздікті қамтамасыз ету.

? Қадам 2. Жәбірленушімен жеке сөйлесу.

? Қадам 3. Куәгерлерден ақпарат жинау.

? Қадам 4. Бұзақымен сабырлы түрде сөйлесу.

? Қадам 5. Әкімшілік пен психологқа хабарлау.

? Қадам 6. Ата-аналарды шақыру.

4. Практикалық әдістер мен жаттығулар

• "Комплимент шеңбері" ойын

Мақсаты:

• Оқушылар арасында достық атмосфера қалыптастыру

• Бір-біріне жылы сөз айту арқылы өзара сыйластық пен сенімділікті арттыру

• Өзін-өзі бағалауды көтеру

Қатысушылар:

• Бүкіл сынып (немесе кіші топтар)

Өткізу уақыты:

• 10–15 минут

Қажетті құралдар:

• Қаласаңыз, жұмсақ доп (немесе басқа шағын зат) қолдануға болады

Ойынның ережесі:

1. Барлық оқушылар шеңбер жасап тұрады немесе отырады.

2. Мұғалім допты (немесе белгіленген затты) бір оқушыға береді.

3. Допты ұстаған оқушы шеңбердегі басқа бір балаға қарап, комплимент айтады (мысалы: "Сен әрдайым мейірімдісің", "Сен маған көмектескенің үшін рахмет", "Сенің күлкің көңіл-күйді көтереді").

4. Комплимент айтқаннан кейін допты сол балаға береді.

5. Комплимент алған оқушы да дәл осылай басқа оқушыға жылы сөз айтып, допты береді.

6. Барлық оқушыларға кезек тигенше жалғасады.

Маңызды ескертпелер:

• Комплимент міндетті түрде шын көңілмен айтылуы керек.

• Теріс сөздер немесе әзіл ретінде ренжітетін сөздер айтуға қатаң тыйым салынады.

• Егер оқушылар қысылып тұрса, мұғалім бірнеше дайын мысалдар айтып бағыт беруіне болады.

Қосымша:

• Ойынды соңында қорытындылап, барлық оқушылардың бір-біріне деген жақсы көзқарасы артқанын атап өту керек.

• Комплименттерді жазбаша да орындауға болады: әр оқушы өз сыныптасы туралы 1 жақсы сөз жазып береді.

• "Сенімді бол!" тренингі

Мақсаты:

• Оқушылардың өзін-өзі бағалауын арттыру

• Қиын жағдайларда өз ойын ашық айтуға үйрету

• Буллингке қарсы тұру дағдыларын дамыту

Қатысушылар:

• Бүкіл сынып немесе кіші топтар (8–15 оқушы)

Өткізу уақыты:

• 20–30 минут

Қажетті құралдар:

• Ақ қағаздар

• Маркерлер немесе қаламдар

Тренинг барысы:

1. Кіріспе (5 минут)

Мұғалім оқушыларға сұрақ қояды:

• "Сенімді адам қандай болады?"

• "Сенімді адам өзін қалай ұстайды?"

Түсіндіру:
Сенімділік — өз пікіріңді сыпайы, бірақ нық жеткізу, өз құқығыңды қорғай білу деген сөз.

• Буллинг жағдайын сахналау рөлдік ойындары

Мақсаты:

• Оқушыларға буллинг жағдайларын тануды үйрету

• Қиын жағдайда дұрыс әрекет ету дағдыларын дамыту

• Эмпатия мен бір-біріне қолдау көрсету дағдыларын арттыру

Қатысушылар:

• Бүкіл сынып немесе топтар (5–7 адамнан)

Өткізу уақыты:

• 30–40 минут

Қажетті құралдар:

• Рөлдер мен жағдайлар жазылған карточкалар (қалауыңызша)

Тренинг барысы:

1. Кіріспе (5 минут)

Мұғалім буллинг туралы қысқаша түсіндіреді:

• Буллинг — әдейі ренжіту, қорқыту, мазақ ету немесе оқшаулау әрекеті екенін еске салады.

• Оқушылардың міндеті — рөлдік ойында дұрыс шешім тауып, қолдау көрсетуді үйрену.

2. Жағдайларды тарату (5 минут)

• Оқушылар 3–4 адамнан топтарға бөлінеді.

• Әр топқа бір жағдай беріледі.

• Топ ішінде рөлдерді бөледі (мысалы: бұзақы, жәбірленуші, бақылаушы).

Мысал жағдайлар:

• Бір оқушыны сыртқы келбеті үшін мазақ ету.

• Бір топ баланың өзге баланы ойынға қоспауы.

• Бір баланың заттарын әдейі лақтырып, мазақтау.

5. Профилактикалық жұмыс түрлері

• "Достық күнін" өткізу

• "Сенім мен қолдау" сынып сағаттары

• "Сенім жәшігін" орнату

• Қолдау топтарын құру

Қорытынды

Мұғалімдер өз сыныбында қауіпсіз, достық орта қалыптастыра отырып, буллингті азайтуға елеулі үлес қоса алады.